Λικίνιος

Ο Βαλέριος Λικινιανός Λικίνιος , λατιν.: Valerius Licinianus Licinius (π. 265 - 325) ήταν Ρωμαίος Αυτοκράτορας (πρώτα της Δύσης και μετά της Ανατολής) από το 308 έως το 324. Για το μεγαλύτερο μέρος της βασιλείας του, ήταν συνεργάτης και αντίπαλος του Κωνσταντίνου Α΄, με τον οποίο συνυπέγραψε το διάταγμα των Μεδιολάνων που παραχώρησε επίσημη ανοχή στους Χριστιανούς στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Τελικά ηττήθηκε στη μάχη της Χρυσόπολης (324 μ.Χ.) και αργότερα εκτελέστηκε με εντολή τού Κωνσταντίνου Α΄.

 Πρώιμη βασιλεία 
Γεννημένος σε μία Δακική   αγροτική οικογένεια στην Άνω Μοισία, ο Λικίνιος συνόδευσε τον στενό παιδικό του φίλο και μελλοντικό Αυτοκράτορα της Ανατολής Γαλέριο, στην Περσική εκστρατεία το 298.  Ο Γαλέριος τον εμπιστευόταν αρκετά, ώστε το 307 στάλθηκε ως απεσταλμένος στην Ιταλία, για να προσπαθήσει να καταλήξει σε κάποιο είδος συμφωνίας με τον σφετεριστή Μαξέντιο.  Όταν ο Γαλέριος πήγε να ασχοληθεί προσωπικά με τον Μαξέντιο μετά το τέλος τού Σεβήρου Β', άφησε τις ανατολικές επαρχίες στη φροντίδα του Λικίνιου. 

Με την επιστροφή του στην Ανατολή, ο Γαλέριος ανέδειξε τον Λικίνιο στον βαθμό του Αυγούστου στη Δύση στις 11 Νοεμβρίου 308, και υπό την άμεση διοίκησή του βρίσκονταν οι βαλκανικές επαρχίες του Ιλλυρικού, της Θράκης και της Παννονίας.  Το 310 ανέλαβε τη διοίκηση του πολέμου εναντίον των Σαρματών, προκαλώντας τους μία σοβαρή ήττα.  Μετά το τέλος τού Γαλερίου τον Μάιο του 311,  ο Λικίνιος σύναψε συμφωνία με τον ανιψιό του Γαλερίου, Μαξιμίνο Δάια καίσαρα της Ανατολής, για να μοιραστούν μεταξύ τους τις ανατολικές επαρχίες. Έτσι ο Λικίνιος, που ήταν ο επίσημος Αύγουστος της Δύσης, έλαβε τις ευρωπαϊκές επαρχίες του Γαλερίου και ο Μαξιμίνος Δάιας τις ασιατικές: ο Ελλήσποντος και ο Βόσπορος έγιναν η διαχωριστική γραμμή τους. 

Μία συμμαχία μεταξύ του Μαξιμίνου Δάια και του σφετεριστή Μαξεντίου ανάγκασε τους δύο εναπομείναντες Αυτοκράτορες να συνάψουν επίσημη συμφωνία μεταξύ τους.  Έτσι, τον Μάρτιο του 313, ο Λικίνιος νυμφεύτηκε τη Φλ. Ιουλία Κωνσταντία, ετεροθαλή αδελφή του Κωνσταντίνου Α΄,  στο Μεδιόλανον (σημερινό Μιλάνο). Απέκτησαν έναν γιο, τον Λικινιανό, το 315. Ο γάμος τους ήταν η αφορμή για το κοινό εκδοθέν «διάταγμα του Μεδιολάνου», το οποίο επανέκδωσε το προηγούμενο διάταγμα του Γαλέριου, επιτρέποντας την άσκηση του Χριστιανισμού (και οποιασδήποτε θρησκείας θα μπορούσε κανείς να επιλέξει) στην Αυτοκρατορία,  με πρόσθετες διατάξεις που αποκατέστησαν τις κατασχεμένες περιουσίες στις χριστιανικές εκκλησίες, και απάλλαξαν τον χριστιανό κλήρο από τα δημοτικά πολιτικά καθήκοντα.  Η σύνταξη του διατάγματος, όπως αναπαράγεται από τον Λακτάντιο -ο οποίος ακολουθεί το κείμενο, που επισυνάπτει ο Λικίνιος στη Νικομήδεια στις 14 Ιουνίου 313, μετά την ήττα του Μαξιμίνου Δάια- χρησιμοποιεί ουδέτερη γλώσσα, εκφράζοντας τη βούληση να εξευμενίσει «οποιαδήποτε θεότητα στην έδρα των ουρανών».

εναλλ.=Brown coin depicting Licinius with laurel wreath facing right|αριστερά|μικρογραφία|Φόλλις που κόπηκε στο Λονδίνιον, π. 311, επιγρ.: LICINIUS P. F. ΑVG .
μικρογραφία|Θρίαμβος του Λικίνιου σε καμέο.Νομισματικό τμήμα της Εθν. Βιβλιοθήκης της Γαλλίας.  
εναλλ.=Gold coin depicting Licinius with laurel wreath facing right|μικρογραφία|300εσ|Σόλιδος που κόπηκε στους Τρεβήρους (TR.), π. 310–313. Επιγραφή στην μπροστινή όψη:  LICINIUS P. F. AVG. / IOVI CONSERVATORI AVGG, P. TR.

Εν τω μεταξύ, ο Μαξιμίνος Δάιας αποφάσισε να επιτεθεί στον Λικίνιο. Φεύγοντας από τη Συρία με 70.000 άνδρες, έφτασε στη Βιθυνία, αν και ο σκληρός καιρός που συνάντησε στην πορεία, είχε αποδυναμώσει σοβαρά τον στρατό του. Τον Απρίλιο του 313 διέσχισε τον Βόσπορο και πήγε στο Βυζάντιο, το οποίο κρατούσαν τα στρατεύματα του Λικίνιου. Απτόητος, κατέλαβε την πόλη μετά από ενδεκαήμερη πολιορκία. Μετακόμισε στην Ηράκλεια, την οποία κατέλαβε μετά από σύντομη πολιορκία, πριν μετακινήσει τις δυνάμεις του στον πρώτο σταθμό συγκέντρωσης. Με ένα πολύ μικρότερο σώμα ανδρών, πιθανώς περίπου 30.000,  ο Λικίνιος έφτασε στην Αδριανούπολη, ενώ η Δάιας πολιορκούσε ακόμη την Ηράκλεια. Πριν από την αποφασιστική μάχη, ο Λικίνιος φέρεται να είχε ένα όραμα, στο οποίο ένας άγγελος του απήγγειλε μία γενική προσευχή που μπορούσε να υιοθετηθεί από όλες τις λατρείες, την οποία ο Λικίνιος επανέλαβε στη συνέχεια στους στρατιώτες του.  Στις 30 Απριλίου 313 οι δύο στρατοί συγκρούστηκαν στη μάχη του Τζιράλουμ και οι δυνάμεις του Δάια συντρίφθηκαν. Ο Δάιας διέφυγε μεταμφιεσμένος σε σκλάβο, και κατέφυγε στη Νικομήδεια,  όπου οχύρωσε την περιοχή γύρω από τις Κιλίκιες Πύλες. Ο στρατός του Λικίνιου διέσχισε την περιοχή, και ο Δάιας υποχώρησε στην Ταρσό, όπου ο Λικίνιος συνέχισε να τον πιέζει σε στεριά και θάλασσα. Ο πόλεμος μεταξύ τους έληξε μόνο με το τέλος τού Δάια τον Αύγουστο του 313. 

Ο Λικίνιος αναζήτησε και σκότωσε πολλούς συγγενείς των Τετραρχών -τη σύζυγο του Δάια και τα δύο παιδιά του, τον γιο του Σεβήρου, Φλάβιο Σεβεριανό, τον γιο του Γαλέριου, Κανδιδιανό, τη σύζυγο του Διοκλητιανού, Πρίσκα, και τη Γαλερία Βαλερία, κόρη του Διοκλητιανού και σύζυγο του Γαλέριου. 

Δεδομένου ότι ο Κωνσταντίνος είχε ήδη συντρίψει τον αντίπαλό του, τον Μαξέντιο, το 312, οι δύο άνδρες αποφάσισαν να μοιράσουν τον ρωμαϊκό κόσμο μεταξύ τους. Ως αποτέλεσμα αυτής της διευθέτησης, η Τετραρχία αντικαταστάθηκε από ένα σύστημα δύο Αυτοκρατόρων, που ονομάζονταν Αύγουστοι: ο Λικίνιος έγινε Αύγουστος της Ανατολής, ενώ ο κουνιάδος του, Κωνσταντίνος Α΄, έγινε Αύγουστος της Δύσης. 

Αφού σύναψε τη συμφωνία, ο Λικίνιος έσπευσε αμέσως στην Ανατολή, για να αντιμετωπίσει μία άλλη απειλή, μία εισβολή από την Περσική αυτοκρατορία των Σασσανιδών. 

 Σύγκρουση με τον Κωνσταντίνο Α΄ 
Το 316 ξεκίνησε εμφύλιος πόλεμος μεταξύ του Λικίνιου και του Κωνσταντίνου Α΄, στον οποίο ο Κωνσταντίνος Α΄ χρησιμοποίησε το πρόσχημα ότι ο Λικίνιος έκρυβε τον Σενέκιο, τον οποίο ο Κωνσταντίνος Α΄ είχε κατηγορήσει ότι συνωμοτούσε για την ανατροπή του.  Ο Κωνσταντίνος Α΄ επικράτησε στη μάχη των Κιβάλων στην Παννονία (8 Οκτωβρίου 316).  Ως αποτέλεσμα αυτής τής ήττας, ο Λικίνιος όρισε τον Βαλέριο Ουάλη ως συναυτοκράτορά του (με τον οποίο αρχικά σκόπευε να αντικαταστήσει τον Κωνσταντίνο Α΄), μόνο και μόνο για να υποστεί ο Λικίνιος μία ταπεινωτική ήττα στις πεδιάδες στη μάχη της Μαρδίας (γνωστής και ως μάχης του Campus Ardiensis) στη Θράκη, η οποία έλαβε χώρα είτε στα τέλη του 316, είτε στις αρχές του 317. Οι δύο Αυτοκράτορες συμφιλιώθηκαν μετά από αυτές τις δύο μάχες, και ο Λικίνιος σκότωσε τον συναυτοκράτορά του Βαλέριο Ουάλη. 

Κατά τα επόμενα επτά χρόνια, οι δύο αυτοκρατορικοί συνάδελφοι διατήρησαν μία ασταθή εκεχειρία.  Ο Λικίνιος ασχολήθηκε με μία εκστρατεία εναντίον των Σαρματών το 318,  αλλά η ένταση ανέβηκε ξανά το 321, όταν ο Κωνσταντίνος Α΄ καταδίωξε ορισμένους Σαρμάτες, οι οποίοι λεηλατούσαν κάποια εδάφη στο βασίλειό του, πέρα από τον Δούναβη, σε αυτό που τεχνικά ήταν η επικράτεια του Λικίνιου.  Όταν το επανέλαβε αυτό με μία άλλη εισβολή, αυτή τη φορά από τους Γότθους που λεηλατούσαν τη Θράκη υπό τον ηγέτη τους Ραυσίμοδο, ο Λικίνιος παραπονέθηκε ότι ο Κωνσταντίνος Α΄ είχε παραβιάσει τη συνθήκη μεταξύ τους.

Ο Κωνσταντίνος Α΄ δεν έχασε χρόνο, και πέρασε στην επίθεση. Ο στόλος του Λικίνιου, που αποτελούνταν από 350 πλοία, ηττήθηκε από τον στόλο του Κωνσταντίνου Α΄ το 323. Στη συνέχεια το 324 ο Κωνσταντίνος Α΄, δελεασμένος από την «προχωρημένη ηλικία και τις αντιδημοφιλείς κακίες» Licinius entered into an agreement with Maximinus Daza to share the eastern provinces between them. By this point, not only was Licinius the official Augustus of the west but he also possessed part of the eastern provinces as well, as the Hellespont and the Bosporus became the dividing line, with Licinius taking the European provinces and Maximinus taking the Asian. τού συναδέλφου του, κήρυξε ξανά τον πόλεμο εναντίον του, και έχοντας νικήσει τον στρατό εκείνου που αποτελούνταν από 165.000 άνδρες  στη μάχη της Αδριανούπολης (3 Ιουλίου 324), κατάφερε να τον κλείσει εντός των τειχών του Βυζαντίου.   Η ήττα τού ανώτερου στόλου τού Λικίνιου στη μάχη του Ελλησπόντου από τον καίσαρα Κρίσπο, τον μεγαλύτερο γιο του Κωνσταντίνου Α΄, τον ανάγκασε να υποχωρήσει στη Βιθυνία, όπου δόθηκε η τελευταία αντίσταση. Η μάχη της Χρυσόπολης, κοντά στη Χαλκηδόνα (18 Σεπτεμβρίου),  είχε ως αποτέλεσμα την τελική υποταγή του Λικίνιου.  Σε αυτή τη σύγκρουση, ο Λικίνιος υποστηρίχθηκε από τον Γότθο πρίγκιπα Αλίκα. Χάρη στην παρέμβαση τής συζύγου του Φλ. Ιουλίας Κωνσταντίας, αδελφής του Κωνσταντίνου Α΄, τόσο ο Λικίνιος όσο και ο συναυτοκράτοράς του Σ. Μαρτινιανός αρχικά γλίτωσαν τον θάνατο, με τον Λικίνιο να φυλακίζεται στη Θεσσαλονίκη, ενώ ο Μαρτινιανός στην Καππαδοκία. Ωστόσο και οι δύο πρώην Αυτοκράτορες της Ανατολής εκτελέστηκαν στη συνέχεια: μετά την ήττα του, ο Λικίνιος προσπάθησε να ανακτήσει την εξουσία με την υποστήριξη των Γότθων, αλλά τα σχέδιά του αποκαλύφθηκαν και καταδικάστηκε σε θάνατο. Ενώ προσπαθούσε να διαφύγει στους Γότθους, ο Λικίνιος συνελήφθη στη Θεσσαλονίκη. Ο Κωνσταντίνος Α΄ τον απαγχόνισε, κατηγορώντας τον ότι συνωμοτούσε, για να συγκεντρώσει στρατεύματα μεταξύ των βαρβάρων. 

 Χαρακτήρας και υστεροφημία 
αριστερά|μικρογραφία|300εσ|Πιάτο, ένα από έναν θησαυρό πέντε ή έξι πανομοιότυπων αργυρών πινακίων, που εορτάζουν την 10η επέτειο του Λικίνιου ως Αυτοκράτορα. Ανακαλύφθηκε στη Νις της Σερβίας, και τώρα βρίσκεται στο Βρετανικό Μουσείο στο Λονδίνο. Επιγρ.: LICINI AVGUSTE SEMPER VIVCAS (για πάντα να ζήσεις) SIC X, SIC XX (δηλ. τα 10 έτη να γίνουν 20, κ.ο.κ.)

Στο πλαίσιο των προσπαθειών του Κωνσταντίνου Α΄ να μειώσει τη δημοτικότητα του Λικίνιου, παρουσίασε ενεργά τον κουνιάδο του ως υποστηρικτή των παγανιστών. Αυτό μπορεί να μην ίσχυε. Τα σύγχρονα στοιχεία τείνουν να υποδηλώνουν ότι ήταν τουλάχιστον ένθερμος υποστηρικτής των Χριστιανών σε κάποιο σημείο. Συνυπέγραψε το διάταγμα του Μεδιολάνου, το οποίο τερμάτισε τον Μεγάλο Διωγμό, και επιβεβαίωσε τα δικαιώματα των Χριστιανών στο Ανατολικό μισό της Αυτοκρατορίας που είχε στην κατοχή του. Πρόσθεσε επίσης το χριστιανικό σύμβολο στους στρατούς του και προσπάθησε να ρυθμίσει τις υποθέσεις τής εκκλησιαστικής ιεραρχίας, όπως ακριβώς έκαναν ο Κωνσταντίνος Α΄ και οι διάδοχοί του. Η σύζυγός του ήταν ευσεβής Χριστιανή. 

Είναι πιθανό να ασπάστηκε τον Χριστιανισμό.  Ωστόσο ο Ευσέβιος Καισαρείας, γράφοντας υπό την κυριαρχία τού Κωνσταντίνου Α΄, τον κατηγορεί για την εκδίωξη Χριστιανών από το Παλάτι, και την εντολή για στρατιωτικές θυσίες σε παγανιστικούς θεούς, καθώς και για την παρέμβαση στις εσωτερικές διαδικασίες και την οργάνωση της Εκκλησίας.  Έχει διατυπωθεί η θεωρία ότι αρχικά υποστήριζε τους Χριστιανούς μαζί με τον Κωνσταντίνο Α΄, αλλά αργότερα στη ζωή του στράφηκε εναντίον τους και υπέρ της ειδωλολατρίας. 

Τελικά, με το τέλος του Λικίνιου, η μνήμη του στιγματίστηκε με ατιμία· τα αγάλματά του γκρεμίστηκαν· και με διάταγμα, όλοι οι νόμοι και οι δικαστικές διαδικασίες του κατά τη διάρκεια τής βασιλείας του καταργήθηκαν.  Αυτή η επίσημη διαγραφή από τα δημόσια αρχεία ονομάζεται damnatio memoriae.

 Αναφορές 

 Πηγές 

 Grant, Michael (1993), The Emperor Constantine, London. ISBN 0-7538-0528-6
 Pears, Edwin. “The Campaign against Paganism A.D. 324.” The English Historical Review, Vol. 24, No. 93 (January 1909): 1–17.
 Seeck, Otto (1926), "Licinius 31a", Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft, volume 13, part 1, columns 222–231.

Κατηγορία:Δυναστεία του Κωνσταντίνου