Ροδιά

μικρογραφία|Το ρόδι στο τραπέζι 
Η ροδιά είναι φυτό του γένους πουνική (Punica) της οικογένειας πουνικίδες (Punicaceae).
Ανήκει στην τάξη μυρτώδη (Myrtales). Το γένος πουνική περιλαμβάνει δύο είδη, με σημαντικότερη την Πουνική τη ροιά ή Ροιά η κοινή (Punica granatum). Αυτή είναι γνωστή με τα κοινά ονόματα ροδιά, ροϊδιά, ρογδιά και ρωθκιά (στην Κύπρο). Καλλιεργείται κυρίως για τους καρπούς της, από τους οποίους παρασκευάζονται δροσιστικά ποτά και σιρόπια (γρεναδίνη), όπως επίσης και για καλλωπιστικούς σκοπούς (νάνες και διπλανθείς ποικιλίες κυρίως).

Περιγραφή
Καλλιεργείται σε όλο τον κόσμο και ευδοκιμεί σε θερμές περιοχές, στα νησιά και στις εσωτερικές πεδιάδες. Στη Θεσσαλονίκη καλλιεργείται στην περιοχή Σαράντα Εκκλησιές. 

Είναι φυλλοβόλος και αγκαθωτός θάμνος μέχρι 1-1,5 μέτρα ύψος ή μικρό δέντρο, που δεν ξεπερνά όμως τα 5 μέτρα. Έχει μεγάλα μονήρη άνθη,και βγαίνουν είτε στην άκρη των βλαστών από ένα, είτε πολλά μαζί, συνήθως κόκκινα και σπανιότερα λευκά. Τα φύλλα της είναι πράσινα, ωοειδή, γυαλιστερά. Η ροδιά απαντάται σε διάφορες μορφές, οι κυριότερες από τις οποίες είναι: οι οξύκαρπες (ξινόρροδα) και οι γλυκόκαρπες (γλυκόρροδα) καθώς και σε μορφή νάνου. Δέντρο ανθεκτικό, σπάνια προσβάλλεται από παράσιτα. Πολλαπλασιάζεται με μοσχεύματα ή παραφυάδες.  

Ο καρπός της είναι το ρόδι και είναι σωροκάρπιο ή συγκάρπιο από πολλές δρύπες (παλαιότερα ονομαζόταν σίδιο). Απ' τα ρόδια παράγεται το αναψυκτικό ροδάδα. Ο χυμός του ροδιού αντιπροσωπεύει τα τρία τέταρτα του βάρους του. Ο φλοιός των καρπών είναι πλούσιος σε ταννίνη και χρησιμοποιείται στην κατεργασία των δερμάτων, ακόμα και στη βαφή των μαλλιών. Αφέψημα του φλοιού του καρπού και της ρίζας χρησιμοποιείται ως ανθελμινθικό και ιδίως κατά της ταινίας, γιατί περιέχει ένα αλκαλοειδές. Οι καρποί της ωριμάζουν το φθινόπωρο και συλλέγονται πριν αρχίσουν οι βροχές. Έπειτα, αποθηκεύονται σε ξηρό περιβάλλον. Επίσης το ρόδι έχει κουκούτσια.

Στον πολιτισμό και τη λαϊκή κουλτούρα

 Ιράν 

 Η ροδιά ήταν ένα από τα πιο ιερά και ιερά φυτά στο Ιράν και πιστεύεται ότι καλλιεργήθηκε από μέρη όπου χύθηκε το αίμα του Σιαβάς (του θρυλικού Ιρανού χαρακτήρα που είναι γνωστός για την αθωότητά του). Έχει αναφερθεί στις ιρανικές γραφές Παχλαβί ως καρπός του ουρανού. Πιστεύεται επίσης ότι το άτρωτο του Εσφαντιάρ, σύμφωμα με τον ιρανικό θρύλο, σχετιζόταν με αυτό το ιερό φρούτο. Οι ζωροάστρες του Ιράν πιστεύουν ότι το ρόδι είναι ευλογημένο φρούτο καθώς σερβίρεται σε γιορτές τους όπως το Μεχρεγκάν, και ειδικά στις γαμήλιες τελετές τους για να ευχηθούν στο νιόπαντρο ζευγάρι να αποκτήσει υγιή παιδιά. Επίσης συνήθιζαν να φυτεύουν μια ροδιά στους ναούς τους για να χρησιμοποιούν τα φύλλα της στις τελετές τους.

 Κατά την ιρανική παράδοση, τη Νύχτα της Γιάλντα, ο κόσμος συγκεντρώνεται για να γιορτάσει το χειμερινό ηλιοστάσιο και τρώει ρόδια για να γιορτάσει τη νίκη του φωτός επί του σκότους.

 Αρχαία Αίγυπτος 

 Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι θεωρούσαν το ρόδι σύμβολο ευημερίας και φιλοδοξίας. Αναφερόταν με τα σημιτικά ονόματα jnhm ή nhm. Σύμφωνα με τον πάπυρο Έμπερς, ένα από τα παλαιότερα ιατρικά κείμενα γύρω στο 1500 π.Χ., οι Αιγύπτιοι χρησιμοποιούσαν το ρόδι για τη θεραπεία της ταινίας και άλλων λοιμώξεων.
μικρογραφία|Χυμός ρόδι
μικρογραφία|Νεκρή φύση με γυάλινη φρουτιέρα και βάζα  όπου διακρίνονται ρόδια (μεταξύ 63 και 79), Πομπηία

 Αρχαία και σύγχρονη Ελλάδα 
Το δέντρο της ροδιάς ήταν γνωστό στην αρχαία Ελλάδα πολύ πριν εισαχθεί στη Ρώμη μέσω της Καρχηδόνας και υπάρχει σε πολλούς μύθους και έργα τέχνης.

 Στην ελληνική μυθολογία, το ρόδι ήταν γνωστό ως ο «καρπός των νεκρών» και πιστεύεται ότι προήλθε από το αίμα του Άδωνι.
 Στον Όμηρο και στην Οδύσσεια υπάρχει αναφορά στη ροδιά. Ειδικότερα, αναφέρεται ότι το φυτό καλλιεργούταν στους κήπους του βασιλέα Αλκίνοου. Ο Θεόφραστος την αναφέρει ροΐα ή ρόα. Ήδη από την αρχαιότητα, χρησιμοποιούσαν τη φλούδα της στη βυρσοδεψία και στην ιατρική. Η θεά Αφροδίτη συνέδεσε το όνομά της με την καταγωγή της ροδιάς, μιας και όπως λέει ο μύθος, η ίδια φύτεψε την πρώτη ροδιά στην Κύπρο.
 Στον μύθο της Περσεφόνης, της θεάς του Κάτω Κόσμου, η Περσεφόνη καταναλώνει σπόρους ροδιού, που καθορίζουν το διάστημα που περνά στον Κάτω Κόσμο κάθε χρόνο. Έτισ, ο αριθμός των σπόρων και επομένως οι μήνες ποικίλλουν. Τους μήνες που η Περσεφόνη κάθεται στον θρόνο του Κάτω Κόσμου δίπλα στον σύζυγό της, Άδη, η μητέρα της Δήμητρα θρηνεί και δεν δίνει πια γονιμότητα στη γη. Αυτή ήταν μια αρχαία ελληνική εξήγηση για τη διαδοχή των εποχών.
 Σε έναν άλλο ελληνικό μύθο, μια κοπέλα με το όνομα Σίδη («ρόδι») αυτοκτόνησε στον τάφο της μητέρας της για να αποφύγει τον βιασμό από τον ίδιο τον πατέρα της, Ικτίνο. Το αίμα της μεταμορφώθηκε σε ροδιά.
 Σύμφωνα με τους Καρλ Ρακ και Ντάνι Στέιπλς, το ρόδι στην αρχαία Ελλάδα ήταν και υποκατάστατο της ναρκωτικής κάψας της παπαρούνας, έχοντας παρόμοιο σχήμα και εσωτερικό.
 Το ρόδι εμφανίζεται στα νομίσματα της Σίδης, σίδη ήταν το όνομα του ροδιού στην τοπική γλώσσα, που είναι το όνομα της ελληνικής πόλης Σίδη στην Παμφυλία της Μικράς Ασίας.
 Τον 5ο αι. π.Χ., ο Πολύκλειτος πήρε ελεφαντόδοντο και χρυσό για να σμιλέψει την καθιστή Αργείο Ήρα στον ναό της. Η θεά κρατούσε σκήπτρο στο ένα χέρι και ένα ρόδι στο άλλο. «Για το ρόδι δεν πρέπει να πω τίποτα», ψιθύρισε ο περιηγητής Παυσανίας τον 2ο αι., «γιατί η ιστορία του είναι ιερό μυστήριο». Το ρόδι έχει κάλυκα σε σχήμα κορόνας. Στην εβραϊκή παράδοση, έχει θεωρηθεί το πρωτοτυπικό στέμμα.Parashat Tetzaveh , Commentary by Peninnah Schram, Congregation B'nai Jeshurun, New York
 Εντός του περίπτερου ναού της Ήρας στην Ποσειδωνία της τότε Μεγάλης Ελλάδας, βρίσκεται ένα παρεκκλήσι αφιερωμένο στη Madonna del Granato («Παναγία του Ροδιού»), «η οποία λόγω του επιθέτου της και της ιδιότητας του ροδιού πρέπει να είναι η χριστιανή διάδοχος της αρχαίας ελληνικής θεάς Ήρας», παρατηρεί ο Χέλμουτ Κιριέλις, ανασκαφέας του Ηραίου της Σάμου.Kyrieleis, Helmut. "The Heraion at Samos" in Greek Sanctuaries: New Approaches, Nanno Marinatos and Robin Hägg, eds. 1993, p. 143.
 Στη σημερινή εποχή, το ρόδι εξακολουθεί να έχει ισχυρές συμβολικές έννοιες για τους Έλληνες. Όταν κάποιος αγοράζει σπίτι, είναι έθιμο ο πρώτος επισκέπτης του σπιτιού να φέρει ως δώρο ένα ρόδι, το οποίο τοποθετείται κάτω/κοντά στο εικονοστάσι του σπιτιού, ως σύμβολο αφθονίας, γονιμότητας και καλής τύχης. Όταν οι Έλληνες τιμούν τη μνήμη των νεκρών τους, φτιάχνουν κόλλυβα, τα οποία αποτελούνται από βρασμένο σιτάρι, ανακατεμένο με ζάχαρη και διακοσμημένο με ρόδι. Τα διακοσμητικά ρόδια είναι πολύ διαδεδομένα στην Ελλάδα και πωλούνται στα περισσότερα καταστήματα οικιακών ειδών.
 "Ανέβα μήλο, κατέβα ρόδι" είναι ο τίτλος ενός παραδοσιακού παιδικού τραγουδιού.
 "Η τρελή ροδιά" είναι ένα ποίημα του Οδυσσέα Ελύτη από τη συλλογή του Η θητεία του καλοκαιριού, που ανήκει στη γενικότερη ποιητική συλλογή Προσανατολισμοί, η οποία εκδόθηκε το 1940.
 "Το ρόδι" είναι ένα τραγούδι σε στίχους του Θοδωρή Γκόνη και μουσική του Γιώργου Ανδρέου από τον δίσκο Κορίτσι και γυναίκα (1989) της Ελένης Τσαλιγοπούλου.
 Το νησί της ροδιάς (2014) είναι ένα παιδικό βιβλίο του Μάνου Κοντολέοντος που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Ψυχογιός.
μικρογραφία|Προσπερίνα (1874), λάδι σε μουσαμά του Ντάντε Γκάμπριελ Ροσέτι

 Ισραήλ και Ιουδαϊσμός 

 Κάποιοι Εβραίοι μελετητές πιστεύουν ότι το ρόδι ήταν ο απαγορευμένος καρπός στον κήπο της Εδέμ.
 Τα ρόδια ήταν γνωστά στο αρχαίο Ισραήλ ως οι καρποί που έφεραν οι έποικοι στον Μωυσή για να δείξουν τη γονιμότητα της «Γης της Επαγγελίας».Why Hebrew Goes from Right to Left: 201 Things You Never Knew about Judaism, Ronald H. Isaacs (Newark, 2008), page 129 Το βιβλίο της Εξόδου περιγράφει το μεΐλ (ιμάτιο) που φορούσε ο Εβραίος αρχιερέας ως κεντημένο με ρόδια, που εναλλάσσονταν με χρυσές καμπάνες, που ακούγονταν καθώς ο αρχιερέας έμπαινε και έβγαινε από τα Άγια των Αγίων. Σύμφωνα με τα βιβλία των Βασιλέων, τα κιονόκρανα των δύο πυλώνων που βρίσκονταν μπροστά από τον ναό του Σολομώντα στην Ιερουσαλήμ ήταν διακοσμημένα με ρόδια. Λέγεται ότι ο Σολομών σχεδίασε το στέμμα του με βάση το «στεφάνι» του ροδιού (κάλυκας).Parashat Tetzaveh , Commentary by Peninnah Schram, Congregation B'nai Jeshurun, New York
 Τα ρόδια είναι ένα από τα επτά είδη (Εβραϊκά: שבעת המינים, Shiv'at Ha-Minim) φρούτων και σιτηρών που απαριθμούνται στην Εβραϊκή Βίβλο (Δευτερονόμιο 8:8) ως προϊόντα της Γης του Ισραήλ, και στους Άσμα ασμάτων αναφέρονται έξι φορές.
 Οι λαβές των κυλίνδρων της Τορά, όταν δεν χρησιμοποιούνται, καλύπτονται ενίοτε με διακοσμητικές ασημένιες σφαίρες παρόμοιες σε σχήμα με ρόδια.
 Η κατανάλωση ροδιών τη Ρος Ασανά, την εβραϊκή Πρωτοχρονιά, είναι παραδοσιακή γιατί, με τους πολυάριθμους σπόρους του, το φρούτο συμβολίζει την καρποφορία.
 Λέγεται ότι το ρόδι έχει 613 σπόρους που αντιπροσωπεύουν τις 613 εντολές της Τορά, αλλά πρόκειται για εσφαλμένη αντίληψη. Δεν υπάρχει σαφής πηγή για αυτόν τον ισχυρισμό, αν και το ρόδι χρησιμοποιείται ως μεταφορά στο Ταλμούδ για πολλές καλές πράξεις.
μικρογραφία|Μαντόνα του ροδιού (περ. 1487), Σάντρο Μποττιτσέλι

 Χριστιανισμός 

 Στην παλαιότερη αδιαμφισβήτητη εμφάνιση του Χριστού σε ψηφιδωτό, ένα μωσαϊκό δαπέδου του 4ου αι. από το Χίντον Σεντ Μαίρη του Ντόρσετ, που σήμερα βρίσκεται στο Βρετανικό Μουσείο στο Λονδίνο, η προτομή του Χριστού πλαισιώνεται από ρόδια.Paul Stephenson, Constantine, Roman Emperor, Christian Victor, 2010:1 and fig. 1.
 Τα ρόδια συνεχίζουν να είναι ένα μοτίβο που συναντάται συχνά στη χριστιανική θρησκευτική διακόσμηση. Συχνά, τα ρόδια υφαίνονται στο ύφασμα των αμφίων ή σφυρηλατούνται με μεταλλοτεχνία. Ρόδια υπάρχουν σε πολλούς θρησκευτικούς πίνακες όπως του Σάντρο Μποττιτσέλι και του Λεονάρντο ντα Βίντσι, συχνά στα χέρια της Παναγίας ή του θείου βρέφους. Ο καρπός, σπασμένος ή σκασμένος, είναι σύμβολο της πληρότητας του μαρτυρίου και της ανάστασης του Χριστού.

 Ισλάμ 

 Το κεφάλαιο 55 του Κορανίου αναφέρει το ρόδι ως ένα από τα πολλά που πρέπει να προσφερθούν στους θεοφοβούμενους στους «δύο Κήπους».
μικρογραφία|Παναγία και Θείο Βρέφος που κρατάει ρόδι (1460), Αντονέλο ντα Μεσίνα

 Αρμενία 

 Το ρόδι είναι σύμβολο στην Αρμενία, που αντιπροσωπεύει τη γονιμότητα, την αφθονία και το γάμο. Το φρούτο έπαιζε κεντρικό ρόλο σε ένα έθιμο του γάμου που εφαρμοζόταν ευρέως στην αρχαία Αρμενία. Σε μια νύφη δινόταν ένα ρόδι, το οποίο εκείνη πετούσε στον τοίχο, σπάζοντας το σε κομμάτια. Οι διάσπαρτοι σπόροι του εξασφάλιζαν τα μελλοντικά παιδιά της νύφης.
 Το χρώμα του ροδιού (1969), μια ταινία σε σκηνοθεσία του Σεργκέι Παρατζάνοφ, είναι μια βιογραφία του Αρμένιου ποιητή Σαγιάτ-Νοβά (βασιλιάς του τραγουδιού).

 Αζερμπαϊτζάν 

 Κάθε φθινόπωρο πραγματοποιείται Φεστιβάλ Ροδιού στην πόλη Γκοιτσέι του Αζερμπαϊτζάν.

 Κίνα 

 Το ρόδι (Κινεζικά: 石榴· Πινγίν: shíliu) εισήχθη στην Κίνα κατά τη διάρκεια της δυναστείας Χαν (206 π.Χ.–220 μ.Χ.). Σε παλαιότερες εποχές, θεωρούνταν σύμβολο γονιμότητας και πολυάριθμων απογόνων. Εικόνες ώριμων καρπών με τους σπόρους τους να ξεχύνονται προς τα έξω συχνά κρέμονταν στα σπίτια για να ευλογήσουν την κατοικία με πολλούς απογόνους, μια σημαντική πτυχή του παραδοσιακού κινεζικού πολιτισμού.
 Στη σύγχρονη εποχή, το ρόδι έχει χρησιμοποιηθεί για να συμβολίσει την εθνική συνοχή και την εθνική ενότητα από τον πολιτικό Σι Τζινπίνγκ.

 Ινδία 

 Σε ορισμένες ινδουιστικές παραδόσεις, το ρόδι (Σανσκριτικά: dāḍima) συμβολίζει την ευημερία και τη γονιμότητα και συνδέεται τόσο με την Μπούμι (θεά της γης) όσο και με τον Γκανέσα (τον μοναδικό λάτρη του πολύσπορου καρπού).

 Κουρδικός πολιτισμός 

 Το ρόδι είναι σημαντικό φρούτο και σύμβολο στον κουρδικό πολιτισμό. Είναι σύμβολο αφθονίας και ιερός καρπός των αρχαίων κουρδικών θρησκειών. Το ρόδι χρησιμοποιείται ως σύμβολο αφθονίας στα κουρδικά χαλιά. Vol 2 p. 1091

 Παλαιστίνη 

 Στην παλαιστινιακή κουλτούρα, το ρόδι συμβολίζει τη γονιμότητα και είναι βαθιά ενσωματωμένο στη λαογραφία και τις παραδόσεις. Ένα δημοφιλές ρητό λέει: «Το ρόδι γεμίζει την καρδιά με πίστη» και πιστεύεται ότι κάθε σπόρος πρέπει να τρώγεται, καθώς ένας μπορείνα έχει έρθει από τον παράδεισο.

Παραπομπές

Βιβλιογραφία
Φυτολογία, Εκπαιδευτική Ελληνική Εγκυκλοπαίδεία, Εκδοτική Αθηνών.
Εγκυκλοπαίδεια Δομή, λήμμα ροδιά, σελ. 16.

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 


))

Κατηγορία:Λυθροειδή
Κατηγορία:Μεσογειακή χλωρίδα
Κατηγορία:Χλωρίδα της Δυτικής Ασίας
Κατηγορία:Καλλωπιστικά δέντρα
Κατηγορία:Βαφικά φυτά
Κατηγορία:Χλωρίδα της Κεντρικής Ασίας
Κατηγορία:Χλωρίδα του Νεπάλ
Κατηγορία:Δρύπες
Κατηγορία:Οπωροφόρα δέντρα
Κατηγορία:Εδώδιμα φρούτα