Προστάτης

Ο προστάτης (Prostate) είναι ένας επικουρικός αδένας του ανδρικού αναπαραγωγικού συστήματος και ένας μυϊκά καθοδηγούμενος μηχανικός διακόπτης μεταξύ ούρησης και εκσπερμάτισης. Βρίσκεται σε όλα τα αρσενικά θηλαστικά. Διαφέρει μεταξύ των ειδών ανατομικά, χημικά και φυσιολογικά. Ανατομικά, ο προστάτης βρίσκεται κάτω από την ουροδόχο κύστη, με την ουρήθρα να διέρχεται από αυτήν. Στην αδρή ανατομία περιγράφεται ως αποτελούμενος από λοβούς και στην μικροανατομία ως ζώνη. Περιβάλλεται από μια ελαστική, ινομυώδη κάψα και περιέχει αδενικό και συνδετικό ιστό.

Ο προστάτης παράγει και περιέχει υγρό που αποτελεί μέρος του σπέρματος, την ουσία που εκκρίνεται κατά την εκσπερμάτιση ως μέρος της ανδρικής σεξουαλικής απόκρισης. Αυτό το προστατικό υγρό είναι ελαφρώς αλκαλικό, γαλακτώδες ή λευκό στην εμφάνιση. Η αλκαλικότητα του σπέρματος βοηθά στην εξουδετέρωση της οξύτητας της κολπικής οδού, παρατείνοντας τη διάρκεια ζωής του σπέρματος. Το προστατικό υγρό αποβάλλεται στο πρώτο μέρος της εκσπερμάτισης, μαζί με το μεγαλύτερο μέρος του σπέρματος, λόγω της δράσης του λείου μυϊκού ιστού μέσα στον προστάτη. Σε σύγκριση με τα λίγα σπερματοζωάρια που αποβάλλονται μαζί με κυρίως το σπερματικό κυστιδιακό υγρό, αυτά στο προστατικό υγρό έχουν καλύτερη κινητικότητα, μεγαλύτερη επιβίωση και καλύτερη προστασία του γενετικού υλικού.

Οι διαταραχές του προστάτη περιλαμβάνουν την διεύρυνση, τη φλεγμονή, τη λοίμωξη και τον καρκίνο. Η λέξη προστάτης προέρχεται από την αρχαία ελληνική γλώσσα, με τον όρο να χρησιμοποιείται αρχικά για να περιγράψει τις σπερματοδόχες κύστεις.

Δομή
Ο προστάτης είναι ένας εξωκρινής αδένας του ανδρικού αναπαραγωγικού συστήματος. Στους ενήλικες, έχει περίπου το μέγεθος ενός καρυδιού, και έχει μέσο βάρος περίπου 11g, συνήθως κυμαινόμενο μεταξύ 7 και 16g. Ο προστάτης βρίσκεται στην πύελο. Βρίσκεται κάτω από την ουροδόχο κύστη και περιβάλλει την ουρήθρα. Το τμήμα της ουρήθρας που διέρχεται από αυτήν ονομάζεται προστατική ουρήθρα και ενώνεται με τους δύο εκσπερματιστικούς πόρους. Ο προστάτης καλύπτεται από μια επιφάνεια που ονομάζεται προστατική κάψα ή προστατική περιτονία.

Η εσωτερική δομή του προστάτη έχει περιγραφεί χρησιμοποιώντας τόσο λοβούς όσο και ζώνες. Λόγω της ποικιλίας στις περιγραφές και τους ορισμούς των λοβών, η ταξινόμηση ζωνών χρησιμοποιείται περισσότερο.

Ο προστάτης έχει περιγραφεί ως αποτελούμενος από τρεις ή τέσσερις ζώνες. Οι ζώνες είναι συνήθως ορατές στην ιστολογία ή στην ιατρική απεικόνιση, όπως ο υπέρηχος ή η μαγνητική τομογραφία.

 Όνομα Κλάσμα ενήλικου αδένα  Περιγραφή Περιφερειακή ζώνη (PZ) 70% Το πίσω μέρος του αδένα που περιβάλλει την περιφερική ουρήθρα και βρίσκεται κάτω από την κάψα. Περίπου το 70-80% των καρκίνων του προστάτη προέρχονται από αυτή τη ζώνη του αδένα."Basic Principles: Prostate Anatomy" . Urology Match. Www.urologymatch.com. Web. 14 June 2010."Prostate Cancer Information from the Foundation of the Prostate Gland." Prostate Cancer Treatment Guide. Web. 14 June 2010. Κεντρική ζώνη (CZ) 20% Αυτή η ζώνη περιβάλλει τους εκσπερματικούς πόρους. Η κεντρική ζώνη ευθύνεται για περίπου το 2,5% των καρκίνων του προστάτη. Αυτοί οι καρκίνοι τείνουν να είναι πιο επιθετικοί και πιο πιθανό να εισβάλουν στις σπερματοδόχες κύστεις. Μεταβατική ζώνη (TZ) 5% Η μεταβατική ζώνη περιβάλλει την εγγύς ουρήθρα. ~10–20% των καρκίνων του προστάτη προέρχονται από αυτή τη ζώνη. Είναι η περιοχή του προστάτη που αναπτύσσεται καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής και προκαλεί την ασθένεια της καλοήθους διόγκωσης του προστάτη.Πρόσθια ινώδης-μυϊκή ζώνη (ή στρώμα)  Αυτή η περιοχή, που δεν θεωρείται πάντα ζώνη, στερείται συνήθως αδενικών συστατικών και αποτελείται μόνο, όπως υποδηλώνει το όνομά του, από μυς και ινώδη ιστό.

Η ταξινόμηση λοβών περιγράφει λοβούς που, ενώ αρχικά ορίστηκαν στο έμβρυο, είναι επίσης ορατοί στην μακροσκοπική ανατομία, συμπεριλαμβανομένης της ανατομής και όταν εξετάζονται ενδοσκοπικά. Οι πέντε λοβοί είναι ο πρόσθιος λοβός ή ισθμός, ο οπίσθιος λοβός, ο δεξιός και ο αριστερός πλάγιος λοβός και ο μέσος ή διάμεσος λοβός.

Στο εσωτερικό του προστάτη, δίπλα και παράλληλα με την προστατική ουρήθρα, υπάρχουν δύο διαμήκη μυϊκά συστήματα. Στην πρόσθια πλευρά (κοιλιακά) εκτείνεται ο ουρηθρικός διαστολέας (μυς διαστολέα ουρήθρας), στην οπίσθια πλευρά (ραχιαία) εκτείνεται ο μυς που θέτει την ουρήθρα σε κατάσταση εκσπερμάτισης (musculus ejaculatorius).Michael Schünke, Erik Schulte, Udo Schumacher: PROMETHEUS Innere Organe. LernAtlas Anatomie, vol 2: Innere Organe, Thieme Verlag, Stuttgart/Germany 2012, , p. 298, PDF.

 Αιμοφόρα και λεμφικά αγγεία 
Ο προστάτης λαμβάνει αίμα μέσω της κάτω κυστικής αρτηρίας, της έσω αιδοιϊκής αρτηρίας και της μέσης αιμορροϊδικής αρτηρίας. Αυτά τα αγγεία εισέρχονται στον προστάτη από την εξωτερική (οπίσθια) επιφάνεια, όπου συναντά την ουροδόχο κύστη και κινούνται προς τα εμπρός προς την κορυφή του προστάτη. Τόσο η κάτω κυστική όσο και η μέση αιμορροϊδική αρτηρία εκφύονται συχνά απευθείας από τις εσωτερικές λαγόνιες αρτηρίες. Κατά την είσοδό της στην ουροδόχο κύστη, η κάτω κυστική αρτηρία διασπάται σε έναν ουρηθρικό κλάδο, που αιματώνει τον ουρηθρικό προστάτη και σε έναν καψικό κλάδο, ο οποίος κινείται γύρω από την κάψα και έχει μικρότερους κλάδους, οι οποίοι διατρούν τον προστάτη.

Οι φλέβες του προστάτη σχηματίζουν ένα δίκτυο – το προστατικό φλεβικό πλέγμα (prostatic venous plexus), κυρίως γύρω από την πρόσθια και εξωτερική του επιφάνεια. Αυτό το δίκτυο λαμβάνει επίσης αίμα από την εν τω βάθει ραχιαία φλέβα του πέους και συνδέεται μέσω κλαδιών με το κυστικό πλέγμα και τις εσωτερικές αιδοιϊκές φλέβες. Οι φλέβες εκβάλλουν στις κυστικές και στη συνέχεια στις έσω λαγόνιες φλέβες.

Η λεμφική παροχέτευση του προστάτη εξαρτάται από τη θέση της περιοχής. Τα αγγεία που περιβάλλουν τον σπερματικό πόρο, ορισμένα από τα αγγεία της σπερματοδόχου κύστης και ένα αγγείο από την οπίσθια επιφάνεια του προστάτη παροχετεύονται στους έξω λαγόνιους λεμφαδένες. Μερικά από τα αγγεία των σπερματοδόχων κυστιδίων, τα αγγεία του προστάτη και τα αγγεία από τον πρόσθιο προστάτη εκβάλλουν στους έσω λαγόνιους λεμφαδένες. Αγγεία του ίδιου του προστάτη εκβάλλουν επίσης στους αποφρακτικούς και τους ιερούς λεμφαδένες.

Μικροανατομία

Ο προστάτης αποτελείται από αδενικό και συνδετικό ιστό. Τα ψηλά κύτταρα σε σχήμα στήλης σχηματίζουν την επένδυση (το επιθήλιο) των αδένων. Αυτά σχηματίζουν ένα στρώμα ή μπορεί να είναι ψευδοστρωματοποιημένο. Το επιθήλιο παρουσιάζει μεγάλη μεταβλητότητα και μπορούν επίσης να υπάρχουν περιοχές με χαμηλά κυβοειδή ή επίπεδα κύτταρα, με μεταβατικό επιθήλιο στις εξωτερικές περιοχές των μακρύτερων πόρων. Τα βασικά κύτταρα περιβάλλουν τα επιθηλιακά κύτταρα του αυλού στους καλοήθεις αδένες. Οι αδένες σχηματίζονται ως πολλά ωοθυλάκια, τα οποία παροχετεύονται σε κανάλια και στη συνέχεια σε 12-20 κύριους αγωγούς. Αυτοί με τη σειρά τους παροχετεύονται στην ουρήθρα καθώς αυτή διέρχεται από τον προστάτη. Υπάρχει επίσης μια μικρή ποσότητα επίπεδων κυττάρων, τα οποία βρίσκονται δίπλα στις μεμβράνες βάσης των αδένων και λειτουργούν ως βλαστοκύτταρα.

Ο συνδετικός ιστός του προστάτη αποτελείται από ινώδη ιστό και λείο μυ. Ο ινώδης ιστός διαχωρίζει τον αδένα σε λοβίδια. Βρίσκεται επίσης ανάμεσα στους αδένες και αποτελείται από τυχαία προσανατολισμένες δέσμες λείων μυών που είναι συνεχόμενες με την ουροδόχο κύστη.

Με την πάροδο του χρόνου, συσσωρεύονται στον αδένα πυκνές εκκρίσεις που ονομάζονται αμυλικά σώματα (corpora amylacea).

 Έκφραση γονιδίων και πρωτεϊνών 

Περίπου 20.000 γονίδια που κωδικοποιούν πρωτεΐνες εκφράζονται σε ανθρώπινα κύτταρα και σχεδόν το 75% αυτών των γονιδίων εκφράζεται στον φυσιολογικό προστάτη. Περίπου 150 από αυτά τα γονίδια εκφράζονται πιο συγκεκριμένα στον προστάτη, με περίπου 20 γονίδια να είναι ιδιαίτερα ειδικά για τον προστάτη. Οι αντίστοιχες ειδικές πρωτεΐνες εκφράζονται στα αδενικά και εκκριτικά κύτταρα του προστατικού αδένα και έχουν λειτουργίες που είναι σημαντικές για τα χαρακτηριστικά του σπέρματος, συμπεριλαμβανομένων των ειδικών για τον προστάτη πρωτεΐνων, όπως το ειδικό για τον προστάτη αντιγόνο (PSA) και η φωσφατάση του προστατικού οξέος.

Ανάπτυξη

Στο αναπτυσσόμενο έμβρυο, στο πίσω άκρο βρίσκεται ένας εσωτερικός θύλακας που ονομάζεται κλοάκη (cloaca). Αυτός, κατά την τέταρτη έως την έβδομη εβδομάδα, διαιρείται σε έναν ουρογεννητικό κόλπο (urogenital sinus) και στις αρχές του πρωκτικού σωλήνα (anal canal), με ένα τοίχωμα που σχηματίζεται μεταξύ αυτών των δύο θυλάκων που ονομάζεται ουροορθικό διάφραγμα (urorectal septum). Ο ουρογεννητικός κόλπος διαιρείται σε τρία μέρη, με το μεσαίο τμήμα να σχηματίζει την ουρήθρα, το άνω τμήμα είναι το μεγαλύτερο και γίνεται η ουροδόχος κύστη, και το κάτω τμήμα αλλάζει ανάλογα με το βιολογικό φύλο του εμβρύου.

Το προστατικό τμήμα της ουρήθρας αναπτύσσεται από το μέσο, πυελικό, τμήμα του ουρογεννητικού κόλπου, το οποίο έχει ενδοδερμική προέλευση. Γύρω στο τέλος του τρίτου μήνα της εμβρυϊκής ζωής, οι εκβλαστήσεις προκύπτουν από το προστατικό τμήμα της ουρήθρας και αναπτύσσονται στο περιβάλλον μεσέγχυμα (mesenchyme). Τα κύτταρα που επενδύουν αυτό το τμήμα της ουρήθρας διαφοροποιούνται στο αδενικό επιθήλιο του προστάτη. Το σχετικό μεσέγχυμα διαφοροποιείται στον πυκνό συνδετικό ιστό και τον λείο μυ του προστάτη.

Η συμπύκνωση του μεσεγχύματος, της ουρήθρας και των πόρων του Wolf δημιουργεί τον ενήλικο προστατικό αδένα, ένα σύνθετο όργανο που αποτελείται από πολλά στενά συνενωμένα αδενικά και μη αδενικά συστατικά. Για να λειτουργήσει σωστά, ο προστάτης χρειάζεται ανδρικές ορμόνες (ανδρογόνα), οι οποίες είναι υπεύθυνες για τα ανδρικά φυλετικά χαρακτηριστικά. Η κύρια ανδρική ορμόνη είναι η τεστοστερόνη, η οποία παράγεται κυρίως από τους όρχεις. Η διυδροτεστοστερόνη (DHT), ένας μεταβολίτης της τεστοστερόνης, ρυθμίζει κυρίως τον προστάτη. Ο προστατικός αδένας διευρύνεται με την πάροδο του χρόνου, μέχρι την τέταρτη δεκαετία της ζωής.

Λειτουργία

 Στην εκσπερμάτιση 
Ο προστάτης εκκρίνει υγρό, το οποίο γίνεται μέρος του σπέρματος. Η έκκρισή του αποτελεί έως και το 30% του σπέρματος. Το σπέρμα είναι το υγρό που εκκρίνεται (εκσπερματίζεται) μέσω της ανδρικής ουρήθρας κατά τη σεξουαλική απόκριση. Τα σπερματοζωάρια εκκρίνονται από τον σπερματικό πόρο στην ανδρική ουρήθρα μέσω του εκσπερματιστικού πόρου, ο οποίος βρίσκεται μέσα στον προστατικό αδένα. Το σπέρμα μετακινείται στην ουρήθρα μετά από συσπάσεις του λείου μυός του σπερματικού πόρου και των σπερματοδόχων κύστεων, μετά από διέγερση, κυρίως της βαλάνου του πέους. Η διέγερση στέλνει νευρικά σήματα μέσω του έσω αιδοιϊκού νεύρου στην άνω οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης. Τα νευρικά σήματα που προκαλούν συστολή δρουν μέσω του υπογαστρικού νεύρου. Αφού ταξιδέψει στην ουρήθρα, το σπερματικό υγρό εκσπερματώνεται με συστολή του βολβοσηραγγώδους μυός. Οι εκκρίσεις του προστάτη περιλαμβάνουν πρωτεάσες, φωσφατάση προστατικού οξέος, ινωδολυσίνη, ψευδάργυρο και ειδικό προστατικό αντιγόνο. Μαζί με τις εκκρίσεις από τις σπερματοδόχους κύστεις, αυτές αποτελούν το κύριο υγρό μέρος του σπέρματος. Ο προστάτης περιέχει διάφορα μέταλλα, συμπεριλαμβανομένου του ψευδαργύρου, και είναι γνωστό ότι αποτελεί την κύρια πηγή των περισσότερων μετάλλων που βρίσκονται στο σπέρμα, τα οποία απελευθερώνονται κατά την εκσπερμάτιση.

 Στην ούρηση 
Οι αλλαγές στο σχήμα του προστάτη, οι οποίες διευκολύνουν τη μηχανική εναλλαγή μεταξύ ούρησης και εκσπερμάτισης, οφείλονται κυρίως στα δύο διαμήκη μυϊκά συστήματα που διατρέχουν την προστατική ουρήθρα. Αυτά είναι ο ουρηθρικός διαστολέας (urethral dilator, musculus dilatator urethrae) στην πρόσθια πλευρά της ουρήθρας, ο οποίος συστέλλεται κατά την ούρηση και έτσι βραχύνει και γέρνει τον προστάτη στην κατακόρυφη διάστασή του, διευρύνοντας έτσι το προστατικό τμήμα του ουρηθρικού σωλήνα. και ο μυς που μετατρέπει την ουρήθρα σε κατάσταση εκσπερμάτισης (musculus ejaculatorius) στο πίσω μέρος της.

Σε περίπτωση χειρουργικής επέμβασης, π.χ. λόγω καλοήθους υπερπλασίας του προστάτη (ΚΥΠ) (benign prostatic hyperplasia, BPH), η βλάβη ή η διατήρηση αυτών των δύο μυϊκών συστημάτων ποικίλλει σημαντικά ανάλογα με την επιλογή του τύπου επέμβασης και τις λεπτομέρειες της διαδικασίας της επιλεγμένης τεχνικής. Οι επιπτώσεις στην μετεγχειρητική ούρηση και εκσπερμάτιση ποικίλλουν αντίστοιχα.

 Σε διέγερση 
Είναι πιθανό για ορισμένους άνδρες να επιτύχουν οργασμό αποκλειστικά μέσω διέγερσης του προστατικού αδένα, όπως μέσω μασάζ προστάτη ή πρωκτικής επαφής. Αυτό έχει οδηγήσει στην περιοχή του ορθικού τοιχώματος που γειτνιάζει με τον προστάτη να αναφέρεται ευρέως ως ανδρικό σημείο G. 

 Κλινική σημασία 

 Φλεγμονή 


Η προστατίτιδα είναι φλεγμονή του προστατικού αδένα. Μπορεί να προκληθεί από μόλυνση με βακτήρια ή άλλες μη μολυσματικές αιτίες. Η φλεγμονή του προστάτη μπορεί να προκαλέσει επώδυνη ούρηση ή εκσπερμάτιση, πόνο στη βουβωνική χώρα, δυσκολία στην ούρηση ή μη ειδικά συμπτώματα όπως πυρετός ή κόπωση. Όταν έχει φλεγμονή, ο προστάτης διογκώνεται και είναι ευαίσθητος όταν αγγίζεται κατά την δακτυλική ορθική εξέταση. Τα βακτήρια που ευθύνονται για τη μόλυνση μπορούν να ανιχνευθούν με καλλιέργεια ούρων.

Η οξεία προστατίτιδα και η χρόνια βακτηριακή προστατίτιδα αντιμετωπίζονται με αντιβιοτικά. Η χρόνια μη βακτηριακή προστατίτιδα ή σύνδρομο χρόνιου πυελικού πόνου στους άνδρες αντιμετωπίζεται με μια μεγάλη ποικιλία θεραπειών, συμπεριλαμβανομένων των φαρμάκων άλφα αναστολείς, μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα και αμιτριπτυλίνη, αντιισταμινικά και άλλα αγχολυτικά. Άλλες θεραπείες που δεν είναι φάρμακα μπορεί να περιλαμβάνουν φυσικοθεραπεία, ψυχοθεραπεία, νευρικούς ρυθμιστές και χειρουργική. Πιο πρόσφατα, ένας συνδυασμός σημείου ενεργοποίησης και ψυχολογικής θεραπείας έχει αποδειχθεί αποτελεσματικός και για την προστατίτιδα κατηγορίας III.

 Διεύρυνση του προστάτη 

Η διόγκωση του προστάτη ονομάζεται προστατομεγαλία, με την καλοήθη υπερπλασία του προστάτη (ΚΥΠ) να είναι η πιο συχνή αιτία. Η ΚΥΠ αναφέρεται σε διόγκωση του προστάτη λόγω αύξησης του αριθμού των κυττάρων που αποτελούν τον προστάτη (υπερπλασία) από αιτία που δεν είναι κακοήθης όγκος. Είναι πολύ συχνή σε ηλικιωμένους άνδρες. Συχνά διαγιγνώσκεται όταν ο προστάτης έχει διευρυνθεί σε σημείο που η ούρηση να γίνεται δύσκολη. Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν την ανάγκη για συχνή ούρηση (συχνοουρία) ή την καθυστέρηση στην έναρξη (διστακτικότητα ούρησης). Εάν ο προστάτης μεγαλώσει πολύ, μπορεί να συστέλλει την ουρήθρα και να εμποδίζει τη ροή των ούρων, καθιστώντας την ούρηση επώδυνη και δύσκολη ή, σε ακραίες περιπτώσεις, εντελώς αδύνατη, προκαλώντας επίσχεση ούρων. Με την πάροδο του χρόνου, η χρόνια κατακράτηση μπορεί να προκαλέσει διεύρυνση της ουροδόχου κύστης και να προκαλέσει αντίστροφη ροή ούρων προς τα νεφρά (υδρονέφρωση).

Η καλοήθης υπερπλασία του προστάτη (ΚΥΠ) μπορεί να αντιμετωπιστεί με φαρμακευτική αγωγή, μια ελάχιστα επεμβατική διαδικασία ή, σε ακραίες περιπτώσεις, χειρουργική επέμβαση που αφαιρεί τον προστάτη. Γενικά, η θεραπεία ξεκινά συχνά με ένα φάρμακο ανταγωνιστή υποδοχέα άλφα-1 όπως η ταμσουλοσίνη, η οποία μειώνει τον τόνο του λείου μυός που βρίσκεται στην ουρήθρα που διέρχεται από τον προστάτη, διευκολύνοντας τη διέλευση των ούρων. Για άτομα με επίμονα συμπτώματα, μπορούν να εξεταστούν οι πιθανές επεμβάσεις. Η χειρουργική επέμβαση που χρησιμοποιείται συχνότερα σε τέτοιες περιπτώσεις είναι η διουρηθρική εκτομή του προστάτη, κατά την οποία ένα όργανο εισάγεται μέσω της ουρήθρας για την αφαίρεση ιστού του προστάτη που πιέζει το άνω μέρος της ουρήθρας και περιορίζει τη ροή των ουρών. Οι ελάχιστα επεμβατικές διαδικασίες περιλαμβάνουν διουρηθρική αφαίρεση του προστάτη με βελόνα και διουρηθρική θερμοθεραπεία με μικροκύματα. Αυτές οι εξωτερικές διαδικασίες μπορεί να ακολουθούνται από την τοποθέτηση ενός προσωρινού προστατικής ενδοπρόσθεσης, για να επιτραπεί η φυσιολογική εκούσια ούρηση, χωρίς να επιδεινωθούν τα ερεθιστικά συμπτώματα.

Καρκίνος

Ο καρκίνος του προστάτη είναι ένας από τους πιο συνηθισμένους καρκίνους που επηρεάζουν τους ηλικιωμένους άνδρες στο Ηνωμένο Βασίλειο, τις ΗΠΑ, τη Βόρεια Ευρώπη και την Αυστραλία, και μια σημαντική αιτία θανάτου για τους ηλικιωμένους άνδρες παγκοσμίως. Συχνά, ένα άτομο δεν έχει συμπτώματα. Όταν εμφανιστούν, τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν συχνουρία, επιτακτική ανάγκη για ούρηση, δισταγμό και άλλα συμπτώματα που σχετίζονται με την καλοήθη υπερπλασία του προστάτη (ΚΥΠ). Σπάνια, τέτοιοι καρκίνοι μπορεί να προκαλέσουν απώλεια βάρους, κατακράτηση ούρων ή συμπτώματα όπως πόνο στην πλάτη λόγω μεταστατικών αλλοιώσεων που έχουν εξαπλωθεί εκτός του προστάτη.

Η δακτυλική ορθική εξέταση και η μέτρηση του επιπέδου του ειδικού προστατικού αντιγόνου (prostate-specific antigen, PSA) είναι συνήθως οι πρώτες εξετάσεις που πραγματοποιούνται για τον έλεγχο του καρκίνου του προστάτη. Οι τιμές PSA είναι δύσκολο να ερμηνευθούν, επειδή μια υψηλή τιμή μπορεί να υπάρχει σε ένα άτομο χωρίς καρκίνο και μια χαμηλή τιμή μπορεί να υπάρχει σε κάποιον με καρκίνο. Η επόμενη μορφή εξέτασης είναι συχνά η λήψη βιοψίας του προστάτη για την αξιολόγηση της δραστηριότητας του όγκου και της διεισδυτικότητας. Λόγω του σημαντικού κινδύνου υπερδιάγνωσης με τον εκτεταμένο έλεγχο στον γενικό πληθυσμό, ο έλεγχος για καρκίνο του προστάτη είναι αμφιλεγόμενος. Εάν επιβεβαιωθεί ένας όγκος, μπορεί να γίνει ιατρική απεικόνιση όπως μαγνητική τομογραφία ή σπινθηρογράφημα οστών για να ελεγχθεί η παρουσία μεταστάσεων όγκου σε άλλα μέρη του σώματος.

Ο καρκίνος του προστάτη που υπάρχει μόνο στον προστάτη αντιμετωπίζεται συχνά είτε με χειρουργική αφαίρεση του προστάτη (προστατεκτομή) είτε με ακτινοθεραπεία ή με την εισαγωγή μικρών ραδιενεργών σωματιδίων ιωδίου-125 ή παλλάδιου-103, που ονομάζεται βραχυθεραπεία. Ο καρκίνος που έχει εξαπλωθεί σε άλλα μέρη του σώματος αντιμετωπίζεται συνήθως και με ορμονοθεραπεία, για να στερηθεί ένας όγκος από ορμόνες φύλου (ανδρογόνα) που διεγείρουν τον πολλαπλασιασμό. Αυτό γίνεται συχνά μέσω της χρήσης αναλόγων GnRH ή παραγόντων (όπως η βικαλουταμίδη) που μπλοκάρουν τους υποδοχείς στους οποίους δρουν τα ανδρογόνα. Περιστασιακά, μπορεί να γίνει χειρουργική αφαίρεση των όρχεων (ορχιεκτομία). Ο καρκίνος που δεν ανταποκρίνεται στην ορμονική θεραπεία ή που εξελίσσεται μετά τη θεραπεία, μπορεί να αντιμετωπιστεί με χημειοθεραπεία όπως δοσεταξέλη. Η ακτινοθεραπεία μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί για να βοηθήσει στον πόνο που σχετίζεται με οστικές αλλοιώσεις.

Μερικές φορές, μπορεί να ληφθεί η απόφαση να μην αντιμετωπιστεί ο καρκίνος του προστάτη. Εάν ένας καρκίνος είναι μικρός και εντοπισμένος, μπορεί να ληφθεί η απόφαση να παρακολουθείται η καρκινική δραστηριότητα κατά διαστήματα (ενεργή παρακολούθηση) και να αναβάλλεται η θεραπεία. Εάν ένα άτομο, λόγω ευθραυστότητας ή άλλων ιατρικών παθήσεων ή λόγων, έχει προσδόκιμο ζωής λιγότερο από δέκα χρόνια, τότε οι επιπτώσεις της θεραπείας μπορεί να υπερτερούν τυχόν αντιληπτών οφελών.

Χειρουργείο

Η χειρουργική επέμβαση για την αφαίρεση του προστάτη ονομάζεται προστατεκτομή και γίνεται συνήθως ως θεραπεία για καρκίνο που περιορίζεται στον προστάτη ή για διόγκωση του προστάτη. Όταν γίνεται, μπορεί να γίνει ως ανοιχτή χειρουργική ή ως λαπαροσκοπική επέμβαση. Αυτές γίνονται υπό γενική αναισθησία. Συνήθως η επέμβαση για τον καρκίνο είναι μια ριζική προστατεκτομή, που σημαίνει ότι αφαιρούνται οι σπερματοδόχοι κύστεις και αποσυνδέονται και οι σπερματικοί πόροι. Μέρος του προστάτη μπορεί επίσης να αφαιρεθεί από την ουρήθρα, κάτι που ονομάζεται διουρηθρική εκτομή του προστάτη (transurethral resection of the prostate, TURP). Η ανοιχτή χειρουργική επέμβαση μπορεί να περιλαμβάνει μια τομή που γίνεται στο περίνεο ή μέσω μιας προσέγγισης που περιλαμβάνει μια τομή κατά μήκος της μέσης γραμμής από τον ομφαλό έως το ηβικό οστό. Η ανοιχτή χειρουργική επέμβαση μπορεί να προτιμηθεί εάν υπάρχει υποψία ότι εμπλέκονται λεμφαδένες και πρέπει να αφαιρεθούν ή να ληφθεί βιοψία κατά τη διάρκεια μιας επέμβασης. Μια περινεϊκή προσέγγιση δεν θα περιλαμβάνει αφαίρεση λεμφαδένων και μπορεί να οδηγήσει σε λιγότερο πόνο και ταχύτερη ανάρρωση μετά από μια επέμβαση. Μια διαδικασία TURP χρησιμοποιεί έναν σωλήνα που εισάγεται στην ουρήθρα μέσω του πέους και κάποια μορφή θερμότητας, ηλεκτρισμού ή λέιζερ για την αφαίρεση ιστού του προστάτη.

Ολόκληρος ο προστάτης μπορεί να αφαιρεθεί. Οι επιπλοκές που μπορεί να προκύψουν λόγω χειρουργικής επέμβασης περιλαμβάνουν ακράτεια ούρων και στυτική δυσλειτουργία λόγω βλάβης στα νεύρα κατά τη διάρκεια της επέμβασης, ιδιαίτερα εάν ο καρκίνος βρίσκεται πολύ κοντά στα νεύρα. Η εκσπερμάτιση του σπέρματος δεν θα συμβεί κατά τη διάρκεια του οργασμού εάν τα σπερματικά αγγεία αποσυνδεθούν και αφαιρεθούν οι σπερματοδόχες κύστεις, όπως κατά τη διάρκεια μιας ριζικής προστατεκτομής. Αυτό σημαίνει ότι ένας άνδρας θα γίνει στείρος. Μερικές φορές, ο οργασμός μπορεί να μην είναι εφικτός ή να είναι επώδυνος. Το μήκος του πέους μπορεί να μειωθεί ελαφρώς εάν αφαιρεθεί και το τμήμα της ουρήθρας μέσα στον προστάτη. Μπορούν επίσης να εμφανιστούν γενικές επιπλοκές λόγω χειρουργικής επέμβασης, όπως λοιμώξεις, αιμορραγία, ακούσια βλάβη σε κοντινά όργανα ή εντός της κοιλιάς και σχηματισμός θρόμβων αίματος.

 Διαρσενικά άτομα 
Πολυάριθμες μελέτες έχουν καταγράψει τον πολλαπλασιασμό του ιστού του προστάτη σε διαρσενικά άτομα που υποβάλλονται σε θεραπεία τεστοστερόνης. Μια μελέτη του 2022 κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το εκατό τοις εκατό των κολπικών δειγμάτων που ελήφθησαν από διαρσενικά άτομα που έλαβαν θεραπεία τεστοστερόνης (21/21 περιπτώσεις) κατέδειξαν προστατική μεταπλασία (metaplasia) και σημειώνει, σύμφωνα με παρόμοιες μελέτες, ότι απαιτείται περαιτέρω έρευνα σε αυτόν τον τομέα, ώστε να συμβάλει σε υψηλότερα πρότυπα φροντίδας για τους διεμφυλικούς ασθενείς και ώστε η παρουσία αυτού του ιστού να μην καταγράφεται στους παρόχους υγειονομικής περίθαλψης ως ανωμαλία.

Ιστορικό
Ο προστάτης αναγνωρίστηκε επίσημα για πρώτη φορά από τον Βενετό ανατόμο Niccolò Massa στο βιβλίο του Anatomiae libri introductorius (Εισαγωγή στην Ανατομία) το 1536 και εικονογραφήθηκε από τον Φλαμανδό ανατόμο Αντρέας Βεσάλιος στο βιβλίο Tabulae anatomicae sex (έξι ανατομικοί πίνακες) το 1538. Ο Μάσα το περιέγραψε ως αδενική σάρκα πάνω στην οποία στηρίζεται ο αυχένας της ουροδόχου κύστης και ο Βεσάλιος ως αδενικό σώμα. Η πρώτη φορά που χρησιμοποιήθηκε μια λέξη παρόμοια με τη λέξη προστάτης για να περιγράψει τον αδένα αποδίδεται στον André du Laurens το 1600, ο οποίος τον περιέγραψε ως έναν όρο που χρησιμοποιούνταν ήδη από τους ανατόμους εκείνη την εποχή. Ο όρος, ωστόσο, χρησιμοποιήθηκε τουλάχιστον ήδη από το 1549 από τον Γάλλο χειρουργό Ambroise Paré.

Άλλα ζώα
Ο προστάτης βρίσκεται μόνο σε θηλαστικά. Οι προστατικοί αδένες των αρσενικών μαρσιποφόρων είναι αναλογικά μεγαλύτεροι από αυτούς των πλακουντιακών θηλαστικών. Η παρουσία λειτουργικού προστάτη στα μονοτρήματα είναι αμφιλεγόμενη και, αν τα μονοτρήματα διαθέτουν λειτουργικούς προστάτες, μπορεί να μην έχουν την ίδια συμβολή στο σπέρμα όπως σε άλλα θηλαστικά.

Η δομή του προστάτη ποικίλλει, κυμαινόμενη από σωληναριακό (όπως στους ανθρώπους) έως διακλαδισμένο σωληνοειδή. Ο αδένας είναι ιδιαίτερα καλά ανεπτυγμένος σε σαρκοφάγα  και αγριογούρουνα, αν και σε άλλα θηλαστικά, όπως οι ταύροι, μπορεί να είναι μικρός και δυσδιάκριτος.Nelsen, O. E. (1953) Comparative embryology of the vertebrates Blakiston, page 31. Σε άλλα ζώα, όπως τα μαρσιποφόρα  και στα μικρά μηρυκαστικά, ο προστάτης είναι διασκορπισμένος, που σημαίνει ότι δεν εντοπίζεται συγκεκριμένα ως ξεχωριστός ιστός, αλλά υπάρχει σε όλο το σχετικό τμήμα της ουρήθρας. Σε άλλα ζώα, όπως το κόκκινο ελάφι και η αμερικανική άλκη, μπορεί να υπάρχει ως συγκεκριμένο όργανο και σε διασκορπισμένη μορφή. Σε ορισμένα είδη μαρσιποφόρων, το μέγεθος του προστάτη αδένα αλλάζει εποχιακά. Ο προστάτης είναι ο μόνος βοηθητικός αδένας που εμφανίζεται σε αρσενικούς σκύλους. Τα σκυλιά μπορούν να παράγουν σε μία ώρα τόσο προστατικό υγρό όσο ένας άνθρωπος σε μια μέρα. Απεκκρίνουν αυτό το υγρό μαζί με τα ούρα τους για να ορίσουν την περιοχή τους. Επιπλέον, τα σκυλιά είναι το μόνο είδος εκτός από τους ανθρώπους που έχει παρατηρηθεί σημαντική συχνότητα εμφάνισης καρκίνου του προστάτη. Ο προστάτης είναι ο μόνος ανδρικός βοηθητικός αδένας που εμφανίζεται στα κητώδη, που αποτελείται από διάχυτους ουρηθρικούς αδένες  περιβάλλεται από έναν πολύ ισχυρό συμπιεστικό μυ.Rommel, Sentiel A., D. Ann Pabst, and William A. McLellan. "Functional anatomy of the cetacean reproductive system, with comparisons to the domestic dog." Reproductive Biology and Phylogeny of Cetacea. Science Publishers (2016): 127–145.

Ο προστατικός αδένας προέρχεται από ιστούς στο τοίχωμα της ουρήθρας. Αυτό σημαίνει ότι η ουρήθρα, ένας συμπιέσιμος σωλήνας που χρησιμοποιείται για την ούρηση, διατρέχει το μέσο του προστάτη. Η διεύρυνση του προστάτη μπορεί να συστέλλει την ουρήθρα, με αποτέλεσμα η ούρηση να γίνεται αργή και επώδυνη.

Οι προστατικές εκκρίσεις ποικίλλουν μεταξύ των ειδών. Γενικά αποτελούνται από απλά σάκχαρα και είναι συχνά ελαφρώς αλκαλικές. Στα ευθήρια θηλαστικά, αυτές οι εκκρίσεις περιέχουν συνήθως φρουκτόζη. Οι προστατικές εκκρίσεις των μαρσιποφόρων περιέχουν συνήθως Ν-Ακετυλογαλακτοζαμίνη ή γλυκογόνο αντί για φρουκτόζη.

 Αδένας του Σκιν 
Επειδή ο αδένας του Σκιν και ο ανδρικός προστάτης δρουν παρόμοια, εκκρίνοντας ειδικό προστατικό αντιγόνο (PSA), το οποίο είναι μια πρωτεΐνη εκσπερμάτισης που παράγεται στους άνδρες, και της ειδικής για τον προστάτη όξινης φωσφατάσης, ο αδένας του Σκιν αναφέρεται μερικές φορές ως θηλυκός προστάτης. Αν και ομόλογος με τον ανδρικό προστάτη (που αναπτύχθηκε από τους ίδιους εμβρυολογικούς ιστούς), διάφορες πτυχές της ανάπτυξής του σε σχέση με τον ανδρικό προστάτη είναι ευρέως άγνωστες και αποτελούν αντικείμενο έρευνας.

Παραπομπές

Αποσπάσματα

Πηγές


Απόδοση
 Portions of the text of this article originate from NIH Publication No. 02-4806, a public domain resource. 

Εξωτερικοί σύνδεσμοι


Κατηγορία:Εξωκρινές σύστημα
Κατηγορία:Αδένες
Κατηγορία:Ανθρώπινο ανδρικό αναπαραγωγικό σύστημα
Κατηγορία:Αναπαραγωγικό σύστημα αρσενικών θηλαστικών
Κατηγορία:Γεννητικά όργανα