Κάρολος Ζ΄ της Γαλλίας

Ο Κάρολος Ζ΄ της Γαλλίας ή Κάρολος ο Νικητής (γαλλικά: Charles VII de France, 22 Φεβρουαρίου 1403 - 22 Ιουλίου 1461) ήταν μονάρχης του Οίκου των Βαλουά, κυβέρνησε ως βασιλιάς της Γαλλίας (1422 - 1461. Η νομιμότητά του αμφισβητήθηκε από τον Ερρίκο ΣΤ' της Αγγλίας. Στα μέσα του Εκατονταετούς Πολέμου ο Κάρολος Ζ΄ κληρονόμησε τον θρόνο της Γαλλίας κάτω από δραματικές συνθήκες. Οι δυνάμεις από το Βασίλειο της Αγγλίας και ο Δούκας της Νορμανδίας κατέλαβαν πρώτα την Γκιγιέν και κατόπιν ολόκληρη τη βόρεια Γαλλία μαζί με το Παρίσι και τη Ρενς, παραδοσιακό τόπο στέψης των Γάλλων βασιλέων. Ο πατέρας του αναγκάστηκε να τον αποκληρώσει από τον θρόνο (1420), διάδοχος του ορίστηκε ο Ερρίκος Ε΄ της Αγγλίας που ήταν ο μεγάλος νικητής.

Την ίδια εποχή ξέσπασε σκληρός εμφύλιος πόλεμος στον Οίκο των Βαλουά ανάμεσα στον κλάδο των Βαλουά και τον κλάδο της Βουργουνδίας. Η βασιλική αυλή μετακινήθηκε στο Μπουρζ νότια του Λίγηρα, ο Κάρολος πήρε τον τίτλο "βασιλιάς της Μπουρζ" επειδή η περιοχή γύρω από την πόλη ήταν από τις ελάχιστες που του είχαν απομείνει. Η πολιτική και στρατιωτική του θέση βελτιώθηκε σημαντικά με την εμφάνιση της Ιωάννας της Λωρραίνης μια προικισμένη γυναίκα με τεράστια προσόντα. Η Ιωάννα της Λωρραίνης με τον Γαλλικό στρατό συνάντησε τους Άγγλους στην Ορλεάνη ένα στρατηγικό σημείο στον Λίγηρα και τους συνέτριψε. Ο λαός της Ρενς ενθουσιασμένος άλλαξε την υποστήριξη του και άνοιξε τις πύλες στους Γάλλους, ακολούθησε η στέψη του Καρόλου Ζ΄ στον Καθεδρικό Ναό της Ρενς (1429). Σε λίγα χρόνια έληξε με τη Συνθήκη του Αράς (1435) η συμμαχία των Άγγλων με τους Βουργουνδούς, ανακαταλήφθη το Παρίσι (1436) και η Νορμανδία τη δεκαετία του 1440 με έναν πολύ οργανωμένο στρατό της τελευταίας τεχνολογίας. Μετά τη "μάχη του Καστιγιόν" (1453) οι Άγγλοι εκδιώχθηκαν από ολόκληρη την ηπειρωτική Ευρώπη, τους έμεινε μόνο η περιοχή του Καλαί. Τα τελευταία χρόνια της βασιλείας του Καρόλου Ζ΄ έμειναν γνωστά για τις συγκρούσεις με τον ταραχοποιό γιο του, τον μελλοντικό Λουδοβίκο ΙΑ΄ της Γαλλίας.

Πρώτα χρόνια

Γεννημένος τη βασιλική διαμονή των Παρισίων στο Χότελ Σαίντ-Πολ ο Κάρολος ήταν ενδέκατο παιδί, πέμπτος γιος και διάδοχος του βασιλιά της Γαλλίας Καρόλου ΣΤ΄ του Παράφρονα, και της Ισαβέλλας της Βαυαρίας μέλος του Οίκου των Βαλουά.Wagner 2006, σ. 89 Οι μεγαλύτεροι αδελφοί του ήταν ο Κάρολος (1386), ο Κάρολος (1392-1401), ο Λουδοβίκος του Γκυγιέν (1397–1415) και ο Ιωάννης της Γαλλίας (1398-1417) (1398–1417), ο καθένας με τη γέννηση του πήρε τον τίτλο του Δελφίνου, διαδόχου του Γαλλικού θρόνου. Οι τέσσερις μεγαλύτεροι αδελφοί του πέθαναν όλοι πρόωρα και άτεκνοι, ο Κάρολος κληρονόμησε όλους τους τίτλους. Οι απειλές που είχε να αντιμετωπίσει από την πρώτη στιγμή που πήρε τον τίτλο του Δελφίνου ήταν ασταμάτητες. Με την άνοδο του στον τίτλο του Δελφίνου τράπηκε σε φυγή στο Παρίσι (29 Μάϊου 1418) αφού οι στρατιώτες του Δούκα της Βουργουνδίας Ιωάννη του Άφοβου επιχειρούσαν να καταλάβουν την πόλη.Richard Vaughan, John the Fearless: The Growth of Burgundian Power, Vol. 2, (Boydell Press, 2005), 263 Την επόμενη χρονιά (1419) ίδρυσε την αυλή του στο Μπουρζ και ένα Κοινοβούλιο στο Πουατιέ. Ο Κάρολος και ο Ιωάννης ο Άφοβος έκαναν μιά πρώτη προσπάθεια να συμφιλιωθούν σε μιά συνάντηση κοντά στη βασιλική κατοικία στο Μελάν (11 Ιουλίου 1419).J. C. L. Sismonde de Sismondi, Histoire des Français, Volume XII, Paris, 1828, σ. 574 (French) Η συνάντηση δεν έφερε ικανοποιητικά αποτελέσματα και ο δελφίνος ζήτησε νέα συνάντηση (10 Σεπτεμβρίου 1419) στη γέφυρα του Μοντερώ.Richard Vaughan, John the Fearless: The Growth of Burgundian Power, 274 Ο δούκας υπέθεσε ότι η συνάντηση θα ήταν καλόπιστη και ειρηνική, δεν πήρε μαζί του ισχυρή αστυνομική φύλαξη, οι άντρες του Δελφίνου το εκμεταλλεύτηκαν, του επιτέθηκαν και τον δολοφόνησαν. Δεν είναι γνωστό το ποσοστό συμμετοχής του ίδιου του Δελφίνου στη δολοφονία, ο ίδιος ισχυρίστηκε ότι δεν το γνώριζε. Η δολοφονία είχε σαν αποτέλεσμα να τερματίσει κάθε προσπάθεια να συμφιλιωθούν ο κλάδος των Αρμανιάκ με τον κλάδο της Βουργουνδίας. Ο Κάρολος Ζ΄ συμφώνησε με τον γιο και διάδοχο του Φίλιππο τον Αγαθό να του πληρώσει κάποιο ποσό για αποζημίωση, δεν πληρώθηκε ποτέ.

Συνθήκη του Τρουά

Με τον θάνατο του Καρόλου ΣΤ΄ η θέση του Δελφίνου ήταν αμφίβολη, σύμφωνα με τη "Συνθήκη της Τρουά" που υπέγραψαν οι δύο βασιλείς (21 Μαΐου 1420), διάδοχος του Γαλλικού θρόνου θα ήταν ο ίδιος ο Ερρίκος Ε΄ που θα παντρευόταν την κόρη του Καρόλου ΣΤ΄ Αικατερίνη της Γαλλίας (1401-1437). Οι Γάλλοι οπαδοί αρνήθηκαν να δεχτούν τον Ερρίκο Ε΄, ισχυρίστηκαν ότι ο Κάρολος ΣΤ΄ υπέγραψε τη Συνθήκη υπό διανοητική διαταραχή, απαιτούσαν για νέο βασιλιά τον Δελφίνο Κάρολο. Οι εχθροί του Δελφίνου στη Γαλλία αναγνώρισαν σαν νόμιμο βασιλιά τον ξάδελφο του Κάρολο, δούκα της Ορλεάνης που ζούσε εκείνη την εποχή αιχμάλωτος στην Αγγλία. Οι μόνοι ωστόσο που είχαν την ικανότητα να πάρουν τον θρόνο με στρατιωτικά μέσα ήταν ο Δελφίνος και ο βασιλιάς της Αγγλίας Ερρίκος ΣΤ΄, γιος του Ερρίκου Ε΄ που είχε πεθάνει λίγες μέρες πριν τον Κάρολο ΣΤ΄. Οι Άγγλοι είχαν καταλάβει ωστόσο ολόκληρη τη βόρεια Αγγλία με την πρωτεύουσα Παρίσι, στις περιοχές αυτές είχε αναγνωριστεί σαν Άγγλος αντιβασιλιάς ο Ιωάννης του Λάνκαστερ, μικρότερος αδελφός του Ερρίκου Ε΄ με έδρα τη Νορμανδία. Στα εφηβικά του χρόνια φημιζόταν για τη μεγάλη του γενναιότητα, ανδρεία, και τις ηγετικές του ικανότητες. Οδήγησε στρατό κατά της Αγγλίας ντυμένος στα κόκκινα, μπλε και άσπρα, τα εθνικά χρώματα της Γαλλίας. Το έμβλημα του ήταν μια σφιχτή γροθιά που αγκάλιαζε ένα γυμνό σπαθί. Όμως δυο γεγονότα του 1421 κλόνισαν την αυτοπεποίθησή του: σε μάχη με τον Ερρίκο Ε΄ της Αγγλίας αναγκάστηκε να υποχωρήσει, και κατόπιν οι γονείς του τον αποκήρυξαν από τη διαδοχή του θρόνου, ισχυριζόμενοι ότι ήταν καρπός μιας από τις περιβόητες εξωσυζυγικές σχέσεις της μητέρας του. Ο ίδιος ο πατέρας του σε μια στιγμή παραφροσύνης τον όρισε διάδοχο του θρόνου του.
Με τον θάνατο του πατέρα του, βασιλιά Καρόλου ΣΤ΄ η διαδοχή ήταν αμφίβολη αφού υπήρχαν τρεις διεκδικητές του θρόνου:

Ο ίδιος, σαν μεγαλύτερος επιζών γιος του πατέρα του.
Ο δούκας της Ορλεάνης, που ήταν αιχμάλωτος των Άγγλων.
Ο βασιλιάς της Αγγλίας Ερρίκος ΣΤ΄ που ήταν γιος του βασιλιά της Αγγλίας Ερρίκου Ε΄ και της Αικατερίνης Βαλουά, κόρης του Καρόλου ΣΤ΄.

Βασιλιάς της Μπουρζ


Οι Άγγλοι εκείνη την εποχή είχαν υπό τον πλήρη έλεγχο τους ολόκληρη τη βόρεια Γαλλία, οπότε απαιτούσαν να έχουν πάνω της και βασιλικά δικαιώματα, εγκατέστησαν στη Νορμανδία μια τοπική αντιβασιλεία. Ο Κάρολος παρ' όλα αυτά αρνήθηκε να αναγνωρίσει τον Άγγλο ανιψιό του ως βασιλιά, ζητώντας δικαιολογημένα τον τίτλο για τον εαυτό του.
Τον Ιούλιο του 1421 έμαθε ότι ο Ερρίκος Ε΄ με έναν μεγάλο Αγγλικό στρατό ξεκινούσε επίθεση από το Μαντ-λα-Ζολί, εγκατέλειψε την πολιορκία του Σαρτρ για να τον αντιμετωπίσει.J. C. L. Sismonde de Sismondi, Histoire des Français, Τόμος 12, Παρίσι, 1828, σσ. 611–312 (French) Πήγε νότια από τον Λίγηρα υπο την προστασία της Γιολάντας που ήταν γνωστή ως "η βασίλισσα των τεσσάρων βασιλείων". Παντρεύτηκε την κόρη της Μαρία του Ανζού (22 Απριλίου 1422), την είχε αρραβωνιαστεί τον Δεκέμβριο του 1413 σε μιά τελετή στο Παλάτι του Λούβρου.Taylor, Larissa Juliet (2009). The Virgin Warrior: The Life and Death of Joan of Arc. Yale University Press. σ. 230 Ο Κάρολος Ζ΄ διεκδίκησε τον τίτλο του βασιλιά της Γαλλίας αλλά παρέμεινε στη Νότια Γαλλία, από φόβο δεν πραγματοποίησε καμιά εκστρατεία εναντίον των Άγγλων. Επέτρεπε έτσι στην Αγγλία με την απουσία του να ισχυροποιήσει τη δύναμη της στη βόρεια Γαλλία. Προσπάθησε να συγκεντρώσει δυνάμεις διοικώντας μια αυλή περιπλανώμενη στην Κοιλάδα του Λίγηρα. Πήρε τον ειρωνικό τίτλο του "βασιλιά της Μπουρζ" πέρα από τον τίτλο του Δελφίνου από το όνομα της πόλης που ζούσε τον περισσότερο καιρό.Schlesinger, Arthur M. (1985). Joan of Arc. New York, NY: Chelsea House Publishers. σσ. 17–18 Σποραδικά μετακινήθηκε στην Ιβηρική με στόχο να εξασφαλίσει στρατιωτική βοήθεια σε μελλοντικές εκστρατείες στη βόρεια Γαλλία.

Η Ιωάννα της Λωρραίνης

Οι πολιτικές συνθήκες πήραν θεαματικά στροφή υπέρ των Γάλλων σε μια περίοδο που ο Δελφίνος βρισκόταν σε απελπιστική κατάσταση (1429), η Ορλεάνη βρισκόταν από τον Οκτώβριο του 1428 υπό πολιορκία. Ο Άγγλος αντιβασιλιάς Ιωάννης του Λάνκαστερ (θείος του Ερρίκου ΣΤ΄), προωθήθηκε προς το δουκάτο του Μπαρ που το κυβερνούσε ο Ρενέ, κουνιάδος του Καρόλου, με τους στρατιώτες του Καρόλου για άλλη μια φορά να τρομοκρατούνται. Τότε σε ένα μικρό χωριό, το Ντομρεμύ, στα σύνορα μεταξύ Λωρραίνης και Καμπανίας, μια έφηβη κοπέλα, η Ζαν ντ' Αρκ ή Ιωάννα της Λωρραίνης διακήρυξε ότι ήταν απεσταλμένη του θεού ζητώντας από τον Ρενέ στρατό και ενισχύσεις για τον δελφίνο Κάρολο. Ζήτησε από τον τοπικό διοικητή να μαζέψει προμήθειες και στρατό, ισχυρίστηκε ότι είδε ένα όραμα με Αγίους και αγγέλους που της ανέθεσαν τη θεία αποστολή.Vale 1974, σ. 46 Εφοδιάστηκε από τον δούκα με ένα γράμμα και πέντε βετεράνους στρατιώτες, και κατευθύνθηκε στο Σινόν, τον τόπο διαμονής του Καρόλου, όπου έφτασε στις 10 Μαρτίου. Ο Κάρολος αμφέβαλλε αρχικά για την αξιοπιστία της κοπέλας που δεν είχε ξαναδεί. Για να τη δοκιμάσει πήγε να την υποδεχτεί με τα ρούχα ενός απλού αυλικού. Παρόλα αυτά η Ζαν τον αναγνώρισε αμέσως, λέγοντας του: "να έχεις μια γλυκιά ζωή αφέντη βασιλιά μου!". Ο Κάρολος πίστευσε πραγματικά ότι η κοπέλα ήταν απεσταλμένη του θεού, γέμισε εμπιστοσύνη και πίστη ότι θα ολοκληρωθούν τα σχέδια του.

Η τελική νίκη επί των Άγγλων

Μετά τη συνάντηση της με τον Κάρολο η Ιωάννα οδήγησε τον Μάρτιο του 1429 τις Γαλλικές δυνάμεις στην Ορλεάνη με μια ομάδα από σπουδαίους στρατηγούς. Οι Άγγλοι έλυσαν την πολιορκία (8 Μάϊου 1429), αυτό ήταν το πρώτο βήμα στη στροφή του πολέμου, κατόπιν γνώρισαν μεγάλη συντριβή στη "μάχη του Πατάι" (18 Ιουνίου 1429) και έχασαν τις μισές από τις δυνάμεις τους. Οι Άγγλοι δραπέτευσαν σε περιοχή ελεγχόμενη από Βουργουνδούς και ο Κάρολος στέφτηκε βασιλιάς στον Καθεδρικό ναό του Ρενς σαν Κάρολος Ζ΄ της Γαλλίας (17 Ιουλίου 1429). Ο Ιωάννης Β΄ του Λουξεμβούργου-Λινί με στρατεύματα από τη Βουργουνδία συνέλαβε την Ιωάννα στην Κομπιένη (24 Μάϊου 1430) και την παρέδωσε στους Άγγλους.Pernoud & Clin 1999, σ. 88 Σε ένα δικαστήριο που ακολούθησε με επιφανείς Άγγλους κληρικούς όπως ο Πιέρ Κοσόν καταδικάστηκε σε θάνατο για μαγεία, κάηκε στον πάσσαλο (30 Μάϊου 1431).Pernoud & Clin 1999, σσ. 103–137, 209 Η Ιωάννα της Λωρραίνης και η σύζυγος του Μαρία του Ανζού που τον βοήθησε μέσω των δυνάμεων της πεθεράς του Γιολάντας ήταν οι δύο γυναίκες που πρόσφεραν τις πολυτιμότερες υπηρεσίες στον Κάρολο, η μεγάλη αγάπη της ζωής του ήταν η ερωμένη του Αγνή Σορέλ. Ο Κάρολος Ζ΄ και ο δούκας της Βουργουνδίας Φίλιππος ο Αγαθός υπέγραψαν τη "Συνθήκη του Άρρας" (1435), με αυτή τα δύο αντίπαλα ξαδέλφια συμφιλιώθηκαν και αποφάσισαν να αντιμετωπίσουν μαζί τους Άγγλους. Με τη Συνθήκη αυτή ο Κάρολος Ζ΄ πέτυχε τον βασικό του στόχο, να τον αναγνωρίσει όλη η οικογένεια του βασιλιά των Γάλλων και να ενώσει τη χώρα του.Brady, Thomas A. (1994). Handbook of European History 1400–1600. 2. Leiden: E. J. Brill. σ. 373 Μέσα σε δύο δεκαετίες ανακατέλαβε ολόκληρη τη Γαλλία από τους Άγγλους, εκτός από το βορειότερο σημείο, το ακρωτήρι του Καλαί.

Εμφύλιος με τον γιο του

Τα τελευταία χρόνια της βασιλείας του Καρόλου Ζ΄ έμειναν γνωστά για τις συγκρούσεις με τον διάδοχο του Λουδοβίκο ΙΑ' της Γαλλίας, ο οποίος του ζητούσε περισσότερες εξουσίες αλλά ο Κάρολος το αρνήθηκε. Ο Λουδοβίκος συγκρούστηκε σκληρά με τον πατέρα του ιδιαίτερα την ερωμένη του Αγνή Σορέλ, σε μία περίπτωση την οδήγησε απειλητικά με ένα σπαθί στο κρεβάτι του Καρόλου. Όταν γεννήθηκε ο μικρότερος αδελφός του Κάρολος (1446) ο δελφίνος Λουδοβίκος εξορίστηκε στην Ντωφινέ και δεν συνάντησε ξανά τον πατέρα του. Ο Λουδοβίκος αρνήθηκε όλα τα αιτήματα του πατέρα του να επιστρέψει στη βασιλική αυλή, δραπέτευσε στην αυλή του δούκα της Βουργουνδίας Φιλίππου του Αγαθού (1556). Το 1458 ο Κάρολος αρρώστησε, όταν μία πληγή στο γόνατο (από διαβήτη ή σύφιλη) δεν έκλεινε, προκαλώντας του ψηλό πυρετό. Ο Κάρολος νόμιζε ότι πλησιάζει το τέλος του και κάλεσε τον γιο του Λουδοβίκο που βρισκόταν στην Αβέν-συρ-Ελπ να έρθει από την εξορία και να αναλάβει την εξουσία, αφού πρώτα συμφιλιωθούν. Ο Λουδοβίκος αρνήθηκε έντονα και κάλεσε τους διασημότερους αστρολόγους να προβλέψουν πότε θα πεθάνει ο πατέρας του, ώστε να επιστρέψει στη Γαλλία μετά το θάνατο εκείνου, τον ασθενή βασιλιά επέβλεπε ο μικρότερος γιος του Κάρολος.

Οι αστρολόγοι απάντησαν στον Λουδοβίκο, ότι ο πατέρας του θα πέθαινε σε δυόμισι χρόνια. Πραγματικά για δυόμισι χρόνια η κατάσταση της υγείας του βασιλιά χειροτέρευε, αλλά δεν πέθαινε, μένοντας ωστόσο κατάκοιτος. Μετά από δυόμισι χρόνια ένα νέο απόστημα, που άρχισε ολοένα να μεγαλώνει, εμφανίστηκε στο στόμα του. Τότε ο Κάρολος κατάλαβε ότι πλησιάζει το τέλος του και έκανε νέα έκκληση στον γιο του να έρθει. Ο ισχυρογνώμων και κακόβουλος προς τον πατέρα του διάδοχος, για άλλη μια φορά αρνήθηκε λέγοντας ότι θα επιστρέψει μόνο μετά τον θάνατο εκείνου. Τελικά το απόστημα μεγάλωσε, τόσο πολύ που ο Κάρολος δεν μπορούσε ούτε καν να μιλήσει και να φάει. Έτσι στις 22 Ιουλίου 1461 πέθανε από ασιτία, τάφηκε στη Βασιλική Σαιν-Ντενί.
Η βασιλεία του Καρόλου Ζ΄ παρά το γεγονός ότι επισκιάζεται από τον μαρτυρικό θάνατο της Ιωάννας της Λωρραίνης θεωρείται θετική, ο Εκατονταετής Πόλεμος έληξε θετικά για τους Γάλλους κάτι που δεν κατάφεραν όλοι οι προκάτοχοι του. Ο Νικολό Μακιαβέλι ισχυρίζεται στα Χρονικά του ότι αν ο γιος του Λουδοβίκος ΙΑ΄ συνέχιζε την ίδια πολιτική η Γαλλία θα γινόταν ανίκητη.

Οικογένεια

Νυμφεύτηκε το 1422 την 2η εξαδέλφη του Μαρία του Ανζού, κόρη τού Λουδοβίκου Β΄, δούκα τού Ανζού, παιδιά του ήταν:Ashdown-Hill 2016, σ. 24
 Λουδοβίκος ΙΑ΄ 1423-1483, βασιλιάς της Γαλλίας.
 Αικατερίνη 1428–1446, παντρεύτηκε τον Κάρολο των Βαλουά δούκα της Βουργουνδίας.
 Γιολάντα 1434–1478, παντρεύτηκε τον Αμεδαίο Ζ΄ δούκα της Σαβοΐας.
 Ιωάννα 1435–1482, παντρεύτηκε τον Ιωάννη Β΄ των Βουρβόνων δούκα του Μπουρμπόν.
 Μαγδαληνή 1443– 1486, παντρεύτηκε τον Γκαστόν των Φουά πρίγκιπα της Βιάνα (διάδοχο της Ναβάρρας).
 Κάρολος 1446-21472, δούκας του Μπερρύ.
 Ραδεγόνδη 1428-1444, απεβ. 16 ετών· Ιωάννα 1438-1446, απεβ. 8 ετών· Ιάκωβος 1432-1437, απεβ. 5 ετών· Μαργαρίτα 1437-1438, απεβ. 1 έτους· Ιωάννης 1426, Φίλιππος 1436, Ισαβέλλα 1441.

Από μη νόμιμες σχέσεις, είχε φυσικά τέκνα. Από την Αγνή Σορέλ:
 (νόθη) Μαρία Μαργαρίτα γενν. 1444.
 (νόθη) Καρλόττα, παντρεύτηκε τον Ιάκωβο του Μπρεζέ και γιος τους ήταν ο:
 Λουδοβίκος του Μπρεζέ απεβ. 1531, κύριος του Ανέ. Νυμφεύτηκε τη Ντιάν ντε Πουατιέ.
Άλλη ερωμένη του ήταν η Αντουανέτ ντε Μαινιελαί, εξαδέλφη της Αγνής Σορέλ.

Πρόγονοι

Παραπομπές

Πηγές

Ashdown-Hill, John (2016). The Private Life of Edward IV. Amberley Publishing. 
Fletcher, Stella (2013). The Longman Companion to Renaissance Europe, 1390-1530. Routledge. 
Hanawalt, Barbara (1998). The Middle Ages: An Illustrated History. New York: Oxford University Press.
Taylor, Aline (2001). Isabel of Burgundy: The Duchess who played Politics in the Age of Joan of Arc, 1397–1471. Madison Books.
Pernoud, R.; Clin, M. (1999). Joan of Arc: her story. Translated by Jeremy Adams. St. Martin's Griffin. 
Taylor, Aline, Ισαβέλλα της Βουργουνδίας.
Vale, M. (1 October 1974). Charles VII. University of California Press. 
Wagner, J. (2006). Encyclopedia of the Hundred Years War (PDF). Greenwood Press. 
Ward, A.W.; Prothero, G.W.; Leathes, Stanley, eds. (1934). The Cambridge Modern History. Cambridge at the University Press.

Κατηγορία:Βασιλείς της Γαλλίας
Κατηγορία:Οίκος των Βαλουά
Κατηγορία:Δούκες του Μπερί
Κατηγορία:Πρόσωπα του Εκατονταετούς Πολέμου