Κατάλογος βασιλέων της αρχαίας Σπάρτης

Ο κατάλογος των βασιλέων της αρχαίας Σπάρτης απαριθμεί τους μυθικούς και τους υπαρκτούς ηγεμόνες της αρχαίας Λακωνίας και του κράτους της αρχαίας Σπάρτης.

Ο θεσμός της βασιλείας στη Σπάρτη
Ιδιαίτερη σημασία έχει να τονιστεί ότι η Σπάρτη, διέφερε από τις άλλες αρχαιοελληνικές πόλεις, διότι διατήρησε τον θεσμό της βασιλείας πέραν της αρχαϊκής εποχής. Ακόμη πιο ασυνήθιστο ήταν το γεγονός ότι ο θεσμός εφαρμόστηκε ως μια μορφή δυαρχίας, με δύο αρχαγέται  (βασιλείς)  να μοιράζονται την ηγεσία. Τα καθήκοντα τους περιελάμβαναν την αρχηγία του στρατού σε περιόδους πολέμου και την πρωτοστασία στις δημόσιες θυσίες. Επίσης, ήταν μέλη της Γερουσίας που λάμβανε δικαστικές αποφάσεις, συζητούσε τα θέματα που θα ετίθεντο προς ψήφιση στην Απέλλα ή αποφάσιζε την απόρριψη μιας απόφασης της Απέλλας που κρίνονταν επιβλαβής για το κράτος. Ο Ηρόδοτος αναφέρει ότι αρχικά είχαν το δικαίωμα να κηρύξουν πόλεμο σε όποια χώρα επιθυμούν, χωρίς να μπορούν να εμποδιστούν από κάποιον Σπαρτιάτη Ηρόδοτος, VI, 56.· η μεταγενέστερη ιστοριογραφία μαρτυρά ότι αυτό το δικαίωμα καταστάλθηκε και οι βασιλείς γίνονταν ολοένα και πιο ελεγχόμενοι από την ολιγαρχία της Σπάρτης (τους Γέροντες και τους Εφόρους)· χαρακτηριστικό είναι πως ακόμα και στην εκστρατεία, δύο Έφοροι ακολουθούσαν και επόπτευαν τις αποφάσεις του βασιλιά, που μπορούσε να τεθεί υπόλογος για τις ενέργειές του μετά την επιστροφή στην Σπάρτη.

Οι δύο βασιλιάδες κηρύσσονταν μέσω κληρονομικής διαδοχής από δύο δυναστικούς κλάδους· από τους Αγιάδες (αρχ. Αγιάδαι) και τους οι Ευρυποντίδες (αρχ. Ευρυποντίδαι), που κατάγονταν αντίστοιχα από τους διδύμους Ευρυσθένη και Προκλή, τους Δωριείς απογόνους του Ηρακλέους που κατέκτησαν τη Λακωνία. Οι δυναστείες καθαυτές επονομάστηκαν από τους εγγονούς των διδύμων, τους βασιλείς Άγιδα Α΄ και Ευρυπώντα, αντίστοιχα. Η δυναστεία των Αγιαδών θεωρείτο αρχαιότερη αυτής των Ευρυποντιδών Cartledge, Paul, The Spartans, Vintage Books, 2003.. Αν και υπάρχουν κατάλογοι αρχαιότερων βασιλέων της Σπάρτης, τα ιστορικά τεκμήρια πριν από περίπου τα μέσα του 6ου αιώνα π.Χ. είναι ελάχιστα. Οι βασιλείς της Σπάρτης ετύγχαναν μεταθανάτιας λατρείας, όπως και οι επίσης Δωριείς βασιλείς της ΚυρήνηςPindar and the cult of heroes. By Bruno Currie Page 245 .. Οι πρωτότοκοι γιοι των βασιλέων, ως διάδοχοι του θρόνου, ήταν οι μόνοι άρρενες Σπαρτιάτες που εξαιρούνταν ρητώς από την Αγωγή, στην οποία όμως μπορούσαν να συμμετάσχουν εάν το επιθυμούσαν.

Μυθικοί βασιλείς
Οι αρχαίοι Έλληνες έδιναν στα αγόρια ονόματα των πατέρων τους, έχοντας έτσι πατρωνυμικά ονόματα με το επίθεμα –ίδης. Έτσι για παράδειγμα οι γιοί του Ατρέως ήταν οι Ατρείδαι. Στην περίπτωση των βασιλικών οίκων το πατρωνυμικό σχηματιζόταν από τον ιδρυτή ή από μία προηγούμενη σημαντική ηγετική μορφή. Έτσι μια οικογένεια που βασίλευε μπορούσε να έχει περισσότερα από ένα δυναστικά ονόματα. Για παράδειγμα, ο Άγις Α΄ επονόμασε τη δυναστεία των Αγιαδών, ο ίδιος όμως ήταν Ηρακλείδης όπως και οι απόγονοί του.

Όταν η καταγωγή ήταν ελάχιστα ή διόλου γνωστή, οι Έλληνες έκαναν κάποιες πάγιες υποθέσεις βάσει της πολιτισμικής τους ιδεολογίας. Οι Αγιάδαι αντιμετωπίζονταν ως φυλή καταγόμενη από έναν πρόγονο επώνυμο, έναν βασιλιά που ίδρυσε τη δυναστεία και της έδωσε το όνομά του. Η μυθολόγηση αυτή επεκτεινόταν ακόμη και στα τοπωνύμια, τα οποία υποτίθεται ότι είχαν επονομαστεί από βασιλείς και θεότητες.

Λελεγίδαι
Οι Λελεγίδαι ήταν απόγονοι του Λέλεγος, επώνυμου προγόνου των Λελέγων, πελασγικής φυλής που κατοικούσε στην κοιλάδα του Ευρώτα πριν από τους Έλληνες και οι οποίοι σύμφωνα με μια μυθολογική γενεαλογία αναμίχθηκαν με τους δεύτερους.

 Έτος (π.Χ.) Λελεγίδαι  Πληροφορίεςπερ. 1600 π.Χ.  Λέλεξ  γιος του Ποσειδώνος ή του Ηλίου, ή λέγεται ότι ήταν αυτόχθωνπερ. 1575 π.Χ. Μύλης  γιος του Λέλεγοςπερ. 1550 π.Χ. Ευρώτας   γιος του Μύλη, πατέρας της Σπάρτης

 Λακεδαιμονίδαι 
Οι Λακεδαιμονίδαι περιλαμβάνουν Έλληνες από τη μυθική εποχή, που αντιστοιχεί με την Εποχή του Χαλκού στην Ελλάδα. Σύμφωνα με τη μυθολογική διήγηση, η βασιλεία πέρασε από τους Λέλεγες στους Έλληνες.
 Έτος (π.Χ.)  Λακεδαιμονίδαι Πληροφορίες περ.  Λακεδαίμων  γιος του Διός, σύζυγος της Σπάρτηςπερ.  Αμύκλας  γιος του Λακεδαίμονος, ίδρυσε την πόλη των Αμυκλώνπερ.  Άργαλος  γιος του Αμύκλαπερ.  Κυνόρτας  γιος του Αμύκλαπερ.  Περιήρης γιος του Κυνόρταπερ.  Οίβαλος  γιος του Κυνόρταπερ.  Τυνδάρεως  (Πρώτη βασιλεία)· γιος του Οιβάλου και πατέρας της Ωραίας Ελένης περ.  Ιπποκόων  γιος του Οιβάλου και αδελφός του Τυνδάρεωπερ.  Τυνδάρεως (Δεύτερη βασιλεία)
Οι χρονολογίες χωρίς ημερομηνίες (μόνο "περ.") είναι άγνωστες

Ατρείδαι
Οι Ατρείδαι ανήκουν στην Ύστερη Εποχή του Χαλκού ή άλλως Μυκηναϊκή περίοδο. Στη μυθολογία αυτοί ήσαν οι Περσίδαι. Καθότι το όνομα Ατρεύς μαρτυρείται σε χιττιτικά έγγραφα, αυτή η δυναστεία μπορεί κάλλιστα να είναι πρωτοϊστορική.
 Έτος (π.Χ.)  Ατρείδες Πληροφορίεςπερ. 1250  Μενέλαος γιος του Ατρέως και σύζυγος της Ωραίας Ελένης περ. δεκαετία 1150 Ορέστης  γιος του Αγαμέμνονος και ανιψιός του Μενελάουπερ. Τισαμενόςγιος του Ορέστουπερ. 1100 Δίων  σύζυγος της Αμφιθέας, κόρης του Πρώνακτος
Οι χρονολογίες χωρίς ημερομηνίες (μόνο "περ.") είναι άγνωστες

Ηρακλείδαι
Οι Σπαρτιάτες βασιλείς θεωρούσαν ότι έλκουν καταγωγή τους από τον Ηρακλή, ο οποίος μέσω της μητέρας του καταγόταν από τον Περσέα. Οι Ηρακλείδες κυριάρχησαν στην κοιλάδα του Ευρώτα με τους Δωριείς οι οποίοι, τουλάχιστον σύμφωνα με τον μύθο, κατά την εκεί εισβολή τους, την επονομασθείσα Επιστροφή των Ηρακλειδών, εξεδίωξαν τους Ατρείδες και τουλάχιστον ένα μέρος του μυκηναϊκού πληθυσμού.

 Έτος (π.Χ.)  Ηρακλείδαι Πληροφορίεςπερ.  Αριστόδημος γιος του Αριστομάχου και σύζυγος της Αργείαςπερ.  Θήρας (αντιβασιλεύς)  γιος του Αυτεσίωνος και αδελφός της Αργείας συζύγου του Αριστοδήμου· υπηρέτησε ως αντιβασιλεύς των ανιψιών του Ευρυσθένους και Προκλέους
Οι χρονολογίες χωρίς ημερομηνίες (μόνο "περ.") είναι άγνωστες

 Δυναστεία Αγιαδών 
Η δυναστεία επονομάστηκε από τον δεύτερο βασιλιά της, Άγιδα Α'.

 Έτος (π.Χ.)  Αγιάδες Πληροφορίες περ. 930  Ευρυσθένης  Επιστροφή των Ηρακλειδώνπερ. 930 – 900  Άγις Α΄  Υπέταξε τους Είλωτεςπερ. 900 – 870  Εχέστρατος  Εκδίωξε τους Κυνουρίους που ήταν στην εξουσία.περ. 870 – 840  Λαβώτας  περ. 840 – 820  Δόρυσσος  περ. 820 – 790  Αγησίλαος Α΄  περ. 790 – 760  Αρχέλαος  περ. 760 – 758  Τήλεκλος  Σκοτώθηκε από τους Μεσσήνιουςπερ. 758 – 741  Αλκαμένης  Αρχίζει ο Πρώτος Μεσσηνιακός Πόλεμοςπερ. 741 – 665  Πολύδωρος Τελειώνει ο Πρώτος Μεσσηνιακός Πόλεμος· σκοτώθηκε από τον Σπαρτιάτη ευγενή Πολέμαρχο.A Classical Dictionary By John Lemprière. Pg 618.περ. 665 – 640  Ευρυκράτης  περ. 640 – 615  Ανάξανδρος  περ. 615 – 590  Ευρυκρατίδας  περ. 590 – 560  Λέων  περ. 560 – 520  Αναξανδρίδας Β΄ Μάχη των Πεδώνπερ. 520 – 490  Κλεομένης Α΄  Αρχίζουν οι Περσικοί Πόλεμοιπερ. 490 – 480  Λεωνίδας  Μάχη των Θερμοπυλώνπερ. 480 – 459  Πλείσταρχος  Αρχίζει ο Πρώτος Πελοποννησιακός Πόλεμοςπερ. 459 – 409  Πλειστοάναξ  Αρχίζει ο Δεύτερος Πελοποννησιακός Πόλεμοςπερ. 409 – 395  Παυσανίας Βοήθησε την αποκατάσταση της δημοκρατίας στην Αθήνα. Σπαρτιατική ηγεμονίαπερ. 395 – 380  Αγησίπολις Α΄  Αρχίζει ο Κορινθιακός Πόλεμοςπερ. 380 – 371  Κλεόμβροτος Α΄  περ. 371 – 369  Αγησίπολις Β΄  περ. 369 – 309  Κλεομένης Β΄  Αρχίζει ο Τρίτος ιερός πόλεμοςπερ. 309 – 265  Αρεύς Α΄  Σκοτώθηκε σε μάχη εναντίον του Αριστοδήμου τυράννου της Μεγαλοπόλεωςπερ. 265 – 262  Ακρότατος   περ. 262 – 254  Αρεύς Β΄A Prosopography of Lacedaemonians, Part 396. By Alfred S. Bradford. Page 44.  περ. 254 – 242  Λεωνίδας Β΄  Εκθρονίστηκε για λίγο, καθώς ήταν στην εξορία για να αποφύγει δίκηπερ. 242 – 241  Κλεόμβροτος Β΄  περ. 241 – 235  Λεωνίδας Β΄  περ. 235 – 222  Κλεομένης Γ΄  Εξορίσθηκε μετά τη Μάχη της Σελλασίας.
Μετά τη μάχη της Σελλασίας, η δυαδική μοναρχία παρέμεινε κενή έως τον θάνατο του Κλεομένους Β΄ το 219 π.Χ.
περ. 219 – 215 Αγησίπολις Γ΄  Τελευταίος Αγιάδης, εκθρονίστηκε από τον Ευρυποντίδη Λυκούργο

 Δυναστεία Ευρυποντιδών 
Η δυναστεία πήρε το όνομά της από τον τρίτο βασιλιά της, Ευρυπώντα. Δεν περιλαμβάνεται στον κατάλογο ο Λυκούργος ο νομοθέτης, μικρότερος γιος των Ευρυποντιδών, που υπηρέτησε για λίγο ως αντιβασιλεύς είτε του νηπίου Χαριλάου (780–750), είτε του Λαβώτα (870–840) των Αγιάδων.

 Έτος (π.Χ.)  Ευρυποντίδες Πληροφορίες περ. 930  Προκλής  Κάθοδος των Δωριέωνπερ. 890  Σόος Γιος του Προκλέους και πατέρας του Ευρυπώντος. Πιθανόν μυθικό πρόσωποπερ. 890 – 860  Ευρυπών  Πιθανόν μυθικό πρόσωποπερ. 860 – 830  Πρύτανις Πιθανόν μυθικό πρόσωποπερ. 830 – 800  Πολυδέκτης περ. 800 – 780  Εύνομος Πιθανόν μυθικό πρόσωποπερ. 780 – 750  Χαρίλαος Προστατευόμενος και μαθητής του Σπαρτιάτη αναμορφωτή Λυκούργου· κατέστρεψε την παραμεθόριο πόλη Αίγυν· Μάχη της Τεγέας. Ίσως το πρώτο ιστορικό πρόσωπο των Ευρυποντιδών.Dictionary of Greek and Roman Geography (1854)William Smith, LLD, Ed., AEGYS.περ. 750 – 725  Νίκανδρος περ. 725 – 675  Θεόπομπος  Πρώτος Μεσσηνιακός Πόλεμος

Προς το παρόν είναι γνωστοί δύο κατάλογοι βασιλέων:
Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, VIII: 131
 Έτος (π.Χ.)  Ευρυποντίδες Πληροφορίες περ. 675 – 645  Αναξανδρίδας Α  Αρχίδαμος Α΄Αναξίλας  Λεωτυχίδας Α΄ Ιπποκρατίδας  Αγησίλαος

Σύμφωνα με τον Παυσανία, III, 7: 5-6
 Έτος (π.Χ.)  Ευρυποντίδες Πληροφορίες περ. 645 – 625  Ζευξίδαμος περ. 625 – 600  Αναξίδαμος περ. 600 – 575  Αρχίδαμος Α΄ περ. 575 – 550  ΑγασικλήςPlutarch's Lives: Marcus Crassus.-Sertorius.-Eumenes.-Agesilaus.-Pompeius. By Plutarch.  Σύγχρονος του Λεωνίδα. Τέλος των Μεσσηνιακών πολέμων.

 Έτος (π.Χ.)  Ευρυποντίδες Πληροφορίες περ. 550 – 515  Αρίστων  Μάχη των Πεδών.περ. 515 – 491  Δημάρατος  Αρχή των Περσικών Πολέμωνπερ. 491 – 469  Λεωτυχίδας περ. 469 – 427  Αρχίδαμος Β΄  Πρώτος Πελοποννησιακός Πόλεμος. Αρχή του Δεύτερου Πελοποννησιακού Πολέμουπερ. 427 – 401   Άγις Β΄  Σπαρτιατική ηγεμονία. Επιτέθηκε στην Επίδαυρο, Λεύκτρα Καρυές, Ορχομενό, και Μαντίνεια. Εισέβαλε στην Αργολίδα. Δημιουργία Συμβουλίου Πολέμου που δημιουργήθηκε για να ελέγχει τις εξουσίες τουπερ. 401  – 360  Αγησίλαος Β΄ Αρχίζει ο Κορινθιακός Πόλεμος περ. 360 – 338  Αρχίδαμος Γ΄ Αρχίζει ο Τρίτος ιερός πόλεμοςπερ. 338 – 331  Άγις Γ΄ περ. 331 – 305  Ευδαμίδας Α΄ περ. 305 – 275  Αρχίδαμος Δ΄ περ. 275 – 245  Ευδαμίδας Β΄ περ. 245 – 241  Άγις Δ΄περ. 241 – 228  Ευδαμίδας Γ΄ περ. 228 – 227  Αρχίδαμος Ε΄ περ. 227 – 221 Ευκλείδας Στη πραγματικότητα Αιγιάδης. Τοποθετήθηκε από τον Κλεομένη Γ΄ στη θέση του Αρχίδαμου Ε΄

Δημοκρατική μοναρχία 
Μετά την ήττα του Κλεομενη Γ΄ από τον Αντίγονο Γ΄ της Μακεδονίας και την Αχαϊκή Συμπολιτεία στη μάχη της Σελλασίας, το Σπαρτιατικό σύστημα άρχισε να καταρρέει. Η Σπάρτη έγινε δημοκρατία από το 221 ως το 219 π.Χ. Η διαρχική βασιλεία αποκαταστάθηκε το 219.

 Έτος (π.Χ.)  Μοναρχία Πληροφορίες περ. 219 – 215  Αγησίπολις Γ΄ ο τελευταίος Αγιάδας, εκθρονίστηκε από το Λυκούργοπερ. 219 – 210  Λυκούργος περ. 210 – 206  Πέλοπας γιος του Λυκούργου, και τελευταίος βασιλιάς και των δύο παλιών δυναστειών

Τύραννοι
 Έτος (π.Χ.)  Τυραννίδα Πληροφορίες περ. 210–207  Μαχανίδας  αντιβασιλέας του Πέλοπαπερ. 206–192  Νάβις  αρχικά αντιβασιλέας του Πέλοπα, κατόπιν σφετεριστής, ισχυριζόμενος καταγωγή από τον Ευρυποντίδη βασιλιά Δημάρατο περ. 192 Λακωνικός ο τελευταίος γνωστός βασιλιάς της Σπάρτης από τη δυναστεία των Ηρακλειδών

Η Αχαϊκή Συμπολιτεία προσαρτά τη Σπάρτη το 192 π.Χ.

Σημειώσεις και παραπομπές
Σημειώσεις

Παραπομπές 

Βιβλιογραφία
 The Cyclopædia, Volume 20. By Abraham Rees. Page 157+ (List of kings of Sparta on pg. 164).
 Sir William Smith, A New Classical Dictionary of Greek and Roman Biography, Mythology, and Geography: Partly Based Upon the Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology. Harper & Brothers, 1851.
 Sir William Smith. Abaeus-Dysponteus. J. Murray, 1890.
 Sir William Smith. A Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology: Earinus-Nyx. J. Murray, 1876.
 William Smith (Ed.) A Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology: Oarses-Zygia. J. Murray, 1880.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Livius
Eurypontids and Agiads  by Jona Lendering

Κατηγορία:Βασιλείς της αρχαίας Σπάρτης
Κατηγορία:Κατάλογοι αρχαίας Ελλάδας
Σπαρτη