Χρυσό Παπούτσι

Το Χρυσό Παπούτσι (γαλλικά: Soulier d'Or) είναι ατομικό ευρωπαϊκό ποδοσφαιρικό βραβείο. Απονέμεται στον κορυφαίο σκόρερ μεταξύ των πρώτων κατηγοριών των ευρωπαϊκών πρωταθλημάτων ποδοσφαίρου. Καθιερώθηκε τη σεζόν 1967–68 με πρωτοβουλία του γαλλικού περιοδικού France Football με βάση τον αριθμό των γκολ που σημείωνε ένας παίκτης σε μία αγωνιστική περίοδο πρωταθλήματος. Στο δεύτερο και στον τρίτο της κατάταξης απονέμονται το Αργυρό και το Χάλκινο Παπούτσι, αντίστοιχα.

thumb |280px|right|Το βραβείο του θεσμού. 

Από την περίοδο 1996–97 η κατάταξη των σκόρερ γίνεται με βάση ένα σύστημα βαθμών, στο οποίο τα γκολ από τα πέντε μεγαλύτερα και δυσκολότερα πρωταθλήματα (αγγλικό, ισπανικό, ιταλικό, γερμανικό, γαλλικό) βαθμολογούνται με 2 βαθμούς, ενώ όλα τα υπόλοιπα με 1,5 ή 1. Ο συντελεστής δυσκολίας των πρωταθλημάτων καθορίζεται με βάση την ετήσια κατάταξη της UEFA.                                                                                                                                                                                                                                  

Από την περίοδο 1996–97 και μέχρι σήμερα, η απονομή του βραβείου γίνεται από τη European Sports Media.

 Πρώτη περίοδος του θεσμού (1968–91) 

Ως το 1991 το Χρυσό Παπούτσι κατακτούσε όποιος ποδοσφαιριστής σημείωνε τα περισσότερα γκολ στο εθνικό του πρωτάθλημα, ανεξαρτήτως της δυσκολίας του.

ΠερίοδοςΠαίκτης  Σύλλογος (Χώρα) Γκολ 1967–68 ΕουσέμπιοΜπενφίκα (Πορτογαλία)42 1968–69 Πέταρ ΖέκοφΤΣΣΚΑ Σόφιας (Βουλγαρία)36 1969–70 Γκερντ ΜίλερΜπάγερν Μονάχου (Γερμανία)38 1970–71 Γιόσιπ ΣκόμπλαρΟλιμπίκ Μαρσέιγ (Γαλλία)44 1971–72 Γκερντ ΜίλερΜπάγερν Μονάχου (Γερμανία)40 1972–73 ΕουσέμπιοΜπενφίκα (Πορτογαλία)40 1973–74 Έκτορ Γιαζάλδε Σπόρτινγκ Λισαβόνας  (Πορτογαλία)46 1974–75 Ντούντου Γκεοργκέσκου Ντιναμό Βουκουρεστίου (Ρουμανία)33 1975–76 Σωτήρης ΚαϊάφαςΟμόνοια Λευκωσίας (Κύπρος)39 1976–77 Ντούντου Γκεοργκέσκου Ντιναμό Βουκουρεστίου (Ρουμανία)47 1977–78 Χανς ΚρανκλΡαπίντ Βιέννης (Αυστρία)41 1978–79 Κις ΚιστΑΖ Άλκμααρ (Ολλανδία)34 1979–80 Έρβιν Βάντενμπεργκ Λιρς ΣΚ (Βέλγιο)39 1980–81 Γκεόργκι Σλάβκοφ  Τράκια Πλόβντιβ (Βουλγαρία)31 1981–82 Βιμ Κιφτ ΑΦΚ Άγιαξ (Ολλανδία)32 1982–83 Φερνάντο Γκόμες ΦΚ Πόρτο (Πορτογαλία)36 1983–84 Ίαν ΡαςΛίβερπουλ (Αγγλία)32 1984–85 Φερνάντο Γκόμες ΦΚ Πόρτο (Πορτογαλία)39 1985–86 Μάρκο Βαν ΜπάστενΑΦΚ Άγιαξ (Ολλανδία)37 1986–87 Τόνι Πόλστερ*Αούστρια Βιέννης (Αυστρία)39 1987–88 Τανζού Τσολάκ Γαλατασαράι (Τουρκία)39 1988–89 Ντορίν Ματεούτς Ντιναμό Βουκουρεστίου (Ρουμανία)43 1989–90 Ούγκο Σάντσες Χρίστο Στόιτσκοφ Ρεάλ Μαδρίτης (Ισπανία)ΤΣΣΚΑ Σόφιας (Βουλγαρία)38 1990–91 Ντάρκο Πάντσεφ*Ερυθρός Αστέρας Βελιγραδίου (Γιουγκοσλαβία)34

* Ο Τόνι Πόλστερ παρέλαβε το βραβείο ετεροχρονισμένα, το 2007, λόγω των αναμφισβήτητων ενδείξεων για τη νομιμότητα των γκολ του Ροντιόν Καματάρου. Παρ΄ όλα αυτά, επιτράπηκε στον Καματάρου να κρατήσει το δικό του βραβείο.

* Ο Ντάρκο Πάντσεφ παρέλαβε το έπαθλο μόλις το 2006, λόγω μιας διαμαρτυρίας από την Κύπρο, όπου δύο παίκτες (Σουάντ Μπετσίροβιτς και Πανίκος Ξιούρουππας) ισχυρίστηκαν ότι είχαν σκοράρει 40 γκολ, αν και στις επίσημες λίστες των σκόρερ αναφέρονταν μόνο 19. Με αφορμή αυτή την περίπτωση, το περιοδικό France Football αποφάσισε να διακόψει την απονομή του επάθλου.

 Ενδιάμεση μεταβατική περίοδος (1991–96) 

Το 1991, το France Football διέκοψε την απονομή του επάθλου. Αφορμή υπήρξε η υπόθεση Πάντσεφ του 1990-91, αλλά πραγματική αιτία ήταν η δημιουργία δεκάδων νέων πρωταθλημάτων αμφίβολης δυναμικότητας, έπειτα από την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης. Έτσι η κατάταξη που ακολουθεί είναι ανεπίσημη. Το 1996 το Χρυσό Παπούτσι καθιερώθηκε ξανά αλλά με νέους κανονισμούς. 

ΠερίοδοςΠαίκτης  Σύλλογος (Χώρα) Γκολ1991–92 Άλι Μακόιστ Ο Γεωργιανός Οτάρ Κοργκαλίτζε της Γκούρια Λαντσχούτι (Γεωργία) σκόραρε 40 γκολ αλλά το γεωργιανό πρωτάθλημα δεν συμπεριλαμβανόταν τότε στον υπολογισμό των πρώτων σκόρερ.Ρέιντζερς Γλασκώβης (Σκοτία)341992–93  Άλι Μακόιστ Ο Γεωργιανός Μεράμπ Μεγκρελάτζε της Σαμγκουραλί Τσκαλτούμπο σκόραρε 41 γκολ αλλά το γεωργιανό πρωτάθλημα δεν συμπεριλαμβανόταν τότε στον υπολογισμό των πρώτων σκόρερ.Ρέιντζερς Γλασκώβης (Σκοτία)341993–94 Ντέιβιντ ΤέιλορΠόρθμαντογκ ΦΚ (Ουαλία)431994–95 Αρσέν ΑβιτισγιάνΧομενετμέν Γερεβάν (Αρμενία)391995–96 Ζβιαντ Εντελάτζε ΦΚ Μαργκβέτι (Γεωργία)40

 Νέα περίοδος του θεσμού (1996 ως σήμερα) 

 Το νέο σύστημα 

Από την περίοδο 1996–97 την απονομή του επάθλου ανέλαβε η "European Sports Magazines", δηλαδή η «Ένωση Αθλητικών Περιοδικών της Ευρώπης». Αποφασίστηκε ο νικητής να προκύπτει από ένα σύστημα βαθμολογίας, στο οποίο τα γκολ στα δυσκολότερα πρωταθλήματα πριμοδοτούνται με περισσότερους πόντους. Με το νέο σύστημα δεν αδικούνται οι σπουδαίοι σκόρερ που αγωνίζονται σε κορυφαίες ομάδες καλών πρωταθλημάτων, όπου είναι πιο δύσκολο το σκοράρισμα. Από την άλλη, όμως, είναι πλέον πολύ δύσκολο να κατακτήσει το χρυσό παπούτσι παίκτης που δεν αγωνίζεται σε υψηλής βαθμολογίας πρωτάθλημα. Είναι χαρακτηριστικό πως μετά το 1996 μόνο τέσσερις φορές πήραν το έπαθλο ποδοσφαιριστές πρωταθλημάτων "δεύτερου" επιπέδου, στα οποία τα γκολ έχουν συντελεστή 1,5 και καμιά φορά από πρωταθλήματα με συντελεστή 1. Όλες τις άλλες χρονιές οι νικητές προέρχονταν από πρωταθλήματα με συντελεστή 2.

Το σύστημα βαθμολογίας έχει ως εξής:

2 βαθμοί: κάθε γκολ στα πρωταθλήματα που βρίσκονται στις θέσεις 1 ως 5 με βάση την κατάταξη της UEFA.
1,5 βαθμός: κάθε γκολ στα πρωταθλήματα που βρίσκονται στις θέσεις 6 ως 21.
1 βαθμός: κάθε γκολ στα πρωταθλήματα που βρίσκονται από την 22η θέση και μετά.
μικρογραφία|325x325εσ|Ο Λιονέλ Μέσι είναι ο απόλυτος κυρίαρχος του βραβείου με 6 κατακτήσεις και ρεκόρ 100 πόντων σε μία σεζόν.

 Οι νικητές μετά το 1996                                                                                                                                                                                                                  

 Περίοδος Παίκτης  Σύλλογος (Χώρα) Γκολ Πόντοι1996–97 ΡονάλντοΜπαρτσελόνα (Ισπανία)34681997–98 Νίκος ΜαχλάςΦίτεσε Άρνεμ (Ολλανδία)34681998–99 Μάριο ΖαρντέλΦΚ Πόρτο (Πορτογαλία)36541999–2000 Κέβιν ΦίλιπςΣάντερλαντ (Αγγλία)30602000–01 Χένρικ ΛάρσονΣέλτικ Γλασκώβης (Σκοτία)3552,52001–02 Μάριο ΖαρντέλΣπόρτινγκ Λισαβόνας (Πορτογαλία)42632002–03 Ρόι ΜακάιΝτεπορτίβο Λα Κορούνια (Ισπανία)29582003–04 Τιερί ΑνρίΆρσεναλ (Αγγλία)30602004–05 Τιερί ΑνρίΆρσεναλ (Αγγλία)2550 Ντιέγο ΦορλάνΒιγιαρρεάλ (Ισπανία)25502005–06 Λούκα ΤόνιΦιορεντίνα (Ιταλία)31622006–07 Φραντζέσκο ΤόττιΑΣ Ρόμα (Ιταλία)26522007–08 Κριστιάνο ΡονάλντοΜάντσεστερ Γιουνάιτεντ (Αγγλία)31622008–09 Ντιέγο ΦορλάνΑτλέτικο Μαδρίτης (Ισπανία)32642009–10 Λιονέλ ΜέσιΜπαρτσελόνα (Ισπανία)34682010–11 Κριστιάνο ΡονάλντοΡεάλ Μαδρίτης (Ισπανία)40802011–12 Λιονέλ ΜέσιΜπαρτσελόνα (Ισπανία)501002012–13 Λιονέλ ΜέσιΜπαρτσελόνα (Ισπανία)46922013–14 Κριστιάνο ΡονάλντοΡεάλ Μαδρίτης (Ισπανία)3162 Λουίς ΣουάρεςΛίβερπουλ (Αγγλία)31622014–15 Κριστιάνο ΡονάλντοΡεάλ Μαδρίτης (Ισπανία)48962015–16 Λουίς ΣουάρεςΜπαρτσελόνα (Ισπανία)40802016–17 Λιονέλ ΜέσιΜπαρτσελόνα (Ισπανία)37742017–18 Λιονέλ ΜέσιΜπαρτσελόνα (Ισπανία)34682018–19 Λιονέλ ΜέσιΜπαρτσελόνα (Ισπανία)36722019–20 Τσίρο ΙμόμπιλεΛάτσιο (Ιταλία)36722020–21 Ρόμπερτ ΛεβαντόφσκιΜπάγερν Μονάχου (Γερμανία)41822021–22 Ρόμπερτ ΛεβαντόφσκιΜπάγερν Μονάχου (Γερμανία)35702022–23 Έρλιγνκ ΧάαλαντΜάντσεστερ Σίτι (Αγγλία)36722023–24 Χάρι ΚέινΜπάγερν Μονάχου (Γερμανία)36722024–25 Κιλιάν ΕμπαπέΡεάλ Μαδρίτης (Ισπανία)3162

 Πολλαπλές κατακτήσεις 

Η κατάκτηση του επάθλου έστω και μία φορά είναι ιδιαίτερα δύσκολη υπόθεση, μιας και οι ποδοσφαιριστές αγωνίζονται σε διαφορετικά πρωταθλήματα και επομένως συναγωνίζονται με άνισους όρους. Πολύ πιο δύσκολο είναι να το κατακτήσουν για δεύτερη ή τρίτη φορά. Στα τόσα χρόνια του θεσμού, μόλις δύο ποδοσφαιριστές έχουν καταφέρει να κερδίσουν το έπαθλο τρεις φορές στην καριέρα τους, ενώ άλλοι οκτώ το πήραν δύο φορές.

Το 2019, ο Αργεντινός Λιονέλ Μέσι έγινε ο πρώτος παίκτης στην ιστορία του ποδοσφαίρου που κατέκτησε το βραβείο για 6η φορά (όλες με την Μπαρτσελόνα).

 Το 2019, ο Λιονέλ Μέσι έγινε ο πρώτος στην ιστορία που το κατέκτησε για 3 συνεχόμενες σεζόν (2016–17, 2017–18 και 2018–19).

Το 2018, ο Λιονέλ Μέσι έγινε ο πρώτος ποδοσφαιριστής στην ιστορία που κατέκτησε τον τίτλο για 5η φορά.
Το 2013, ο Λιονέλ Μέσι έγινε ο πρώτος ποδοσφαιριστής στην ιστορία που το πήρε για 3η φορά.
Ο πρώτος που κατάφερε διπλή κατάκτηση ήταν ο Γερμανός Γκερντ Μίλερ, ο οποίος κέρδισε το δεύτερο χρυσό του παπούτσι το 1972.
Ο πρώτος που κατάφερε να το κατακτήσει δύο συνεχόμενες χρονιές ήταν ο Σκοτσέζος Άλι Μακόιστ, το 1992 και 1993.
Ο πρώτος που κατάφερε διπλή κατάκτηση με δύο διαφορετικούς συλλόγους ήταν ο Βραζιλιάνος Μάριο Ζαρντέλ, το 1999 και 2002.
Ο πρώτος που το κατέκτησε με συλλόγους από δύο διαφορετικά πρωταθλήματα ήταν ο Πορτογάλος Κριστιάνο Ρονάλντο, το 2008 και το 2011.                         

Ποδοσφαιριστές με δύο ή περισσότερα έπαθλα
{| 
! Έπαθλα
! Ποδοσφαιριστής
! Χρονιές
! Σχόλια
|- 
|<center>6
|  Λιονέλ Μέσι
|2010, 2012, 2013, 2017, 2018, 2019
| – ο μοναδικός που το κατέκτησε έξι φορές– ο μοναδικός που το κατέκτησε πέντε φορές

– ο πρώτος που το κατέκτησε τρεις φορές

– ο μοναδικός που το κατέκτησε σε τρεις συνεχόμενες περιόδους

– ο μοναδικός που το κατέκτησε δύο φορές σε δύο συνεχείς περιόδους

– ο μοναδικός που το κατέκτησε με 100 πόντους
|-
|<center>4|  Κριστιάνο Ρονάλντο 
|2008, 2011, 2014, 2015
|ο πρώτος που το κατέκτησε με συλλόγους από διαφορετικά πρωταθλήματα
|-
|<center>2|  Γκερντ Μίλερ 
|1970, 1972
|ο πρώτος που το κατέκτησε δύο φορές
|-
|<center>2|  Εουσέμπιο  
|1968, 1973
|ο πρώτος που το κατέκτησε
|-
|<center>2|  Ντούντου Γκεοργκέσκου 
|1975, 1977
|
|-
|<center>2|  Φερνάντο Γκόμες 
|1983, 1985
|
|-
|<center>2|  Άλι Μακόιστ 
|1992, 1993
|ο πρώτος που το κατέκτησε σε δύο συνεχείς περιόδους
|-
|<center>2|  Μάριο Ζαρντέλ 
|1999, 2002
|ο πρώτος που το κατέκτησε με διαφορετικούς συλλόγους
|-
|<center>2|  Τιερί Ανρί 
|2004, 2005
|
|-
|<center>2|  Ντιέγο Φορλάν  
|2005, 2009
|με διαφορετικούς συλλόγους
|-
|<center>2|  Ρόμπερτ Λεβαντόφσκι 
|2021, 2022
|
|}

 Οι πιο παραγωγικοί 

Στην ιστορία του θεσμού υπήρξαν κάποιοι ιδιαίτερα παραγωγικοί σκόρερ, οι οποίοι κατέκτησαν το έπαθλο ξεπερνώντας τα 40 γκολ πρωταθλήματος σε μια σεζόν. Κορυφαίος όλων ο Αργεντινός Λιονέλ Μέσι, ο μοναδικός που πέτυχε 50 γκολ σε μια σεζόν, και μάλιστα στο απαιτητικό πρωτάθλημα Ισπανίας, το 2011–12. Ο πρώτος που πέτυχε πάνω από 40 γκολ ήταν ο Πορτογάλος Εουσέμπιο, το 1967–68. Ο ίδιος ήταν ο πρώτος που το κατάφερε και δεύτερη φορά, το 1972–73, κάτι που πέτυχε μόνο ο Μέσι και μάλιστα σε δύο συνεχόμενες σεζόν, το 2011–12 και το 2012–13. Οι πιο παραγωγικοί σκόρερ είναι:

Γκολ Παίκτης  Σύλλογος (Χώρα) Σεζόν <center> 50 Λιονέλ Μέσι Μπαρτσελόνα (Ισπανία) 2011–12<center>
48 Κριστιάνο ΡονάλντοΡεάλ Μαδρίτης (Ισπανία)2014–15<center>47 Ντούντου Γκεοργκέσκου Ντιναμό Βουκουρεστίου (Ρουμανία)1976–77<center> 46 Έκτορ Γιαζάλδε Σπόρτινγκ Λισαβόνας  (Πορτογαλία)1973–74 Λιονέλ ΜέσιΜπαρτσελόνα (Ισπανία)2012–13<center>44 Γιόσιπ Σκόμπλαρ Ολιμπίκ Μαρσέιγ (Γαλλία)1970–71<center>43 Ντορίν Ματεούτς Ντιναμό Βουκουρεστίου (Ρουμανία)1988–89 Ντέιβιντ Τέιλορ Πόρθμαντογκ (Ουαλία)1993–94<center>42 ΕουσέμπιοΜπενφίκα (Πορτογαλία)1967–68 Μάριο Ζαρντέλ Σπόρτινγκ Λισαβόνας (Πορτογαλία)2001–02<center>41 Χανς ΚρανκλΡαπίντ Βιέννης (Αυστρία)1977–78 Ρόμπερτ ΛεβαντόφσκιΜπάγερν Μονάχου (Γερμανία)2020–21<center>40 Γκερντ ΜίλερΜπάγερν Μονάχου (Γερμανία)1971–72 ΕουσέμπιοΜπενφίκα (Πορτογαλία)1972–73 Ζβιαντ Εντελάτζε Μαργκβέτι (Γεωργία)1995–96 Κριστιάνο ΡονάλντοΡεάλ Μαδρίτης (Ισπανία)2010–11 Λουίς ΣουάρεςΜπαρτσελόνα (Ισπανία)2015–16

 Έλληνες τροπαιούχοι 

Ως τώρα κανείς ποδοσφαιριστής της Α΄ Εθνικής δεν κατάφερε να κερδίσει το Χρυσό Παπούτσι. Ο μόνος Έλληνας που το κατάφερε ήταν ο Νίκος Μαχλάς το 1997–98, όταν αγωνιζόταν στην ολλανδική Φίτεσε Άρνεμ.

Τέσσερις Έλληνες παίκτες έχουν πάρει το Αργυρό Παπούτσι χάνοντας για λίγο το χρυσό. Ήταν οι εξής:

 1968–69: Γιώργος Σιδέρης (Ολυμπιακός Π.): 35 γκολ (πρώτος ο Βούλγαρος Πέταρ Ζέκοφ με 36).
 1971–72: Αντώνης Αντωνιάδης (Παναθηναϊκός): 39 γκολ (πρώτος ο Γερμανός Γκερντ Μίλερ με 40).
 1978–79: Θωμάς Μαύρος (ΑΕΚ): 31 γκολ (πρώτος ο Ολλανδός Κέες Κιστ με 34).
 1992–93: Βασίλης Δημητριάδης (ΑΕΚ): 33 γκολ (πρώτος ο Σκωτσέζος Άλι Μακόιστ με 34).

Επίσης, τρεις ποδοσφαιριστές από το ελληνικό πρωτάθλημα έχουν κερδίσει το Χάλκινο Παπούτσι:

 1970–71: Γιώργος Δέδες (Πανιώνιος): 28 γκολ.
 1982–83: Νίκος Αναστόπουλος (Ολυμπιακός Π.): 29 γκολ.
 1997–98: Κριστόφ Βαζέχα (Παναθηναϊκός): 32 γκολ.

 Παραπομπές 

 Πηγές 
 "ΑΛΜΑΝΑΚ: Όλα για το ποδόσφαιρο '91'''", εκδ. Εικόνες, τόμ. Γ΄, σελ. 202.

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Χρυσό παπούτσι (Golden Boot)
 http://www.eurotopfoot.com/soulierdor.php3 

Κατηγορία:Διεθνή ποδοσφαιρικά βραβεία
Κατηγορία:Πρώτοι σκόρερ ποδοσφαιρικών πρωταθλημάτων Ευρώπης