Χαλκί Νάξου

Το Χαλκί ( ή επίσημα Χαλκείον ή λανθασμένα ΤραγαίαΤραγαία ονομάζεται η ευρύτερη περιοχή, γνωστή και ως λεκανοπέδιο της Τραγαίας ή οροπέδιο της Τραγαίας. Από εκεί πήρε και το όνομά του ο Δήμος της Τραγαίας (με έδρα το Χαλκείο) που εξυπηρετούσε τα χωριά της περιοχής.) είναι χωριό στο οροπέδιο της Τραγαίας στην κεντρική Νάξο, που αποτελείται από τους οικισμούς Χαλκί, Ακάδημους, Καλόξυλο και Κεραμί, λίγο-πολύ απομακρυσμένους μεταξύ τους (και παλαιότερα διαφορετικοί οικισμοί-χωριά). Ο κεντρικός οικισμός (το Χαλκί) βρίσκεται 15-16 χλμ. από τη Χώρα της Νάξου, σε υψόμετρο 270-280 μέτρων. Στην τελευταία απογραφή (2021) το σύνολο των τεσσάρων οικισμών είχε 179 μονίμους κατοίκους. Είναι έδρα της τοπικής κοινότητας Χαλκείου και της Δημοτικής Ενότητας Δρυμαλίας και υπάγεται στον Δήμο Νάξου και Μικρών Κυκλάδων.
μικρογραφία|Το πηγαδούλι στο Χαλκί

 Πληροφορίες 
Το Χαλκί είναι ένα χωριό που ξεχωρίζει για την αρχιτεκτονική των σπιτιών του, τα οποία είναι χαρακτηριστικά δείγματα του νεοκλασικισμού, που μαρτυρούν την οικονομική ευρωστία που γνώρισε το χωριό σε παλαιότερες εποχές. Το χωριό εκτός από δημοτικό σχολείο έχει και γυμνάσιο και γενικό λύκειο που εξυπηρετούν τους μαθητές και των γύρω ορεινών χωριών.
μικρογραφία|Κτίριο στο Χαλκί

Στην τοπική κοινότητα του Χαλκείου ανήκουν τα χωριά Ακάδημοι, ο Καλόξυλος, το Κεραμί, η Ράχη (ή Μονοίτσια), το Μετόχι, το Κουτσοχεράδο, το Τσικαλαριό και το Χαλκί. Ακριβώς προ της εισόδου στο Χαλκί, από τη Χώρα, υφίσταται παλαιό στενό γεφύρι (διατηρητέο) που χρήζει ιδιαίτερης προσοχής. Συνεχίζοντας προς την έξοδο, προς τα ορεινά χωριά, υφίσταται οδική διασταύρωση προς Φιλώτι - Απείρανθο - Σταυρό Κεραμωτής και Μονή Νάξου - Σταυρό Κεραμωτής απ΄ όπου και συνεχίζει ενιαίος οδικός άξονας προς Απόλλωνα Νάξου. Στη διασταύρωση αυτή του Χαλκίου βρίσκεται το ηρώο του χωριού, το κλειστό πλέον Ειρηνοδικείο καθώς και ο πυροσβεστικός σταθμός της Νάξου. Εδώ λειτουργεί το Γενικό Λύκειο Τραγαίας Νάξου, που συγκεντρώνει μαθητές από όλη την ορεινή Νάξο.

Μέσα στο χωριό και τριγύρω του υπάρχουν πολλά αρχαιολογικά μνημεία, βυζαντινές εκκλησίες γεμάτες τοιχογραφίες και ψηλοί ενετικοί πύργοι.Γενικά υπάρχουν πολλές εκκλησίες από τη Βυζαντινή περίοδο στην περιοχή. Σημαντικά μνημεία είναι η Παναγία η Πρωτόθρονος (6ος αιώνας μ.Χ.), αφιερωμένη στον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου, ο Άγιος Γεώργιος ο Διασορίτης (11ος αιώνας μ.Χ.), ο Ταξιάρχης στα Μονοίτσια (πρώτη χιλιετία) και ο πύργος του Μπαρότση (ν. βεν. Barozzi), ή Γρατσία μετέπειτα, μεγαλόπρεπο κτίριο που κτίστηκε στις αρχές του 17ου αιώνα από την ενετική οικογένεια Οικογένεια Μπαρότσι (ν. βεν. Barozzi), καθώς και του Παπαδάκη (Μαρκοπολίτη) στους Ακαδήμους.

Το Χαλκί, λόγω της θέσης του (στην κεντρική Νάξο) υπήρξε στα βυζαντινά χρόνια και, κυρίως, κατά τη μέση περίοδο, ένα αξιόλογο διοικητικό κέντρο. Αποτελεί ένα μέρος, επίσης, που κρατάει δυνατή στους αιώνες την πνοή των χρόνων του παρελθόντος καθώς συνθέτει μέσα από τα βυζαντινά μνημεία την εικόνα που είχε το νησί κατά την παλαιοχριστιανική και βυζαντινή εποχή (Ποταμιάνου- Αχειμάστου, 2016).

Τα τελευταία χρόνια ο οικισμός έχει έντονη ανάπτυξη. Αποτελεί την ορεινή έδρα του Δήμου.

 Πληθυσμιακή εξέλιξη 
Επειδή από την απογραφή του 1981 οι πληθυσμοί των οικισμών Ακάδημοι, Καλόξυλος και Κεραμί συναθροίζονται στον πληθυσμό του Χαλκείου, στον πίνακα που ακολουθεί παρουσιάζονται για τα προηγούμενα έτη αναλυτικά με το σύνολο για να υπάρχει μια διαχρονική εικόνα (βλ. παρακάτω στις «Διοικητικές μεταβολές» έτος 1981).
Έτος1835187918891896190719201928194019511961197119811991200120112021Χαλκείο170143144147169269232209188185136351323466368179Ακάδημοι117103798999908377676751Καλόξυλος306321294327294289297262245210140Κεραμί20515213110410312112613714712996Σύνολο798719648667665769732685647591423351323466368179ΠηγέςΦΕΚ Α4/1835 σελ. 31 και 38 (σελ. 3 και 10 του pdf ) από ΕΕΤΑΑ. Δημοσιεύθηκε 26 Φεβρ.1835. Αρχειοθετήθηκε 08/03/2018. Ανακτήθηκε 27/02/2018.«Πληθυσμός 1879», Μέρος τρίτον σελ. 97 (pdf σελ. 182), από ΕΛΣΤΑΤ, Αρχειοθετήθηκε 25/04/2017, Ανακτήθηκε 08/01/2018«Πληθυσμός: απογραφή της 15-16 Απριλίου 1889», σελ. 110 (στο pdf σελ. 133), από ΕΛΣΤΑΤ, Αρχειοθετήθηκε 07/11/2017, Ανακτήθηκε 08/01/2018«Στατιστικά αποτελέσματα της απογραφής του πληθυσμού κατά την 5-6 Οκτωβρίου 1896», σελ. 125 (σελ. 232 του pdf), από ΕΛΣΤΑΤ, Αρχειοθετήθηκε 07/11/2017, Ανακτήθηκε 08/01/2018.«Στατιστικά αποτελέσματα της γενικής απογραφής του πληθυσμού κατά την 27 Οκτωβρίου 1907», σελ. 409 (στο pdf σελ. 412), από ΕΛΣΤΑΤ, Αρχειοθετήθηκε 07/11/2017, Ανακτήθηκε 08/01/2018«Πληθυσμός του Βασιλείου της Ελλάδος κατά την απογραφή της 19 Δεκεμβρίου 1920», σελ. 183 (pdf σελ. 204), από ΕΛΣΤΑΤ, Αρχειοθετήθηκε 07/06/2015, Ανακτήθηκε 08/01/2018«Πληθυσμός της Ελλάδος κατά την απογραφήν της 15-16 Μαϊου 1928», σελ. 217 (pdf σελ. 237), από ΕΛΣΤΑΤ, Αρχειοθετήθηκε 4/3/2016, Ανακτήθηκε 8/1/2018«Πληθυσμός της Ελλάδος κατά την απογραφήν της 16 Οκτωβρίου 1940», σελ. 244 (pdf σελ. 268), από ΕΛΣΤΑΤ, Αρχειοθετήθηκε 25/4/2017, Ανακτήθηκε 8/1/2018«Πληθυσμός της Ελλάδος κατά την απογαφήν της 7ης Απριλίου 1951», σελ. 121 (pdf σελ. 121), από ΕΛΣΤΑΤ, Αρχειοθετήθηκε 4/3/2017, Ανακτήθηκε 8/1/2018«Αποτελέσματα της απογραφής πληθυσμού - κατοικιών της 19ης Μαρτίου 1961», Πίνακας 1, σελ. 276 (pdf σελ. 346), από ΕΛΣΤΑΤ, Αρχειοθετήθηκε 6/3/2017, Ανακτήθηκε 8/1/2018«Πληθυσμός της Ελλάδος κατά την απογραφήν της 14ης Μαρτίου 1971», σελ. 115 (pdf σελ. 115), από ΕΛΣΤΑΤ, Αρχειοθετήθηκε 24/10/2014, Ανακτήθηκε 8/1/2018«Αποτελέσματα απογραφής πληθυσμού - κατοικιών της 5ης Απριλίου 1981», σελ. 449 (σελ. 449 του pdf), από ΕΛΣΤΑΤ. Αρχειοθετήθηκε 8/1/2018. Ανακτήθηκε 8/1/2018«Πραγματικός πληθυσμός της Ελλάδος κατά την απογραφή της 17ης Μαρτίου 1991 κατά νομούς, επαρχίες, δήμους, κοινότητες και οικισμούς », σελ. 149 (σελ. 151 του pdf), από ΕΛΣΤΑΤ, Αρχειοθετήθηκε 20/08/2017, Ανακτήθηκε 08/01/2018«Απογραφή πληθυσμού - κατοικιών της 18ης Μαρτίου 2001», σελ. 268 (σελ. 270 του pdf), από ΕΛΣΤΑΤ, Αρχειοθετήθηκε 29/07/2017, Ανακτήθηκε 08/01/2018«ΦΕΚ αποτελεσμάτων ΜΟΝΙΜΟΥ πληθυσμού», σελ. 10849 (pdf σελ. 375), και σε μορφή Excel «Πίνακας αποτελεσμάτων ΜΟΝΙΜΟΥ Πληθυσμού-Απογραφής 2011» στην ιστοσελίδα της ΕΛΣΤΑΤ. Αρχειοθετήθηκε 24/11/2017. Ανακτήθηκε 09/01/2018.

 Διοικητικές μεταβολές 
 Το 1835, με 170 κατοίκους (45 οικογένειες), Ο οικισμός με την ονομασία «Χαλκί», ορίζεται έδρα του δήμου Τραγαίας.«1835 σχηματισμός Δήμων Νάξου»από orinosaxotis.blogspot.gr. Δημοσιεύθηκε 02/01/2015. Αρχειοθετήθηκε 09/03/2018. Ανακτήθηκε 09/03/2018.
 Το 1912, ο δήμος Τραγαίας καταργείται (βλ. λήμμα: Δήμος Τραγαίας) και ο οικισμός ορίζεται έδρα της κοινότητας Χαλκίου.«ΦΕΚ 261Α 31/8/1912» σελ. 1514 (σελ. 2 του pdf), από ΕΕΤΑΑ. Αρχειοθετήθηκε 16/06/2012. Ανακτήθηκε 27/02/2018.
 Το 1940, στην απογραφή, το όνομα του οικισμού διορθώνεται σε «Χαλκείον» από «Χαλκί».«16/10/1940. Το όνομα του οικισμού διορθώνεται σε Χαλκείον» από ΕΕΤΑΑ. Αρχειοθετήθηκε 18/03/2018. Ανακτήθηκε 18/03/2018.
 Το 1981, στην απογραφή, οι οικισμοί Ακάδημοι, Καλόξυλος και Κεραμί, καταργούνται σαν «ανεξάρτητοι οικισμοί» και προσαρτώνται (και απογράφονται) στον οικισμό του Χαλκείου.«5/4/1981. Στον οικισμό προσαρτάται ο καταργούμενος οικισμός Ακάδημοι της κοινότητας Χαλκείου, κλπ» από ΕΕΤΑΑ. Αρχειοθετήθηκε 18/03/2018. Ανακτήθηκε 18/03/2018.
 Το 1997, με την εφαρμογή του προγράμματος Καποδίστριας (νόμος 2539/97), η κοινότητα του Χαλκείου καταργείται και ο οικισμός προσαρτάται στο νεοσύστατο δήμο Δρυμαλίας με έδρα τον οικισμό Χαλκείο.«ΦΕΚ 244Α - 04/12/1997»σελ. 8815 (σελ. 27 του pdf), από ΕΕΤΑΑ. Αρχειοθετήθηκε 30/03/2017. Ανακτήθηκε 27/02/2018. Συγκεκριμένα, με το πρόγραμμα Καποδίστριας υπαγόταν στο Δημοτικό Διαμέρισμα Χαλκείου, του Δήμου Δρυμαλίας, του νομού Κυκλάδων, στο γεωγραφικό διαμέρισμα Νήσων Αιγαίου Πελάγους.
 Το 2010, με την εφαρμογή του προγραμματος Καλλικράτης (νόμος 3852/2010), καταργείται ο δήμος Δρυμαλίας και ο οικισμός προσαρτάται στον νεοσύστατο δήμο Νάξου & Μικρών Κυκλάδων.«ΦΕΚ 87Α - 07/06/2010»σελ. 1791 (σελ. 7 του pdf ), από ΕΕΤΑΑ. Αρχειοθετήθηκε 27/02/2018. Ανακτήθηκε 27/02/2018. 
Σήμερα, μετά την τελευταία μεταβολή του 2010 (πρόγραμμα Καλλικράτης), αποτελεί μαζί με τους οικισμούς Ζωοδόχο Πηγή ( 174 κ.) και Ράχη ( 1 κ.) την Τοπική Κοινότητα Χαλκείου ( 543 κ.). Η τ.κ. Χαλκείου υπάγεται στη δημοτική ενότητα Δρυμαλίας, του δήμου Νάξου και Μικρών Κυκλάδων, της περιφερειακής ενότητας Νάξου (του πρώην νομού Κυκλάδων), στην περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου.

 Συλλογή φωτογραφιών 

 Δείτε επίσης 
 Δήμος Τραγαίας

Σημειώσεις

 Παραπομπές 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Πολιτιστικός Σύλλογος Τραγαίας Νάξου

Κατηγορία:Χωριά της περιφερειακής ενότητας Νάξου