Αξονική τομογραφία

μικρογραφία|350x350εσ|Σύγκριση αξονικής τομογραφίας και συνδυαστικής σάρωσης PET-CT ασθενή με αγγειίτιδα μεγάλων αγγείων.
μικρογραφία|350x350εσ|Aξονική τομογραφία (a, b, c), υπέρηχος (d), σάρωση SPECT-CT (e) και σπινθηρογράφημα (f) ασθενή με αδένωμα παραθυρεοειδούς (με άσπρα βέλη).
Η αξονική τομογραφία ή υπολογιστική τομογραφία (στα Αγγλικά αρχικά axial tomography, σήμερα computed tomography - CT) είναι ακτινολογική μέθοδος εξέτασης του ανθρώπινου σώματος. Μπορεί να απεικονίσει σε κάθετες τομές ολόκληρο το σώμα, χρησιμοποιώντας την ακτινοβολία Χ. Αυτές οι τομές επιτρέπουν στην απεικόνιση των οστών, των αιμοφόρων αγγείων και των μαλακών μορίων, βοηθώντας στη διάγνωση και στον σχεδιασμό θεραπείας για διάφορες παθήσεις.

Οι σαρώσεις CT περιλαμβάνουν έκθεση σε ακτινοβολία, αλλά οι κίνδυνοι θεωρούνται γενικά μικροί, ειδικά όταν ισορροπούνται με τα κλινικά οφέλη. Η αποτελεσματική δόση ακτινοβολίας από μια σάρωση CT συνήθως κυμαίνεται από 1 έως 10 millisieverts (MSV) (εξαρτάται από την περιοχή, με την κοιλιά και τη λεκάνη να δέχονται την περισσότερη ακτινοβολία). Συγκριτικά, μια ακτινογραφία θώρακα εκθέτει έναν ασθενή σε περίπου 0,1 MSV, ενώ μια συνδυασμένη σάρωση PET-CT μπορεί να εκθέσει έναν ασθενή σε περίπου 25 MSV.

Ο μέσος άνθρωπος λαμβάνει περίπου 3-6 MSV ετησίως από όλες τις πηγές ακτινοβολίας (κοσμική ακτινοβολία κ.λπ.). Η δόση ακτινοβολίας μιας μόνο αξονικής τομογραφίας (1-10 mSv) μπορεί να είναι συγκρίσιμη ή να υπερβαίνει αυτό το ετήσιο επίπεδο ακτινοβολίας υποβάθρου. Και παρόλο που δεν υπάρχει ένα συνιστώμενο όριο στον αριθμό των σαρώσεων CT που μπορεί να κάνει κάποιος σε ένα χρόνο, κάθε σάρωση πρέπει να είναι δικαιολογημένη ιατρικά. Τέλος, η ακτινοβολία από μια σάρωση CT δεν παραμένει στο σώμα. Η έκθεση συμβαίνει μόνο κατά τη διάρκεια της σάρωσης, αν και οι βιολογικές επιπτώσεις της έκθεσης στην ακτινοβολία μπορούν να έχουν μακροχρόνιες επιπτώσεις.

 Ιστορία 
Η αξονική τομογραφία εισήχθη στην ιατρική διαγνωστική τη δεκαετία του 1970 (για την ακρίβεια το 1967) από τον Godfrey Hounsfield και έφερε επανάσταση στο χώρο. Ξεκίνησε από τις ΗΠΑ και το πρώτο όργανο που μελετήθηκε με αυτήν ήταν ο εγκέφαλος. Η μέθοδος έτυχε ταχέως καθολικής αποδοχής, κυρίως, για το ότι δεν προκαλεί καμία ταλαιπωρία στους ασθενείς και έχει μεγάλη διαγνωστική ακρίβεια.

 Χρήσεις 
Η αξονική τομογραφία έχει πολλαπλές χρήσεις, ωστόσο θεωρείται κατάλληλη για τη διάγνωση ασθενειών και την αξιολόγηση των τραυματισμών από τον εκάστοτε ιατρό. Ειδικότερα χρησιμοποιείται για:

 τη διάγνωση  μυϊκών διαταραχών και καταγμάτων οστών
 τη διάγνωση λοιμώξεων
 τη μελέτη των αιμοφόρων αγγείων και εντοπισμό εσωτερικής αιμορραγίας

Αναλυτικότερα τα είδη της αξονικής τομογραφίας είναι: 

 Αξονική τομογραφία εγκεφάλου

 Αξονική τομογραφία θώρακος
 Αξονική τομογραφία σπλαχνικού κρανίου
 Αξονική τομογραφία τραχήλου
 Αξονική τομογραφία άνω και κάτω κοιλίας
 Αξονικές μυοσκελετικού συστήματος

 Αξονική αγγειογραφία εγκεφάλου 
 Αξονική αγγειογραφία κοιλιακής αορτής
 Αξονική αγγειογραφία τραχήλου
 Αξονική αγγειογραφία λαγονίων αρτηριών και αρτηριών κάτω άκρων

 Τεχνική λήψης 
Οι αξονικές τομογραφίες λαμβάνονται με ένα μεγάλο όργανο, που καλείται αξονικός τομογράφος. Ο εξεταζόμενος τοποθετείται σε ύπτια θέση σε ένα κινούμενο κάθισμα το οποίο αργά διέρχεται μέσω μιας κυκλικής τρύπας του μηχανήματος. Αποφεύγεται να ακτινοβοληθούν οι οφθαλμοί, γι' αυτό και το κεφάλι τοποθετείται με κλίση 15ο προς τα κάτω. Όση ώρα ο εξεταζόμενος βρίσκεται μέσα στην κυκλική περιοχή ακτινοβολείται με ακτίνες Χ ανά τακτά χρονικά διαστήματα.

Με αυτήν τη μέθοδο λαμβάνονται κάθετες λεπτές τομές (μεταξύ 0,6-10 χιλιοστών) του ανθρώπινου σώματος, οι οποίες αποτυπώνονται σε φιλμ και εκτυπώνονται σε ειδικό χαρτί, με χρώμα μαύρο - άσπρο και διαφανές.

Οι εικόνες αποθηκεύονται στον υπολογιστή και μπορούν να μεταφερθούν οπουδήποτε. Συνήθως αποθηκεύονται και σε CD που δίδεται στον ασθενή και έτσι μπορεί να γίνει διάγνωση σε οποιονδήποτε άλλον υπολογιστή με τη χρήση κατάλληλων προγραμμάτων.

Τα συμπαγή μόρια φαίνονται καλύτερα. Έτσι απεικονίζεται το εσωτερικό του σώματος και επιτρέπεται στον εξεταστή να αναζητήσει βλάβες μέσα στα όργανα ή να εντοπίσει ανωμαλίες σε σημεία που ήταν αδιανόητο να εντοπιστούν με την απλή ακτινογραφία.

Μια τελευταία εξέλιξη της αξονικής τομογραφίας είναι η ελικοειδής αξονική τομογραφία (spiral) η οποία, πέρα από άλλα πλεονεκτήματα. παρέχει τη δυνατότητα ανακατασκευής των εικόνων, ώστε να έχουμε και τομές σε άλλα επίπεδα (μετωπιαία, στεφανιαία και λοξά), πράγμα που μέχρι τώρα μόνο η μαγνητική τομογραφία μπορούσε να κάνει.

Υπάρχει επίσης η δυνατότητα διαμόρφωσης εντυπωσιακών εικόνων τριών διαστάσεων (3D), που βοηθούν πολύ στην ορθοπεδική και στην αγγειολογία-καρδιολογία.

Ορισμένες φορές η εξέταση γίνεται μετά από ενδοφλέβια έγχυση σκιερής ουσίας (ιωδιούχο σκιαγραφικό), ενώ σε κάποιες ειδικές περιπτώσεις λαμβάνονται πολύ λεπτές τομές 1-2 χιλ.

 Μειονεκτήματα 
Η αξονική τομογραφία, παρά τα τεράστια θετικά της, έχει και ορισμένα μειονεκτήματα. Τα πιο βασικά είναι: 1) Ο εξεταζόμενος ακτινοβολείται με μεγάλη ποσότητα ακτίνων Χ, και η ακτινοβολία έχει διαπιστωθεί ότι είναι ένας μεταλλαξιογόνος παράγοντας, 2) ένα πολύ μικρό ποσοστό ανθρώπων εμφανίζει αλλεργία στη σκιαγραφική ουσία, 3) η εικόνα είναι σχετικά "άκαμπτη", αφού η μέγιστη κλίση λήψης που επιτυγχάνεται είναι 30ο. Για ορισμένα από αυτά τα σημεία, εξέλιξη της αξονικής θεωρείται η μαγνητική τομογραφία, 4) δεν απεικονίζει καλά τα μαλακά μόρια. 

 Έκθεση σε ακτινοβολία 
Οι αξονικές τομογραφίες χρησιμοποιούν ιονίζουσα ακτινοβολία για να δημιουργήσουν λεπτομερείς εικόνες του σώματος, αλλά εκθέτουν τους ασθενείς σε μεγαλύτερη ποσότητα ακτινοβολίας σε σύγκριση με τις παραδοσιακές ακτίνες Χ. Η δόση ακτινοβολίας από μια αξονική τομογραφία μετριέται συνήθως σε μιλισίβερτ (mSv) και ποικίλλει ανάλογα με το μέρος του σώματος που σαρώνεται, κυμαινόμενη από περίπου 1 έως 10 mSv. Ενώ ο κίνδυνος καρκίνου από μία μόνο αξονική τομογραφία θεωρείται γενικά μικρός, οι επαναλαμβανόμενες σαρώσεις ή οι σαρώσεις σε παιδιά μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου κατά τη διάρκεια της ζωής.

Ακολουθούν ορισμένες κατά προσέγγιση συγκρίσεις της ακτινοβολίας υποβάθρου και της αποτελεσματικής δόσης ακτινοβολίας σε ενήλικες για διάφορες ακτινολογικές διαδικασίες. Αυτές οι τιμές μπορεί να διαφέρουν σημαντικά, ανάλογα με το μέγεθος του ασθενούς και τον τύπο της τεχνολογίας απεικόνισης που χρησιμοποιείται. Η τεχνολογία συνεχώς εξελίσσεται, με τους κατασκευαστές να κάνουν βελτιώσεις για τη μείωση της έκθεσης στην ακτινοβολία, διατηρώντας παράλληλα την ποιότητα της εικόνας.
+Αποτελεσματική δόση ακτινοβολίας σε ενήλικεςΚοιλιακή χώραΔιαδικασίαΚατά προσέγγιση ενεργός δόση ακτινοβολίαςΣυγκρίσιμο με τη φυσική ακτινοβολία υποβάθρου γιαΑξονική τομογραφία – Κοιλίας και Πυέλου7.7 mSv2,6 χρόνιαΑξονική τομογραφία – Κοιλίας και Πυέλου, επαναλαμβανόμενη με και χωρίς σκιαγραφικό υλικό15.4 mSv5,1 χρόνιαΑξονική τομογραφία –Κολονογραφία6 mSv2 χρόνιαΕνδοφλέβια ουρογραφία 3 mSv1 χρόνοςΚλύσμα βαρίου (ακτινογραφία κατώτερου γαστρεντερικού σωλήνα)6 mSv2 χρόνιαΜελέτη ανώτερου γαστρεντερικού σωλήνα με βάριο6 mSv2 χρόνιαΟστάΔιαδικασίαΚατά προσέγγιση ενεργός δόση ακτινοβολίαςΣυγκρίσιμο με τη φυσική ακτινοβολία υποβάθρου γιαΟσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης1.4 mSv6 μήνεςΑκτινογραφία άκρου (χέρι, πόδι κ.λπ.)Λιγότερο από 0,001 mSvΛιγότερο από 3 ώρεςΚεντρικο Νευρικό ΣύστημαΔιαδικασίαΚατά προσέγγιση ενεργός δόση ακτινοβολίαςΣυγκρίσιμο με τη φυσική ακτινοβολία υποβάθρου γιαΑξονική τομογραφία εγκεφάλου1.6 mSv7 μήνεςΑξονική τομογραφία εγκεφάλου, επαναλαμβανόμενη με και χωρίς σκιαγραφικό υλικό3.2 mSv13 μήνεςΑξονική τομογραφία κεφαλής και τραχήλου1.2 mSv5 μήνεςΑξονική τομογραφία σπονδυλικής στήλης8.8 mSv3 χρόνιαΘώρακαςΔιαδικασίαΚατά προσέγγιση ενεργός δόση ακτινοβολίαςΣυγκρίσιμο με τη φυσική ακτινοβολία υποβάθρου γιαΑξονική τομογραφία θώρακος6.1 mSv2 χρόνιαΑξονική τομογραφία - Προληπτικός έλεγχος για καρκίνο του πνεύμονα1.5 mSv6 μήνεςΑκτινογραφία θώρακος0.1 mSv10 μέρεςΟδοντιατρικές εξετάσειςΔιαδικασίαΚατά προσέγγιση ενεργός δόση ακτινοβολίαςΣυγκρίσιμο με τη φυσική ακτινοβολία υποβάθρου γιαΟδοντιατρική ακτινογραφία0.005 mSv1 μέραΠανοραμική ακτινογραφία0.025 mSv3 μέρεςΑξονική τομογραφία κωνικής δέσμης0.18 mSv22 μέρεςΚαρδιάΔιαδικασίαΚατά προσέγγιση ενεργός δόση ακτινοβολίαςΣυγκρίσιμο με τη φυσική ακτινοβολία υποβάθρου γιαΑξονική στεφανιογραφία8.7 mSv3 χρόνιαΑξονική τομογραφία - Βαθμολόγηση καρδιακού ασβεστίου1.7 mSv6 μήνεςΑξονική αγγειογραφία5.1 mSvΛιγότερο από 2 χρόνιαΑνδρική απεικόνισηΔιαδικασίαΚατά προσέγγιση ενεργός δόση ακτινοβολίαςΣυγκρίσιμο με τη φυσική ακτινοβολία υποβάθρου γιαΜέτρηση οστικής πυκνότητας0.001 mSv3 ώρεςΠυρηνική ιατρικήΔιαδικασίαΚατά προσέγγιση ενεργός δόση ακτινοβολίαςΣυγκρίσιμο με τη φυσική ακτινοβολία υποβάθρου γιαΣυνδυαστική σάρωση PET-CT Πρωτόκολλο ολόκληρου σώματος22.7 mSv7,6 χρόνιαΓυναικεία απεικόνισηΔιαδικασίαΚατά προσέγγιση ενεργός δόση ακτινοβολίαςΣυγκρίσιμο με τη φυσική ακτινοβολία υποβάθρου γιαΜέτρηση οστικής πυκνότητας0.001 mSv3 ώρεςΠροληπτική ψηφιακή μαστογραφία0.28 mSv34 μέρεςΨηφιακή μαστογραφία - τομοσύνθεση μαστού0.34 mSv42 μέρες

Παραπομπές

 Βιβλιογραφία 
 Αλειφερόπουλος Δ., "Ακτινογραφική απεικόνιση", Εκδόσεις Βήτα, 2000.
 Βλάχος Λ., "Σύγχρονη διαγνωστική απεικόνιση", τόμος 1ος, Ιατρικές εκδόσεις Χρ. Βασιλειάδης, (c)2000.

Κατηγορία:Ακτινολογία
Κατηγορία:Υγειονομικές διαγνωστικές εξετάσεις
Κατηγορία:Τεχνολογίες απεικόνισης