Βορίζια Ηρακλείου

Τα Βορίζα είναι χωριό και έδρα ομώνυμης κοινότητας του Δήμου Φαιστού και της τέως Επαρχίας Καινουργίου στην Περιφερειακή Ενότητα Ηρακλείου της Κρήτης. Η θέση  του  είναι  στους νότιους πρόποδες του Ψηλορείτη και συνδέεται με το Ηράκλειο με ασφαλτόστρωτο δρόμο 53 χιλιομέτρων. Στο χωριό υπάρχει μεταξύ άλλων νηπιαγωγείο και δημοτικό σχολείο. 

 Ιστορικά στοιχεία 
Στα Βορίζα υπάγεται και η Ιερά Μονή Βαρσαμόνερου. Την περίοδο της Βενετοκρατίας γύρω στο 1500 ήταν ένα από τα χίλια χωριά της Κρήτης.

Λόγω της ορεινής του θέσης, το εν λόγω χωριό διαδραμάτισε βασικότατο ρόλο στη διάρκεια των Επαναστάσεων. 

Από τα Βορίζα κατάγονταν πολλοί οπλαρχηγοί. Ένας από αυτούς ήταν ο  Νικ. Μαλικούτης, που σκότωσε τον γενίτσαρο της Μεσαράς, Αγριολίδη, από τον Άγιο Ιωάννη κοντά στη Φαιστό, όμως συνελήφθη στη διάρκεια συμπλοκής από την προδοσία του οπλαρχηγού Κόρακα,σε έναν ναό κοντά στο χωριό Τρυπητά όπου κατέφυγε και οδηγήθηκε στο Ηράκλειο και εκεί θανατώθηκε με μαρτυρικό τρόπο (γδάρθυκε ζωντανός) κάτι που εξιστορείΕγώ’μαι που τον ώριζα  τση Μεσαράς τον τόπο και των τεσσάρω καστελιώ χιλιάρχος των ανθρώπω. Ο Μαλικούτης σ’ εκκλησά κλειέται και πολεμούσε, μ’ έξε λεβέντες λιάπιδες τσοι Τούρκους εχτυπούσε, Σωθήκαν τα φουσέκια τως, ζητούν το Χουσεΐνη κι ο Χουσεΐνης ο Ντελής υπόσχεση τους δίνει, πως δε θ’ αφήσει την Τουρκιά για να τονε χαλάσει και πιάνει τονε αζωντανό τη πίστη του δε 'λλάσσει… και η λαϊκή μούσα.

Ένας ακόμη οπλαρχηγός με καταγωγή από τα Βορίζα ήταν ο Κωνσταντίνος Λέκκας, αγωνιστής κατά την Κρητική Επανάσταση του 1866 όπου συνελήφθη από τους Τούρκους, στην ίδια μάχη που συνελήφθη κι ο Νικ. Μαλικούτης από την προδοσία του Κόρακα. Ένας ακόμη οπλαρχηγός με καταγωγή από τα Βορίζα  ήταν επίσης και ο Κωνσταντίνος Λεράτος, που μαζί με τον Φραγκιά δολοφόνησαν τον τρομερό Δερβίς Αγά, έναν απ' τους πιο σκληροτράχηλους Τούρκους αγάδες της περιοχής.

Στη διάρκεια της Ναζιστικής Κατοχής, το χωριό έλαβε μέρος στην Αντίσταση, - βλ. Μάχη στο Τραχήλι - βομβαρδίστηκε από τους Γερμανούς και καταστράφηκε ολοσχερώς. Έπειτα από την Απελευθέρωση, η Πολιτεία έφτιαξε νέο οικισμό στη θέση Βροντισάκι κοντά στη Μονή Βροντισίου. Οι κάτοικοι όμως αρνήθηκαν να κατοικήσουν σ' αυτόν και προτίμησαν να προβούν σε ανοικοδόμηση του χωριού τους στην αρχική του θέση.

Τα Βορίζα αναφέρονται στον Καστροφύλακα (Κ 104) με 281 κατοίκους και με το όνομα Vorisa, το 1583. Στην ίδια απογραφή (Κ 103) αναφέρονται και οι οικισμοί Λαλουμάς (Lalumas με 39 κατοίκους) και Μεσίσκλι (Mesiscli, με 88 κατοίκους).  Στις απογραφές του 1834 και του 1881 δεν αναφέρεται κανένας Τούρκος στο χωριό.

 Εξέλιξη πληθυσμού 
Η δημογραφική εξέλιξη του οικισμού κατά τις τελευταίες δεκαετίες είναι η εξής:
 Έτος  Πληθυσμός 1991  592 2001  618 2011  484 2021  504

 Οικονομία και Απασχόληση 
Η κύρια οικονομική δραστηριότητα των κατοίκων είναι η γεωργία, με έμφαση στην ελαιοκομία, καθώς και η κτηνοτροφία και η μελισσοκομία. Επιπλέον, στον οικισμό ασκούνται οι τέχνες της ξυλογλυπτικής και της υφαντουργίας.

 Οι βοριζανοί καπετάνιοι 
Ρωμάνος Γεώργιος
Ρωμάνος Ζαχάρης
Ρωμάνος Φανούρης
Ρωμάνος Νικολής
Λεράτος Κωνσταντίνος
Φραγκιάς Φραγκιαδάκης
Χατζηδάκης Στυλιανός
Χατζηδάκης Αστρινός
Μαλικούτης Νικόλαος
Λέκκας Κωνσταντίνος

 Δείτε επίσης 
Κοινότητα Βοριζίων

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 To Βοριζανό Φαράγγι

 Πηγές 

 ''Βορίζα «το χωρίο τον καπετάνιων», έκδοση Εμμανουήλ Ανδ. Κοντογιάννη.

 Παραπομπές 

Βοριζ
Βοριζ
Κατηγορία:Δήμος Φαιστού