Πτολεμαίος Θ΄ Λάθυρος

Ο Πτολεμαίος Θ΄ Σωτήρ Β΄ Λάθυρος (143 – 81 π.Χ.) ήταν ο ένατος (σύμφωνα με κάποιες εκδοχές ο όγδοος) βασιλιάς της Δυναστείας των Πτολεμαίων, η οποία κυβέρνησε την Αίγυπτο καθ’ όλη τη διάρκεια της ελληνιστικής περιόδου. Ήταν γιος του βασιλιά Πτολεμαίου Η΄ του Φύσκονος και της Κλεοπάτρας Γ΄.

Πρώτα χρόνια

Ο Πτολεμαίος Θ΄ γεννήθηκε (143 π.Χ.) ως μεγαλύτερος γιος του Φαραώ Πτολεμαίου Η΄ και της δεύτερης συζύγου του και ανεψιάς του Κλεοπάτρας Γ΄. Στα παρελθόντα χρόνια όταν πέθανε πρόωρα ο παππούς του Πτολεμαίος Ε΄ Επιφανής (180 π.Χ.) άφησε τρία παιδιά: Πτολεμαίος ΣΤ΄ Φιλομήτωρ, Κλεοπάτρα Β΄ της Αιγύπτου και Πτολεμαίος Η΄, κυβέρνησαν μαζί την περίοδο 169/164 π.Χ., κατόπιν ο Πτολεμαίος ΣΤ΄ εκθρονίστηκε από τον Πτολεμαίο Η΄. Ο Πτολεμαίος ΣΤ΄ επέστρεψε την επόμενη χρονιά (163 π.Χ.), ανέτρεψε τον μικρότερο αδελφό του και τον ανάγκασε να δραπετεύσει στην Κυρήνη. Με τον θάνατο του Πτολεμαίου ΣΤ΄ (145 π.Χ.) ο Πτολεμαίος Η΄ ανακλήθηκε από την εξορία, παντρεύτηκε την αδελφή του Κλεοπάτρα Β΄ η οποία ήταν επίσης χήρα του Πτολεμαίου ΣΤ΄ και ορκίστηκαν νέοι Φαραώ. Οι σχέσεις τους ωστόσο χειροτέρεψαν ραγδαία όταν ο Πτολεμαίος Η΄ πήρε ως δεύτερη σύζυγο την Κλεοπάτρα Γ΄ της Αιγύπτου (141 π.Χ.), κόρη της ίδιας της Κλεοπάτρας Β΄ και του μεγαλύτερου αδελφού τους Πτολεμαίου ΣΤ΄. Η σύγκρουση οδήγησε την περίοδο 132/126 π.Χ. σε εμφύλιο πόλεμο, ο Πτολεμαίος ΣΤ΄ και η Κλεοπάτρα Γ΄ ήταν οι νικητές αλλά επέτρεψαν στην Κλεοπάτρα Β΄ να παραμείνει Συμβασιλεύς (124 π.Χ.).Hölbl 2001, σσ. 172–203

Ο Πτολεμαίος Θ΄ δεν ήταν αρχικά ο επίδοξος διάδοχος του θρόνου, ήταν ο Πτολεμαίος Ζ΄ Νέος Φιλοπάτωρ γιος του Πτολεμαίου ΣΤ΄ και της Κλεοπάτρας Β΄, ήταν αδελφός της Κλεοπάτρας Γ΄ και είχε την ίδια περίπου ηλικία με αυτόν. Την διετία 134/133 π.Χ. ο Πτολεμαίος Θ΄ υπηρέτησε ως ιερέας του Μεγάλου Αλεξάνδρου, το ίδιο είχε κάνει και ο Πτολεμαίος Ζ΄ την προηγούμενη χρονιά.https://instonebrewer.com/TyndaleSites/Egypt/ptolemies/ptolemy_ix_fr.htmhttps://instonebrewer.com/TyndaleSites/Egypt/ptolemies/memphites.htm Την εποχή που ο Πτολεμαίος Η΄ δραπέτευσε στην Κύπρο (131/130 π.Χ.) η Κλεοπάτρα Β΄ έστεψε τον γιο της συμβασιλέα (130 π.Χ.).Παυσανίας, 1.9.1 Ο Πτολεμαίος Η΄ κάλεσε στην Κύπρο και δολοφόνησε τον 14χρονο Πτολεμαίο Ζ΄ αφήνοντας τον γιο του ως μοναδικό κληρονόμο. Την ίδια εποχή ο Πτολεμαίος Θ΄ παντρεύτηκε την αδελφή του Κλεοπάτρα Δ΄ της Αιγύπτου με την οποία απέκτησε δύο παιδιά: Πτολεμαίος ΙΒ΄ Αυλητής (117 π.Χ.) και Πτολεμαίος της Κύπρου (116 π.Χ.).https://instonebrewer.com/TyndaleSites/Egypt/ptolemies/cleopatra_iv_fr.htm

Άνοδος στον θρόνο

Όταν πέθανε ο Πτολεμαίος Η΄ ο Φύσκων (116 π.Χ.), άφησε πίσω του την ανεψιά που έγινε η δεύτερη σύζυγός του, την Κλεοπάτρα Γ΄. Επίσης δύο γιους, τον Πτολεμαίο και τον Πτολεμαίο Αλέξανδρο, καθώς και τρεις κόρες: την Τρύφαινα, βασίλισσα των Σελευκιδών στη Συρία, την Κλεοπάτρα Δ΄ της Αιγύπτου, που παντρεύτηκε τον μεγαλύτερο από τους δύο αδελφούς της και την Κλεοπάτρα Σελήνη Α΄. Είχε επίσης και ένα γιο από μια παλλακίδα του, πιθανώς από την Ειρήνη, ο οποίος ονομαζόταν Πτολεμαίος Απίων. Ο εκλιπών βασιλιάς στη διαθήκη του επέλεξε να διαιρέσει το βασίλειό του, παραχωρώντας στον Πτολεμαίο Απίονα την Κυρηναϊκή, της οποίας πρέπει ήδη να είχε οριστεί αντιβασιλιάς. Όσο για τον θρόνο της Αιγύπτου, αυτόν τον άφησε στην Κλεοπάτρα Γ΄, με την προϋπόθεση να μοιραζόταν τη βασιλεία με έναν από τους γιους της, όποιον αυτή προτιμούσε.
Ο μεγαλύτερος σε ηλικία γιος του Πτολεμαίου Η΄, που ήταν τότε είκοσι πέντε ετών περίπου, κατοικούσε στην Κύπρο. Η Κλεοπάτρα σκόπευε να επιλέξει για τους δικούς της λόγους τον νεότερο αδελφό του, τον Αλέξανδρο, όμως όπως συνέβαινε με τους Μακεδόνες προγόνους τους, οι Αλεξανδρινοί τελικά έκριναν εκείνοι επιβάλλοντας τον Πτολεμαίο.Ιουστίνος, Epitome of Pompeius Trogus 39.3.1

Ο Παυσανίας αναφέρει ότι η Κλεοπάτρα Γ΄ έδωσε εντολή στον Πτολεμαίο Θ΄ να παραμείνει στην Κύπρο με στόχο να τον βγάλει από την μέση. Οι περισσότεροι ιστορικοί δέχονται τον Παυσανία αλλά υπάρχουν και αντιρρήσεις, ο Κρις Μπένετ αναφέρει ότι επινοήθηκε από την Κλεοπάτρα Γ΄ σε μεταγενέστερη ημερομηνία.Hölbl 2001, σσ. 204–205 Η ιστορία του Ιουστίνου αναφέρει ότι η Κλεοπάτρα Γ΄ ήταν η μόνη ζωντανή βασίλισσα αλλά τα έγγραφα της εποχής (116 π.Χ.) δείχνουν ότι η Κλεοπάτρα Β΄ ήταν ακόμα ζωντανή άρα δεν μπορούσε να αποφασίσει μόνη της.https://instonebrewer.com/TyndaleSites/Egypt/ptolemies/cleopatra_ii_fr.htm 
Σε έγγραφο που διασώθηκε και χρονολογείται τον Οκτώβριο του 116 π.Χ. ο Πτολεμαίος Θ΄, η Κλεοπάτρα Β΄ και η Κλεοπάτρα Γ΄ καταγράφονται ως συμβασιλείς. Ο Πτολεμαίος Θ΄ πήρε το προσωνύμιο "Φιλομήτωρ Σωτήρ", το ίδιο είχε πάρει και η Κλεοπάτρα Β΄ στον εμφύλιο που είχε ξεσπάσει ανάμεσα στον Πτολεμαίο Η΄ και την Κλεοπάτρα Γ΄, έπαιξε σημαντικό ρόλο στο νέο καθεστώς. Με την άνοδο του Πτολεμαίου Θ΄ ο μικρότερος αδελφός του Πτολεμαίος Αλέξανδρος απεστάλη στην Κύπρο για να την υπηρετήσει ως τοπικός κυβερνήτης. Επιλέχθηκε και γι΄ αυτόν, όπως έκανε και ο πατέρας του, ένα από τα επίθετα που είχε ήδη χρησιμοποιηθεί για προκάτοχό του, δηλαδή Σωτήρας ο Β΄. Ωστόσο ο λαός, με θέληση αστεϊσμού, τον αποκαλούσε ο Λάθυρος, δηλαδή «ο Φάβας».

Πρώτη βασιλεία

Η Κλεοπάτρα Β΄ πέθανε σύντομα (115 π.Χ.) αφήνοντας την Κλεοπάτρα Γ΄ ως μοναδική βασίλισσα, ο νεαρός άντρας αρχικά δεν ήταν σε θέση να αντισταθεί στις επιταγές της μητέρας του. Δεν αντιστάθηκε καν όταν εκείνη απομάκρυνε από το πλάι του την Κλεοπάτρα Δ΄, τη σύζυγο-αδελφή του, με την όποια ήταν πολύ δεμένος, τον ανάγκασε να παντρευτεί την άλλη του αδελφή, την Κλεοπάτρα Σελήνη Α΄. Κατά το δεύτερο έτος της βασιλείας του (116/15 π.Χ.), ο Πτολεμαίος επισκέφτηκε μαζί με τη μητέρα του την Άνω Αίγυπτο, μέχρι και τα σύνορα με την Αιθιοπία. Όσο για τον μικρότερο αδελφό του, τον Αλέξανδρο, η μητέρα τους θεώρησε συνετό να τον απομακρύνει από την Αλεξάνδρεια. Έλαβε τον τίτλου του Στρατηγού της Κύπρου και διέμενε στο νησί. Η πρώην βασίλισσα, Κλεοπάτρα Δ΄, αποφάσισε να χαλάσει τις σχέσεις με τη μητέρα της, όπως είχε κάνει κι εκείνη με τη δική της μητέρα, και πήγε στην Κύπρο για να συγκεντρώσει έναν προσωπικό της στρατό. Δεν γνωρίζουμε τι ρόλο έπαιξε σε αυτό το θέμα ο Αλέξανδρος, αν δηλαδή τα δύο αδέλφια συμμάχησαν ή όχι. Το σίγουρο είναι πως η Κλεοπάτρα Δ΄ δεν έμεινε στην Κύπρο. Αντίθετα πήγε στη Συρία, στο βασίλειο των Σελευκιδών, για να προσφέρει το χέρι και τον στρατό της στον ηγεμόνα τους, Αντίοχο Θ΄ Κυζικηνό του οποίου η μητέρα Κλεοπάτρα Θεά ήταν αδελφή της Κλεοπάτρας Γ΄.https://www.livius.org/articles/person/antiochus-ix-cyzicenus/https://www.livius.org/articles/person/ptolemy-vi-philometor/https://www.livius.org/articles/person/cleopatra-ii/ Ο Αντίοχος Θ΄ βρισκόταν σε πόλεμο με τον ετεροθαλή αδελφό του Αντίοχο τον Γρυπό που είχε παντρευτεί την μεγαλύτερη αδελφή της Κλεοπάτρας Δ΄ Τρύφαινα. Η Κλεοπάτρα Δ΄ έκανε στάση στην Κύπρο όπου στρατολόγησε τον Κυπριακό στόλο με στόχο να βοηθήσει τον Αντίοχο Θ΄.Ιουστίνος, 39.3.2 Ο Πτολεμαίος Αλέξανδρος ανακηρύχθηκε ταυτόχρονα βασιλεύς της Κύπρου δηλώνοντας επίσημα ότι βρίσκεται σε πόλεμο με τον μεγαλύτερο αδελφό του Πτολεμαίο Θ΄.https://instonebrewer.com/TyndaleSites/Egypt/ptolemies/ptolemy_x_fr.htm

Την ίδια περίοδο ο Πτολεμαίος Θ΄ παντρεύτηκε την μικρότερη αδελφή του Κλεοπάτρα Σελήνη Α΄ με την οποία απέκτησε μια κόρη την Βερενίκη Γ΄ της Αιγύπτου. Η Κλεοπάτρα Σελήνη δεν έγινε ωστόσο συμβασιλεύς, τα έγγραφα της εποχής καταγράφουν ως βασιλείς τον Πτολεμαίο Θ΄ και την μητέρα του Κλεοπάτρα Γ΄, ενσωματώθηκαν στην λατρεία της Δυναστείας των Πτολεμαίων ως "Φιλομήτορες Σωτήρες".Hölbl 2001, σσ. 206–207 Ο Πτολεμαίος Θ΄ υποστήριξε τον Αντίοχο τον Κυζικηνό στην σύγκρουση του με τον Αντίοχο τον Γρυπό. Η Κλεοπάτρα Δ΄ συνελήφθη και δολοφονήθηκε από την μεγαλύτερη αδελφή της Τρύφαινα, σύζυγο του Αντίοχου του Γρυπού, η Τρύφαινα με την σειρά της δολοφονήθηκε από τον σύζυγο της Κλεοπάτρας Δ΄ Αντίοχο τον Κυζικηνό (111 π.Χ.). Ο Πτολεμαίος Θ΄ έστειλε στον Αντίοχο τον Κυζικηνό στρατό ώστε να τον βοηθήσει στην σύγκρουση του με τον Εβραίο ηγεμόνα Ιωάννη Υρκανό από την Ασμοναϊκή δυναστεία.Hölbl 2001, σσ. 207–210 Υπάρχουν ενδείξεις πως, καθώς περνούσε ο καιρός, ο Πτολεμαίος Θ΄ ο Λάθυρος, κατάφερε να κερδίσει έδαφος απέναντι στη μητέρα του. Ένας πάπυρος που χρονολογείται το 112 – 111 π.Χ. αναφέρει το όνομα της βασίλισσας Κλεοπάτρας Σελήνης και όχι της βασιλομήτορος. Κατά τον δέκατο χρόνο της βασιλείας του Πτολεμαίου Θ΄, η Κλεοπάτρα Γ΄ προσπάθησε να ξανακερδίσει τη δύναμή της οργανώνοντας πραξικόπημα. Κατηγόρησε τον βασιλιά για απόπειρα δολοφονίας της και υπήρξε τόσο πειστική για τους Aλεξανδρινούς που ο Πτολεμαίος Θ΄ αναγκάστηκε να φύγει με πλοίο το 107 π.Χ.. Η σύζυγος του Πτολεμαίου Θ΄, Κλεοπάτρα Σελήνη, μαζί με τα δύο τους παιδιά παρέμειναν πίσω, στα χέρια της Κλεοπάτρας. Η μητέρα του κάλεσε, τότε, τον αδελφό του από την Κύπρο για να αναλάβει τα σκήπτρα.https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Africa/Egypt/_Texts/BEVHOP/11*.htmlΙουστίνος,Epitome of Pompeius Trogus 39.4.1 Μητέρα και γιος αναγορεύτηκαν Θεοί Φιλομήτορες Σωτήρες. Ο Πτολεμαίος Θ΄ με την φυγή του άφησε πίσω την σύζυγο και τα παιδιά του, η Κλεοπάτρα Σελήνη παντρεύτηκε κατόπιν πιθανότατα τον Πτολεμαίο Αλέξανδρο.https://instonebrewer.com/TyndaleSites/Egypt/ptolemies/selene_i_fr.htm

Βασιλεία του Πτολεμαίου Ι΄

Η Κλεοπάτρα δεν σκόπευε να αφήσει τον Πτολεμαίο Θ΄ να το σκάσει ζωντανός. Ο Πτολεμαίος Θ΄ έπλευσε στην Κύπρο την οποία υπερασπίζονταν δυνάμεις πιστές στην Κλεοπάτρα Γ΄ και τον Αλέξανδρο Ι΄, με οργανωμένη επίθεση κατόρθωσε να κατακτήσει το νησί και να ανακηρυχτεί βασιλιάς.Διόδωρος Σικελιώτης, Ιστορική Βιβλιοθήκη, 34/35.39a; Ιουστίνος, 39.4.1-2 Η Κυρήνη ήταν στην αρχή υπό τον έλεγχο του αλλά αργότερα (105 π.Χ.) πέρασε στον ετεροθαλή αδελφό του Πτολεμαίο Απίωνα (105 π.Χ.), κατόπιν όρισε διαθήκη με την οποία αν πέθαινε χωρίς κληρονόμους θα περνούσαν τα εδάφη του στην Ρώμη, μέθοδος συνηθισμένη σε πολλούς Ελληνιστικούς βασιλείς. Ο Πτολεμαίος Απίωνας πέθανε πραγματικά χωρίς κληρονόμους και η Ρώμη προσάρτησε τα εδάφη του (96 π.Χ.).https://instonebrewer.com/TyndaleSites/Egypt/ptolemies/apion_fr.htm Η σύγκρουσή ανάμεσά τους έλαβε χώρα στο ταραγμένο βασίλειο της Συρίας, που βρισκόταν υπό διάλυση εξαιτίας των υποψήφιων βασιλέων. Ο νέος βασιλιάς των Ασμοναίων Αλέξανδρος Ιανναίος επιτέθηκε στην Άκρα, οι κάτοικοι ζήτησαν την βοήθεια του Πτολεμαίου Θ΄ που ανάγκασε τον Ιανναίο να λύσει την πολιορκία. Ο Πτολεμαίος Θ΄ επιτέθηκε κατόπιν στην Γαλιλαία, νίκησε τον Αλέξανδρο Ιανναίο σε μια μάχη κοντά στον Ιορδάνη και λεηλάτησε την χώρα.Ιώσηπος Φλάβιος,"Ιουδαϊκές αρχαιότητες", 13.324-364

Η Κλεοπάτρα Γ΄ και ο Πτολεμαίος Ι΄ εισέβαλαν στην Ιουδαία υπό τον φόβο ότι ο Πτολεμαίος Θ΄ θα την χρησιμοποιήσει ως έδρα με στόχο να ανακατακτήσει την Αίγυπτο. Ο Πτολεμαίος Θ΄ εισέβαλε στην Αίγυπτο αλλά ο αδελφός του τον απέκρουσε, στην συνέχεια πέρασε τον χειμώνα στην Γάζα και κατόπιν επέστρεψε στην Κύπρο (102 π.Χ.). Κέρδος είχαν οι Ιουδαίοι που κέρδισαν την ανεξαρτησία τους και πήραν τον έλεγχο μεγάλου μέρους της Παλαιστίνης. Η Κλεοπάτρα δεν έζησε πολύ καιρό μετά από τις άκαρπες προσπάθειές της στην Παλαιστίνη. Πέθανε το φθινόπωρο του 101 π.Χ., όντας περίπου 60 ετών. Οι ιστορικές μαρτυρίες (Junianus Justinus, Παυσανίας, Αθηναίος) θεωρούν πως ο Πτολεμαίος Ι΄Αλέξανδρος θανάτωσε τη μητέρα του, αλλά αυτό δεν επιβεβαιώνεται. Τον Οκτώβριο του ίδιου έτους (101 π.Χ) ο Πτολεμαίος Ι΄ παντρεύεται σε δεύτερο γάμο την Βερενίκη Γ΄ κόρη του ίδιου του Πτολεμαίου Θ΄ και της Κλεοπάτρας Σελήνης την οποία είχε παντρευτεί και ο ίδιος μετά την εκθρόνιση του αδελφού του αλλά τον υποχρέωσε η μητέρα του να την διαζευχθεί. Η βασιλεία του Πτολεμαίου Ι΄ Αλέξανδρου (101 – 89 π.Χ.) στην Αίγυπτο παραμένει σκοτεινή για μας και έχουμε ελάχιστες μαρτυρίες από επιγραφές. Το 89 π.Χ. ο Πτολεμαίος Αλέξανδρος είχε χάσει πλήρως τη δημοτικότητά του. Ο στρατός στράφηκε εναντίον του και τον ανάγκασε να διαφύγει στη Συρία. Εκεί μάζεψε μισθοφορικό στρατό και εισέβαλε εκ νέου στην Αίγυπτο. Εκδιώχθηκε και πάλι και κατέφυγε στη Λυκία με τη Βασίλισσα Βερενίκη Γ΄ και την κόρη τους. Σε μια του απόπειρα να φτάσει στην Κύπρο από θαλάσσης, συνελήφθη από τον αλεξανδρινό ναύαρχο και θανατώθηκε, το 88 π.Χ.

Δεύτερη βασιλεία

Ο Πτολεμαίος Θ΄ επέστρεψε από την Κύπρο για να αναλάβει τη βασιλεία της Αιγύπτου, ένωσε και πάλι τις δύο περιοχές σε ένα ενιαίο βασίλειο, συμβασίλισσα όρισε την κόρη του Βερενίκη Γ΄, η οποία επέστρεψε από τη Λυκία. O Πτολεμαίος Θ΄ και η κόρη του έφεραν τα προσωνύμια "Θεοί Φιλάδελφοι Φιλομήτορες Σωτήρες", με την επιστροφή του στην Αίγυπτο απέρριψε το "Φιλομήτωρ" επειδή του θύμιζε την μητέρα του. Οι λατρείες για την μνήμη της Κλεοπάτρας Γ΄ και του Πτολεμαίου Αλέξανδρου καταργήθηκαν.Hölbl 2001, σσ. 211–213 Δεν υπήρχε πια κάποια πριγκίπισσα από την οικογένεια για να λάβει ο Πτολεμαίος για σύζυγο, καθώς η κόρη του αδελφού του Κλεοπάτρα Ε΄ της Αιγύπτου ήταν επίσης εγγονή του. Και παρόλο που ο γάμος ανάμεσα σε πατέρα και κόρη ήταν συνηθισμένη πρακτική στην Περσία, αυτή η μορφή αιμομιξίας δεν είχε ποτέ λάβει χώρα στο Πτολεμαϊκό βασίλειο, αντίθετα με τον γάμο αδελφών. Τα επόμενα χρόνια της βασιλείας του Πτολεμαίου Θ΄ ήταν χρόνια αναταραχών τόσο στην Αίγυπτο όσο και στο εξωτερικό. Ο Αιγυπτιακός εθνικισμός φούντωσε και πάλι, καθώς νέοι τοπικοί αρχηγοί με στόχο να διώξουν τους Έλληνες έκαναν κέντρο δράσης τους τις αρχαίες Θήβες, το νότιο τμήμα της χώρας είχε βρεθεί στα χέρια Αιγύπτιων επαναστατών (91 π.Χ.). Ο Παυσανίας αναφέρει πως η επανάσταση αυτή είχε διάρκεια τρία χρόνια, μετά το πέρας των οποίων η πόλη ήταν ερείπια, μια σκιά του παλιού εαυτού της. Ο Πτολεμαίος Θ΄ έστειλε μια μεγάλη στρατιωτική δύναμη υπό την διοίκηση του Ιέρακος (88 π.Χ.), οι Θήβαι ανακαταλήφθηκαν και λεηλατήθηκαν άγρια.Παυσανίας, 1.9.3 Ο έλεγχος της Δυναστείας των Πτολεμαίων αποκαταστάθηκε στα νότια μέχρι τις Φίλαι αλλά η Κάτω Νουβία που είχε προσαρτηθεί στο βασίλειο της Μερόης δεν ανακτήθηκε.

Στο εξωτερικό ήταν μια εποχή συγκρούσεων ανάμεσα στις μεγάλες δυνάμεις της εποχής. Μετά την εκδίωξη του από την Αλεξάνδρεια ο Πτολεμαίος Ι΄ επιχείρησε να εισβάλει στην Κύπρο για να την ανακαταλάβει, απέτυχε ωστόσο και έπεσε στην μάχη. Ο Πτολεμαίος Αλέξανδρος είχε λάβει ένα μεγάλο δάνειο από την Ρωμαϊκή Δημοκρατία, σε αντάλλαγμα όρισε με την διαθήκη του ως κληρονόμο του την Ρώμη. Οι Ρωμαίοι αδιαφόρησαν αρχικά αλλά ο Πτολεμαίος Θ΄ αισθανόταν την απειλή τους έντονα, προσπάθησε για αυτό τον λόγο το υπόλοιπο διάστημα της βασιλείας του να διατηρήσει μια σεβαστή και φιλική σχέση μαζί τους. Κατά την αρχή της δεύτερης βασιλείας του Πτολεμαίου Θ΄, μια νέα ανησυχητική δύναμη ήρθε στο προσκήνιο με την άνοδο του Βασιλιά του Πόντου, Μιθριδάτη Στ΄ του Ευπάτορα, που ήταν εγγονός του Αντίοχου Δ΄ του Επιφανούς και δεύτερος εξάδελφος του Πτολεμαίου. Το 88 π.Χ., τη χρονιά που ανέκτησε την εξουσία ο Πτολεμαίος, ο Μιθριδάτης ΣΤ΄ νίκησε έναν Ρωμαίο στρατηγό στη Μικρά Ασία, εισέβαλε σε ρωμαϊκές κτήσεις στην Ασία και έστειλε μια δύναμη στην Ελλάδα, όταν η Αθήνα εναντιώθηκε στη Ρώμη.

Σχέσεις με την Ρώμη

Κάποια στιγμή ο Μιθριδάτης κατέλαβε την Κω, όπου δεκατέσσερα χρόνια πριν η Κλεοπάτρα Γ΄ είχε αποθηκεύσει έναν πτολεμαϊκό θησαυρό και είχε αφήσει τον νεαρό Πτολεμαίο ΙΑ΄ Αλέξανδρο, γιο του αποθανόντος αδελφού του Πτολεμαίου Θ΄, και όπως έδειχναν τα πράγματα μοναδικό άρρενα κληρονόμο του πτολεμαϊκού θρόνου. Τα γεγονότα αυτά ανησύχησαν την Αυλή της Αλεξάνδρειας, η οποία ακόμη δεν ήταν σε θέση να πάρει το μέρος κάποιου στους πολέμους που μαίνονταν στη Μεσόγειο. Η ίδια η Ρώμη υπέφερε από εσωτερικές διαμάχες, καθώς οι Ρωμαίοι ευγενείς που διοικούσαν τους στρατούς που ήρθαν να αντιμετωπίσουν τον Μιθριδάτη ήταν σε εχθρότητα με το λαϊκό κόμμα που από το 87 π.Χ. είχε αποκτήσει δύναμη με την άνοδο του Γάιου Μάριου στη Ρώμη, αντίπαλου του Σύλλα. Τον χειμώνα του 87 – 86 π.Χ., και ενώ ο Λεύκιος Κορνήλιος Σύλλας πολιορκούσε την Αθήνα, ο αντιπρόσωπός του Λεύκιος Λούκουλλος, έκανε την εμφάνισή του στην Αλεξάνδρεια.Πλούταρχος, Life of Lucullus 2-3 Ο Πτολεμαίος Θ΄ τον δέχτηκε με τιμές, αλλά αρνήθηκε να του παρέχει οποιαδήποτε βοήθεια.Μάρκος Τύλλιος Κικέρων, 1.2.11 Η άρνηση  οφείλεται πιθανότατα στον εμφύλιο που είχε ξεσπάσει την ίδια εποχή στους Ρωμαίους, ο επικεφαλής της εκστρατείας Σύλλας είχε κηρυχθεί έκπτωτος από την Ρωμαϊκή Σύγκλητο που βρισκόταν υπό την διοίκηση του Κίννα. Ο Μιθριδάτης ΣΤ΄ είχε αιχμαλωτίσει επιπλέον δύο γιους του Πτολεμαίου Θ΄ που βρίσκονταν από το 103 π.Χ. στην Κω. Ωστόσο στην Αθήνα, ο βασιλιάς έγινε αγαπητός και για έναν άλλο λόγο: γιατί βοήθησε στην ανοικοδόμηση τις πόλης μετά το πέρασμα του Σύλλα. Ο Παυσανίας διακόσια χρόνια μετά είδε στην είσοδο του Ωδείου, δύο αγάλματα, ένα του Πτολεμαίου Θ΄ και ένα της Βερενίκης Γ΄.

Θάνατος

Ο Πτολεμαίος Θ΄ αρρώστησε και ανακήρυξε την κόρη του Βερενίκη Γ΄ η οποία είχε παντρευτεί τον αδελφό του Πτολεμαίο Αλέξανδρο συμβασίλισσα (5 Αυγούστου 81 π.Χ.) Σύμφωνα με μερικές πηγές την είχε ανακηρύξει συμβασίλισσα με την επάνοδο του (88 π.Χ.) αλλά τα έγγραφα της περιόδου 88/81 π.Χ. δείχνουν ότι ήταν ο μοναδικός κυβερνήτης. Ο Πτολεμαίος Θ΄ πέθανε λίγο αργότερα, πιθανότατα τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους αφήνοντας την Βερενίκη Γ΄ μοναδική Φαραώ της Αιγύπτου. Μετά από αρκετούς μήνες διακυβέρνησης ο ξάδελφος της Πτολεμαίος ΙΑ΄ Αλέξανδρος Β΄ γιος του Πτολεμαίου Ι΄ και της Κλεοπάτρας Σελήνης που είχε τοποθετηθεί Συμβασιλεύς την δολοφόνησε (80 π.Χ.). Την ίδια χρονιά ένας άλλος γιος του Πτολεμαίου Θ΄ ο Πτολεμαίος ΙΒ΄ Αυλητής δολοφόνησε και τον Πτολεμαίο ΙΑ΄ και τον διαδέχθηκε ως επόμενος Φαραώ.

 Χρονολόγιο 
 Έτος (π.Χ.)  Γεγονός  139 π.Χ. Γέννηση του Πτολεμαίου Θ΄ Λάθυρου, γιου του βασιλιά Πτολεμαίου Η΄ Φύσκονος και της Κλεοπάτρας Γ΄.  Κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου ανάμεσα στον πατέρα του και την Κλεοπάτρα Β΄ ο Πτολεμαίος και τα αδέλφια του διαμένουν στην Κύπρο. Γάμος με την αδελφή του, Κλεοπάτρα Δ΄. Αργότερα ορίζεται κυβερνήτης της Κύπρου. 116 π.Χ. Θάνατος του Πτολεμαίου Η΄ Φύσκονος το καλοκαίρι. Τον διαδέχεται η σύζυγός του Κλεοπάτρα Γ΄ από κοινού με τον γιο που αυτή επιθυμούσε. Επιλέγει τον Πτολεμαίο Ι΄ Αλέξανδρο, αλλά ο λαός την αναγκάζει να συμβασιλέψει με τον δεκατετράχρονο Πτολεμαίο Θ΄. 115 π.Χ. Τον Μάρτιο ο Πτολεμαίος αναγκάζεται να πάρει διαζύγιο από τη σύζυγό του και να παντρευτεί την άλλη του αδελφή, την Κλεοπάτρα Σελήνη Α΄.  Προσπάθειες για αντικατάσταση του Πτολεμαίου Θ΄ Λάθυρου με τον Πτολεμαίο Ι΄ Αλέξανδρο. 107 π.Χ. Ο Πτολεμαίος Θ΄ φεύγει με προορισμό την Κύπρο, αφήνοντας τη σύζυγο και τα παιδιά του πίσω στην Αλεξάνδρεια. Ο αδελφός του Πτολεμαίος Ι΄ συμβασιλεύει στην Αλεξάνδρεια με τη μητέρα τους Κλεοπάτρα Γ΄. Μια ναυτική εκστρατεία αναγκάζει τον Πτολεμαίο Θ΄ να καταφύγει για λίγο στη Σελεύκεια, αλλά επιστρέφει σύντομα. Η Κλεοπάτρα Σελήνη Α΄ δίδεται ως σύζυγος στον Αντίοχο Η΄ τον Γρυπό, βασιλιά των Σελευκιδών. 103 π.Χ. Ο Αντίοχος Θ΄ Κυζικηνός υποστηρίζει τους Σαμαρίτες ενάντια στον Βασιλιά της Ιουδαίας. Ο Πτολεμαίος Θ΄ βοηθά τον Αντίοχο ελπίζοντας πως αυτό θα οδηγήσει στην επιστροφή του στον θρόνο. Ο Πτολεμαίος Ι΄ εισβάλλει στην Ιουδαία, φτάνει στη Δαμασκό και επιστρέφει. 102 π.Χ. Η Κλεοπάτρα Γ΄ πετυχαίνει στρατιωτική νίκη κατά του Πτολεμαίου Θ΄, αλλά τελικά ο πόλεμος λήγει χωρίς σημαντικές ανακατατάξεις στον πολιτικό χάρτη της Αιγύπτου. 101 π.Χ. Η Κλεοπάτρα Γ΄ αφήνει την τελευταία της πνοή. Σύμφωνα με μία εκδοχή θανατώθηκε κατόπιν διαταγής του Πτολεμαίου Ι΄, που έκτοτε βασιλεύει μοναχός του. 91 π.Χ. Ξεσπά επανάσταση στην ευρύτερη περιοχή της αρχαίας πόλης των Θηβών.  88 π.Χ. Ο Πτολεμαίος Ι΄ εκδιώκεται από την Αλεξάνδρεια και καταφεύγει στη Λυκία. Σε μια προσπάθεια να προσεγγίσει την Κύπρο θανατώνεται. Ο Πτολεμαίος Θ΄ επιστρέφει στον θρόνο και συμβασιλεύει με την κόρη του Κλεοπάτρα Βερενίκη Γ΄.  Λήξη της επανάστασης. 81 π.Χ. Θάνατος του Πτολεμαίου Θ΄ Λάθυρου. Τον διαδέχεται ο γιος του αδελφού του, Πτολεμαίος ΙΑ΄ Αλέξανδρος Β΄.

Παραπομπές

 Πηγές 
 www.livius.org 
 Βιογραφία από τον Christopher Bennett  
 The House of Ptolemy,by E. R. Bevan

Εξωτερικοί σύνδεσμοι


Κατηγορία:Φαραώ της δυναστείας των Πτολεμαίων
Κατηγορία:Ελληνιστική περίοδος