Πολύκαστρο

Το Πολύκαστρο είναι πόλη της Κεντρικής Μακεδονίας, βρίσκεται στην Περιφερειακή Ενότητα Κιλκίς και λειτουργεί ως διοικητική έδρα του Δήμου Παιονίας. Πρόκειται για τη δεύτερη σε πληθυσμό πόλη του νομού. Η γεωγραφική της θέση, ανατολικά του ποταμού Αξιού, σε ιδιαίτερα εύφορη πεδινή έκταση, καθώς και η διέλευσή της από την Παλαιά Εθνική Οδό Θεσσαλονίκης–Ευζώνων, προσδίδουν στην πόλη στρατηγική σημασία ως κόμβου μεταφορών και εμπορίου.

Η πόλη βρίσκεται σε υψόμετρο περίπου 60 μέτρων και διακρίνεται για τον ορθολογικό πολεοδομικό της σχεδιασμό, χαρακτηριστικό που την καθιστά την πλέον οργανωμένη ρυμοτομικά πόλη του Κιλκίς.Επιμελητήριο Κιλκίς, Χρήσιμες Πληροφορίες, Δήμος Πολυκάστρου Ιδιαίτερη ιστορική και θεσμική σημασία έχει το γεγονός ότι στο Πολύκαστρο ιδρύθηκε το πρώτο Κτηματολογικό Γραφείο της Ελλάδας, γεγονός που υπογραμμίζει τον πρωτοποριακό ρόλο της πόλης σε ζητήματα χωρικής οργάνωσης και διοικητικής καινοτομίας.

Σήμερα, το Πολύκαστρο λειτουργεί ως ζωτικός πυρήνας για δέκα δημοτικά διαμερίσματα και σειρά γειτονικών οικισμών, παρουσιάζοντας έντονη εμπορική δραστηριότητα και αναπτυσσόμενο βιοτεχνικό τομέα. Ιδιαίτερης αρχιτεκτονικής ταυτότητας και αξιοθέατα αποτελεί ο ναός της Αγίας Τριάδος, που δεσπόζει στο κεντρικό τμήμα του αστικού ιστού, οικοδομημένος από Ανατολικορωμυλιώτες πρόσφυγες, σε ανάμνηση του ομώνυμου ιστορικού μοναστηριού του Καβακλίου.

Ιστορία
Αρχαιότητα

Η περιοχή της Αμφαξίτιδας, ή αλλιώς Αμφάξια Παιονίας, παρουσιάζει αδιάλειπτη ανθρώπινη παρουσία ήδη από τους προϊστορικούς χρόνους, καθώς αποτέλεσε εστία εγκατάστασης των αρχαίων Παιόνων. Κατά την πρώτη χιλιετία π.Χ., παρατηρούνται στην περιοχή πληθυσμιακές μετακινήσεις και επιδράσεις από γειτονικά φύλα, μεταξύ των οποίων οι Πελασγοί, οι Θράκες, οι Βοττιαίοι και οι Βρύγες, γεγονός που αποτυπώνει τη γεωγραφική και πολιτισμική της διασύνδεση με το ευρύτερο βαλκανικό χώρο.

Μετά το τέλος των Περσικών Πολέμων, τον 5ο αιώνα π.Χ., η Αμφαξίτιδα ενσωματώνεται στο Μακεδονικό Βασίλειο υπό τον Αλέξανδρο Α΄, ενώ κατά τον Πελοποννησιακό Πόλεμο του 4ου αιώνα π.Χ. η περιοχή καταλαμβάνεται προσωρινά από τους Θράκες του βασιλιά Σιτάλκη, συμμάχους των Αθηναίων. Στις εκστρατείες του Φιλίππου Β΄ και του Μεγάλου Αλεξάνδρου, η περιοχή διαδραματίζει στρατηγικό ρόλο, λειτουργώντας ως σημείο συγκέντρωσης και στρατοπέδευσης του μακεδονικού ιππικού πριν από την αναχώρηση των εκστρατευτικών σωμάτων.

Κατά την Ελληνιστική περίοδο, η Αμφαξίτιδα αναφέρεται ως αυτόνομη διοικητική ενότητα με πρωτεύουσα την Αμυδώνα, γεγονός που μαρτυρεί το διατηρημένο τοπικό της κύρος. Τον 1ο αιώνα π.Χ. η περιοχή του σημερινού Πολυκάστρου περιέρχεται υπό ρωμαϊκή κυριαρχία, εντασσόμενη στο πλαίσιο της ρωμαϊκής διοίκησης της Μακεδονίας. Κατά τους επόμενους αιώνες, ο τοπικός πληθυσμός σταδιακά ασπάζεται τον χριστιανισμό, εντασσόμενος στο πολιτισμικό και θρησκευτικό περιβάλλον της ύστερης αρχαιότητας.

Βυζάντιο
Κατά τους πρώτους μεταχριστιανικούς αιώνες, και ειδικότερα κατά τον 4ο και 5ο αιώνα μ.Χ., η περιοχή της Αμφαξίτιδας υπέστη διαδοχικές επιδρομές από γερμανικά φύλα, κυρίως Γότθους, οι οποίοι εισέβαλαν επανειλημμένα στα βαλκανικά εδάφη της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Κατά τους επόμενους αιώνες, τον 6ο και 7ο αιώνα, νέοι πληθυσμοί όπως οι Σλάβοι, οι Άβαροι και οι Ούγγροι διείσδυσαν στην περιοχή, προκαλώντας σημαντικές ανακατατάξεις στον δημογραφικό και πολιτισμικό της χάρτη.

Κατά τον 10ο αιώνα, η περιοχή του Πολυκάστρου δέχεται έντονες πιέσεις από τους Βούλγαρους, οι οποίοι επιχειρούν να επεκτείνουν την επικράτειά τους εις βάρος των βυζαντινών εδαφών. Το 1003, οι βυζαντινές δυνάμεις κατορθώνουν να τους απωθήσουν, διασφαλίζοντας προσωρινά τη σταθερότητα της περιοχής. Ωστόσο, το 1064 η περιοχή πλήττεται εκ νέου, αυτή τη φορά από επιδρομή Ογούζων Τούρκων, ενώ το 1085 ακολουθεί η λεηλασία των Νορμανδών, γεγονότα που αποδυναμώνουν περαιτέρω την τοπική οικονομία και ασφάλεια.

Μετά την κατάληψη της Κωνσταντινούπολης από τους Σταυροφόρους το 1204, η Αμφαξίτιδα εντάσσεται στην επικράτεια της Λατινικής Αυτοκρατορίας, κατάσταση που διαρκεί έως το 1224. Έκτοτε, η περιοχή περιέρχεται στην εξουσία του Δεσποτάτου της Ηπείρου (1225-1248), πριν ενσωματωθεί στην Αυτοκρατορία της Νίκαιας το 1249. Με την ανακατάληψη της Κωνσταντινούπολης από τους Βυζαντινούς το 1261, η Αμφαξίτιδα επανέρχεται οριστικά στη διοικητική και πολιτική δομή του ανασυσταθέντος Βυζαντινού Κράτους.

Τουρκοκρατία
Κατά τη διάρκεια της οθωμανικής κατάκτησης της περιοχής, στα τέλη του 14ου αιώνα (δεκαετία του 1390), ο οικισμός αναφέρεται με την ονομασία «Ρογνοβίτσα» και παραχωρείται ως τιμάριο στον Ασιλή. Στις αρχές του 15ου αιώνα, το τιμάριο Ρογνοβίτσας περιέρχεται στους Καρά Σόλε και Σόφη Ηλία, γεγονός που συνοδεύεται από τη μετονομασία του οικισμού σε «Καρασούλι». Η νέα ονομασία αποδίδεται είτε στο όνομα του τιμαριούχου Καρά Σόλε είτε, σύμφωνα με εναλλακτική εκδοχή, στην τουρκική σύνθεση των λέξεων «καρά» (μαύρο) και «σου» (νερό), η οποία αποδίδει τη σημασία «μαύρο έλος».Δικαίος Βασιλειάδης, Ιστορία του Πολυκάστρου, σελ. 38 Κατά τα μέσα του 15ου αιώνα (περί το 1450), το τιμάριο Καρασουλίου ανήκει στους Ορούτς Χαν, υιό του Καρά Σόλε, και στον Σόφη Ηλία, και αριθμεί 20 οικίες χριστιανών και 12 μουσουλμάνων.Φορολογικές κατηγορίες των χωριών της Θεσσαλονίκης κατά την Τουρκοκρατία, Βασίλειος Δημητριάδης, Σύγγραμα Περιοδικόν «Μακεδονικά» της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών, τόμος Κ', Θεσσαλονίκη, 1980, σελ.383 Παράλληλα, νοτιοδυτικά του Καρασουλίου καταγράφεται ο μικρός οικισμός Κόλυμπα (ή Καλύβια), γνωστός και ως Αλτσάκ Καλύβια.Αλτσάκ ήταν το παλαιότερο όνομα του χωριού Χαμηλό. Αλτσάκ Καλύβια ή Αλτσάκ Κολυμπαλάρ, ήταν τα Καλύβια του Χαμηλού

Το Καρασούλι εξελίσσεται σταδιακά σε διοικητική έδρα Μπέη.Δικαίος Βασιλειάδης, Ιστορία του Πολυκάστρου, σσ. 138-139 Σημαντικό αρχιτεκτονικό κατάλοιπο της περιόδου αποτελούν τα Οθωμανικά Λουτρά του Πολυκάστρου, τα οποία ανάγονται στον 14ο αιώνα. Τον 15ο αιώνα, με αυτοκρατορικό φιρμάνι, διατάσσεται η συστηματική φύτευση μουριών με στόχο την ανάπτυξη της σηροτροφίας, η οποία καθίσταται βασικός τομέας της τοπικής οικονομίας.Δικαίος Βασιλειάδης, Ιστορία του Πολυκάστρου, σελ. 82

Κατά τους επόμενους αιώνες (16ο και 17ο), η εντατικοποίηση της αγροτικής παραγωγής οδηγεί στην εγκατάσταση πολυάριθμων αγροτοεργατών, κυρίως βουλγαρικής καταγωγής, οι οποίοι απασχολούνται στα οθωμανικά τσιφλίκια.Γεώργιος Χ. Χιονίδης, διάλεξη: Τα ληφθέντα υπό των Τούρκων μέτρα κατά των Ελλήνων επαναστατών του 1821 εις την Μακεδονίαν (ανάτυπον από Μακεδονικά ΙΑ΄ τεύχος. 27), Θεσσαλονίκη 1971 Το ελληνικό στοιχείο, περιορισμένο πλέον αριθμητικά, εμφανίζει απροθυμία να εργαστεί στα κτήματα των μπέηδων, γεγονός που συμβάλλει στην ενίσχυση της πολυγλωσσίας και στη σταδιακή χρήση της σλαβόφωνης διαλέκτου στις δημόσιες συναναστροφές. Από τον 16ο αιώνα παρατηρείται επίσης η εγκατάσταση Σαρακατσαναίων ποιμένων προερχόμενων από την Ήπειρο, ενώ κατά τους 17ο και 18ο αιώνες καταγράφεται η άφιξη πολυάριθμων Βλάχων, οι οποίοι, εκδιωγμένοι από τους Τουρκαλβανούς, ενισχύουν εκ νέου το ελληνικό πληθυσμιακό και πολιτισμικό στοιχείο της περιοχής.

Εθνικοαπελευθερωτικοί αγώνες
Στα τέλη του 18ου αιώνα, το Πολύκαστρο (Καρασούλι) αποτελούσε τσιφλίκι του Γιουσούφ Μουχλίς πασά, γιου του Ισμαήλ μπέη από τις Σέρρες. Οι Καρασουλιώτες ξεσηκώθηκαν το 1822 κατά την Επανάσταση, με αποτέλεσμα να δεχτούν τα οθωμανικά αντίποινα μετά την καταστολή των εξεγέρσεων στη Μακεδονία. Έτσι το Καρασούλι καταστράφηκε σχεδόν ολοσχερώς και πολλοί κάτοικοι αναγκάστηκαν να το εγκαταλείψουν. Από τότε ο Ελληνισμός της κωμόπολης συρρικνώθηκε ανεπανόρθωτα, καθώς άρχισαν να εγκαθίστανται Βούλγαροι αγροτοεργάτες προκειμένου να καλύψουν το κενό στα τσιφλίκια.Δικαίος Βασιλειάδης, Ιστορία του Πολυκάστρου, σελ. 25

Το 1872 εγκαινιάζεται η σιδηροδρομική γραμμή Θεσσαλονίκης - Βιέννης από την εταιρεία Χιρς (Hirch) και ξεκινά τη λειτουργία του ο Σιδηροδρομικός Σταθμός Καρασουλίου. Το Καρασούλι πλέον αναπτύσσεται ως εμπορικό κέντρο.

Στα 1870, με το Βουλγαρικό εκκλησιαστικό σχίσμα, και την ίδρυση της Βουλγαρικής Εξαρχικής Εκκλησίας ξεσπά κύμα εθνικιστικής βουλγαρικής προπαγάνδας με τη βοήθεια Ρώσων πρακτόρων. Πολλοί κάτοικοι αναγκάζονται κάτω από τις πιέσεις της ρωσικής εξωτερικής πολιτικής του Πανσλαβισμού μέσω του βουλγαρικού παράγοντα, να προσχωρήσουν στην Εξαρχία και στην ουσία να εκβουλγαριστούν.Κωνσταντίνος Απ. Βακαλόπουλος, Νεότερη Ιστορία της Μακεδονίας (1830 – 1912), Από τη Γένεση του Νεοελληνικού Κράτους ως την Απελευθέρωση, εκδόσεις Ηρόδοτος, Θεσσαλονίκη, 1999, σσ. 56 – 60, 70 – 73 Στην περιοχή δρα και αμερικανικός παράγων μέσω του Αυστριακού Προξενείου της Θεσσαλονίκης με σαφή στόχο των προσηλυτισμό των κατοίκων στον προτεσταντισμό,Κωνσταντίνος Απ. Βακαλόπουλος, Νεότερη Ιστορία της Μακεδονίας (1830 – 1912), Από τη Γένεση του Νεοελληνικού Κράτους ως την Απελευθέρωση, εκδόσεις Ηρόδοτος, Θεσσαλονίκη, 1999, σσ. 78 – 82 καθώς και Βουλγαροι Ουνίτες ιεραπόστολοι.Αθανάσιος Α. Αγγελόπουλος, Αι ξέναι Προπαγάνδαι εις την επαρχίαν Πολυανής κατά την περίοδον 1870 - 1912, Ίδρυμα Μελετών Χερσονήσου του Αίμου (ΙΜΧΑ), Θεσσαλονίκη 1973, ανατύπωση 1993, σελ. 103 Πολλοί κάτοικοι προσηλυτίζονται. Ο κίνδυνος εκβουλγαρισμού αφυπνίζει τον Ελληνισμό του Καρασουλίου και οργανώνεται. Παράλληλα οργανώνει σχολείο ώστε να εκπαιδεύονται οι νέοι στην ελληνική γλώσσα. Μετά το 1850 αναφέρεται στο Καρασούλι ελληνική κοινότητα και σχολείο. Πληροφορίες για τη λειτουργία σχολείου έχουμε από το 1880, όπως αποδεικνύεται από αποδείξεις πληρωμών δασκάλων, χωρίς αυτό να σημαίνει πως δεν υπήρχε σχολείο και πριν το 1880.Χρήστος Π. Ίντος, Τα σχολεία μας από την ίδρυσή τους ως το 2000, Κιλκίς 2004, σ. 178-186. Από γραπτές πηγές της περιόδου που αναφέρθηκε πρώτος δάσκαλος φαίνεται να ήταν ο Αβραάμ Αστερίου.Δικαίος Βασιλειάδης, Ιστορία του Πολυκάστρου, σσ. 25-26 Τα επόμενα χρόνια υπηρέτησαν από τη θέση του δασκάλου οι Κωνσταντίνος Χρήστου (1902 - 1903) και Δημήτριος Κασσάς (1906 - 1913). Το σχολείο στα 1906 είχε 15 μαθητές.Δικαίος Βασιλειάδης, Ιστορία του Πολυκάστρου, σελ. 161

μικρογραφία|Το Μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη στην κεντρική πλατεία του Πολυκάστρου

Την εποχή αυτή παρατηρείται και οικονομική άνθηση των Ελλήνων και χτίζονται εκκλησίες στην κωμόπολη του Καρασουλίου (Προφήτη Ηλία (1859)- Ταξιαρχών σήμερα,Δικαίος Βασιλειάδης, Ιστορία του Πολυκάστρου, σελ. 126 Αγίου Αθανασίου το 1885Δικαίος Βασιλειάδης, Ιστορία του Πολυκάστρου, σελ. 125). Στη συνέχεια οι Καρασουλιώτες έγραψαν λαμπρή ιστορία στον αγώνα τους κατά των βουλγαρικών επιθέσεων.Αθανάσιος Α. Αγγελόπουλος, Αι ξέναι Προπαγάνδαι εις την επαρχίαν Πολυανής κατά την περίοδον 1870 - 1912, Ίδρυμα Μελετών Χερσονήσου του Αίμου (ΙΜΧΑ), Θεσσαλονίκη 1973, ανατύπωση 1993, σσ. 38, 39 Την 29η Φεβρουαρίου του 1898, παραμονή του Αγίου Θεοδώρου σημειώνονται επεισόδια από τους εξαρχικούς που καταλαμβάνουν με τη βία το σχολείο και την εκκλησία του Προφήτη Ηλία.Αθανάσιος Α. Αγγελόπουλος, Αι ξέναι Προπαγάνδαι εις την επαρχίαν Πολυανής κατά την περίοδον 1870 - 1912, Ίδρυμα Μελετών Χερσονήσου του Αίμου (ΙΜΧΑ), Θεσσαλονίκη 1973, ανατύπωση 1993, σελ. 47 Μετά από εκκλήσεις της Ελληνικής Κοινότητας Καρασουλίου προς τον καϊμακάμη του καζά Γευγελής, επιστρέφονται το σχολείο και η εκκλησία και η λειτουργία τελείται πλέον εναλλάξ σε ελληνικά και βουλγαρικά.Δικαίος Βασιλειάδης, Ιστορία του Πολυκάστρου, σελ. 26Αθανάσιος Α. Αγγελόπουλος, Αι ξέναι Προπαγάνδαι εις την επαρχίαν Πολυανής κατά την περίοδον 1870 - 1912, Ίδρυμα Μελετών Χερσονήσου του Αίμου (ΙΜΧΑ), Θεσσαλονίκη 1973, ανατύπωση 1993, σσ. 47, 48 Τα κινητά αντικείμενα του ναού όμως (όπως δισκοπότηρα και άλλα τιμαλφή) επιδικάστηκαν στη βουλγαρική εξαρχική κοινότητα. Με πρωτοβουλίες των προεστών του Καρασουλίου, στάλθηκαν αλλεπάλληλες αναφορές και απεσταλμένοι προς τον Επίσκοπο Πολυανής, Παρθένιο, προκειμένου να επαναφέρει την περιουσία του ναού στους Έλληνες, χωρίς όμως αποτέλεσμα. Στη συνέχεια, οι προύχοντες του Καρασουλίου απέστειλαν επιστολή προς τον Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης Αθανάσιο, διαμαρτυρόμενοι για την κατάσταση.Αθανάσιος Α. Αγγελόπουλος, Αι ξέναι Προπαγάνδαι εις την επαρχίαν Πολυανής κατά την περίοδον 1870 - 1912, Ίδρυμα Μελετών Χερσονήσου του Αίμου (ΙΜΧΑ), Θεσσαλονίκη 1973, ανατύπωση 1993, σσ. 47, 48, 49 Σε ηρωική μορφή αναδείχθηκε ο ιερέας Γεώργιος Παπαντωνίου που υπήρξε εφημέριος από to 1899 έως το 1923.Δικαίος Βασιλειάδης, Ιστορία του Πολυκάστρου, σελ. 135 Παράλληλα οι κάτοικοι οργανώνουν ένοπλες επιτροπές άμυνας (ορκίζονται πολλοί στην «Μακεδονική Άμυνα» που λειτουργεί στα πρότυπα της Φιλικής Εταιρείας) για να αντιμετωπίσουν την βουλγαρική τρομοκρατία και τις τουρκικές αυθαιρεσίες.

 Μακεδονικός αγώνας 
μικρογραφία|upright|Ο οπλαρχηγός Μιχαήλ Σιωνίδης με τον αδελφό του, Διονύση
Κατά την κλιμάκωση του Μακεδονικού Αγώνα (1904-1908), οι Πατριαρχικοί κάτοικοι του Καρασουλίου μάχονται σκληρά κατά του διπλού εχθρού (Τούρκων και Εξαρχικών). Στο Καρασούλιο δρα ο Κωνσταντίνος Αργυρίου.Αφανείς, Γηγενείς Μακεδονομάχοι, επιστημονική επιμέλεια: Ιωάννης Σ. Κολιόπουλος, Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών, εκδόσεις University Studio Press, Θεσσαλονίκη, 2008, σσ. 91, 94, 96 Σημαντική είναι η δράση, κατά των κομιτατζήδων, του οπλαρχηγού Γεώργιου Καραϊσκάκη του Βογδαντσιώτη, που δρα σε όλη την περιοχή των λιμνών Αρτζάνης (Κάστρου) - Αμματόβου (Άσπρου). Οι λίμνες αυτές από το 1898 ενοικιάζονταν από τους Βούλγαρους και είχαν καταστεί απόρθητα κρησφύγετα, βάσεις και κέντρα ενεργειών των κομιτατζήδων.Χρήστος Π. Ίντος, Κέντρα οργάνωσης, δράσης και αντίστασης των Ελλήνων στο Ν. Κιλκίς κατά την περίοδο του Μακεδονικού Αγώνα, πρακτικά επιστημονικού συνεδρίου «Μακεδονικών Αγών», ΕΜΣ, Θεσσαλονίκη 2006, σ. 179 Επίσης ηρωική μορφή υπήρξε ο μακεδονομάχος Μιχαήλ Σιωνίδης (1870-1935) από τη Γκίρτσιστα, που έδρασε με το σώμα του έως τη Γευγελή και την Πολυανή (Παλαιά Δοϊράνη).Καθημερινή εφημερίδα Ημαθίας: Λαός, Βέροια, 14 Οκτωβρίου 2007, Άρθρο: Η Ελληνική Αντίσταση στη Μακεδονία 1904 - 1908

Απελευθέρωση
Η περιοχή του Πολυκάστρου απελευθερώθηκε στον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο, το 1912, μετά τη μάχη των Γιαννιτσών και την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης, μαζί με τη δυτική όχθη του Αξιού . Στις 31 Οκτωβρίου του 1912 δόθηκε διαταγή σε απόσπασμα Ευζώνων να απελευθερώσουν τη Γευγελή. Το μεσημέρι της 1 Νοεμβρίου του 1912, το απόσπασμα Ευζώνων υπό το συνταγματάρχη Κωνσταντινόπουλο, αναχώρησε από τη Θεσσαλονίκη σιδηροδρομικώς και το βράδυ της ίδιας μέρας αποβιβάστηκαν στον Σιδηροδρομικό Σταθμό Καρασουλίου. Χρειάστηκε να διανυκτερεύσουν στην κωμόπολη του Καρασουλίου, ώστε να εδραιώσουν την ελληνική κρατική παρουσία, και την επόμενη το πρωί αναχώρησαν για τη Γευγελή, όπου κατέφθασαν μετά από επτάωρη πεζοπορία (για να διαπιστώσουν ότι ήδη στην πόλη βρισκόταν σερβικός λόχος).Επίτομη Ιστορία των Βαλκανικών Πολέμων 1912 - 1913, Γενικό Επιτελείο Στρατού, Διεύθυνση Ιστορίας Στρατού, Εκδόσεις ΔΙΣ, Αθήνα, 1987, επιμέλεια ταξίαρχος Κωνσταντίνος Πολυζώης, σελ. 108 Κατά την απελευθέρωση, η ελληνική κοινότητα Καρασουλίου, με πρόεδρο τον Αθανάσιο Νάντσιο, αριθμούσε 46 οικογένειες (146 κάτοικοι).Δικαίος Βασιλειάδης, Ιστορία του Πολυκάστρου, σελ. 177

Εγκατάσταση προσφύγων από τη Βόρεια Μακεδονία, τη Θράκη και τη Μικρά Ασία
Στα αμέσως επόμενα χρόνια έρχονται στην περιοχή Πολυκάστρου πολλοί Έλληνες από την περιοχή Γευγελής και Βογδάντσας, καθώς και πολλοί Σαρακατσαναίοι από περιοχές της σημερινής Π.Γ.Δ.Μ. λόγω των διωγμών του Γιουγκοσλαβικού κράτους. Η περιοχή έγινε το κέντρο οχύρωσης των συμμαχικών δυνάμεων κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.Χρήστος Π. Ίντος, Τα οικεία κοσμείν και σώζειν, Κιλκίς 1999, σ. 62-66. Στη Μάχη του Σκρα διακρίθηκε ο Καρασουλιώτης Πέτρος Λύκος (που αργότερα συμμετείχε και στη Μικρασιατική εκστρατεία).Δικαίος Βασιλειάδης, Ιστορία του Πολυκάστρου, σελ. 42 Το 1919, με τη συνθήκη του Νεϊγύ, γίνεται ανταλλαγή πληθυσμών μεταξύ Ελλάδος και Βουλγαρίας, κατά την οποία έφυγαν από την περιοχή όλοι οι κάτοικοι με βουλγαρική συνείδηση και εγκαταστάθηκαν Έλληνες από τη Βόρειο Θράκη (Ανατολική Ρωμυλία) και συγκεκριμένα από τα χωριά Σιναπλί και Καρυές της περιοχής Καβακλίου (βόρεια κοιλάδα του Έβρου) και Ραβδά της περιοχής Μεσημβρίας.

Ο οικισμός Αλτσάκ ΚαλύβιαΑλτσάκ ήταν το παλαιότερο όνομα του χωριού Χαμηλό. Αλτσάκ Καλύβια ή Αλτσάκ Κολυμπαλάρ, ήταν τα Καλύβια του Χαμηλού τελικά καταργήθηκε αφού συνενώθηκε οικιστικά με το Πολύκαστρο (πρόκειται για την περιοχή νότια της γέφυρας του Αξιού).Ελληνική Εταιρεία Τοπικής Ανάπτυξης και Αυτοδιοίκησης, Διοικητικές Μεταβολές Κοινότητας ΚαρασουλίουΕλληνική Εταιρεία Τοπικής Ανάπτυξης και Αυτοδιοίκησης, Διοικητικές Μεταβολές Κοινότητας ΜποεμίτσηςΔήμος Πολυκάστρου, Διοικητική Εξέλιξη

Το 1923, με τη συνθήκη της Λωζάνης και την υποχρεωτική ανταλλαγή πληθυσμών μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας, έφυγαν από την περιοχή οι Μουσουλμάνοι κάτοικοι και εγκαταστάθηκαν Έλληνες από τη Μικρά Ασία και ειδικότερα από την Παφλαγονία (Ηράκλεια), τον Πόντο, τη Βιθυνία και τη Μαγνησία. Μαζί τους ήρθαν κατά κύματα και Έλληνες του Βορειοανατολικού Πόντου (Υπερκαυκασία), οι οποίοι, λόγω των διωγμών που υπέστησαν κατά την Γενοκτονία των Ελλήνων της Ανατολής, από τους Τούρκους, είχαν διαφύγει στη Ρωσία. Έτσι ο πληθυσμός του Πολυκάστρου αποτελούνταν πλέον από τους ντόπιους Μακεδόνες, μεταξύ των οποίων και πολλοί Σαρακατσαναίοι και Βλάχοι, και από τους πρόσφυγες της περιοχής της σημερινής Π.Γ.Δ.Μ. (περιοχή Γευγελής - Βογδάντσας), της Ανατολικής Ρωμυλίας, του Πόντου, της Παφλαγονίας, της Βιθυνίας (Δέντσες ή ΊντζεςΔικαίος Βασιλειάδης, Ιστορία του Πολυκάστρου, σελ. 69 Παντέρμου) και Μαγνησίας (Μετεβελί).Δικαίος Βασιλειάδης, Ιστορία του Πολυκάστρου, σελ. 64

Διοικητική Ιστορία
Για μια χρονική περίοδο η κωμόπολη ονομάζονταν και Μαυροσούλι. Αυτό διαπιστώνεται σε πρακτικό του Κοινοτικού Συμβουλίου της 23 Ιουλίου 1928, όπου φαίνεται η κυκλική σφραγίδα της υπογραφής του Προέδρου: «Ελληνική Δημοκρατία - Κοινότης Μαυροσουλίου». Το 1928, το Καρασούλι μετονομάζεται σε Πολύκαστρο. Η εκδοχή, η οποία θεωρείται επικρατέστερη των άλλων, αναφέρεται στη χρονική περίοδο του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, όπου στην περιοχή του συνοικισμού υπήρχαν πολλές πολεμίστρες, οχυρωματικά έργα, σαν μικρά κάστρα και για το λόγο αυτό ο Γενικός Διοικητής Θεσσαλονίκης το 1928 ονόμασε τον οικισμό Πολύκαστρο.Δικαίος Βασιλειάδης, Ιστορία του Πολυκάστρου Η άποψη αυτή ενισχύεται από αναφορά που γίνεται, για τη συγκεκριμένη περιοχή, σε έργα που κατασκευάστηκαν από τη Μεραρχία Σερρών.Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τόμος ΙΕ΄, σελ. 65

Τέλος, το Πολύκαστρο από Κοινότητα έγινε Δήμος με το Π.Δ. 265/ΦΕΚ 123/19-8-1986, μετά από ένωση των κοινοτήτων Πολυκάστρου  - Λιμνοτόπου. Με το Σχέδιο Καποδίστριας ο Δήμος Πολυκάστρου απέκτησε διευρυμένη μορφή. Με το Σχέδιο Καλλικράτης το Πολύκαστρο ορίστηκε ως έδρα του Δήμου Παιονίας.

Προσφυγικό-μεταναστευτικό ρεύμα
Στο Πολύκαστρο είχαν δημιουργηθεί δύο καταυλισμοί παράτυπων μεταναστών και προσφύγων έως τον Ιούνιο του 2016 ενώ σήμερα λειτουργεί οργανωμένη δομή φιλοξενίας στη Νέα Καβάλα με 1275 φιλοξενούμενουςΣυνοπτική κατάσταση προσφυγικών ροών 12-11-2016 Υπουργείο Εσωτερικών.

Ο καταυλισμός στον Σταθμό Εξυπηρέτησης Αυτοκινητιστών (ΣΕΑ) της Εθνικής Οδού Πατρών - Αθηνών - Θεσσαλονίκης - Ευζώνων (ΠΑΘΕ) Πολυκάστρου ξεκίνησε να δημιουργείται ήδη από το 2015 λόγω της Μεταναστευτικής κρίσης, από παράτυπους μετανάστες και πρόσφυγες ως πρόχειρος καταυλισμός δίπλα στο οδόστρωμα. Ο καταυλισμός δεν εποπτευόταν από το ελληνικό κράτος, αλλά από την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες και διάφορες ΜΚΟ και ο πληθυσμός του κυμαινόταν από 1.500 έως 2.500 άτομα (φτάνοντας πρόσκαιρα και τα 5.000 άτομα), συμπεριλαμβανομένων και πολλών ασυνόδευτων παιδιών και υπήρχε έως τον Ιούνιο του 2016..

Ένας δεύτερος πρόχειρος καταυλισμός από πεντακόσιους περίπου πρόσφυγες είχε στηθεί στην Αερογέφυρα Πολυκάστρου από τις 23 Μαρτίου 2016, επί της εθνικής οδού Πολυκάστρου - Κιλκίς, αποκλείοντας έτσι την είσοδο και έξοδο προς Πολύκαστρο, προκαλώντας προβλήματα στην κυκλοφορία. Τελικά, οι παράτυποι μετανάστες και πρόσφυγες αποχώρησαν την επομένη 24 Μαρτίου 2016 λόγω του σφοδρού Βαρδάρη που σηκώθηκε τη νύχτα, κι έτσι η κυκλοφορία αποκαταστάθηκε.

 Εκπαίδευση 
Για τις ανάγκες της εκπαίδευσης, στο Πολύκαστρο λειτουργούν:

 3 βρεφονηπιακοί σταθμοί
 4 νηπιαγωγεία
 4 Δημοτικά Σχολεία 
 1 Γυμνάσιο
 1 Γενικό Λύκειο

 Αξιοθέατα και ιστορικά μνημεία 
μικρογραφία|Μνημείο Αγωνιστών Πολυκάστρου.
μικρογραφία|Συμμαχικά Κοιμητήρια Πολυκάστρου.
 Παλιά μεταλλική γέφυρα Αξιού ποταμού
 Μνημείο προσφύγων Αλησμόνητων Πατρίδων
 Κτίριο Σιδηροδρομικού Σταθμού Πολυκάστρου
 Διασυμμαχικό Μνημείο Πολυκάστρου 1915-1918 (στο Λατόμι 60ό χλμ νέας Εθνικής Οδού Θεσσαλονίκης – Ευζώνων). Σε αυτό υπάρχει η επιγραφή:Στα παιδιά της Γαλλίας - Μ. Βρετανίας - Ελλάδας - Ιταλίας και Σερβίας, τα οποία πιστά στις εντολές των προγόνων του πολέμησαν μαζί σ' αυτά τα μέρη και έπεσαν για την Ελευθερία και για την παγκόσμια Ειρήνη 1915-1918.
 Συμμαχικά Κοιμητήρια Α' Παγκοσμίου Πολέμου.
 Προτομή Μεγάλου Αλεξάνδρου (στο Δημαρχείο).Δημοτική Ενότητα Πολυκάστρου - Πολιτισμός και ΤουρισμόςΜνημείο Προσφύγων – Αλησμόνητων Πατρίδων στο Πολύκαστρο

 Πολιτιστικοί φορείς 
 Σύλλογος Γυναικών Δήμου Παιονίας "ΕΥΚΡΑΝΤΗ" 
 Σύλλογος Σαρακατσαναίων Πολυκάστρου & Περιχώρων «Τα Σταυραδέρφια»
 Σύλλογος Ποντίων Πολυκάστρου & Περιχώρων "Οι Ακρίτες"
 Σύλλογος Ανατολικορωμυλιωτών
 Σύλλογος Μικρασιατών Πολυκάστρου & Περιχώρων
 Πολιτιστικός Σύλλογος Άσπρου "Ανατολική Ρωμυλία"
 Αερολέσχη Πολυκάστρου

 Πολιτιστικές εκδηλώσεις 
 Πολυκαστρινά
 Καρναβάλι Άσπρου
 Κουρμπάνια
 Σιντάνκα
 Ποντιακόν Πανουύρ
 Κλήδονας Μικρασιατών

 Αθλητικοί σύλλογοι 
 Α.Ε. Πολυκάστρου, ποδόσφαιρο
 Α.Ο. Πολυκάστρου, ακαδημία ποδοσφαίρου
 Εύαθλος Μακεδόνες Πολυκάστρου, μπάσκετ
 Ολυμπιάς 96 Πολυκάστρου, στίβος
 Όμιλος Αντισφαίρισης Πολυκάστρου, τένις
 Πήγασος Πολυκάστρου, μπάντμιντον
 Πυραίχμης Πολυκάστρου, τοξοβολία

 Επαγγελματικοί Σύλλογοι και Σωματεία του Πολυκάστρου 
 Εμποροεπαγγελματικός Σύλλογος Πολυκάστρου

 Προσωπικότητες του Πολυκάστρου 
 Κωνσταντίνος Αργυρίου, Μακεδονομάχος
 Αλέξανδρος Καραθόδωρος, (1908-1981), βουλευτής (1946-1967), υπουργός συγκοινωνιών (1952 -1954)
 Μιχάλης Μπέλλης, διεθνής ποδοσφαιριστής, προπονητής
 Βίκυ Παπά, τραγουδίστρια, ηθοποιός
 Παγώνης Βακαλόπουλος, (γεν. 1965), διεθνής ποδοσφαιριστής
 Ζαφείριος Κατραμάδας, ηθοποιός
 Χρυσούλα Γκουντενούδη, πρωταθλήτρια στίβου
 Κωνσταντίνος Χαμουρούδης, πρωταθλητής στίβου 
 Βασίλειος Γκατίδης, αντιστράτηγος ε.α.

 Κλίμα 
Το κλίμα του Πολυκάστρου εξαρτάται κατά κύριο λόγο από τον βορειοδυτικό άνεμο Βαρδάρη που φυσάει στην κοιλάδα του Αξιού αρκετές ημέρες καθ' έτος. Ο Βαρδάρης είναι ψυχρός και σχετικά ξηρός άνεμος. Το κλίμα σε γενικές γραμμές είναι ήπιο το χειμώνα (η θερμοκρασία σπάνια πέφτει κάτω από τους -6 °C), και εξαιρετικά θερμό το καλοκαίρι. Αποτελεί μία από τις θερμότερες περιοχές της Ελλάδας κατά τους καλοκαιρινούς μήνες. Τον Αύγουστο του 2012 σημειώθηκε στο Πολύκαστρο η υψηλότερη θερμοκρασία για όλο το 2012 στην Ελλάδα, 44 °C(παρόμοιες επιδόσεις για το 2019 News 24 7, Θοδωρής Κολυδάς, 14 Ιουνίου 2019, "Έβρασε" το Κιλκίς - Ρεκόρ ημέρας στο Πολύκαστρο με 39 βαθμούς)''. Το κλίμα είναι ξηρό όταν φυσά ο Βαρδάρης, ενώ σε άπνοια επηρεάζεται από την υγρασία του ποταμού Αξιού. Λόγω του τοπικού βορειοδυτικού ανέμου, υπάρχει μεγάλη ηλιοφάνεια και λίγες σχετικά, βροχοπτώσεις. Τους καλοκαιρινούς μήνες φυσά συχνά νοτιάς που προκαλεί σύντομες καταιγίδες.

 Μήνας Ιαν Φεβ Μαρ Απρ Μαι Ιου Ιουλ Αυγ Σεπ Οκτ Νοε Δεκ Μέση Ανωτ. θερμ.[°C] 6 10 15 19 25 31 33 34 28 21 13 6 Μέση Ελαχ. θερμ.[°C] -2 0 3 8 12 16 18 18 13 9 5 0 Ύψος Βροχόπτωσης (mm) 32,1 27,5 28,6 49,5 44,9 43 31,1 21,9 26,8 55,2 55,6 61,5World Weather Online

 Πηγές 

 Σημειώσεις 

 Εξωτερικοί Σύνδεσμοι 
 Δήμος Πολυκάστρου
 Αθλητική Ένωση Πολυκάστρου
 Εμποροεπαγγελματικός Σύλλογος Πολυκάστρου
 Σύλλογος Ποντίων Πολυκάστρου & Περιχώρων "Οι Ακρίτες"
 Αερολέσχη Πολυκάστρου

Κατηγορία:Δήμος Πολυκάστρου
Κατηγορία:Κωμοπόλεις της περιφερειακής ενότητας Κιλκίς
Κατηγορία:Δήμος Παιονίας