Κυδώνι

Το κυδώνι είναι ο καρπός του είδους Κυδωνέα η προμήκης (διωνυμική ονοματολογία: Cydonia oblonga), του μοναδικού είδος του γένους κυδωνιά, και κατάγεται από τη νοτιοδυτική Ασία και την περιοχή του Καυκάσου. Πρόκειται για φυλλοβόλο δέντρο, που φτάνει τα 8 μέτρα σε ύψος, και είναι συγγενικό με τη μηλιά και την αχλαδιά. Ο καρπός του έχει χρώμα κίτρινο προς το χρυσό, όταν είναι ώριμο, και έχει σχήμα αχλαδιού, ενώ τρώγεται εδώ και χιλιάδες χρόνια, ως φρούτο. Το εξωκάρπιο είναι αρχικά χνουδωτό και έπειτα λείο και γυαλιστερό.Εγκυκλοπαίδεια 2002, εκδ. 1984, τ. 10, σελ. 293. Το μήκος του κυμαίνεται από 7 ως 12 εκατοστά και το πλάτος του από 6 ως 9 εκατοστά. Η σάρκα του είναι λευκοκίτρινη.

Τα κυδώνια χρησιμοποιούνται ευρέως στη μαγειρική και τη ζαχαροπλαστική. Αρχικά είναι πράσινα όταν είναι άγουρα και όταν ωριμάζουν είναι κίτρινα και πολύ αρωματικά. Η πλήρης ωριμότητα του κυδωνιού απαιτεί μεσογειακό κλίμα με μακρά περίοδο θερμότητας και για αυτό ευδοκιμεί ευκολότερα σε χώρες όπως η Ελλάδα, η Πορτογαλία και άλλες με παρόμοιο κλίμα. Στη συνέχεια μπορεί να καταναλωθεί ωμό. Στις λιγότερο νότιες περιοχές, με ψυχρότερο εύκρατο κλίμα, αυτό δεν συμβαίνει, εκτός από ορισμένες ποικιλίες με σύντομο κύκλο καρποφορίας (κυδώνι Aromatnaya, κυδώνι Kuganskaya), οι οποίες μερικές φορές μπορούν να φτάσουν σχεδόν σε πλήρη ωριμότητα σε ένα ιδιαίτερα ζεστό φθινόπωρο. Διαφορετικά, τα κυδώνια παραμένουν σκληρά, στυπτικά και όξινα και μπορούν να καταναλωθούν μόνο μετά το μαγείρεμα.

 Προέλευση 
Το φρούτο ήταν γνωστό στους Ακκάδιους, οι οποίοι το έλεγαν supurgillu στα αραβικά سفرجل "σαφαριάλ" = κυδώνια (πληθυντικός). Το σημερινό όνομα προήλθε από το quoyn (14ος αιώνας), μέσω της αρχαίας γαλλικής λέξης cooin, από το λατινικό cotoneum malum / cydonium malum, που επίσης προήλθε από το κυδώνιον μήλον. 

 Χρήσεις 
Η θρεπτική αξία του φρούτου έγκειται κυρίως στη βιταμίνη C που περιέχει.

Το φρούτο αυτό περιέχει επίσης πολλή τανίνη και λιθώδη κύτταρα. Η κύρια χρήση των κυδωνιών είναι στη ζαχαροπλαστική. Συγκεκριμένα, από το φρούτο φτιάχνονται γλυκά κουταλιού, πελτές, κυδωνόπαστα και μαρμελάδες. Μάλιστα, ο όρος «μαρμελάδα» σήμαινε αρχικά μαρμελάδα από κυδώνια και προήλθε από την πορτογαλική λέξη marmelo, που σημαίνει «κυδώνι».Wilson, C. Anne. The Book of Marmalade: Its Antecedents, Its History and Its Role in the World Today (Together with a Collection of Recipes for Marmalades and Marmalade Cookery), University of Pennsylvania Press, Philadelphia. Revised Edition 1999. ISBN 0-8122-1727-6"Marmalade" in Online Etymology Dictionary, © 2001 Douglas Harper apud Dictionary.com 

Το ωμό κυδώνι χρησιμοποιείται ως βότανο κατά της διάρροιας. Επίσης, οι σπόροι του έχουν αποχρεμπτικές και μαλακτικές ιδιότητες.

 Ποικιλίες 
μικρογραφία|Νεκρή φύση με κυδώνια (1887), Βίνσεντ βαν Γκογκ
μικρογραφία|Καλάθι με φρούτα (περίπου 1597-1600) του Καραβάτζο, αμβροσιανή βιβλιοθήκη, Μιλάνο
Η συλλογή των καρπών γίνεται όταν ωριμάσουν καλά πάνω στην κυδωνιά. Συνήθως η κοπή τους γίνεται με μέρος του ποδίσκου και αυτό συντελεί στη διατήρησή τους. Πολύ γνωστές ποικιλίες κυδωνιών στον ελληνικό χώρο είναι τα μηλοκύδωνα ή ψωμοκύδωνα, των οποίων ο καρπός είναι στρογγυλός. Υπάρχει επίσης η ποικιλία μαμούθ, που οφείλει την ονομασία της στον τεράστιο καρπό της. Ο καρπός της ποικιλίας αυτής χρησιμοποιείται και ως επιτραπέζιος.

 Στον πολιτισμό και τη λαϊκή κουλτούρα 

 Ένας από τους άθλους του Ηρακλή ήταν να κλέψει τα χρυσά μήλα των Εσπερίδων. Ορισμένοι μελετητές πιστεύουν ότι αυτά τα φρούτα ήταν πιθανότατα κυδώνια.
 Αρχαίοι Έλληνες ποιητές όπως ο Ίβυκος και ο Αριστοφάνης χρησιμοποίησαν τα κυδώνια ως σκωπτικό όρο για τα εφηβικά στήθη.
 Στους Βίους παραλλήλους του Πλουτάρχου, λέγεται ότι ο Σόλων θέσπισε διάταγμα με βάση το οποίο «η νύφη και ο γαμπρός θα έπρεπε να κλείνονταν σε ένα δωμάτιο και να φάνε ένα κυδώνι μαζί».Πλούταρχου, Σόλων,  20  Αναφέρεται, επίσης, στην ελληνική μυθολογία ότι ο Πάρις προσέφερε στη θεά Αφροδίτη ένα κυδώνι. Ο καρπός ήταν επίσης γνωστός στους Ρωμαίους.
 Σε ορισμένες περιοχές των Βαλκανίων, γεννιέται ένα μωρό, φυτεύεται μια κυδωνιά ως σύμβολο γονιμότητας, αγάπης και ζωής.
 Στον πίνακα Καλάθι με φρούτα (περίπου 1597-1600) του Ιταλού ζωγράφου Καραβάτζο, που βρίσκεται στην αμβροσιανή βιβλιοθήκη του Μιλάνου, ανάμεσα στα φρούτα απεικονίζεται και ένα κυδώνι.
 Ο Ολλανδός ζωγράφος Βίνσεντ βαν Γκογκ δημιούργησε το 1887 τον πίνακα Νεκρή φύση με κυδώνια.
 Το Κυδώνιον μήλον (2006) είναι μια ποιητική συλλογή του Κύπριου ποιητή Κυριάκου Χαραλαμπίδη.

 Δείτε επίσης 

 Κυδωνόπαστο

 Παραπομπές 

 Βιβλιογραφία 
 Νέα Εγκυκλοπαιδεία. Εκδ. Μαλλιάρης-Παιδεία, 2006, τ. 13, σελ. 410.

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Cydonia oblonga στοTopwalks
 άρθρο από το Cornell
 Άρθρο από το Πανεπιστήμιο της Γεωργίας
 Ιστορία του κυδωνιού 
 Πληροφορίες και διατροφική αξία
 Ιστορία και συνταγές

Κυδωνι