Ριζηνία

Μόλις 2 χιλιόμετρα από το Χωριό Πρινιά, στο λόφο Πατέλλα, οι ανασκαφές της Ιταλικής Αρχαιολογικής Σχολής έφεραν στο φως σημαντικά λείψανα μίας αρχαίας Μινωικής πόλης, η οποια, βάσει επιγραφών, ταυτίστηκε με την πόλη της Ριζηνίας η Απολλώνιας. Σε τμήμα της πόλης, νοτιοανατολικά της Πατέλλας, βρέθηκε επιγραφή με τα γράμματα (Ι)ΖΕΝΙΑ(Α).

Το ίδιο όνομα αναφερόταν και σε άλλες επιγραφές της Γόρτυνας του 5ου αιώνα π.Χ. Άλλες επιγραφές μαρτυρούν ότι η Ριζηνία, που βρισκόταν μεταξύ της Γόρτυνας και της Κνωσού, είχε αναλάβει να στέλνει κάθε τέσσερα χρόνια σφαγεία για τις θυσίες που γίνονταν στο Ιδαίο άντρο. 

Η πόλη αυτή άκμασε ως ανεξάρτητη κοινότητα από τους υπομινωικούς μέχρι τους αρχαϊκούς χρόνους και ήταν υποτελής στην Γόρτυνα από τον 5ο μέχρι τον 2ο π.Χ. αιώνα, όποτε οι κάτοικοί της την εγκατέλειψαν σταδιακά. Η ίδια πόλη δεν ήταν οχυρωμένη. Στα νοτιοδυτικά της, όμως, κτίστηκε τον 5ο αιώνα π.Χ. ένα ορθογώνιο φρούριο με τέσσερις πύργους, που λειτούργησε επί τρεις περίπου αιώνες. Για την ανοικοδόμησή του χρησιμοποιήθηκαν πώρινες επιτύμβιες στήλες με εγχάρακτη διακόσμηση (διακοσμητικά θέματα ή ανθρώπινες μορφές), που προέρχονταν από κάποιο γειτονικό νεκροταφείο του 7ου π.Χ. αιώνα. Στον ίδιο χώρο βρέθηκαν σιδερένια και μολύβδινα όπλα. 

Στον 7ο π.χ. αιώνα ανήκουν επίσης τα θεμέλια δύο αρχαϊκών ναών (Α και Β) και οικιών, τμήματα του τεμένους της μινωικής Θεάς των Όφεων (κατάλοιπο από τους μινωικούς χρόνους), και αποθέτες με πλούσια αναθήματα. Ο ναός Α ήταν ο σημαντικότερος από τους δυο και αποδόθηκε εντελώς υποθετικά στη Ρέα. Από αυτόν προέρχονται ανάγλυφη ζωφόρος με ιππείς, ελάφια και πάνθηρες, και δυο αγάλματα καθιστών θεαινών, όλα χαρακτηριστικά έργα της κρητικής δαιδαλικής τέχνης. Βρέθηκαν επίσης ενεπίγραφα όστρακα, που μαρτυρούν τη λατρεία της Αθηνάς στην πόλη τον 2ο π.Χ. αιώνα.

 Πρώτες ανασκαφές 
Οι πρώτες συστηματικές ανασκαφές στην Πατέλλα έγιναν από την Ιταλική Αρχαιολογική Αποστολή στην Κρήτη ιδρύθηκε το 1899 υπό τη διεύθυνση του Federico Halbherr, ο οποίος ξεκίνησε ανασκαφές σε σημαντικές θέσεις όπως η Φαιστός, η Γόρτυνα και η Ριζηνία, όπου βρίσκεται η περιοχή της Πατέλλας. Το 1909 ιδρύθηκε επισήμως η Ιταλική Αρχαιολογική Σχολή Αθηνών, με πρώτο διευθυντή τον Luigi Pernier, και οι ανασκαφές συνεχίστηκαν στα ίδια κυρίως μέρη της Κρήτης. 

Η Ριζηνία και η Πατέλλα του Πρινιά αποτέλεσε σημαντικό αντικείμενο μελέτης, με ιδιαίτερη έμφαση στη νεκρόπολη και στα ευρήματα της αρχαϊκής και μινωικής περιόδου.

Οι έρευνες και οι μελέτες αυτές συνεχίστηκαν κατά τον 20ό αιώνα, με διακοπές λόγω των πολέμων, και συνέβαλαν ουσιαστικά στην κατανόηση του μινωικού πολιτισμού και των αρχαιοτήτων της Κρήτης. Η Ιταλική Σχολή παραμένει ενεργή έως σήμερα, συμμετέχοντας σε προγράμματα συντήρησης και νέες ερευνητικές δράσεις στην Πατέλλα και σε άλλες θέσεις της Κρήτης.

 Σύγχρονες έρευνες 
Στις 6 Αυγούστου 2025, στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου, η αρχαιολόγος Antonella Pautasso, Διευθύντρια της Ιταλικής Αποστολής στον Πρινιά και Διευθύντρια Ερευνών στο ISPC-CNR (Ινστιτούτο Πολιτιστικής Κληρονομιάς - Εθνικό Συμβούλιο Έρευνας της Ιταλίας), παρουσίασε σε δημόσια διάλεξη τα νεότερα αποτελέσματα σχετικά με τον ανώνυμο οικισμό στην Πατέλλα Πρινιά.

Η διάλεξη είχε τίτλο «Ο ανώνυμος οικισμός στην Πατέλλα Πρινιά ανάμεσα στον 7ο και 6ο αι. π.Χ.: πόλις και νεκρόπολη» και επικεντρώθηκε στην περίοδο ακμής του οικισμού τον 7ο αιώνα π.Χ., όταν κατασκευάστηκαν δημόσια κτήρια, ναός, οχύρωση και οι περίφημες ανάγλυφες ταφικές στήλες.

 Παραπομπές 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 «Ο ανώνυμος οικισμός στην Πατέλα Πρινιά ανάμεσα στον 7ο και 6ο αι. π.Χ.: πόλις και νεκρόπολη»
 Φωτογραφίες από τον Πρινιά και την Ριζηνία στο flickr.


Κατηγορία:Πόλεις της αρχαίας Κρήτης
Κατηγορία:Περιφερειακή ενότητα Ηρακλείου

es:Priniás#Patela
scn:Priniàs#La Patéla