Ξυλαγανή Ροδόπης

Η Ξυλαγανή είναι χωριό της Θράκης στην Περιφερειακή Ενότητα Ροδόπης, σε απόσταση 17 χιλιόμετραΤάσος Χατζηαναστασίου, Αντάρτες και Καπετάνιοι. Η Εθνική Αντίσταση κατά της βουλγαρικής κατοχής της Ανατολικής Μακεδονίας και της Θράκης 1942-1944, εκδοτικός οίκος Αδελφών Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη 2003, σελ. 163 - 164. από την πρωτεύουσα του νομού, Κομοτηνή και σύμφωνα με την απογραφή του 2011, έχει 1.180 κατοίκους.«ΦΕΚ αποτελεσμάτων ΜΟΝΙΜΟΥ πληθυσμού», σελ. 10481 (σελ. 7 του pdf) Παλιότερα αποτελούσε την έδρα του δημοτικού διαμερίσματος Ξυλαγανής του Δήμου Μαρωνείας αλλά και έδρα του τότε δήμου. Η Δημοτική Κοινότητα Ξυλαγανής, που περιλαμβάνει και τους οικισμούς Εργάνη και Νέα Πέτρα, σύμφωνα με την απογραφή του 2021 είχε πληθυσμό 1306 κατοίκους.

 Γενικά και ιστορικά στοιχεία 
Στην Ξυλαγανή έχουν βρεθεί πλούσια αρχαιολογικά ευρήματα, τα οποία περιλαμβάνουν τμήματα ακροπόλεων και τάφους με κτερίσματα.

Στις αρχές του 20ού αιώνα, η Ξυλαγανή κατοικείτο κυρίως από ΒούλγαρουςΣταύρου Δ. Γουδέλη, Σχέσεις Χριστιανών και Μουσουλμάνων στην ελληνική Θράκη, Κομοτηνή, Απρίλιος 1991, σελ. 21., ενώ μετά την προσάρτησή της στην Ελλάδα και τις ανταλλαγές πληθυσμών που ακολούθησαν μεταξύ Ελλάδας, Τουρκίας και Βουλγαρίας, στο χωριό εγκαταστάθηκαν Έλληνες πρόσφυγες από τις περιοχές της Ανατολικής και της Βόρειας Θράκης.

Τον Ιούνιο του 1944, κατά τη διάρκεια της Κατοχής, κάτοικοι της Ξυλαγανής που είχαν δημιουργήσει ένοπλο τμήμα προσκείμενο στους αντάρτες του Αντών Τσαούς, δέχτηκαν επίθεση από δυνάμεις του βουλγαρικού στρατού. Στη συμπλοκή που ακολούθησε σκοτώθηκε ένας Βούλγαρος στρατιώτης, ενώ από πλευράς των κατοίκων σκοτώθηκαν (τόσο στη σύγκρουση όσο και στην ομαδική εκτέλεση που ακολούθησε) 28 ένοπλοι.

 Πολιτισμός και αθλητισμός 
Ο πολιτιστικός όμιλος του χωριού ιδρύθηκε το 1981. Η δραστηριότητα του περιλαμβάνει τη διοργάνωση παραδοσιακών γιορτών, τη λειτουργία λαογραφικού μουσείου καθώς και χορευτικό τμήμα. Στις γιορτές και τα έθιμα της Ξυλαγανής περιλαμβάνονται οι γιορτές των ισναφιών κατά την Καθαρά Δευτέρα και της Μπάμπως, καθώς και το έθιμο της παραδοσιακής πάλης που μετέφεραν οι πρόσφυγες από το Μεγάλο Βογιαλίκι της σημερινής ΒουλγαρίαςFolklore. Electronic Journal of Folklore, τόμοι 38-40, The Institute, 2008, σελ. 96..Στον οικισμό λειτουργούν ο Παιδικός Σταθμός ,το Νηπιαγωγείο ,το Δημοτικό σχολείο και το Γυμνάσιο με λυκειακές τάξεις.

Στον οικισμό εδρεύει ο Αθλητικός Πολιτιστικός Σύλλογος Ορφέας που ιδρύθηκε το 2006 και συμμετέχει στα τοπικά πρωταθλήματα της ΕΠΣ Θράκης.

 Απογραφές πληθυσμού 
Απογραφή1928194019511961197119811991200120112021Πληθυσμός1554Σύγχρονος Εγκυκλοπαιδεία Ελευθερουδάκη, Εγκυκλοπαιδικαί Εκδόσεις Ν. Νίκας και ΣΙΑ Ε.Ε., έκδοσις πέμπτη εκσυγχρονισμένη δια συμπληρώματος κατά τόμον, Αθήναι 1964, τόμος  18ος, σελ. 931.;;;1835Βασίλειον της Ελλάδος. Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος, Πληθυσμός της Ελλάδος κατά την Απογραφήν της 14ης Μαρτίου 1971, Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος, Αθήναι 1972, σελ. 154.1860Ελληνική Δημοκρατία. Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος, Πραγματικός Πληθυσμός της Ελλάδος κατά την Απογραφή της 5 Απριλίου 1981, Αθήναι 1982, σελ. 163.;15311180942

 Διοικητική ιστορία 
Η κοινότητα Ξυλαγανής συστάθηκε με έδρα τον ομώνυμο οικισμό στις 31 Αυγούστου 1924 και λειτούργησε ως το 1997, οπότε καταργήθηκε και προσαρτήθηκε στον δήμο Μαρωνείας.

 Κοινοτάρχες 
Διάρκεια θητείαςΚάτοχος  Σημειώσεις+1912-1974Πρόεδροι της Κοινότητας Ξυλαγανής19??-19??Νίκος Παπανικολάου (1918-1983)Καφεζυθοπώλης. Βρέθηκε απαγχονισμένος στον αχυρώνα του στις 12 Ιουλίου 1983.εφ. Θεσσαλονίκη, Απαγχονίστηκε πρώην πρόεδρος κοινότητας, φύλλο 12ης Ιουλίου 1983, σελ. 3.1974-1975Διορισμένος από την κυβέρνηση εθνικής ενότητας1975-1978Νικητής των εκλογών του 1975. Πρώτος αιρετός κοινοτάρχης μεταπολιτευτικά. 1979-1982Γεώργιος ΔόγκαςΕκλεγείς το 1978 με ποσοστό 41,9%.  1983-1986Χρήστος Παπαδόπουλος1987-1990Δημήτριος Τσολάκης 1991-1998Αριστομένης ΠαπαναστασίουΤελευταίος κοινοτάρχης.

 Παραπομπές 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Πληροφορίες για την Ξυλαγανή από την ιστοσελίδα του δήμου Μαρώνειας
 Η ιστοσελίδα του Ορφέα Ξυλαγανής
 Η ιστοσελίδα του Λαογραφικού Μουσείου του Πολιτιστικού Ομίλου Ξυλαγανής

Κατηγορία:Δήμος Μαρώνειας
Κατηγορία:Χωριά της περιφερειακής ενότητας Ροδόπης
Κατηγορία:Δήμος Μαρωνείας - Σαπών