Μοχός Ηρακλείου

Ο Μοχός είναι χωριό και έδρα ομώνυμης κοινότητος του Δήμου Χερσονήσου στην Περιφερειακή Ενότητα Ηρακλείου της Κρήτης. Παλιότερα ανήκε στην Επαρχία Πεδιάδος.

 Γενικά - πολιτιστικά στοιχεία 
Ο Μοχός βρίσκεται στους πρόποδες του όρους Κεφάλα Μοχού σε υψόμετρο 420 μέτρα στη δυτική άκρη σε γόνιμη πεδινή έκταση, κατάφυτη από ελαιώνες . Απέχει από το Ηράκλειο 45,8 χλμ.

Οι κάτοικοι ασχολούνται με την ελαιοκομία  στην πλειοψηφία . Βάση της οικονομίας του χωριού είναι το λάδι. Είχε ταχυδρομείο (πρώην), σταθμό χωροφυλακής (πρώην), παιδικό σταθμό (πρώην- αναμονή για επαναλειτουργία), νηπιαγωγείο, Δημοτικό Σχολείο, Γυμνάσιο, Λύκειο και αγροτικό ιατρείο. Η ποδοσφαιρική ομάδα του Μοχού αγωνίζεται στον κρητικό όμιλο της Α΄ ΕΠΣΗ κατηγορίας.

Από τους ιερούς ναούς αξίζει να αναφέρουμε το δίκλιτο του Ευαγγελισμού και της Αγίας Παρασκευής στην πλατεία του χωριού, το δίκλιτο επίσης του Αγίου Γεωργίου και Αγίου Σάββα και του Μιχαήλ Αρχαγγέλου. Στην περιοχή του Μοχού υπάρχουν περί τα 10 εξωκλήσια. Στο κέντρο του χωριού υπάρχει μεγάλη πλατεία, όπου γίνεται στις 15 Αυγούστου το κρητικό πανηγύρι, με κρητικούς χορούς, το οποίο συγκεντρώνει πλήθος επισκεπτών, ντόπιων και ξένων.Ο Μοχός  έχει ταβέρνες, καφετέριες  στην κεντρική και γραφική του πλατεία. Διαθέτει Μουσείο στην πλατεία τού Αγίου Γεωργίου το οποίο διαχειρίζεται και ανακατασκευάσε (λειτουργία Μουσείου 2019)και λειτούργεί ο ενεργός Πολιτιστικός & Λαογραφικός σύλλογος Μοχού η "Πρόοδος ". Στην κεντρική πλατεία του Μοχού  κάθε Τετάρτη κάθε καλοκαίρι (Ιούνιος - Οκτώβριος)οργανώνεται από τα καταστήματα της πλατείας μουσική κρητική & ελληνική βραδιά...

Έθιμα
Ένα έθιμο που τηρείται κατά τις ημέρες της αποκριάς στην περιοχή είναι το «Ξυνόχοντρος και μουζουδιά» είναι εκδήλωση του πολιτιστικού συλλόγου του χωριού. Πρόκειται για αναβίωση παλιού τοπικού εθίμου με ψήσιμο ζεστού ξυνόχοντρου παραδοσιακό φαγητό) και μεταμφίεσης με μουζουδιά.

Στις 14 και 15 Αυγούστου γιορτάζεται το πανηγύρι της Παναγίας στο Μοχό. Ο εορτασμός ξεκίνησε το 1960 υπό Προεδρίας της Κοινότητος Γεωργίου Λεβέντη σε συνεργασία με την Περιηγητική Λέσχη Ηρακλείου με Πρόεδρο τον Γεώργιο Πατεράκη. Στο κέντρο του χωριού στο χώρο της μεγάλης δεντροφυτεμένης και πλακοστρωμένης πλατείας, γίνεται κάθε χρόνο στις 15 Αυγούστου το κρητικό πανηγύρι, με κρητικούς χορούς και αγαπημένους κρητικούς καλλιτέχνες, το οποίο συγκεντρώνει πλήθος επισκεπτών, ντόπιων και ξένων. Παράλληλα σε αίθουσα του Δημοτικού διαμερίσματος που είναι διασκευασμένη σε παλαιό κρητικό νοικοκυριό, γίνεται έκθεση εργόχειρων, υφαντών, κεντημάτων, πλεκτών κλπ.

 Αξιοθέατα 

 Κτίριο ιδιοκτησίας της κοινότητας έχει χαρακτηριστεί ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο "γιατί αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα κατοικίας, λαϊκής αρχιτεκτονικής της περιοχής, σημαντικό για την μελέτη της ιστορίας της Αρχιτεκτονικής".
 Η κρήνη - δεξαμενή της κοινότητας έχει χαρακτηριστεί ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο "γιατί αποτελεί αξιόλογο δείγμα λαϊκής αρχιτεκτονικής που έχει συνδεθεί με την ιστορία του τόπου και είναι σημαντική για την μελέτη της ιστορίας της αρχιτεκτονικής ιδιοκτησίας." 

 Ιστορικά στοιχεία 
Η ετυμολογία του τοπωνυμίου είναι άγνωστη. Στις βενετικές απογραφές αναφέρεται με το όνομα Mogho, με πρώτη αναφορά το 1387. To 1583 είχε 451 κατοίκους (Καστροφύλακας, Κ95). Το 1881 είναι έδρα ομώνυμου δήμου, με 1.299 κατοίκους, το 1900 ο δήμος μετονομάζεται Λαγκάδος αλλά παραμένει πρωτεύουσα, κάτ. 1613, το 1920 έδρα ομώνυμου αγροτικού δήμου, κάτοικοι 1.671, το 1928 κάτοικοι 1.730, το 1940 κάτ. 1.810, το 1951 κάτ. 1.804, το 1961 κάτ. 1.716 και το 1971 κάτ. 1.422.

Από το Μοχό κατάγονταν οι αδερφοί Βέργα, οι οποίοι έδρασαν πριν από την Επανάσταση του 1821. Ο Βεργογιώργης, τον οποίο βρήκε αιχμάλωτο στον τουρκικό ναύσταθμο και τον παρέλαβε στην προσωπική του φρουρά ο καπουδάν πασάς Γαζή Χουσείν, ήταν ατίθασος και άγριος, αντίπαλος του γενίτσαρου και σκληρού δυνάστη του Μοχού , Ιμπραχίμ Μόχογλου (Π. Φαφουτάκη, Συλλογή ηρωικών κρητικών ασμάτων, 1889, σελ. 66).

Στην νεότερη ιστορία του χωριού, ένας από τους πιο μεγαλύτερους λάτρεις του είναι ο σοσιαλιστής πρωθυπουργός της Σουηδίας Ούλωφ Πάλμε. Ο σοσιαλιστής πρωθυπουργός είχε έρθει μέσω του τότε πρόεδρου της κοινότητας Θεόφιλος Σουρανάκης και σύντομα ο Πάλμε έγινε θαμώνας της περιοχής. Έμενε κάθε χρόνο στο ίδιο ξενοδοχείο και έκανε πιστούς φίλους στη Σταλίδα και το Μοχό. Το Σεπτέμβριο του 1985 ο Ούλωφ Πάλμε ήρθε για μια ακόμα φορά στον Μοχό, όπου ανακηρύχθηκε σε επίτιμο δημότη και έφυγε στις 28 του μήνα για να επιστρέψει στη Σουηδία. Έχοντας μόλις κερδίσει τις εκλογές, είχε ήδη μπει μπροστά το σχέδιο για να αποκτήσει μια μόνιμη κατοικία στο Μοχό και στις 20 Μαρτίου του 1986 είχε δοθεί ένα ραντεβού ανάμεσα σε ένα δημοσιογράφο, έναν αρχιτέκτονα και έναν εργολάβο στη Σουηδία για να ρυθμιστούν οι λεπτομέρειες. Η δολοφονία του όμως προηγήθηκε. Η τοπική κοινωνία στο άκουσμα της δολοφονίας κήρυξε τριήμερο πένθος, ενώ ο πόνος των κατοίκων εκφράστηκε μέσα από την τήρηση όλων των ταφικών τελετών και εθίμων. Στην κηδεία του στη Στοκχόλμη προσκλήθηκε ο τότε πρόεδρος της κοινότητας Θεόφιλος Σουρανάκης, κι εκείνος μετέφερε ως δώρο ένα φυτό ελιάς ως σύμβολο ειρήνης. Η ελιά αυτή βρίσκεται ακόμη στο Βοτανικό Κήπο της Στοκχόλμης με  μια επιγραφή που λέει «Δώρο από τους κατοίκους του Μοχού στον Ούλωφ Πάλμε».

 Διοικητικά - πληθυσμιακά στοιχεία 

Ως οικισμός αναφέρεται επίσημα το 1925 με το ΦΕΚ 27Α - 31/01/1925 να ορίζεται έδρα της ομώνυμης νεοϊδρυθείσας κοινότητας. Σύμφωνα με το σχέδιο Καλλικράτης και με την τροποποίησή του Κλεισθένης Ι, αποτελεί κοινότητα που υπάγεται στη δημοτική ενότητα Μαλίων του δήμου Χερσονήσου ενώ σύμφωνα την απογραφή του 2011 έχει πληθυσμό 825 κατοίκους.«ΦΕΚ αποτελεσμάτων ΜΟΝΙΜΟΥ πληθυσμού», σελ. 10871 (σελ. 397 του pdf)

Οι απογραφές πληθυσμού μετά τον Β' Παγκόσμιο πόλεμο είναι:
ΈτοςΠληθυσμός19511.80419611.71619711.50419811.42219911.21720011.1552011825

 Βιβλιογραφία 


Δημοτική ενότητα Μαλίων

 Παραπομπές 

Μοχο
Μοχο