Ακτινογραφία

μικρογραφία|350x350εσ|Εφαρμογές των ακτίνων X.
Η ακτινογραφία είναι μια τεχνική ιατρικής απεικόνισης που χρησιμοποιεί ιονίζουσα ακτινοβολία όπως οι ακτίνες Χ για τη δημιουργία εικόνων των εσωτερικών δομών του σώματος. Αυτές οι εικόνες χρησιμοποιούνται για τη διάγνωση και την παρακολούθηση διαφόρων ιατρικών παθήσεων, συμπεριλαμβανομένων καταγμάτων οστών, όγκων και λοιμώξεων. Η ακτινογραφία μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί για τον σχεδιασμό της ακτινοθεραπείας.

Η ακτινογραφία διαφοροποιείται από την ακτινοσκόπηση, και την αξονική τομογραφία, οι οποίες χρησιμοποιούν ακτινοβολία για να απεικονίσουν το σώμα, αλλά διαφέρουν σημαντικά στις δυνατότητές τους. Η ακτινογραφία παρέχει στατικές, δισδιάστατες εικόνες, ενώ η ακτινοσκόπηση παρέχει κινούμενες εικόνες σε πραγματικό χρόνο και η αξονική τομογραφία δημιουργει λεπτομερείς, τρισδιάστατες εικόνες συνδυάζοντας πολλαπλές εικόνες ακτίνων Χ.

Η δόση ακτινοβολίας που λαμβάνει ο ασθενής κατά τη διάρκεια της ακτινογραφίας ποικίλλει ανάλογα με την κάθε διαδικασία, αλλά γενικά είναι μικρότερη από αυτή που λαμβάνει κατά τη διάρκεια της ακτινοσκόπησης και των διαδικασιών αξονικής τομογραφίας. Για παράδειγμα, οι ακτινογραφίες των άκρων, όπως αυτές του χεριού ή του ποδιού, εκθέτουν τους ασθενείς σε ελάχιστη ακτινοβολία, περίπου 0,001 mSv, ενώ οι ακτινογραφίες της οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης μπορούν να εκθέσουν τους ασθενείς σε περίπου 1,5 mSv. Συγκριτικά, ο μέσος ενήλικας λαμβάνει περίπου 3-6 mSv ακτινοβολίας υποβάθρου ετησίως, με διακυμάνσεις που εξαρτώνται από την τοποθεσία και τον τρόπο ζωής.

Η διαγνωστική αξία της ακτινογραφίας σε κάποιες περιπτώσεις είναι περιορισμένη και γι' αυτό τον λόγο χρησιμοποιούνται άλλες απεικονιστικές εξετάσεις, οι οποίες μπορεί να παρέχουν μεγαλύτερες λεπτομέρειες ή ασφαλέστερη ή ταχύτερη χρήση.

 Εφαρμογές 
Η ακτινογραφία χρησιμοποιείται σε πολλούς τύπους εξετάσεων και διαδικασιών όπου είναι επιθυμητή η καταγραφή μιας στατικής εικόνας.

 Διάγνωση καταγμάτων και οστικών ανωμαλιών: Η ακτινογραφία είναι ένα πρωταρχικό εργαλείο για την ανίχνευση και αξιολόγηση καταγμάτων οστών, καθώς και παθήσεων όπως η οστεοπόρωση και ο καρκίνος των οστών, λόγω της υψηλής αντίθεσης μεταξύ οστών και μαλακών μορίων.
 Ανίχνευση πνευμονικών παθήσεων: Οι ακτίνες Χ μπορούν να αποκαλύψουν ανωμαλίες στους πνεύμονες, όπως πνευμονία, συσσώρευση υγρού ή όγκους, απεικονίζοντας τις διαφορές στην πυκνότητα μεταξύ των χώρων που είναι γεμάτοι με αέρα και των προσβεβλημένων ιστών.
 Εντοπισμός ξένων σωμάτων: Η ακτινογραφία μπορεί να βοηθήσει στον εντοπισμό της θέσης των αντικειμένων που κάποιος έχει καταπιεί ή ξένων αντικειμένων που έχουν εισέλθει μέσα στο σώμα (π.χ. μετά από τραυματισμό), καθοδηγώντας την περαιτέρω θεραπεία.
 Καθοδήγηση επεμβατικών διαδικασιών: Η ακτινοσκόπηση, ένας τύπος ακτινογραφίας που παρέχει κινούμενες εικόνες σε πραγματικό χρόνο, χρησιμοποιείται για την καθοδήγηση διαφόρων διαδικασιών όπως καρδιακοί καθετηριασμοί, αγγειογραφίες και ενδοσκόπηση.
 Μαστογραφία: Χρησιμοποιείται ειδικά για την απεικόνιση του μαστού. Βοηθά στην ανίχνευση καρκίνου του μαστού και άλλων ανωμαλιών.
 Οδοντιατρικές εξετάσεις: Η ακτινογραφία είναι απαραίτητη για την αξιολόγηση των δοντιών και των γύρω δομών, την αναγνώριση κοιλοτήτων και τον σχεδιασμό οδοντιατρικών θεραπειών.
 Αξιολόγηση παθήσεων των αρθρώσεων: Η ακτινογραφία μπορεί να βοηθήσει στη διάγνωση αρθρίτιδας, εξαρθρώσεων και άλλων παθήσεων που επηρεάζουν τις αρθρώσεις.
 Αξιολόγηση πεπτικών προβλημάτων: Η ακτινογραφία μπορεί να βοηθήσει στον εντοπισμό απορφάξεων, όγκων ή άλλων ανωμαλιών στη γαστρεντερική οδό.
 Παρακολούθηση της προόδου της θεραπείας: Η ακτινογραφία μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την παρακολούθηση της επούλωσης καταγμάτων, της αποτελεσματικότητας των θεραπειών για τον καρκίνο και της προόδου άλλων παθήσεων.

Ιστορικά στοιχεία
Οι ακτίνες Χ ανακαλύφθηκαν στα τέλη του 19ου αιώνα από τον Γερμανό φυσικό Βίλχελμ Ρέντγκεν. Ο ίδιος πιθανότατα έβγαλε την πρώτη ακτινογραφία της ιστορίας, στις 8 Νοεμβρίου 1895, όταν "φωτογράφισε" το χέρι της συζύγου του.

Τεχνική λήψης
Η αρχή της λήψης ακτινογραφιών βασίζεται στο γεγονός ότι οι ακτίνες Χ διαπερνούν σε ποικίλο βαθμό τα μαλακά μόρια του σώματος και τον αέρα, ενώ αντίθετα η πορεία τους διακόπτεται στα συμπαγή μόρια. Το σημείο του σώματος που προορίζεται να αποτυπωθεί στην ακτινογραφία τοποθετείται μπροστά στο ακτινολογικό φιλμ και μια πηγή ακτίνων Χ, αφού επικεντρώσει κατάλληλα, το ακτινοβολεί (σε διαφορετική απόσταση και για διαφορετική χρονική διάρκεια ανάλογα με την εξέταση). Η εικόνα που λαμβάνεται στο φιλμ, εκτυπώνεται και είναι ασπρόμαυρη και διαφανής. Ο αέρας απεικονίζεται μαύρος (αυτό αποκαλείται διαύγαση) και τα συμπαγή μόρια, άσπρα (σκίαση ή πύκνωση).

 Άλλες εξετάσεις όπου χρησιμοποιείται ιονίζουσα ακτινοβολία 

 Ακτινοσκόπηση
 Αξονική τομογραφία - CT
 Τομογραφία εκπομπής ποζιτρονίων - PET
 Τομογραφία εκπομπής φωτονίων - SPECT
 Συνδυαστική σάρωση PET-CT
 Συνδυαστική σάρωση SPECT-CT
 Σπινθηρογράφημα

Παραπομπές

Βιβλιογραφία
Eisenberg Ronald L, "Εγχειρίδιο κλινικής ακτινολογίας", Ιατρικές Εκδόσεις Π.Χ.Πασχαλίδης, 2000, ISBN 960-8122-71-6

Κατηγορία:Ακτινολογία
Κατηγορία:Υγειονομικές διαγνωστικές εξετάσεις
Κατηγορία:Τεχνολογίες απεικόνισης