Νέα Βύσσα

Η Νέα Βύσσα είναι κωμόπολη της Περιφερειακής Ενότητας Έβρου στη Θράκη.

 Γεωγραφικά - γενικά στοιχεία 
Η Νέα Βύσσα βρίσκεται στο βόρειο άκρο του νομού Έβρου, δώδεκα (12) χιλιόμετρα βόρεια της Νέας Ορεστιάδας και δίπλα από τον Έβρο ποταμό, ενώ είναι η βορειότερη κωμόπολη της Ελλάδας. Αναλυτικότερα η Νέα Βύσσα, με πληθυσμό 1.679 κατοίκους (απογρ. 2021), βρίσκεται στις χαμηλές παρέβριες περιοχές (υψόμετρο 35 μέτρα) και στο βορειοανατολικότερο πεδινό σημείο του νομού Έβρου, νότια της Αδριανούπολης. 

Το όνομα της κωμόπολης πιθανόν προέρχεται από την Θρακική φυλή των Βέσσων ή Βήσσων, όπως επίσης εικάζεται ότι οι κάτοικοί της κατάγονται από αυτούς.

Οι στολές της Βυσσιώτισσας είναι πολύ εντυπωσιακές. Τα παλιά σπίτια είναι κτισμένα με παραδοσιακό τρόπο. Η οικογένεια του Κωνσταντίνου Καραθεοδωρή καταγόταν από το Βοσνοχώρι, οι κάτοικοι του οποίου, μετά τη συνθήκη της Λωζάνης, εγκαταστάθηκαν το 1923 στο Αχυροχώρι, το οποίο μετονομάστηκε το 1932 σε Νέα Βύσσα. Είναι πατρίδα του Φιλικού Γιώργη Παπά  ο οποίος εντάσσεται στους σπουδαιότερους αγωνιστές της Επανάστασης του 1821.

Ο Σύλλογος Γυναικών της Νέας Βύσσας είναι αξιόλογος και με ενεργή δραστηριότητα σε διάφορους τομείς και με επικοινωνιακή δίοδο στο κεντρικό κράτος ακόμη και με την Πρόεδρο της Ελληνικής Δημοκρατίας.

 Ιστορικά στοιχεία 
 Οθωμανοκρατία 
Μέχρι τα πρώτα χρόνια της οθωμανοκρατίας κανένας ιστορικός, γεωγράφος ή περιηγητής δεν αναφέρει την ύπαρξη της κωμόπολης. Στα οθωμανικά χρόνια δεν έχουν βρεθεί καθόλου γραπτά στοιχεία. Για να επιχειρήσουμε να βρούμε την αρχή της ίδρυσής της πρέπει να στηριχτούμε σε γενικά δεδομένα καθώς και στη παράδοση, που έχει ανακατευτεί με πολλές φανταστικές αναφορές και έχει δημιουργήσει διάφορες εκδοχές. Την εποχή της οθωμανοκρατίας λοιπόν, συναντούμε μια ομάδα οικογενειών που κατοικεί σε μικρό οικισμό, 8 με 10 χλμ. περίπου νοτιοδυτικά της Αδριανούπολης, στις παρυφές υψωμάτων με την ονομασία Παλάτι. Ο οικισμός αυτός, επειδή διέτρεχε τον κίνδυνο του πλήρους αφανισμού λόγω του ότι βρισκόταν υπό τη διαρκή απειλή ληστών, αναγκάστηκε να μετοικήσει πλησιέστερα προς την Αδριανούπολη, όπου και περιορίζονταν οι κίνδυνοι. Ο τόπος στον οποίο εγκαταστάθηκαν οι οικογένειες αυτές υπήρχαν Βόσνιοι αιχμάλωτοι. Σε αυτούς οι Τούρκοι είχαν επιβάλει την καταναγκαστική εργασία της μεταφοράς των λαφύρων από τη βαλκανική χερσόνησο προς το εσωτερικό της αυτοκρατορίας τους. Οι Βόσνιοι, κατά τη διάρκεια της ανάπαυσης και της βοσκής των καμήλων, έμεναν σε έναν πρόχειρο καταυλισμό που με τον καιρό ονομάστηκε Μπόσνα/Μποσνάκιοϊ ("τόπος/χωριό των Βοσνίων"). Μετά τη μετοίκηση όμως των νέων κατοίκων, πήρε το όνομα Βοσνοχώριον. Εδώ πρέπει να σημειώσουμε ότι η παραμονή των Βοσνίων ήταν βραχύχρονη. Βέβαια σαν αποτέλεσμα της διέλευσής τους από το μέρος εκείνο έμεινε η ονομασία του οικισμού ως Βοσνοχώρι. 

Οι νέοι κάτοικοι, έχοντας απαλλαχθεί από τους επιδρομείς, επιδόθηκαν σε ασχολίες όπως γεωργία, κτηνοτροφία, σηροτροφία, αμπελουργία και υφαντουργία. Ο οικισμός τους διαμορφώθηκε σε μια κωμόπολη με δώδεκα συνοικίες. Τα σόια έμεναν συνήθως στην ίδια συνοικία. Οι δρόμοι της ήταν ίσιοι από την μια άκρη του χωριού έως την άλλη. Υπήρχαν τρεις πλατείες. Η μία ήταν στο βόρειο μέρος της κωμόπολης, κοντά στο ποτάμι και ονομαζόταν Καβάκα, γιατί υπήρχε εκεί ένα τεράστιο "καβάκι" (λεύκα). Σε αυτήν την πλατεία γίνονταν οι χοροί και τα γλέντια του καλοκαιριού. Η δεύτερη βρισκόταν νοτιότερα της Καβάκας, σε μια τούμπα (ύψωμα) που υπήρχε εκεί. Την έλεγαν Αμπάρα, διότι εκεί βρισκόταν τα αμπάρια (αποθήκες), όπου έδιναν σαν φόρο στους Οθωμανούς. Η τρίτη βρισκόταν δίπλα στους μύλους του Σιαντίδη, στο νοτιοανατολικό μέρος της κωμόπολης και ονομαζόταν η πλατεία των μύλων. Το σχολείο και η εκκλησία βρισκόντουσαν στο βόρειο μέρος της κωμόπολης, δίπλα στο ποτάμι και ανατολικά από την Καβάκα . Υπήρχαν δύο σχολικά κτήρια, ανάμεσα στα οποία ήταν χτισμένη η εκκλησία το Αγίου Γεωργίου. Η κωμόπολη τροφοδοτούσε την Αδριανούπολη με άφθονα λαχανικά και φρούτα, καθώς είχε πολλούς λαχανόκηπους. Εθνολογικά οι κάτοικοι ήταν κατά συντριπτική πλειοψηφία ορθόδοξοι Ρωμιοί. Κάθε μέρα με τα κάρα τους οι λαχανοπαραγωγοί έφερναν φρέσκα λαχανικά στην Αδριανούπολη, έχοντας πάντα μαζί τους και από έναν ή δύο βοηθούς, είτε παιδιά τους, είτε παραγιούς. Σύντομα οργανώθηκαν σε μια λαμπρή κοινότητα (Δημογεροντία), η οποία, αφού απέκτησε μεγάλη διοικητική ισχύ, κατόρθωνε να ιδρύει σχολεία και ναούς, να διορίζει δασκάλους και να προσδεθεί στο άρμα της ελληνικής εθνικής ιδέας.

 Νεότερα χρόνια 
Το 1920 με την απελευθέρωση της περιοχής το Βοσνοχώριον ονομάστηκε Βύσσα. Τον Αύγουστο το 1923, μετά την Μικρασιατική Καταστροφή, υπογράφεται η συνθήκη της Λοζάννης (24-7-1923) η οποία ρύθμιζε τα σύνορα και την ανταλλαγή των πληθυσμών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Οι Τούρκοι, ως νικητές, ζητούν πολεμική αποζημίωση τεσσάρων δισεκατομμυρίων χρυσών φράγκων, τον μισό εμπορικό και πολεμικό ελληνικό στόλο, να φύγει το Πατριαρχείο από την Κωνσταντινούπολη και να γίνει δημοψήφισμα στη Δυτική Θράκη. Στους ειδεχθείς αυτούς όρους αντιδρά ο αντιπρόσωπος της Ελλάδας Ελευθέριος Βενιζέλος. Τελικά προτείνεται να θυσιαστεί το τρίγωνο του Κάραγατς (με τους οικισμούς Ορεστιάδα/Κάραγατς, Βύσσα/Βοσνοχώριον/Μπόσνα και Σιδηρόπετρα/Ντεμιρτάς, τρία σπουδαία ελληνικά χωριά). Οι κάτοικοι των τριών αυτών οικισμών εγκαταλείπουν με δάκρυα στα μάτια τις προγονικές τους εστίες.

Οι κάτοικοι της Βύσσας εγκαταστάθηκαν στην τωρινή τοποθεσία 4 χλμ. νοτιότερα, δίπλα στα σύνορα, σε περιοχή που βρισκόταν ο τουρκικός οικισμός Αχίρκιοϊ (που σημαίνει Σταβλοχώρι) ή Αχυροχώρι. Οι κάτοικοι προτίμησαν αυτή τη λύση, διότι τα περισσότερα χωράφια τους είχαν απομείνει στο ελληνικό έδαφος και θεώρησαν την εγκατάστασή τους εκεί προσωρινή και τη γρήγορη επιστροφή τους στη Βύσσα σίγουρη. Το 1930, ο καθηγητής του Γυμνασίου Αδριανούπολης Λαμπουσιάδης, στον οποίο ανατέθηκε από τη διοίκηση να δώσει στον οικισμό την καταλληλότερη ονομασία, μετονόμασε τον οικισμό σε Νέα Βύσσα.

Στην Νέα Βύσσα υπάρχει λαογραφικό μουσείο, δημοτική βιβλιοθήκη, σιδηροδρομικός σταθμός, Τμήμα Συνοριακής Φύλαξης με σύγχρονη υλικοτεχνική υποδομή ελέγχου της συνοριογραμμής με υψηλή τεχνολογία και κατηρτισμένο προσωπικό και έχει φανερή και διαρκή -την ισχυρής αποτρεπτικής δύναμης πυρός- την παρουσία του Ελληνικού Στρατού για την ασφάλεια των συνόρων της Ελλάδας. Επίσης, λειτουργούν το Α΄ Νηπιαγωγείο, το Α΄ Δημοτικό Σχολείο, το Α' Γυμνάσιο και το Α΄ Λύκειο .

 Απογραφές 
Οι απογραφές πληθυσμού μετά τον Β' Παγκόσμιο πόλεμο είναι:
ΈτοςΠληθυσμός19514.05519612.83119713.86219813.93519913.30220012.88420112.805«ΦΕΚ αποτελεσμάτων ΜΟΝΙΜΟΥ πληθυσμού απογραφής 2011», σελ. 10489 (σελ. 15 του pdf)20211.679

 Αθλητισμός 
Η ομάδα βόλεϋ του Αθλητικού Ομίλου Νέας Βύσσας αγωνίζεται στην Α2 Εθνική κατηγορία γυναικών και η ομάδα ποδοσφαίρου του Μουσικογυμναστικού Συλλόγου Ακρίτας Νέας Βύσσας αγωνίζεται στην Α κατηγορία της ΕΠΣ Έβρου.

 Λαογραφία 
Στη Νέα Βύσσα ακούγονται τα παραδοσιακά κάλαντα Χριστουγέννων που ονομάζονται τεμπελέκια, από το τεμπελέκι, όπως λέγεται το ντέφι (ή νταχαρές) που τα συνοδεύει.

 Εκκλησιαστική υπαγωγή 
Η Νέα Βύσσα επίσης αποτελεί την έδρα της Αρχιερατικής περιφέρειας της Δημοτικής ενότητας Νεας Βύσσας της Ιεράς Μητροπόλεως Διδυμοτείχου, Ορεστιάδος και Σουφλίου στην οποία συμπεριλαμβάνονται όλα τα χωριά της Δημοτικής ενότητας Νέας Βύσσας.  Ο πολιούχος της είναι ο Άγιος Γεώργιος στον οποίο και είναι αφιερωμένος ο κεντρικός ναός της πλατείας. Επίσης στην Νέα Βύσσα βρίσκεται και ο Ιερός Ναός Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης (άνω Βύσσα). Ακόμη σε απόσταση περίπου 3 χιλιομέτρων από την κωμόπολη βρίσκεται και η Ιερά μονή της Αγίας Σκέπης και Αγίας Παρασκευής. Στις 9 Ιουνίου 2013 σε περίοπτη θέση της κωμόπολης και με πανοραμική θέα στην Αδριανούπολη εγκαινιάσθηκε το ναϊδριο του Αγίου Ιωάννου Προδρόμου από τον Μητροπολίτη Διδυμοτείχου, Ορεστιάδος και Σουφλίου κ.κ. Δαμασκηνό πλαισιούμενος από τον Ηγούμενο της Μονής και από τον Αρχιερατικό Επίτροπο τέως Δήμου Βύσσης, το οποίο είναι μετόχι της Ιεράς Μονής Αγίας Σκέπης και Αγίας Παρασκευής.

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Κωμοπόλεις της περιφερειακής ενότητας Έβρου
Κατηγορία:Δήμος Ορεστιάδας