Ανθρώπινος εγκέφαλος

Ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι το κεντρικό όργανο του νευρικού συστήματος, και μαζί με το νωτιαίο μυελό, περιλαμβάνει το κεντρικό νευρικό σύστημα. Αποτελείται από τον τελικό εγκέφαλο, το εγκεφαλικό στέλεχος και την παρεγκεφαλίδα. Ο εγκέφαλος ελέγχει τις περισσότερες από τις δραστηριότητες του σώματος, επεξεργάζεται, ενσωματώνει και συντονίζει τις πληροφορίες που λαμβάνει από το αισθητήριο νευρικό σύστημα. Ο εγκέφαλος ενσωματώνει τις οδηγίες που στέλνονται στο υπόλοιπο σώμα.

Ο τελικός εγκέφαλος, το μεγαλύτερο μέρος του ανθρώπινου εγκεφάλου, αποτελείται από δύο εγκεφαλικά ημισφαίρια. Κάθε ημισφαίριο έχει έναν εσωτερικό πυρήνα που αποτελείται από τη λευκή ουσία και μια εξωτερική επιφάνεια - τον εγκεφαλικό φλοιό - που αποτελείται από τη φαιά ουσία. Ο εγκεφαλικός φλοιός έχει ένα εξωτερικό στρώμα, τον νεοφλοιό και έναν εσωτερικό τον αλλοφλοιό. Ο νεοφλοιός αποτελείται από έξι νευρωνικά στρώματα, ενώ ο αλλοφλοιός έχει τρία ή τέσσερα. Κάθε ημισφαίριο χωρίζεται σε τέσσερις λοβούς - τον μετωπιαίο, τον βρεγματικό, τον κροταφικό και τον ινιακό λοβό. Ο μετωπιαίος λοβός σχετίζεται με εκτελεστικές λειτουργίες όπως ο αυτοέλεγχος, ο προγραμματισμός, η συλλογιστική και η αφηρημένη σκέψη, ενώ ο ινιακός λοβός είναι αφιερωμένος στην όραση. Μέσα σε κάθε λοβό, οι περιοχές του φλοιού συνδέονται με συγκεκριμένες λειτουργίες, όπως οι αισθητηριακές, οι κινητικές και οι συνειρμικές περιοχές. Αν και το αριστερό και το δεξί ημισφαίριο είναι σε γενικές γραμμές παρόμοια σε σχήμα και λειτουργία, ορισμένες λειτουργίες συνδέονται με τη μία πλευρά, όπως η γλώσσα με την αριστερή και η οπτική-χωρική ικανότητα με την δεξιά. Τα ημισφαίρια συνδέονται με νευρικές οδούς, με το μεγαλύτερο να είναι το τυλώδες σώμα.

Ο τελικός εγκέφαλος συνδέεται μέσω εγκεφαλικού στελέχους με τον νωτιαίο μυελό. Το εγκεφαλικό στέλεχος αποτελείται από τον μεσεγκέφαλο, τη γέφυρα και τον προμήκη μυελό. Η παρεγκεφαλίδα συνδέεται με το εγκεφαλικό στέλεχος με τρία ζεύγη νευρικών οδών που ονομάζονται παρεγκεφαλιδικοί μίσχοι (άνω, μέσος και κάτω). Μέσα στον εγκέφαλο βρίσκεται το κοιλιακό σύστημα, το οποίο αποτελείται από τέσσερις διασυνδεδεμένες κοιλίες στις οποίες παράγεται και κυκλοφορεί το εγκεφαλονωτιαίο υγρό. Κάτω από τον εγκεφαλικό φλοιό υπάρχουν διάφορες δομές, όπως ο θάλαμος, ο επιθάλαμος, η επίφυση, ο υποθάλαμος, η υπόφυση και ο υποθάλαμος. Επιπλέον, υπάρχουν οι μεταιχμιακές δομές, συμπεριλαμβανομένων των αμυγδαλών και του ιππόκαμπου, όπως επίσης ο ταινιοειδής πυρήνας, οι διάφοροι πυρήνες των βασικών γαγγλίων, οι βασικές δομές του βασικού πρόσθιου εγκεφάλου και τα τρία κυκλικά όργανα. Οι δομές του εγκεφάλου που δεν βρίσκονται στο μέσο επίπεδο βρίσκονται σε ζεύγη, όπως για παράδειγμα, οι δύο ιππόκαμποι και οι δύο αμυγδαλές (δεξιά-αριστερά).

Τα κύτταρα του εγκεφάλου περιλαμβάνουν νευρώνες και υποστηρικτικά νευρογλοιακά κύτταρα. Υπάρχουν περισσότεροι από 86 δισεκατομμύρια νευρώνες στον εγκέφαλο, και περίπου ίσος αριθμός άλλων κυττάρων. Η εγκεφαλική δραστηριότητα καθίσταται δυνατή από τις διασυνδέσεις των νευρώνων και την απελευθέρωση νευροδιαβιβαστών σε απόκριση στα νευρικά ερεθίσματα. Οι νευρώνες συνδέονται για να σχηματίσουν νευρικές οδούς, νευρωνικά κυκλώματα και περίπλοκα συστήματα δικτύου. Ολόκληρο το κύκλωμα καθοδηγείται από τη διαδικασία της νευροδιαβίβασης.

Ο ανθρώπινος εγκέφαλος προστατεύεται από το κρανίο, περιβάλλεται από το εγκεφαλονωτιαίο υγρό και απομονώνεται από την κυκλοφορία του αίματος μέσω του αιματοεγκεφαλικού φραγμού. Ωστόσο, ο εγκέφαλος εξακολουθεί να είναι ευαίσθητος σε βλάβες, ασθένειες και λοιμώξεις. Η βλάβη μπορεί να προκληθεί από τραύμα ή απώλεια παροχής αίματος γνωστή ως εγκεφαλικό επεισόδιο. Ο εγκέφαλος είναι ευαίσθητος σε εκφυλιστικές διαταραχές, όπως η νόσος του Πάρκινσον, οι άνοιες συμπεριλαμβανομένης της νόσου του Αλτσχάιμερ και η σκλήρυνση κατά πλάκας. Οι ψυχιατρικές παθήσεις, συμπεριλαμβανομένης της σχιζοφρένειας και της κλινικής κατάθλιψης, πιστεύεται ότι σχετίζονται με εγκεφαλικές δυσλειτουργίες. Ο εγκέφαλος μπορεί επίσης να είναι η περιοχή των όγκων, τόσο καλοήθων όσο και κακοήθων. Στη συντριπτική τους πλειοψηφία οι όγκοι προέρχονται κυρίως από άλλα σημεία του σώματος (μεταστάσεις).

Η μελέτη της ανατομίας του εγκεφάλου είναι η νευροανατομία, ενώ η μελέτη της λειτουργίας του είναι η νευροεπιστήμη. Πολλές τεχνικές χρησιμοποιούνται για τη μελέτη του εγκεφάλου. Δείγματα από άλλα ζώα, τα οποία μπορούν να εξεταστούν μικροσκοπικά, παρείχαν παραδοσιακά πολλές πληροφορίες. Οι τεχνολογίες ιατρικής απεικόνισης όπως η λειτουργική νευροαπεικόνιση και οι καταγραφές ηλεκτροεγκεφαλογραφήματος είναι σημαντικές για τη μελέτη του εγκεφάλου. Το ιατρικό ιστορικό των ατόμων με εγκεφαλική βλάβη παρέχει πληροφορίες για τη λειτουργία κάθε μέρους του εγκεφάλου. Η έρευνα της νευροεπιστήμης έχει επεκταθεί σημαντικά και η έρευνα βρίσκεται σε εξέλιξη.

 Δομή 
μικρογραφία|Ανθρώπινος εγκέφαλος (οβελιαία απεικόνιση).

 Μακροσκοπική ανατομία 
Ο ανθρώπινος εγκέφαλος ενός ενήλικα ζυγίζει κατά μέσο όρο περίπου 1.2–1.4 kg που είναι περίπου το 2% του συνολικού σωματικού βάρους, με όγκο περίπου 1260 cm3 για τους άνδρες και 1130 cm3 για τις γυναίκες. Υπάρχει σημαντική ατομική διαφοροποίηση, με το τυπικό εύρος αναφοράς για τους άνδρες να είναι 1180-1620 gr και για τις γυναίκες 1030-1400 gr.

Ο τελικός εγκέφαλος, που αποτελείται από τα εγκεφαλικά ημισφαίρια, αποτελεί το μεγαλύτερο μέρος του εγκεφάλου και υπερκαλύπτει τις άλλες δομές του εγκεφάλου. Η εξωτερική περιοχή των ημισφαιρίων, ο εγκεφαλικός φλοιός, αποτελείται από φαιά ουσία, που περιέχει τα φλοιώδη στρώματα των νευρώνων. Κάθε ημισφαίριο χωρίζεται σε τέσσερις κύριους λοβούς - τον μετωπιαίο λοβό, τον βρεγματικό λοβό, τον κροταφικό λοβό και τον ινιακό λοβό. Σε κάποιες πηγές συμπεριλαμβάνονται άλλοι τρεις λοβοί, που είναι ο κεντρικός λοβός, ο μεταιχμιακός λοβός και ο νησιωτικός λοβός. Ο κεντρικός λοβός περιλαμβάνει την πρόσθια κεντρική έλικα και την οπίσθια κεντρική έλικα και συνήθως αναφέρεται καθώς έχει διακριτό λειτουργικό ρόλο.

Το εγκεφαλικό στέλεχος, που μοιάζει με μίσχο, διαχωρίζεται από τον τελικό εγκέφαλο στην αρχή της περιοχής του μέσου εγκεφάλου. Το εγκεφαλικό στέλεχος περιλαμβάνει τον μεσεγκέφαλο, τη γέφυρα και τον προμήκη μυελό. Πίσω από το εγκεφαλικό στέλεχος βρίσκεται η παρεγκεφαλίδα (λατ. μικρός εγκέφαλος).

Ο τελικός εγκέφαλος, το εγκεφαλικό στέλεχος, η παρεγκεφαλίδα και ο νωτιαίος μυελός καλύπτονται από τρεις μεμβράνες που ονομάζονται μήνιγγες. Οι μεμβράνες αυτές είναι εξωτερικά η σκληρή μήνιγγα, στο μέσο η αραχνοειδής μήνιγγα και εσωτερικά η πιο λεπτή χοριοειδής μήνιγγα. Μεταξύ της αραχνοειδούς και της χοριοειδούς μήνιγγας βρίσκεται ο υπαραχνοειδής χώρος και οι υπαραχνοειδείς δεξαμενές, που περιέχουν το εγκεφαλονωτιαίο υγρό. Η εξώτερη μεμβράνη του εγκεφαλικού φλοιού είναι η βασική μεμβράνη της χοριοειδούς μήνιγγας που ονομάζεται περιένδυμα (κύτταρα νευρογλοίας) και αποτελεί σημαντικό μέρος του αιματοεγκεφαλικού φραγμού. Το 2023 προτάθηκε μια τέταρτη μήνιγγα, γνωστή ως υπαραχνοειδής μήνιγγα ομοιάζουσα με λεμφική. Η υφή του ανθρώπινου εγκεφάλου είναι πολύ μαλακή με σύσταση σαν γέλη. Τα φλοιώδη στρώματα των νευρώνων αποτελούν μεγάλο μέρος της εγκεφαλικής φαιάς ουσίας, ενώ οι βαθύτερες υποφλοιώδεις περιοχές των μυελινωμένων αξόνων αποτελούν τη λευκή ουσία. Η λευκή ουσία του εγκεφάλου αποτελεί περίπου το ήμισυ του συνολικού όγκου του εγκεφάλου.

 Τελικός εγκέφαλος 

μικρογραφία|Μείζονες έλικες και αύλακες στην πλάγια επιφάνεια του φλοιού.
μικρογραφία|Λοβοί του εγκεφάλου.
μικρογραφία|Λοβοί του εγκεφάλου σε αναπαράσταση.
Ο τελικός εγκέφαλος είναι το μεγαλύτερο μέρος του εγκεφάλου και χωρίζεται σε σχεδόν συμμετρικά αριστερό και δεξί ημισφαίριο από μια βαθιά αύλακα, τη διαμήκη σχισμή. Τα ημισφαίρια συνδέονται μεταξύ τους από το μεσολόβιο. Κάθε ημισφαίριο διαιρείται συμβατικά σε τέσσερις κύριους λοβούς. Ο μετωπιαίος λοβός, ο βρεγματικός λοβός, ο κροταφικός λοβός και ο ινιακός λοβός, που ονομάζονται έτσι με βάση τα οστά του κρανίου που τους επικαλύπτουν. Κάθε λοβός συνδέεται με μία ή δύο εξειδικευμένες λειτουργίες, αν και υπάρχει κάποια λειτουργική επικάλυψη μεταξύ τους. Η επιφάνεια του εγκεφάλου είναι διπλωμένη σε κορυφογραμμές (έλικες) και αυλακώσεις (αύλακες), πολλές από τις οποίες ονομάζονται συνήθως ανάλογα με τη θέση τους, όπως η μετωπιαία έλικα του μετωπιαίου λοβού ή η κεντρική αύλακα που χωρίζει τις κεντρικές περιοχές των ημισφαιρίων. Υπάρχουν πολλές μικρές παραλλαγές στις δευτερεύουσες και τριτογενείς πτυχές.

Το εξωτερικό τμήμα του τελικού εγκεφάλου είναι ο εγκεφαλικός φλοιός, που αποτελείται από τη φαιά ουσία που είναι διατεταγμένη σε στρώματα. Έχει πάχος 2 έως 4 χιλιοστά και είναι βαθιά διπλωμένη για να δώσει μια περίπλοκη εμφάνιση. Κάτω από τον φλοιό βρίσκεται η λευκή ουσία του εγκεφάλου. Το μεγαλύτερο μέρος του εγκεφαλικού φλοιού είναι ο νεοφλοιός, ο οποίος έχει έξι νευρωνικά στρώματα. Ο υπόλοιπος φλοιός είναι ο αλλοφλοιός, ο οποίος έχει τρία ή τέσσερα στρώματα.

Ο φλοιός υποδιαιρείται σε περίπου πενήντα διαφορετικές λειτουργικές περιοχές γνωστές ως περιοχές του Brodmann. Αυτές οι περιοχές είναι ξεκάθαρα διαφορετικές όταν φαίνονται κάτω από το μικροσκόπιο. Ο φλοιός χωρίζεται σε δύο κύριες λειτουργικές περιοχές - έναν κινητικό φλοιό και έναν αισθητικό φλοιό. Ο πρωτοταγής κινητικός φλοιός, ο οποίος εκφύει άξονες στους κινητικούς νευρώνες στο εγκεφαλικό στέλεχος και στον νωτιαίο μυελό, καταλαμβάνει το πίσω μέρος του μετωπιαίου λοβού, ακριβώς μπροστά από την σωματοαισθητική περιοχή. Οι πρωτοταγείς αισθητικές περιοχές λαμβάνουν σήματα από τα αισθητήρια νεύρα και τις εκτάσεις μέσω πυρήνων αναμετάδοσης στον θάλαμο. Οι πρωτοταγείς αισθητικές περιοχές περιλαμβάνουν τον οπτικό φλοιό του ινιακού λοβού, τον ακουστικό φλοιό σε μέρη του κροταφικού λοβού και του νησιωτικού φλοιού, και τον σωματοαισθητικό φλοιό του βρεγματικού λοβού. Τα υπόλοιπα μέρη του φλοιού ονομάζονται περιοχές σύνδεσης. Αυτές οι περιοχές λαμβάνουν εισροές από τις αισθητικές περιοχές και χαμηλότερα τμήματα του εγκεφάλου και εμπλέκονται στις πολύπλοκες γνωστικές διαδικασίες αντίληψης, σκέψης και λήψης αποφάσεων.Principles of Anatomy and Physiology 12th Edition – Tortora, p. 519. Οι κύριες λειτουργίες του μετωπιαίου λοβού είναι να ελέγχουν την προσοχή, την αφηρημένη σκέψη, τη συμπεριφορά, τις εργασίες επίλυσης προβλημάτων και τις φυσικές αντιδράσεις και την προσωπικότητα. Ο ινιακός λοβός είναι ο μικρότερος λοβός. Οι κύριες λειτουργίες του είναι η οπτική υποδοχή, η οπτική-χωρική επεξεργασία, η κίνηση και η αναγνώριση χρώματος. Υπάρχει ένας μικρότερος λοβός στον ινιακό λοβό γνωστός ως σφηνοειδές λόβιο. Ο κροταφικός λοβός ελέγχει τις ακουστικές και τις οπτικές αναμνήσεις, τη γλώσσα και κάποια ακρόαση και ομιλία.
μικρογραφία|Κάτω από το μεσολόβιο (corpus callosum) βρίσκεται το διαφανές διάφραγμα (septum pellucidum).
μικρογραφία|Ευρεία αναπαράσταση του εγκεφάλου, όπου είναι εμφανές το μεσολόβιο (κάτω από την κόκκινη γραμμή).
μικρογραφία|Βασικά γάγγλια (ή βασικοί πυρήνες), πλευρική όψη.
Ο τελικός εγκέφαλος περιέχει τις κοιλίες όπου παράγεται και κυκλοφορεί το εγκεφαλονωτιαίο υγρό. Κάτω από το μεσολόβιο είναι το διαφανές διάφραγμα, μια μεμβράνη που χωρίζει τις πλευρικές κοιλίες. Κάτω από τις πλευρικές κοιλίες είναι ο θάλαμος και μπροστά και κάτω είναι ο υποθάλαμος. Ο υποθάλαμος οδηγεί στην υπόφυση. Στο πίσω μέρος του θάλαμου είναι το εγκεφαλικό στέλεχος.

Τα βασικά γάγγλια, που ονομάζονται επίσης βασικοί πυρήνες, είναι ένα σύνολο δομών βαθιά μέσα στα ημισφαίρια που εμπλέκονται στη συμπεριφορά και στη ρύθμιση της κίνησης. Η μεγαλύτερη δομή είναι το ραβδωτό σώμα. Άλλες δομές είναι η ωχρά σφαίρα (ακριβώς στο κέντρο), η μέλαινα ουσία και ο υποθαλαμικός πυρήνας. Το ραβδωτό σώμα χωρίζεται σε κοιλιακό ραβδωτό και ραχιαίο ραβδωτό σώμα, υποδιαιρέσεις που βασίζονται στη λειτουργία και στις συνδέσεις. Το κοιλιακό ραβδωτό σώμα αποτελείται από τον επικλινή πυρήνα και το οσφρητικό φυμάτιο ενώ το ραχιαίο ραβδωτό σώμα αποτελείται από τον κερκοφόρο πυρήνα και το κέλυφος. Το κέλυφος και η ωχρά σφαίρα βρίσκονται χωρισμένα από τις πλάγιες κοιλίες και τον θάλαμο με την έσω κάψα, ενώ ο κερκοφόρος πυρήνας εκτείνεται γύρω και εφάπτεται στις πλάγιες κοιλίες στις εξωτερικές τους πλευρές. Στο βαθύτερο τμήμα της πλευρικής αύλακας μεταξύ του νησιωτικού φλοιού και του ραβδωτού σώματος υπάρχει ένα λεπτό νευρωνικό φύλλο που ονομάζεται προτείχισμα ή ταινιοειδής πυρήνας.

Κάτω και μπροστά από το ραβδωτό σώμα υπάρχει ένας αριθμός βασικών δομών του πρόσθιου εγκεφάλου. Αυτές περιλαμβάνουν τον βασικό πυρήνα, τη διαγώνια ζώνη του Broca, την ανώνυμη ουσία και τον μεσαίο διαφραγματικό πυρήνα. Αυτές οι δομές είναι σημαντικές για την παραγωγή του νευροδιαβιβαστή ακετυλοχολίνης, η οποία στη συνέχεια κατανέμεται ευρέως σε όλο τον εγκέφαλο. Ο βασικός πρόσθιος εγκέφαλος, ιδιαίτερα ο βασικός πυρήνας, θεωρείται ότι είναι η κύρια χολινεργική έξοδος του κεντρικού νευρικού συστήματος προς το ραβδωτό σώμα και το νεοφλοιό.

 Εγκεφαλικό στέλεχος 

μικρογραφία|Αναπαράσταση του εγκεφαλικού στελέχους (αποτελείται από τον μεσεγκέφαλο, τη γέφυρα και τον προμήκη μυελό).
Το εγκεφαλικό στέλεχος βρίσκεται κάτω από τον τελικό εγκέφαλο και αποτελείται από τον μεσεγκέφαλο, τη γέφυρα και τον προμήκη μυελό. Βρίσκεται στο πίσω μέρος του κρανίου, στηρίζεται στο τμήμα της βάσης που είναι γνωστό ως απόκλιμα Blumenbach, και καταλήγει στο ινιακό τρήμα, ένα μεγάλο άνοιγμα στο ινιακό οστό. Κάτω από το εγκεφαλικό στέλεχος βρίσκεται ο νωτιαίος μυελός, ο οποίος προστατεύεται από τη σπονδυλική στήλη.

Δέκα από τα δώδεκα ζεύγη των κρανιακών νεύρων (ΙΙΙ-ΧΙΙ) εκφύονται από το εγκεφαλικό στέλεχος. Το εγκεφαλικό στέλεχος περιέχει τους πυρήνες των κρανιακών νεύρων και τους πυρήνες των περιφερικών νεύρων, καθώς επίσης και πυρήνες που εμπλέκονται στη ρύθμιση πολλών βασικών διεργασιών, όπως η αναπνοή, ο έλεγχος των κινήσεων των ματιών και η ισορροπία. Ο δικτυωτός σχηματισμός, ένα δίκτυο πυρήνων ακαθόριστου σχηματισμού, υπάρχει εντός και κατά μήκος του εγκεφαλικού στελέχους. Πολλές νευρικές οδοί, οι οποίες μεταδίδουν πληροφορίες από και προς τον εγκεφαλικό φλοιό στο υπόλοιπο σώμα, περνούν από το εγκεφαλικό στέλεχος.

 Παρεγκεφαλίδα 

μικρογραφία|Οι τρεις λοβοί της παρεγκεφαλίδας: πρόσθιος (με μωβ), οπίσθιος (με πράσινο) και κροκυδοοζώδης (με πορτοκαλί).
μικρογραφία|Η παρεγκεφαλίδα σε αναπαράσταση.
Η παρεγκεφαλίδα χωρίζεται σε έναν πρόσθιο λοβό, έναν οπίσθιο λοβό και τον κροκυδοοζώδη λοβό. Ο πρόσθιος και ο οπίσθιος λοβός συνδέονται στη μέση με τον σκώληκα (vermis). Σε σύγκριση με τον εγκεφαλικό φλοιό, η παρεγκεφαλίδα έχει έναν πολύ λεπτότερο εξωτερικό φλοιό που είναι στενά αυλακωμένος σε πολλές καμπύλες εγκάρσιες σχισμές. Η παρεγκεφαλίδα στηρίζεται στο πίσω μέρος της κρανιακής κοιλότητας, που βρίσκεται κάτω από τους ινιακούς λοβούς, και χωρίζεται από αυτούς από το παρεγκεφαλιδικό σκηνίδιο (tentorium).

Η παρεγκεφαλίδα συνδέεται με το εγκεφαλικό στέλεχος με τρία ζεύγη νευρικών οδών που ονομάζονται παρεγκεφαλιδικοί μίσχοι. Το άνω ζεύγος συνδέεται με τον μεσεγκέφαλο, το μέσο ζεύγος συνδέεται με τον προμήκη μυελό και το κάτω ζεύγος συνδέεται με τη γέφυρα. Η παρεγκεφαλίδα αποτελείται εσωτερικά από λευκή ουσία και εξωτερικά από πλούσια διπλωμένη φαιά ουσία. Ο πρόσθιος και ο οπίσθιος λοβός της παρεγκεφαλίδας φαίνεται να παίζουν ρόλο στο συντονισμό και στην εξομάλυνση πολύπλοκων κινητικών κινήσεων και ο κροκυδοοζώδης λοβός στη διατήρηση της ισορροπίας, αν και ακόμα συζητώνται οι γνωστικές, συμπεριφορικές και κινητικές λειτουργίες της.

 Μικροανατομία 
Ο ανθρώπινος εγκέφαλος αποτελείται κυρίως από νευρώνες, νευρογλοιακά κύτταρα, νευρικά βλαστοκύτταρα και αιμοφόρα αγγεία. Οι τύποι των νευρώνων περιλαμβάνουν τους ενδονευρώνες, τα πυραμιδικά κύτταρα συμπεριλαμβανομένων των κυττάρων Betz, τους κινητικούς νευρώνες (άνω και κάτω κινητικούς νευρώνες) και τα κύτταρα Purkinje της παρεγκεφαλίδας. Τα κύτταρα Betz είναι τα μεγαλύτερα κύτταρα (ανά μέγεθος του κυτταρικού σώματος) στο νευρικό σύστημα. Ο ενήλικος ανθρώπινος εγκέφαλος εκτιμάται ότι περιέχει 86±8 δισεκατομμύρια νευρώνες, με περίπου ίσο αριθμό (85±10 δισεκατομμύρια) μη νευρωνικών κυττάρων. Από αυτούς τους νευρώνες, 16 δισεκατομμύρια (19%) βρίσκονται στον εγκεφαλικό φλοιό και 69 δισεκατομμύρια (80%) βρίσκονται στην παρεγκεφαλίδα.

Τύποι των νευρογλοιακών κυττάρων είναι τα αστροκύτταρα (συμπεριλαμβανομένων των νευρογλοιακών κυττάρων Bergmann), τα ολιγοδενδροκύτταρα, τα επενδυματικά κύτταρα (συμπεριλαμβανομένων των τανυκυττάρων), τα ακτινογλοιακά κύτταρα, τα μικρογλοία και ένας υποτύπος προγονικών κυττάρων ολιγοδενδροκυττάρων. Τα αστροκύτταρα είναι τα πολυπληθέστερα από τα νευρογλοιακά κύτταρα. Είναι κύτταρα με πολλές διεργασίες.

Τα μαστοκύτταρα είναι λευκά αιμοσφαίρια που αλληλεπιδρούν μεταξύ νευρικού και ανοσοποιητικού συστήματος στον εγκέφαλο. Τα μαστοκύτταρα στο κεντρικό νευρικό σύστημα υπάρχουν σε διάφορες δομές, συμπεριλαμβανομένων των μηνίγγων. Μεσολαβούν στις νευροάνοσες αποκρίσεις σε φλεγμονώδεις καταστάσεις και βοηθούν στη διατήρηση του αιματοεγκεφαλικού φραγμού, ιδιαίτερα σε περιοχές του εγκεφάλου όπου ο φραγμός απουσιάζει. Τα μαστοκύτταρα εξυπηρετούν τις ίδιες γενικές λειτουργίες στο σώμα και το κεντρικό νευρικό σύστημα, όπως η επίδραση ή η ρύθμιση αλλεργικών αποκρίσεων, η έμφυτη και προσαρμοστική ανοσία, η αυτοανοσία και η φλεγμονή. Χρησιμεύουν ως το κύριο τελεστικό κύτταρο μέσω του οποίου τα παθογόνα μπορούν να επηρεάσουν τη βιοχημική σηματοδότηση που λαμβάνει χώρα μεταξύ του γαστρεντερικού σωλήνα και του κεντρικού νευρικού συστήματος.

Περίπου 400 γονίδια φαίνεται να είναι ειδικά για τον εγκέφαλο. Σε όλους τους νευρώνες εκφράζεται το ELAVL3 και στα πυραμιδικά κύτταρα εκφράζονται επίσης NRGN και REEP2. Το GAD1 - απαραίτητο για τη βιοσύνθεση του νευροδιαβιβαστή GABA - εκφράζεται στους ενδονευρώνες. Οι πρωτεΐνες που εκφράζονται στα νευρογλοιακά κύτταρα περιλαμβάνουν δείκτες αστροκυττάρων GFAP και S100B, ενώ η βασική πρωτεΐνη της μυελίνης και ο μεταγραφικός παράγοντας OLIG2 εκφράζονται σε ολιγοδενδροκύτταρα.

 Εγκεφαλονωτιαίο υγρό 

μικρογραφία|Η κυκλοφορία του εγκεφαλονωτιαίου υγρού (με μπλε) σε χώρους γύρω και μέσα στον εγκέφαλο.
Το εγκεφαλονωτιαίο υγρό είναι ένα διαυγές, άχρωμο διακυτταρικό υγρό που κυκλοφορεί γύρω από τον εγκέφαλο στον υπαραχνοειδή χώρο, στο κοιλιακό σύστημα και στον κεντρικό σωλήνα του νωτιαίου μυελού. Κυκλοφορεί επίσης σε ορισμένα σημεία στον υπαραχνοειδή χώρο, γνωστά ως υπαραχνοειδείς δεξαμενές. Οι τέσσερις κοιλίες, δύο πλευρικές, μια τρίτη και μια τέταρτη κοιλία, περιέχουν όλες ένα χοριοειδές πλέγμα που παράγει το εγκεφαλονωτιαίο υγρό. Η τρίτη κοιλία βρίσκεται στη μέση γραμμή και συνδέεται με τις πλάγιες κοιλίες. Ένας μόνο πόρος, ο υδραγωγός του Sylvius μεταξύ της γέφυρας και της παρεγκεφαλίδας, συνδέει την τρίτη κοιλία με την τέταρτη κοιλία. Τρία χωριστά ανοίγματα, ένα μεσαίο και δύο πλευρικά ανοίγματα, παροχετεύουν το εγκεφαλονωτιαίο υγρό από την τέταρτη κοιλία στη μεγάλη δεξαμενή, μια από τις κύριες δεξαμενές. Από εκεί, το εγκεφαλονωτιαίο υγρό περνάει στην κυκλοφορία γύρω από τον εγκέφαλο και το νωτιαίο μυελό στον υπαραχνοειδή χώρο, μεταξύ της αραχνοειδούς μήνιγγας και της χοριοειδούς μήνιγγας. Ανά πάσα στιγμή, υπάρχουν περίπου 150 mL εγκεφαλονωτιαίου υγρού - τα περισσότερα μέσα στον υπαραχνοειδή χώρο. Το εγκεφαλονωτιαίο υγρό αναγεννάται και απορροφάται συνεχώς και αντικαθίσταται περίπου μία φορά κάθε 5-6 ώρες.

Το σύστημα λεμφικής παροχέτευσης του εγκεφάλου περιγράφεται ως το γλυμφικό σύστημα. Η γλυμφική οδός σε όλο τον εγκέφαλο περιλαμβάνει οδούς παροχέτευσης από το εγκεφαλονωτιαίο υγρό και από τα μηνιγγικά λεμφικά αγγεία που σχετίζονται με τους φλεβώδεις κόλπους και διατρέχουν τον εγκέφαλο παράλληλα με τα εγκεφαλικά αιμοφόρα αγγεία.

 Παροχή αίματος 

μικρογραφία|Δύο κυκλοφορίες που ενώνονται στον κύκλο του Willis (κάτω όψη).
μικρογραφία|Εικόνα που δείχνει χαρακτηριστικά των εξωτερικών μεμβρανών του εγκεφάλου και την παροχή αίματος από τα αιμοφόρα αγγεία.
Οι έσω καρωτίδες αρτηρίες παρέχουν οξυγονωμένο αίμα στο μπροστινό μέρος του εγκεφάλου και οι σπονδυλικές αρτηρίες παρέχουν αίμα στο πίσω μέρος του εγκεφάλου. Αυτές οι δύο κυκλοφορίες ενώνονται στον κύκλο του Willis, ενός δακτυλίου από συνδεδεμένες αρτηρίες που βρίσκεται στη μεσοσκελιαία δεξαμενή μεταξύ του μεσεγκεφάλου και της γέφυρας.

Οι έσω καρωτίδες αρτηρίες είναι κλάδοι των κοινών καρωτίδων αρτηριών. Εισέρχονται στο κρανίο μέσω του καρωτιδικού πόρου, ταξιδεύουν μέσω του σηραγγώδους κόλπου και εισέρχονται στον υπαραχνοειδή χώρο. Στη συνέχεια εισέρχονται στον κύκλο του Willis, με δύο κλάδους, τις πρόσθιες εγκεφαλικές αρτηρίες να αναδύονται. Αυτοί οι κλάδοι ταξιδεύουν προς τα εμπρός και στη συνέχεια προς τα πάνω κατά μήκος της διαμήκους σχισμής και τροφοδοτούν τα μπροστινά και μεσαία τμήματα του εγκεφάλου. Μία ή περισσότερες μικρές πρόσθιες αναστομωτικές αρτηρίες ενώνουν τις δύο πρόσθιες εγκεφαλικές αρτηρίες λίγο αφότου προκύψουν ως κλάδοι. Οι έσω καρωτίδες αρτηρίες συνεχίζουν προς τα εμπρός ως μέσες εγκεφαλικές αρτηρίες. Ταξιδεύουν προς τα πλάγια κατά μήκος του σφηνοειδούς οστού της κόγχης του ματιού, στη συνέχεια προς τα πάνω μέσω του νησιωτικού φλοιού, όπου προκύπτουν οι τελικοί κλάδοι. Οι μέσες εγκεφαλικές αρτηρίες διακλαδίζονται κατά μήκος τους.

Οι σπονδυλικές αρτηρίες αναδύονται ως κλάδοι της αριστερής και της δεξιάς υποκλείδιας αρτηρίας. Ταξιδεύουν προς τα πάνω μέσω των εγκάρσιων τρημάτων που είναι χώροι στους αυχενικούς σπονδύλους. Κάθε πλευρά εισέρχεται στην κρανιακή κοιλότητα μέσω του ινιακού τρήματος κατά μήκος της αντίστοιχης πλευράς του προμήκη μυελού. Οι σπονδυλικές αρτηρίες ενώνονται μπροστά από το μεσαίο τμήμα του μυελού για να σχηματίσουν τη μεγαλύτερη βασική αρτηρία, η οποία στέλνει πολλαπλούς κλάδους για να τροφοδοτήσει τον προμήκη μυελό και τη γέφυρα και τους δύο άλλους πρόσθιους και άνω παρεγκεφαλιδικούς κλάδους. Τέλος, η βασική αρτηρία διαιρείται σε δύο οπίσθιες εγκεφαλικές αρτηρίες. Αυτές ταξιδεύουν προς τα έξω, γύρω από τους άνω παρεγκεφαλιδικούς μίσχους, και κατά μήκος της κορυφής του σκηνιδίου της παρεγκεφαλίδας, όπου προωθούν κλάδους για να τροφοδοτήσουν τον κροταφικό και ινιακό λοβό. Κάθε οπίσθια εγκεφαλική αρτηρία εκφύει μια μικρή οπίσθια αναστομωτική αρτηρία για να ενωθεί με τις έσω καρωτίδες αρτηρίες.

 Παροχέτευση αίματος 
Οι εγκεφαλικές φλέβες απομακρύνουν το αποξυγονωμένο αίμα από τον εγκέφαλο. Ο εγκέφαλος έχει δύο κύρια δίκτυα φλεβών: ένα εξωτερικό ή επιφανειακό δίκτυο, στην επιφάνεια του εγκεφάλου που έχει τρεις κλάδους, και ένα εσωτερικό δίκτυο. Αυτά τα δύο δίκτυα επικοινωνούν μέσω αναστομωτικών φλεβών. Οι φλέβες του εγκεφάλου διοχετεύονται σε μεγαλύτερες κοιλότητες των φλεβικών κόλπων της σκληράς μήνιγγας που συνήθως βρίσκονται μεταξύ της σκληρής μήνιγγας και του καλύμματος του κρανίου. Το αίμα από την παρεγκεφαλίδα και τον μεσεγκέφαλο παροχετεύεται στη φλέβα του Γαληνού. Το αίμα από τον προμήκη μυελό και τη γέφυρα του εγκεφαλικού στελέχους έχει ποικίλο μοτίβο παροχέτευσης, είτε στις σπονδυλικές φλέβες είτε στις γειτονικές εγκεφαλικές φλέβες.

Το αίμα στο βαθύ τμήμα του εγκεφάλου παροχετεύεται, μέσω ενός φλεβικού πλέγματος στον σηραγγώδη κόλπο στο μπροστινό μέρος και στους άνω και κάτω λιθοειδείς κόλπους στα πλάγια και στον κάτω οβελιαίο κόλπο στο πίσω μέρος. Το αίμα παροχετεύεται από τον έξω εγκέφαλο στον μεγάλο άνω οβελιαίο κόλπο, ο οποίος βρίσκεται στη μέση γραμμή πάνω από τον εγκέφαλο. Το αίμα από εκεί ενώνεται με το αίμα από τον ευθύ κόλπο στη συμβολή των κόλπων.

Το αίμα από εδώ παροχετεύεται στους αριστερούς και δεξιούς εγκάρσιους κόλπους. Από εκεί στη συνέχεια παροχετεύονται στους σιγμοειδείς κόλπους, οι οποίοι λαμβάνουν αίμα από τον σηραγγώδη κόλπο και τους άνω και κάτω λιθοειδείς κόλπους. Οι σιγμοειδείς κόλποι παροχετεύονται στις μεγάλες έσω σφαγίτιδες φλέβες.

 Ο αιματοεγκεφαλικός φραγμός 
μικρογραφία|Τα περικοιλιακά όργανα είναι δομές στον εγκέφαλο που χαρακτηρίζονται από τα εκτεταμένα και εξαιρετικά διαπερατά τριχοειδή αγγεία τους, σε αντίθεση με εκείνα στον υπόλοιπο εγκέφαλο όπου υπάρχει ο αιματοεγκεφαλικός φραγμός στο τριχοειδές επίπεδο.
Οι μεγαλύτερες αρτηρίες σε όλο τον εγκέφαλο παρέχουν αίμα σε μικρότερα τριχοειδή αγγεία. Αυτά τα μικρότερα αιμοφόρα αγγεία στον εγκέφαλο, είναι επενδεδυμένα με κύτταρα που ενώνονται με σφιχτές συνδέσεις και έτσι τα υγρά δεν εισχωρούν ή διαρρέουν στον ίδιο βαθμό όπως συμβαίνει σε άλλα τριχοειδή αγγεία. Η δομή αυτή δημιουργεί τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό. Τα περικύτταρα παίζουν σημαντικό ρόλο στο σχηματισμό των στενών ενώσεων. Ο φραγμός είναι λιγότερο διαπερατός σε μεγαλύτερα μόρια, αλλά εξακολουθεί να είναι διαπερατό στο νερό, στο διοξείδιο του άνθρακα, στο οξυγόνο και στις περισσότερες λιποδιαλυτές ουσίες (συμπεριλαμβανομένων των αναισθητικών και του αλκοόλ). Ο αιματοεγκεφαλικός φραγμός δεν υπάρχει στα περικοιλιακά όργανα —τα οποία είναι δομές στον εγκέφαλο που μπορεί να χρειαστεί να ανταποκριθούν στις αλλαγές στα σωματικά υγρά — όπως η επίφυση, η περιοχή του οπισθίου ιστού και ορισμένες περιοχές του υποθαλάμου. Υπάρχει ένας παρόμοιος φραγμός αίματος-εγκεφαλονωτιαίου υγρού, ο οποίος εξυπηρετεί τον ίδιο σκοπό με τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό, αλλά διευκολύνει τη μεταφορά διαφορετικών ουσιών στον εγκέφαλο λόγω των διακριτών δομικών χαρακτηριστικών μεταξύ των δύο συστημάτων φραγμού.

 Κλινική σημασία 

 Τραυματισμοί 
Ο τραυματισμός του εγκεφάλου μπορεί να εκδηλωθεί με πολλούς τρόπους, όπως σε αθλήματα επαφής, μετά από πτώση ή τροχαίο ή εργατικό ατύχημα, κάτι το οποίο μπορεί να οδηγήσει τόσο σε άμεσα όσο και σε μακροπρόθεσμα προβλήματα. Τα άμεσα προβλήματα μπορεί να περιλαμβάνουν αιμορραγία εντός του εγκεφάλου, η οποία μπορεί να συμπιέσει τον εγκεφαλικό ιστό ή να προκαλέσει προβλήματα στην παροχή αίματος. Επίσης, μπορούν να εμφανιστούν μώλωπες στον εγκέφαλο. Ο μώλωπας μπορεί να προκαλέσει εκτεταμένη βλάβη στις νευρικές οδούς που μπορεί να οδηγήσει σε κατάσταση διάχυτης αξονικής βλάβης. Κάταγμα στο κρανίο, τραυματισμός σε μια συγκεκριμένη περιοχή, κώφωση και διάσειση είναι επίσης πιθανές άμεσες εξελίξεις. Τέλος, εκτός από το σημείο του τραυματισμού, μπορεί να επηρεαστεί και η αντίθετη πλευρά του εγκεφάλου. Τα μακροπρόθεσμα προβλήματα που μπορεί να αναπτυχθούν περιλαμβάνουν τη διαταραχή μετατραυματικού στρες και τον υδροκέφαλο. Η χρόνια τραυματική εγκεφαλοπάθεια μπορεί να αναπτυχθεί μετά από πολλαπλούς τραυματισμούς στο κεφάλι.

 Ασθένειες 
Οι νευροεκφυλιστικές ασθένειες έχουν ως αποτέλεσμα την προοδευτική βλάβη ή την απώλεια νευρώνων που επηρεάζουν διαφορετικές λειτουργίες του εγκεφάλου, οι οποίες επιδεινώνονται με την ηλικία. Συνήθεις τύποι είναι οι άνοιες συμπεριλαμβανομένης της νόσου του Αλτσχάιμερ, της αλκοολικής άνοιας, της αγγειακής άνοιας και της άνοιας της νόσου του Πάρκινσον. Άλλοι πιο σπάνιοι λοιμώδεις, γενετικοί ή μεταβολικοί τύποι περιλαμβάνουν τη νόσο του Huntington, τις ασθένειες των κινητικών νευρώνων, την νευρογνωστική διαταραχή που σχετίζεται με τον HIV, την άνοια που σχετίζεται με τη σύφιλη και τη νόσο του Wilson. Οι νευροεκφυλιστικές ασθένειες μπορούν να επηρεάσουν διαφορετικά μέρη του εγκεφάλου και μπορεί να επηρεάσουν την κίνηση, τη μνήμη και τη γνωστική λειτουργία. Οι σπάνιες μεταδοτικές σπογγώδεις εγκεφαλοπάθειες, συμπεριλαμβανομένης της νόσου Creutzfeldt-Jakob και της παραλλαγής της, και η νόσος kuru είναι θανατηφόρες νευροεκφυλιστικές ασθένειες.

Η εγκεφαλική αθηροσκλήρωση είναι η αθηροσκλήρωση που επηρεάζει τον εγκέφαλο. Προκύπτει από τη συσσώρευση πλακών που σχηματίζονται από τη χοληστερόλη, στις μεγάλες αρτηρίες του εγκεφάλου και μπορεί να είναι ήπια έως σοβαρή. Όταν είναι σοβαρή, οι αρτηρίες μπορεί να στενέψουν αρκετά ώστε να μειωθεί η ροή του αίματος. Αυτό συμβάλλει στην ανάπτυξη της άνοιας και έχει πρωτεϊνικές ομοιότητες με αυτές που βρίσκονται στη νόσο του Αλτσχάιμερ.

Ο εγκέφαλος, αν και προστατεύεται από τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό, μπορεί να επηρεαστεί από λοιμώξεις, όπως ιούς, βακτήρια και μύκητες. Η μόλυνση μπορεί να είναι των μηνίγγων (μηνιγγίτιδα), της εγκεφαλικής ύλης (εγκεφαλίτιδα) ή εντός της εγκεφαλικής ύλης (όπως απόστημα εγκεφάλου).

 Όγκοι 
Οι όγκοι του εγκεφάλου μπορεί να είναι είτε καλοήθεις είτε κακοήθεις (καρκινικοί). Στην πλεονότητά τους οι κακοήθεις όγκοι προέρχονται από άλλο μέρος του σώματος, πιο συχνά από τον πνεύμονα, το στήθος και το δέρμα. Καρκίνοι του εγκεφαλικού ιστού per se μπορούν να εμφανιστούν και να προέρχονται από οποιονδήποτε ιστό μέσα και γύρω από τον εγκέφαλο. Το μηνιγγίωμα, ο καρκίνος των μηνίγγων, είναι ο πιο συχνός τύπος εγκεφαλικού ιστού. Οι καρκίνοι στον εγκέφαλο μπορεί να προκαλέσουν συμπτώματα που σχετίζονται με το μέγεθος ή τη θέση τους. Τέτοια συμπτώματα μπορεί να είναι ο πονοκέφαλος και η ναυτία ή η σταδιακή ανάπτυξη εστιακών συμπτωμάτων όπως η σταδιακή δυσκολία στην όραση, στην κατάποση, στην ομιλία ή αλλαγή στη διάθεση. Οι καρκίνοι γενικά εξετάζονται με τη χρήση αξονικών τομογράφων και μαγνητικής τομογραφίας. Μια ποικιλία άλλων εξετάσεων, συμπεριλαμβανομένων των εξετάσεων αίματος και της οσφυονωτιαίας παρακέντησης μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη διερεύνηση της αιτίας του καρκίνου και την αξιολόγηση του τύπου και του σταδίου του καρκίνου. Το κορτικοστεροειδές δεξαμεθαζόνη χορηγείται συχνά για να μειώσει τη διόγκωση του εγκεφαλικού ιστού γύρω από έναν όγκο. Μπορεί επίσης να εξεταστεί το ενδεχόμενο χειρουργικής επέμβασης, ή δεδομένης της περίπλοκης φύσης πολλών όγκων ή με βάση το στάδιο ή τον τύπο του όγκου, μπορεί να θεωρηθούν καταλληλότερες η ακτινοθεραπεία ή η χημειοθεραπεία.

 Ψυχικές διαταραχές 
Οι ψυχικές διαταραχές, όπως η κατάθλιψη, η σχιζοφρένεια, η διπολική διαταραχή, η διαταραχή μετατραυματικού στρες, η διαταραχή ελλειμματικής προσοχής, υπερκινητικότητα, η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, το σύνδρομο Tourette και ο εθισμός, είναι γνωστό ότι σχετίζονται με τη λειτουργία του εγκεφάλου. Η θεραπεία για ψυχικές διαταραχές μπορεί να περιλαμβάνει ψυχοθεραπεία, ψυχιατρική, κοινωνική παρέμβαση και εργασία προσωπικής αποκατάστασης ή γνωστική συμπεριφορική θεραπεία. Τα υποκείμενα ζητήματα και οι σχετικές προγνώσεις διαφέρουν σημαντικά μεταξύ των ατόμων.

 Επιληψία 
Οι επιληπτικές κρίσεις πιστεύεται ότι σχετίζονται με μη φυσιολογική ηλεκτρική δραστηριότητα. Η επιληπτική δραστηριότητα μπορεί να εκδηλωθεί ως απουσία συνείδησης, εστιακές επιδράσεις όπως κίνηση των άκρων ή εμπόδια στην ομιλία ή γενικευμένη φύση. Η επιληπτική κατάσταση (status epilepticus) αναφέρεται σε μια κρίση ή μια σειρά κρίσεων που δεν έχουν τερματιστεί εντός πέντε λεπτών. Οι κρίσεις έχουν μεγάλο αριθμό αιτιών, ωστόσο πολλές κρίσεις συμβαίνουν χωρίς να βρεθεί οριστική αιτία. Σε ένα άτομο με επιληψία, οι παράγοντες κινδύνου για περαιτέρω επιληπτικές κρίσεις μπορεί να περιλαμβάνουν αϋπνία, λήψη ναρκωτικών και αλκοόλ και άγχος. Οι κρίσεις μπορούν να αξιολογηθούν χρησιμοποιώντας εξετάσεις αίματος, ηλεκτροεγκεφαλογράφημα και διάφορες τεχνικές ιατρικής απεικόνισης με βάση το ιατρικό ιστορικό και τα ευρήματα της ιατρικής εξέτασης. Εκτός από τη θεραπεία μιας υποκείμενης αιτίας και τη μείωση της έκθεσης σε παράγοντες κινδύνου, τα αντισπασμωδικά φάρμακα μπορούν να βοηθήσουν στην πρόληψη περαιτέρω επιληπτικών κρίσεων.

 Συγγενείς (εκ γενετής) παθήσεις 
Ορισμένες εγκεφαλικές διαταραχές, όπως η νόσος Tay-Sachs, είναι συγγενείς και συνδέονται με γενετικές και χρωμοσωμικές μεταλλάξεις. Μια σπάνια ομάδα συγγενών εγκεφαλικών διαταραχών γνωστή ως λισενεγκεφαλία χαρακτηρίζεται από την έλλειψη ή την ανεπάρκεια της αναδίπλωσης του φλοιού. Η φυσιολογική ανάπτυξη του εγκεφάλου μπορεί να επηρεαστεί κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης από διατροφικές ελλείψεις, τερατογένεση, μολυσματικές ασθένειες, και με την ψυχαγωγική χρήση ναρκωτικών, συμπεριλαμβανομένου του αλκοόλ (που μπορεί να οδηγήσει σε διαταραχές του φάσματος του εμβρυϊκού αλκοολισμού). Οι περισσότερες αρτηριοφλεβώδεις δυσπλασίες του εγκεφάλου είναι συγγενείς, αυτά τα μπερδεμένα δίκτυα αιμοφόρων αγγείων μπορεί να παραμείνουν χωρίς συμπτώματα, αλλά υπάρχει πιθανότητα να σπάσουν και να προκαλέσουν ενδοκρανιακή αιμορραγία.

 Εγκεφαλικό επεισόδιο 

μικρογραφία|Αξονική τομογραφία ενδοκρανιακής αιμορραγίας, που δείχνει ενδοπαρεγχυματική αιμορραγία (κάτω βέλος) με περιβάλλον οίδημα (πάνω βέλος).
Το εγκεφαλικό επεισόδιο είναι η μείωση της παροχής αίματος σε μια περιοχή του εγκεφάλου που προκαλεί κυτταρικό θάνατο και εγκεφαλική βλάβη. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε ένα ευρύ φάσμα συμπτωμάτων, συμπεριλαμβανομένων των συμπτωμάτων της πτώσης του προσώπου, της αδυναμίας των χεριών και των δυσκολιών στην ομιλία (συμπεριλαμβανομένης της ομιλίας και της εύρεσης λέξεων ή του σχηματισμού προτάσεων). Τα συμπτώματα σχετίζονται με τη λειτουργία της πληγείσας περιοχής του εγκεφάλου και μπορεί να υποδεικνύουν την πιθανή θέση και την αιτία του εγκεφαλικού. Οι δυσκολίες στην κίνηση, στην ομιλία ή στην όραση συνήθως σχετίζονται με τον εγκέφαλο, ενώ η ανισορροπία, η διπλή όραση, ο ίλιγγος και τα συμπτώματα που επηρεάζουν περισσότερες από μία πλευρές του σώματος συνήθως σχετίζονται με το εγκεφαλικό στέλεχος ή την παρεγκεφαλίδα.

Τα περισσότερα εγκεφαλικά προκαλούνται από απώλεια παροχής αίματος, συνήθως λόγω εμβολής, ρήξης λιπώδους πλάκας που προκαλεί θρόμβο ή στένωση μικρών αρτηριών. Τα εγκεφαλικά μπορεί επίσης να προκληθούν από αιμορραγία στον εγκέφαλο. Τα παροδικά ισχαιμικά επεισόδια (TIA) είναι εγκεφαλικά επεισόδια στα οποία τα συμπτώματα υποχωρούν εντός 24 ωρών. Η διερεύνηση του εγκεφαλικού περιλαμβάνει την ιατρική εξέταση (συμπεριλαμβανομένης μιας νευρολογικής εξέτασης) και τη λήψη ιατρικού ιστορικού, εστιάζοντας στη διάρκεια των συμπτωμάτων και των παραγόντων κινδύνου (συμπεριλαμβανομένης της υψηλής αρτηριακής πίεσης, της κολπικής μαρμαρυγής και του καπνίσματος). Απαιτείται περαιτέρω διερεύνηση σε νεότερους ασθενείς. Μπορεί να διεξαχθεί ηλεκτροκαρδιογράφημα και βιοτηλεμετρία για τον εντοπισμό της κολπικής μαρμαρυγής. Ένα υπερηχογράφημα μπορεί να διερευνήσει τη στένωση των καρωτιδικών αρτηριών. Ένα υπερηχοκαρδιογράφημα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την ανίχνευση θρόμβων στην καρδιά, παθήσεων των καρδιακών βαλβίδων ή την παρουσία ανοιχτού ωοειδούς τρήματος. Οι αιματολογικές εξετάσεις γίνονται συνήθως ως μέρος της εξέτασης, συμπεριλαμβανομένων των εξετάσεων διαβήτη και ενός λιπιδαιμικού προφίλ.

Ορισμένες θεραπείες για το εγκεφαλικό είναι χρονικά κρίσιμες. Αυτές περιλαμβάνουν τη διάλυση του θρόμβου ή τη χειρουργική αφαίρεση του θρόμβου για τα ισχαιμικά εγκεφαλικά επεισόδια και την αποσυμπίεση τα για αιμορραγικά εγκεφαλικά επεισόδια. Καθώς το εγκεφαλικό είναι χρονικά κρίσιμο, νοσοκομεία και ακόμη και η προνοσοκομειακή περίθαλψη του εγκεφαλικού περιλαμβάνουν γρήγορες εξετάσεις – συνήθως μια αξονική τομογραφία για τη διερεύνηση αιμορραγικού εγκεφαλικού και μια αξονική ή μαγνητική αγγειογραφία για την αξιολόγηση των αρτηριών που τροφοδοτούν τον εγκέφαλο. Οι μαγνητικές τομογραφίες, που δεν είναι τόσο ευρέως διαθέσιμες, μπορεί να είναι σε θέση να δείξουν την πληγείσα περιοχή του εγκεφάλου με μεγαλύτερη ακρίβεια, ιδιαίτερα με ισχαιμικό εγκεφαλικό.

Έχοντας υποστεί εγκεφαλικό επεισόδιο, ένα άτομο μπορεί να εισαχθεί σε μονάδα εγκεφαλικών επεισοδίων και οι θεραπείες μπορεί να κατευθύνονται προς την πρόληψη μελλοντικών εγκεφαλικών επεισοδίων, συμπεριλαμβανομένης της συνεχιζόμενης αντιπηκτικής αγωγής (όπως ασπιρίνη ή κλοπιδογρέλη), αντιυπερτασικά και φάρμακα που μειώνουν τα λιπίδια (υπερλιπιδαιμικοί παράγοντες). Μια διεπιστημονική ομάδα που περιλαμβάνει φυσιοθεραπευτές, εργοθεραπευτές και ψυχολόγους παίζει μεγάλο ρόλο στην υποστήριξη ενός ατόμου που έχει πληγεί από εγκεφαλικό και στην αποκατάστασή του. Ένα ιστορικό εγκεφαλικού αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης άνοιας κατά περίπου 70%, και ένα πρόσφατο εγκεφαλικό αυξάνει τον κίνδυνο κατά περίπου 120%.

 Εγκεφαλικός θάνατος 
Ο εγκεφαλικός θάνατος αναφέρεται σε μη αναστρέψιμη ολική απώλεια της εγκεφαλικής λειτουργίας. Αυτό χαρακτηρίζεται από κώμα, απώλεια αντανακλαστικών και διακοπή της αναπνοής. Ωστόσο, η δήλωση του εγκεφαλικού θανάτου ποικίλλει γεωγραφικά και δεν είναι πάντα αποδεκτή. Σε ορισμένες χώρες υπάρχει επίσης ένα καθορισμένο σύνδρομο θανάτου του εγκεφαλικού στελέχους. Η δήλωση εγκεφαλικού θανάτου μπορεί να έχει βαθιές επιπτώσεις, καθώς σχετίζεται με την απόσυρση της υποστήριξης ζωής, όπως επίσης τα άτομα με εγκεφαλικό θάνατο έχουν συχνά όργανα κατάλληλα για δωρεά οργάνων. Η διαδικασία συχνά γίνεται πιο δύσκολη από την κακή επικοινωνία με τις οικογένειες των ασθενών.

Όταν υπάρχει υποψία εγκεφαλικού θανάτου, πρέπει να αποκλειστούν αναστρέψιμες διαφορικές διαγνώσεις όπως ηλεκτρολυτική, νευρολογική και σχετιζόμενη με φάρμακα γνωστική καταστολή. Ο έλεγχος των αντανακλαστικών μπορεί να βοηθήσει στην απόφαση, όπως και η απουσία ανταπόκρισης και διακοπή της αναπνοής. Οι κλινικές παρατηρήσεις, συμπεριλαμβανομένης της παντελούς έλλειψης ανταπόκρισης, μιας ξεκάθαρης διάγνωσης και των αποδεικτικών στοιχείων νευροαπεικόνισης, μπορούν συνολικά να διαδραματίσουν ρόλο στην απόφαση δήλωσης εγκεφαλικού θανάτου.

 Σημειώσεις 

Παραπομπές

Κατηγορία:Εγκέφαλος