Ασή Γωνιά Χανίων

Η Ασή Γωνιά είναι χωριό και έδρα ομώνυμης κοινότητος του δήμου Αποκορώνου στην περιφερειακή ενότητα Χανίων.Στο πέρασμα των ετών διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στα διάφορα επαναστατικά κινήματα της Κρήτης κατά τον 19ο αιώνα και αποτέλεσε τον τόπο καταγωγής αρκετών οπλαρχηγών. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της απογραφής του 2011, ο πληθυσμός του οικισμού ανέρχεται σε 527 κατοίκους, η πλειοψηφία των οποίων ασχολείται με την κτηνοτροφία.

 Τοπωνύμιο 
Η ονομασία Ασή είναι αραβικής ή τουρκικής προέλευσης (τουρκικά "Asi") και σημαίνει  τον "αποστάτη" ή τον "ανυπότακτο" και κατ΄ επέκταση τον  "παλικαρά". Υπό αυτήν την ερμηνεία, η Ασή Γωνιά μεταφράζεται ως η "Γωνιά των αποστατών, των ανυπότακτων ή των παλικαράδων".

 Τοποθεσία 
Ο οικισμός είναι κτισμένος στις απολήξεις των Λευκών Ορέων σε υψόμετρο 500 μέτρων σε δυσπρόσιτη τοποθεσία, ανατολικά του βουνού Αγκάθες. Απέχει 57 χιλιόμετρα από την πόλη των Χανίων και 35 χιλιόμετρα από το Ρέθυμνο. Αποτελεί την μικρότερη σε έκταση δημοτική ενότητα του δήμου Αποκορώνου. Ανατολικά συνορεύει με τον νομό Ρεθύμνης.

 Ιστορικά στοιχεία 
Λόγω της φυσικής οχυρής θέσης της, η Ασή Γωνιά αποτέλεσε στο πέρασμα των ετών κέντρο των διαφόρων επαναστατικών κινημάτων της ΚρήτηςΣύγχρονος Εγκυκλοπαδεία Ελευθερουδάκη, 1928, τ. 4, σελ. 543 - 544..Δεν κατακτήθηκε ποτέ από τους Τούρκους και Ιστορικά αναφέρεται για πρώτη φορά κατά την περίοδο της Ενετοκρατίας, ενώ αρχικά ήταν κτισμένη ανατολικότερα από τη σημερινή της θέση. Κατά τα νεότερα χρόνια, η Ασή Γωνιά ήταν γνωστή για τις αιματηρές βεντέτες, τα εκτεταμένα περιστατικά ζωοκλοπών αλλά και την αθρόα συμμετοχή των κατοίκων της στις διάφορες επαναστάσεις του νησιούGeorge Psychoudakis, A letter to C.A. Trypanis by Patrick Leigh Fermor, The American College of Greece, Athens, 1999, σελ. 16 - 17, 38..

Τον Ιούνιο του 1867 κοντά στον οικισμό διεξήχθη σφοδρή μάχη μεταξύ Κρητών επαναστατών και οθωμανικού στρατού. Στις 11 και 19 Οκτωβρίου του 1895 (π. ημ.) σημειώθηκαν εδώ οι πρώτες συμπλοκές μεταξύ των εξεγερθέντων Κρητών και του οθωμανικού στρατού κατά την έναρξη της τελευταίας Κρητικής Επανάστασης του 1895 - 1898.

Το χωριό κατά τη διάρκεια της υποχώρησης των συμμαχικών δυνάμεων τον Ιούνιο του 1941 μετά τη μάχη της Κρήτης, αποτέλεσε έναν από τους σημαντικότερους κόμβους διαφυγής προς την ορεινή Κρήτη. Τον Μάιο του 1943, οι γερμανικές δυνάμεις Κατοχής πραγματοποίησαν εκκαθαριστική επιχείρηση στην ευρύτερη περιοχή της Ασής ΓωνιάςJack Smith-Hughes, Απόρρητη αναφορά  της δράσεως της S.O.E. στην Κρήτη 1941 - 45, Ελεύθερη Σκέψις, Αθήνα 1991, σελ. 60., η οποία είχε αναδειχτεί σε σημαντικό κέντρο της Εθνικής ΑντίστασηςΖαν Φήλντινγκ, Το κρυφτό. Η Αντίσταση στην Κρήτη, Βιβλιοπωλείον της Εστίας, Αθήνα 1993, σελ. 51..

 Αξιοθέατα - πολιτισμός 
Στην Ασή Γωνιά παρουσιάζει οικιστικό ενδιαφέρον η οικία του οπλαρχηγού Παύλου Γύπαρη. Κοντά στην Ασή Γωνιά βρίσκεται το λεγόμενο "Χαϊνόσπηλιο"Ανδρεοπούλου Ραϊσα - Μόλλα Ελένη, Γενικό Πολεοδομικό σχέδιο δήμου Αποκορώνου, (ν. Χανίων) και πολεοδομική οργάνωση των οικισμών: Μελιδόνι, Καβρός, Φυλακή, Πολυτεχνείο Κρήτης, Διπλωματική Εργασία, Μάιος 2014, σ. 45.Xan Fielding, The Stronghold - Four Seasons in the White Mountains of Crete, Paul Dry Books, 2013, σ. 100. (σπήλαιο ληστών) στο οποίο κατέφυγαν τα διωκόμενα μέλη της Επαναστατικής Συνέλευσης του 1866. Κάθε χρόνο, διεξάγεται στον οικισμό σημαντική κτηνοτροφική γιορτή κατά την ημέρα του εορτασμού του Αγιου Γεωργίου του ΓάλαταΛευτέρη Κ. Κρυοβρυσανάκη, Κρητικός Πανδέκτης, εκδόσεις Χαλκιαδάκη, Ρέθυμνο 1989, σελ. 94.. Ο Μίκης Θεοδωράκης έχει γράψει το πρώτο συμφωνικό του έργο το 1946 με τίτλο "Το πανηγύρι της Ασή Γωνιάς".Ο οικουμενικός Μίκης Θεοδωράκης τιμήθηκε στην Ασή Γωνιά

 Πρόσωπα 
Από το χωριό κατάγονταν ο στρατιωτικός Παύλος Γύπαρης, ο αντιστασιακός και συγγραφέας Γεώργιος Ψυχουντάκης, οι λαογράφοι Αντώνης Πλυμάκης και Σήφης Ι. Πετράκης, ο μακεδονομάχος Στυλιανός Κοκκινάκης, ο οπλαρχηγός του Βορειοηπειρωτικού Αγώνα Μιχαήλ Μελαδάκης, ο αντιστασιακός Πέτρος Παπαδοπετράκης (καπετάν Πέτρακας)  και ο στρατιωτικός και αντιστασιακός Ανδρέας Παπαδάκης. Σπουδαίες προσωπικότητες της ιστορίας του χωριού είναι ακόμα ο Νικόλαος Πετράκης (Πετρονικόλας) και ο Μάρκος Πετράκης ή Πετρομάρκος, τα αγάλματα των οποίων δεσπόζουν σε κεντρικά σημεία.Μάρτιος 1924 Ο εγγονός του Πετρομάρκου, ο Αντιναύαρχος Στυλιανός Πετράκης είναι ο αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Ναυτικού από το 2020.

 Πληθυσμιακά στοιχεία 
Απογραφή1913192819401951196119711981199120012011Πληθυσμός569Βασίλειον της Ελλάδος. Υπουργείον Εθνικής Οικονομίας, Διεύθυνσις Στατιστικής, Απαρίθμησις των κατοίκων των νέων επαρχιών της Ελλάδος του έτους 1913, Εν Αθήναις, 1915, σ. 78.506Μιχαήλ Σταματελάτος - Φωτεινή Βαμβά Σταματελάτου, Γεωγραφικό Λεξικό της Ελλάδας, ΤΑ ΝΕΑ, 2012, Α' τόμος, σ. 105.614593662585508526586527

 Παραπομπές 

 Πηγές 
 Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος Larousse Britannica, τομ. 11ος, σελ. 317.
 Λιμαντζάκης Γιώργος, Αποκόρωνας, ταξίδι στη φύση και την ιστορία, Δήμος Αποκορώνου, 2021, σελ. 46-51.
 Νεώτερον Εγκυκλοπαιδικόν Λεξικόν Ηλίου", τομ. 3ος, σελ. 752.

Κατηγορία:Χωριά της περιφερειακής ενότητας Χανίων
Κατηγορία:Δήμος Αποκορώνου