Μοχάμεντ Άλι

Ο Μοχάμεντ Άλι (Muhammad Ali, όνομα γέννησης: Κάσιους Μαρσέλους Κλέι, Cassius Marcellus Clay, Jr, 17 Ιανουαρίου 1942 − 3 Ιουνίου 2016) ήταν Αμερικανός πυγμάχος. Αποχώρησε από την ενεργό έχοντας φτάσει συνολικά στις 56 νίκες, με πέντε ήττες και κατακτώντας τρεις φορές τον τίτλο του παγκόσμιου πρωταθλητή βαρέων βαρών καθώς και ένα χρυσό μετάλλιο στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1960. Υπήρξε ο πρώτος πυγμάχος που κατέκτησε τρεις φορές τον τίτλο του παγκόσμιου πρωταθλητή, τον οποίο υπερασπίστηκε με επιτυχία συνολικά 19 φορές. Θεωρείται ένας από τους κορυφαίους πυγμάχους στην ιστορία του αθλήματος και ένας από τους σπουδαιότερους αθλητές όλων των εποχών. Το 1999 ψηφίστηκε δεύτερος καλύτερος αθλητής του 20ού αιώνα από τη ΔΟΕ μετά από τον Πελέ. Το 2024 η Διεθνής Ένωση Αθλητικού Τύπου (AIPS), με τη συμμετοχή 913 δημοσιογράφων από 137 χώρες, τον ψήφισε ως τον κορυφαίο αθλητή των τελευταίων 100 χρόνων. Την ίδια θέση κατέλαβε και από το Συνέδριο της Ένωσης τρεις μήνες νωρίτερα. 

Ο τρόπος που πυγμαχούσε διακρινόταν για την ταχύτητα των κινήσεών του, την αμυντικότητα και την ευελιξία του. Μέσα από τον συχνά προκλητικό, αλαζονικό και αυθάδη χαρακτήρα του απέναντι στους αντιπάλους του, απομακρύνθηκε από τα παραδοσιακά δεδομένα των αγώνων πυγμαχίας, ενώ ταυτόχρονα απασχόλησε την κοινή γνώμη για τις θέσεις του πάνω σε θρησκευτικά και πολιτικά ζητήματα, αποτελώντας σύμβολο διαμαρτυρίας. Στη δεκαετία του 1960 ασπάστηκε το Ισλάμ, προσχωρώντας στην οργάνωση των «Μαύρων Μουσουλμάνων» και μετονομάστηκε σε Μοχάμεντ Άλι, θεωρώντας πως μέχρι τότε κατείχε το «όνομα ενός δούλου». Τοποθετήθηκε ανοικτά σε θέματα που άπτονταν της ελευθερίας των Αφροαμερικανών στις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ αρνήθηκε επίσης να καταταγεί στον αμερικανικό στρατό κατά τη διάρκεια του πολέμου του Βιετνάμ, στάση για την οποία του αφαιρέθηκε προσωρινά ο τίτλος του πρωταθλητή. Κατά τα τελευταία χρόνια της ζωής του, είχε λάβει πολυάριθμες τιμητικές διακρίσεις, ενώ το 2005 ιδρύθηκε προς τιμή του το «Κέντρο Μοχάμεντ Άλι», αφιερωμένο στη ζωή του, στην αθλητική σταδιοδρομία του και στα ιδανικά που υπεράσπισε.

 Βιογραφία 

Πρώτα χρόνια
Ο Κάσιους Κλέι γεννήθηκε στο  Λούισβιλ της πολιτείας του Κεντάκι στο νότο των ΗΠΑ. Ήταν απόγονος σκλάβων του προπολεμικού Νότου, και ήταν κυρίως αφρικανικής καταγωγής, με ιρλανδική και αγγλική οικογενειακή κληρονομιά. Ο πατέρας του, Κάσιους Μάρσελους Κλέι ο πρεσβύτερος, συντηρούσε την οικογένειά του εργαζόμενος ως σχεδιαστής πινακίδων και η μητέρα του, Οντέσα Γκρέιντι Κλέι, εργαζόταν ως οικιακή βοηθός. Πήρε το όνομά του από τον πατέρα του, ο οποίος ονομάστηκε ο ίδιος προς τιμή του Ρεπουμπλικανού ομώνυμου πολιτικού του 19ου αιώνα και φανατικού υποστηρικτή της κατάργησης των φυλετικών διακρίσεων, επίσης από την πολιτεία του Κεντάκι. Ο Άλι είχε έντονο φυσικό πνεύμα, αλλά όχι ενδιαφέρον για την ακαδημαϊκή εκπαίδευση. Η ενασχόλησή του με την πυγμαχία ξεκίνησε όταν ήταν στην ηλικία των 12 ετών, αρχικά σε ερασιτεχνικό επίπεδο. Η πρώτη πρόκληση ήρθε όταν μια μέρα του εκλάπη το καινούριο του ποδήλατο και ο αστυνομικός που περιπολούσε στην περιοχή τον προκάλεσε να μάθει να μάθει να πολεμά πρώτα. Έκανε το ντεμπούτο του το 1954 με νίκη ενάντια στον τοπικό πυγμάχο Ronnie O'Keefe. Κέρδισε έξι τίτλους Golden Gloves στο Κεντάκι, δύο εθνικούς τίτλους Golden Gloves και έναν εθνικό τίτλο της Ερασιτεχνικής Αθλητικής Ένωσης. Το ερασιτεχνικό ρεκόρ του Κλέι ήταν 100 νίκες σε 108 αγώνες με πέντε ήττες.

Καριέρα
Το 1960 σε ηλικία 18 ετών κατέκτησε το χρυσό μετάλλιο στους Ολυμπιακούς Αγώνες της Ρώμης, στην κατηγορία των 87,5 κιλών, γεγονός που σηματοδότησε την έναρξη της επαγγελματικής του σταδιοδρομίας στην πυγμαχία. Αμέσως μετά τους αγώνες μια ομάδα λευκών ντόπιων επιχειρηματιών δημιουργήθηκε για να στηρίξει οικονομικά τον νεαρό πυγμάχο και να τον προστατεύσει από τις διεφθαρμένες επιρροές στις επαγγελματική καριέρα. Τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους, το συγκρότημα έστειλε τον Κλέι στο Μαϊάμι για να συνεργαστεί με τον Άντζελο Νταντί — έναν από τους πιο σεβαστούς προπονητές του αθλήματος.

Έκανε το επαγγελματικό του ντεμπούτο στις 29 Οκτωβρίου 1960, κερδίζοντας σε έξι γύρους τον Τούνεϊ Χάνσακερ. Από τότε μέχρι το τέλος του 1963, ο Κλέι σημείωσε ρεκόρ 19 νίκες – 0 ήττες με 15 νίκες να σημειώνονται με νοκ άουτ. Οι πρώτες επαγγελματικές εμφανίσεις του προκάλεσαν εντύπωση περισσότερο εξαιτίας της συμπεριφοράς του, καθώς συνήθιζε να απευθύνεται με υπεροπτικό και ειρωνικό ύφος προς τους αντιπάλους του, υιοθετώντας για τον εαυτό του το παρωνύμιο «Μέγας» και χρησιμοποιώντας στίχους ή φράσεις με τις οποίες αυτοχαρακτηριζόταν, όπως η περίφημη ρήση του για τον τρόπο παιχνιδιού του «πετώ σαν πεταλούδα, τσιμπάω σαν μέλισσα». Μάλιστα, τον Αύγουστο του 1963 κυκλοφόρησε  ένα μουσικό κωμικό άλμπουμ με τον τίτλο I Am the Greatest («Είμαι ο μεγαλύτερος»). Το άλμπουμ βοήθησε να εδραιωθεί η φήμη του ως εύγλωττα ποιητικού 
«σκουπιδολόγου», ενώ έχει επίσης αναγνωριστεί ως πρώιμο παράδειγμα χιπ χοπ μουσικής. Η συνολική συμπεριφορά του και ο τρόπος που αγωνιζόταν προκάλεσαν τόσο το θαυμασμό μέρους του κοινού και των ειδικών του αθλήματος, όσο και την οργή άλλων, κυρίως λόγω της «υποκουλτούρας» που τον συνόδευσε. Στη διάρκεια των αγώνων, ο Κλέι διατηρούσε τα χέρια του αρκετά χαμηλά και επιχειρούσε να αποφεύγει τα χτυπήματα περισσότερο με την κίνηση του σώματός του, αντί της συνηθισμένης παθητικής άμυνας. Στις 25 Φεβρουαρίου του 1964 διεκδίκησε για πρώτη φορά τον τίτλο του πρωταθλητή, από τον Σόνι Λίστον, νικώντας στην αναμέτρησή τους μετά από έξι γύρους. Δύο ημέρες αργότερα, ο Κλέι προκάλεσε την αντίδραση της αμερικανικής ομοσπονδίας της πυγμαχίας, ανακοινώνοντας πως είχε ασπαστεί το Ισλάμ και προσχωρήσει στην οργάνωση του Έθνους του Ισλάμ (γνωστή και ως «Μαύροι Μουσουλμάνοι»). Η θρησκευτική μεταστροφή του συνοδεύτηκε από αλλαγή του ονόματός του και στις 6 Μαρτίου 1964 υιοθέτησε το όνομα Μοχάμεντ Άλι που του δόθηκε από τον πνευματικό καθοδηγητή του, Ελάιτζα Μοχάμεντ. Οι θρησκευτικές του πεποιθήσεις εξελίχθηκαν στη διάρκεια του χρόνου και τo 1975, μετά το θάνατο του Ε. Μοχάμεντ, στράφηκε προς το «ορθόδοξο» Ισλάμ.

μικρογραφία|Ο Άλι στο ψηλότερο σκαλί του βάθρου των Ολυμπιονικών Αγώνων 
Τα επόμενα χρόνια, ο Άλι κυριάρχησε στους αγωνιστικούς χώρους όπως λίγοι πυγμάχοι στην ιστορία του αθλήματος. Κατόρθωσε να υπερασπιστεί τον τίτλο του απέναντι στον Λίστον το Μάιο του 1965, επικρατώντας του αντιπάλου του με νοκ άουτ στον πρώτο γύρο του αγώνα, ενώ ακολούθησαν και άλλες επιβλητικές νίκες επί των αντιπάλων του.  

Στις 18 Φεβρουαρίου του 1966, ο 24χρονος παγκόσμιος πρωταθλητής βαρέων βαρών, διάσημος όχι μόνο για τις αθλητικές του επιδόσεις αλλά και για τις ριζοσπαστικές πολιτικές του θέσεις, προκάλεσε σοκ στην αμερικανική και τη διεθνή κοινή γνώμη ανακοινώνοντας την απόφασή του να μην πολεμήσει στο Βιετνάμ. Μυημένος στο κίνημα των «Μαύρων Μουσουλμάνων» από τον μαύρο ριζοσπάστη ηγέτη Μάλκολμ Χ, που δολοφονήθηκε τον Φεβρουάριο του 1965, ο Άλι αρνήθηκε τη στράτευση για λόγους συνείδησης, ως μουσουλμάνος ιερέας. «Δεν γνωρίζω τίποτα για το Βιετνάμ και δεν έχω τίποτα να χωρίσω με τους Βιετκόνγκ. Τουλάχιστον, αυτοί δεν με φωνάζουν βρωμονέγρο», δήλωσε το ίνδαλμα εκατομμυρίων μαύρων, διακινδυνεύοντας ποινή φυλάκισης τουλάχιστον πέντε ετών για λιποταξία και απώλεια του τίτλου του. Για τη στάση αυτή, αντιμετώπισε έντονη κριτική από μεγάλη μερίδα της αμερικανικής κοινής γνώμης, σε μία περίοδο που η πλειοψηφία των Αμερικανών πολιτών υποστήριζε την αναγκαιότητα του πολέμου στο Βιετνάμ. Άλλοι, ωστόσο, αναγνώρισαν την χειρονομία του, και το τίμημα που αυτή επέβαλε, ως ένα γεγονός πολύ μεγαλύτερης σημασίας από την κατάκτηση ή την ήττα ενός τίτλου πυγμαχίας. «Η συνείδησή μου δεν θα με αφήσει να πυροβολήσω έναν αδερφό μου ή κάποιους φτωχούς πεινασμένους στη λάσπη για τη μεγάλη ισχυρή Αμερική», είχε πει ακόμα ο Άλι. Η στάση του αυτή τελικά δεν μείωσε τη δημοτικότητά του και αναμφισβήτητα την ενίσχυσε. 

Στις 21 Μαΐου του 1966 έβγαλε νοκ άουτ τον Βρετανό διεκδικητή του τίτλου Χένρι Κούπερ και στις 6 Αυγούστου με τον ίδιο τρόπο τον Μπράιαν Λόντον. Αξιοσημείωτη υπήρξε και η αναμέτρησή του με τον Κλίβελαντ Γουίλιαμς, στις 14 Νοεμβρίου, όταν στη διάρκεια των τριών γύρων της, επέφερε στον αντίπαλό του περισσότερα από εκατό χτυπήματα, προκάλεσε τέσσερις πτώσεις του, ενώ ο ίδιος δέχθηκε μόλις τρία χτυπήματα. Συχνά θεωρείται ως ο καλύτερος αγώνας της καριέρας του. Στις 28 Δεκεμβρίου, κατάφερε ένα ισχυρότατο «κροσέ» εναντίον ενός άλλου διεκδικητή του τίτλου, του Έρνι Τέρελ, όχι μέσα στο ριγκ αλλά σε μία συνέντευξη Τύπου, όπου ο αντίπαλός του έκανε το μοιραίο σφάλμα να τον αποκαλέσει με το όνομα Κάσιους Κλέι. «Αυτό είναι όνομα δούλου, όνομα λευκού, όνομα ενός μπάρμπα-Θωμά», φώναξε έξαλλος ο Άλι μπροστά στους έκπληκτους δημοσιογράφους, δίνοντας ένα μέτρο της αφοσίωσής του στην καινούργια του πίστη.Ο Κάσιους Κλέι αρνείται να πάει στο Βιετνάμ, Ιστορικό Λεύκωμα 1966, σελ. 111, Καθημερινή (1997)

Όμως, λόγω αυτής της άρνησής του, του αφαιρέθηκε ο τίτλος του πρωταθλητή και αποκλείστηκε από κάθε αθλητική διοργάνωση των Ηνωμένων Πολιτειών για τρεισήμισι χρόνια, ενώ καταδικάστηκε σε πέντε χρόνια φυλάκισης, ποινή που ωστόσο αναιρέθηκε τέσσερα χρόνια αργότερα από το Ανώτατο Δικαστήριο των Η.Π.Α. Στη διάρκεια της δεκαετίας του 1960, ο Άλι ξεχώρισε γενικά για τη στάση του απέναντι σε θέματα που άπτονταν της ελευθερίας και των δικαιωμάτων των Αφροαμερικανών ασκώντας αξιοσημείωτη επίδραση στην αμερικανική κοινωνία, με μηνύματα που βρίσκονταν στην αιχμή του κινήματος για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Κατά τη διάρκεια της τιμωρίας του ταξίδευε στις ΗΠΑ δίνοντας ομιλίες κατά του πολέμου του Βιετνάμ και υποστηριζοντας τα δικαιώματα των μαύρων. 

μικρογραφία|1976
Επέστρεψε στην αγωνιστική δράση τον Οκτώβριο του 1970 και ενώ ο τίτλος του πρωταθλητή ανήκε πλέον στον Τζο Φρέιζερ. Οι εμφανίσεις του, μετά την πολυετή αποχή του, δεν υπήρξαν ανάλογες με αυτές που είχαν προηγηθεί. Είχε χάσει λίγη από την χαρακτηριστική του ταχύτητα, αλλά το αναπλήρωσε με το νου και την ψυχολογική πίεση που μπορούσε να ασκήσει στους περισσότερους από τους αντιπάλους του. Στις 8 Μαρτίου του 1971 διεκδίκησε τον τίτλο του πρωταθλητή βαρέων βαρών από τον Φρέιζερ, ωστόσο ηττήθηκε για πρώτη φορά στη σταδιοδρομία του, στα σημεία, μετά από αγώνα 15 γύρων που χαρακτηρίστηκε ως  «ο αγώνας του αιώνα». Οι δύο πυγμάχοι αναμετρήθηκαν για δεύτερη φορά το 1973 και ενώ ο Φρέιζερ είχε ήδη απολέσει τον τίτλο του πρωταθλητή, με τον Άλι να αναδεικνύεται νικητής μετά από αγώνα 12 γύρων. Η υπερβολική αυτοπεποίθηση του Άλι εκφράστηκε καλύτερα: «Δεν είμαι ο μεγαλύτερος. Είμαι ο διπλά μεγαλύτερος. Όχι μόνο τους νικώ με νοκ άουτ, αλλά επιλέγω και τον γύρο». Στις 30 Οκτωβρίου 1974 διεκδίκησε εκ νέου τον τίτλο με αντίπαλο τον Τζορτζ Φόρμαν. Ο μεταξύ τους αγώνας διοργανώθηκε στο Ζαΐρ (σημερινή Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό), χάρη σε χρηματοδότηση του προέδρου της χώρας, Μομπούτου και έμεινε γνωστός στην ιστορία της πυγμαχίας με τον τίτλο Rumble in the Jungle («Βροντή στη ζούγκλα»). Με ένθερμη υποστήριξη από το κοινό των 60.000 θεατών, που ενίσχυε τον Άλι τραγουδώντας τη χαρακτηριστική φράση Ali Boma Ye («Άλι σκότωσέ τον») κατάφερε να νικήσει τον αντίπαλό του, πετυχαίνοντας νοκ άουτ στον όγδοο γύρο της αναμέτρησης και ακολουθώντας αυτή τη φορά μία διαφορετική στρατηγική, παλαιότερα σε χρήση από τον πυγμάχο Άρτσι Μουρ. Σε αντίθεση με την διαρκή κίνηση του παρελθόντος, επέλεξε να αγωνιστεί για μεγάλα χρονικά διαστήματα στηριζόμενος στα σχοινιά του ρινγκ, αποφεύγοντας τα χτυπήματα του Φόρμαν και εκμεταλλευόμενος στη διάρκεια του αγώνα την κούραση του αντιπάλου του.  Ήταν ίσως το αποκορύφωμα της καριέρας του χρησιμοποιώντας το μυαλό του περισσότερο παρά τις αντικειμενικές του ικανότητες.

Το επόμενο διάστημα, ο Άλι βρέθηκε στο μέγιστο της δημοτικότητάς του και από τους επόμενους αγώνες του ξεχώρισε η τρίτη αναμέτρησή του με τον Τζο Φρέιζερ στις Φιλιππίνες, κοντά στην πρωτεύουσα της χώρας Μανίλα, η οποία θεωρείται ένας από τους κορυφαίους αγώνες πυγμαχίας στην ιστορία του αθλήματος. Τον Ιανουάριο του 1978 απώλεσε τον τίτλο του πρωταθλητή από τον χρυσό Ολυμπιονίκη του Μόντρεαλ Λέον Σπινκς, τον οποίο απέκτησε ξανά, συνολικά για τρίτη φορά (ο μόνος στην ιστορία), επτά μήνες αργότερα. Αποχώρησε από την ενεργό δράση για τα επόμενα δύο χρόνια. Η επιστροφή του συνοδεύτηκε από μία ήττα με διακοπή στο 10ο γύρο από τον Λάρι Χολμς το 1980, ενώ τον επόμενο χρόνο σε ηλικία 39 ετών έδωσε τον τελευταίο αγώνα του, χάνοντας με αντίπαλο τον Τρέβορ Μπέρμπικ. Αν και η στατιστική των αγώνων του δεν υπήρξε ποτέ η καλύτερη της ιστορίας του αθλήματος, και η ποιότητα των αντιπάλων του δεν ήταν ξεχωριστή, ο τρόπος με τον οποίο πέτυχε τις νίκες του στη διάρκεια της πολύχρονης σταδιοδρομίας του με την ανάλογη φήμη, τον κατατάσσουν μέχρι σήμερα στους κορυφαίους πυγμάχους της ιστορίας, συχνά θεωρούμενος ως ο μεγαλύτερος όλων.

Μετά τον αθλητισμό

μικρογραφία|Κατά την απονομή του Προεδρικού Μεταλλίου Ελευθερίας το 2005 από τον πρόεδρο των ΗΠΑ Τζορτζ Μπους 
Το 1983 διαγνώστηκε με νόσο του Πάρκινσον και κατά τα τελευταία χρόνια της ζωής του η κατάσταση της υγείας του είχε επιδεινωθεί. Περιόρισε τις δημόσιες εμφανίσεις του αντιμετωπίζοντας πρόβλημα κινητικότητας. Μετά την αποχώρησή του από την πυγμαχία, ο Άλι έχει τιμηθεί αρκετές φορές για την αθλητική αλλά και κοινωνική προσφορά του. Έκανε αποστολές καλής θέλησης στο Αφγανιστάν και τη Βόρεια Κορέα, παρέδωσε ιατρικές προμήθειες σε μια Κούβα με εμπάργκο και ταξίδεψε στο Ιράκ για να εξασφαλίσει την απελευθέρωση 15 ομήρων των ΗΠΑ λίγο πριν τον πρώτο πόλεμο του Κόλπου. Το 1990 εισήχθη στην Αίθουσα Φήμης της Διεθνούς Πυγμαχίας. Το 1996 επιλέχθηκε για την αφή της ολυμπιακής φλόγας κατά την έναρξη των Ολυμπιακών Αγώνων που διοργανώθηκαν στην Ατλάντα των ΗΠΑ, ενώ το 1998 ορίστηκε ως Πρέσβης Καλής Θέλησης του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών. Το 2005 τιμήθηκε με το «Προεδρικό Μετάλλιο της Ελευθερίας». Τον ίδιο χρόνο τιμήθηκε επίσης με το χρυσό «Μετάλλιο Ειρήνης Otto Hahn» για την πολύχρονη συμμετοχή του στο αμερικανικό κίνημα για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη χειραφέτηση των μαύρων παγκοσμίως, καθώς και για το έργο του ως Πρεσβευτής Καλής Θέλησης των Ο.Η.Ε.. 
Στις 19 Δεκεμβρίου 2005 ιδρύθηκε προς τιμή του το μη κερδοσκοπικό «Κέντρο Μοχάμεντ Άλι», αφιερωμένο στη ζωή του, στην αθλητική σταδιοδρομία του και στα ιδανικά που υπερασπίστηκε. 

Πατέρας εννέα παιδιών, ο Μοχάμεντ Άλι απεβίωσε στις 3 Ιουνίου 2016 σε νοσοκομείο της Αριζόνα μετά από αναπνευστικό πρόβλημα.

 Παραπομπές 

 Βιβλιογραφία - Περαιτέρω ανάγνωση 
 Thomas Hauser, Muhammad Ali: His Life and Times, Pan Books, 1992 ISBN 978-1-86105-738-9
 Mike Marqusee, Redemption Song: Muhammad Ali and the Spirit of the Sixties, Verso, 2005 ISBN 978-1786632425
 Elliot J. Gorn (ed.), Muhammad Ali: The People's Champ, University of Illinois Press, 1998 ISBN 978-0252021886
 Michael Ezra, Muhammad Ali: The Making of an icon, Temple University Press, 2009 ISBN 978-1592136629

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Επίσημη ιστοσελίδα  
 Κέντρο Μοχάμεντ Άλι  
 George Plimpton,  TIME 100 : Muhammad Ali  

Κατηγορία:Αμερικανοί πυγμάχοι
Κατηγορία:Αμερικανοί Ολυμπιονίκες
Κατηγορία:Αθλητές στους Θερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες 1960