Φρειδερίκος Β΄ Χοενστάουφεν

Ο Φρειδερίκος Β΄ (Federico II di Svevia, 26 Δεκεμβρίου 1194 - 13 Δεκεμβρίου 1250) από τον Οίκο των Χοενστάουφεν ήταν Αυτοκράτορας της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας (1220 - 1250), Βασιλιάς της Ιερουσαλήμ (1225 - 1228), Βασιλιάς της Σικελίας (1198-1250), Βασιλιάς της Ιταλίας (1212 - 1250), επίτιμος βασιλέας της Θεσσαλονίκης, Πρίγκιπας του Τάραντα (1205 - 1250), Βασιλιάς της Αρλ (1220 - 1250) και Δούκας της Σουαβίας (1212-1216). Ο Φρειδερίκος Β΄ ήταν γιος και διάδοχος του Ερρίκου ΣΤ΄ της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και της Κωνσταντίας των Ωτβίλ, κόρης του Ρογήρου Β΄ της Σικελίας.

Την εποχή του Φρειδερίκου Β΄ η Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία έφθασε στη μέγιστη επέκταση, επεκτεινόταν από τη Σικελία σε ολόκληρη την Ιταλία και έφτανε μέχρι τη Γερμανία. Οι Σταυροφορίες συνεχίστηκαν με επιτυχία, ο ίδιος κατέλαβε την Ιερουσαλήμ και στέφθηκε βασιλιάς της πόλης· συγκρούστηκε με τον πάπα, αλλά επικράτησε. Ο Φρειδερίκος Β΄ έβλεπε τον εαυτό του ως διάδοχο των Ρωμαίων Αυτοκρατόρων: διεκδίκησε τον τίτλο του "βασιλιά των Ρωμαίων" (1212) και έγινε κάτοχος χωρίς αντίσταση (1215)."His dream of universal power made him regard himself as an emperor of classical times and a direct successor to Augustus", notes Roberto Weiss, The Renaissance Discovery of Classical Antiquity (Oxford: Blackwell) 1973:12. Σε ηλικία τριών ετών στέφτηκε βασιλιάς της Σικελίας μαζί με τη μητέρα του Κωνσταντία του Οίκου των Ωτβίλ, κόρη του Ρογήρου Β΄ της Σικελίας. Τον τίτλο του βασιλιά της Ιερουσαλήμ τον κέρδισε με τον γάμο του με την Ισαβέλλα Β΄ της Ιερουσαλήμ και με τη συμμετοχή του στην ΣΤ΄ Σταυροφορία. Ο Φρειδερίκος Β΄ ήρθε ωστόσο σε σκληρή σύγκρουση με τον πάπα, και αφορίστηκε τέσσερις φορές· ο Πάπας Γρηγόριος Θ΄ έφθασε στο σημείο να τον αποκαλέσει Αντίχριστο. Ο Φρειδερίκος Β΄ ήταν εξαιρετικά καλλιεργημένος αυτοκράτορας, μιλούσε έξι γλώσσες και ήταν προστάτης των γραμμάτων και των τεχνών.http://www.elfinspell.com/VillaniBk6a.html Σημαντικό ρόλο στην καλλιέργειά του έπαιξε η εκπαίδευσή του στη Σικελική σχολή ποίησης: η Σικελική Αυλή στο Παλέρμο ιδρύθηκε το 1220, και καθιέρωσε για πρώτη φορά στο νησί επίσημη γλώσσα τα ιταλικά. Η ποίηση της Σικελίας άφησε σημαντικές επιδράσεις στην Ιταλική λογοτεχνία.Smmartino, Peter; Roberts, William (1 January 2001). Sicily: An Informal History Ο Φρειδερίκος Β΄ απαγόρευσε τη "δίκη με δοκιμασία", που έβλεπε ως ύποπτη.https://web.archive.org/web/20150429053347/http://www.stupormundi.it/Houben1.htm Με το τέλος του ο Οίκος των Χοενστάουφεν ξεκληρίστηκε, η Γερμανία πέρασε μεγάλη περίοδο παρακμής, και ανέκαμωε 250 χρόνια αργότερα, όταν έγινε αυτοκράτορας ο Κάρολος Ε΄.Abulafia, David (2002). Frederick II: A Medieval Emperor. London: Pimlico. σ. 1.

Οι ιστορικοί καταγράφουν τον Φρειδερίκο Β΄ με ιδιαίτερα κολακευτικά λόγια· ο Ντόναλντ Σ. Ντέτουαϊλερ γράφει:

"Ένας άνθρωπος εξαιρετικής μόρφωσης, ενεργητικός και ικανός, που περιγράφεται από τους σύγχρονους ιστορικούς σαν το θαύμα του κόσμου: ο Φρίντριχ Νίτσε τον χαρακτηρίζει τον πρώτο Ευρωπαίο ηγέτη· οι υπόλοιποι ιστορικοί σαν τον πρώτο σύγχρονο βασιλιά. Ο Φρειδερίκος Β΄ εγκαταστάθηκε στη Σικελία και τη νότια Ιταλία με μία πολύ σύγχρονη κυβέρνηση και με ισχυρή γραφειοκρατία".Detwiler, Donald S. (1999). Germany: A Short History. Southern Illinois University Press. σ. 43.

Άνοδος στον θρόνο

Πρώτα χρόνια

Ο Φρειδερίκος Β΄ γεννήθηκε στη Γιέζι κοντά στην Ανκόνα, και ήταν γιος του Γερμανού αυτοκράτορα Ερρίκου ΣΤ΄ και γνωστός ως "γιος της Απουλίας".It is the chapter heading for his early years in Kantorowicz. Οι ιστορικοί γράφουν ότι η 40χρονη μητέρα του Κωνσταντία τον γέννησε σε μία δημόσια πλατεία, για να μην υπάρχει καμία υποψία ότι ήταν νόθος γιος του κρεοπώλη. Βαπτίστηκε στην Ασίζη.Constance had left the new-born to her friend, the duchess of Spoleto. The tradition that his mother wanted to call him "Constantine" is mentioned only in laterhttp://www.treccani.it/enciclopedia/federico-ii-di-svevia-imperatore-re-di-sicilia-e-di-gerusalemme-re-dei-romani_(Dizionario-Biografico)/ Ως βρέφος, ο Φρειδερίκος εξελέγη στη Φραγκφούρτη βασιλιάς των Γερμανών (1196), όμως τα δικαιώματά του στον θρόνο αμφισβήτησαν οι αδελφοί τού πατέρα του Φίλιππος της Σουαβίας και Όθων Α΄ της Βουργουνδίας. Με το τέλος τού πατέρα του (1197) βρισκόταν στην Ιταλία και ταξίδευε για τη Γερμανία, όταν το έμαθε ο κηδεμόνας του Κορράδος του Σπολέτο. Ο Φρειδερίκος επέστρεψε στη Σικελία, και στέφτηκε βασιλιάς στο Παλέρμο σε ηλικία τριών ετών (17 Μαΐου 1198). Η Κωνσταντία που ήταν βασίλισσα της Σικελίας χάρη στα δικαιώματα τού πατέρα της, ορίστηκε αντιβασίλισσα, απαρνήθηκε τα δικαιώματά της στο βασίλειο της Γερμανίας που είχε αποκτήσει με τον γάμο της, και έδιωξε όλους τους Γερμανούς συμβούλους.

Ο αυτοκράτορας Όθων Δ΄

Με το τέλος της Κωνσταντίας, κηδεμόνας του μικρού Φρειδερίκου ορίστηκε ο Πάπας Ιννοκέντιος Γ΄· διδάσκαλός του την ίδια εποχή ήταν ο μετέπειτα πάπας Ονώριος Γ΄. Ένας απεσταλμένος τού θείου του Φίλιππου της Σουαβίας, με τη βοήθεια πλοίων από τη Γένοβα ταξίδευσε στη Σικελία, έκανε απαγωγή τού μικρού Φρειδερίκου, και κυβέρνησε τη Σικελία. Οι Γερμανοί αξιωματούχοι κυβέρνησαν μέχρι την εποχή, που ο μικρός Φρειδερίκος ενηλικιώθηκε (1208)· το πρώτο καθήκον του ήταν να αποκτήσει την εξουσία στη Σικελία και ολόκληρη τη νότια Ιταλία, και να υποτάξει τους βαρόνους. Ο Όθων Δ΄ της Γερμανίας στέφθηκε από τον πάπα Ιννοκέντιο Γ΄ Ρωμαίος αυτοκράτορας (1209). Ο Όθων Δ΄ προσπάθησε να επιβάλει την εξουσία του σε όλους τους βαρόνους στη νότια Ιταλία και τη Σικελία· επειδή φοβήθηκε τις φιλοδοξίες του Φρειδερίκου, προχώρησε σε εκστρατεία, και έφθασε μέχρι την Καλαβρία χωρίς αντίσταση. Ο Ιννοκέντιος Γ΄ αντιδρώντας, ήρθε σε σύγκρουση με τον Όθωνα Δ΄ τον Σεπτέμβριο του 1211 στη "Δίετα της Νυρεμβέργης". Υποστήριξε τους ευγενείς που επαναστάτησαν, και εξέλεξαν νέο βασιλιά τον Φρειδερίκο Β΄, αφόρισε τον Όθωνα Δ΄ και τον διέταξε να επιστρέψει στη Γερμανία. Ο Φρειδερίκος Β΄ εξέπλευσε στο Γκαέτα με μία μικρή συνοδεία, συνάντησε τον πάπα, και υποσχέθηκε να χωρίσει μελλοντικά τον τίτλο του βασιλιά της Σικελίας με τον τίτλο του αυτοκράτορα, και να ορίσει αντιβασίλισσα τη σύζυγό του Κωνσταντία. Μετά τη συνάντηση με τον πάπα προχώρησε στη Λομβαρδία, και έφθασε τον Σεπτέμβριο του 1212 στην Κωνστάντζα λίγες ώρες πριν τον Όθωνα Δ΄.

Επίσημη στέψη


Ο Φρειδερίκος Β΄ στέφτηκε βασιλιάς των Γερμανών στο Μάιντς (9 Δεκεμβρίου 1212),αλλά η εξουσία του ήταν ασθενής και περιοριζόταν μόνο στη νότια Γερμανία, καθώς τη βόρεια με κέντρο το Γκελφ εξακολουθούσε να κατέχει ο Όθων Δ΄, παρά τον αφορισμό του. Η ήττα τού Όθωνα Δ΄ στο Μπουβίν τον ανάγκασε να αποσυρθεί στα κληρονομικά του εδάφη στο Γκελφ χωρίς οπαδούς, όπου και απεβίωσε (1218).Welfs, Hohenstaufen and Habsburgs, Michael Toch, The New Cambridge Medieval History:c.1198-c.1300, Vol. 5, ed. David Abulafia, Rosamond McKitterick, (Cambridge University Press, 1999), 381. Ο Γερμανός πρίγκιπας, με την υποστήριξη του Ιννοκέντιου Γ΄, εξελέγη βασιλιάς των Γερμανών (1215). Η στέψη του έγινε στο Άαχεν από έναν από τους Γερμανούς αρχιεπισκόπους (23 Ιουλίου 1215). Μετά από πέντε χρόνια διαπραγματεύσεων ανάμεσα στον Φρειδερίκο Β΄, τον Ιννοκέντιο Γ΄ και τον διάδοχό του πάπα Ονώριο Γ΄, ο Φρειδερίκος Β΄ εξελέγη από τον Ονώριο Γ΄ αυτοκράτορας· η στέψη του έγινε στη Ρώμη (22 Νοεμβρίου 1220). Την ίδια εποχή ο μεγαλύτερος γιος του Φρειδερίκου Β΄, Ερρίκος, πήρε τον τίτλο του βασιλιά των Ρωμαίων. Ο Φρειδερίκος Β΄, σε αντίθεση με τους προκατόχους του στην Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, δεν έμενε στη Γερμανία. Βοήθησε τον Φίλιππο Β΄ της Γαλλίας και τον Εύδη Γ΄ δούκα της Βουργουνδίας να τερματίσουν τον "Πολεμο της Διαδοχής στην Καμπανία". Επιτέθηκε στη Λωρραίνη, έκαψε το Νανσί, συνέλαβε τον Θεοβάλδο Α΄ δούκα της Λωρραίνης, και τον ανάγκασε να αποσύρει την υποστήριξή του από τον Εράρ του Μπριέν-Ραμρύ.

Πρώτες μεταρρυθμίσεις στη Σικελία

Μετά τη στέψη του (1220), διέμενε είτε στο Βασίλειο της Σικελίας είτε έλλειπε σε Σταυροφορίες, μέχρι το 1236 που επισκέφθηκε για τελευταία φορά τη Γερμανία. Την επόμενη χρονιά επέστρεψε στη Σικελία (1237), και παρέμεινε στο νησί τα επόμενα 13 χρόνια μέχρι το τέλος του· στη Γερμανία παρέμεινε αντικαταστάτης ο γιος του Κορράδος (Δ΄). Στο Βασίλειο της Σικελίας ολοκλήρωσε τις μεταρρυθμίσεις που ξεκίνησε ο παππούς του Ρογήρος Β΄ (1140), και έμειναν γνωστές ως "Ασσίζεις του Αριάνο". Οι αρχικές του προθέσεις φάνηκαν ορατές στις "Ασσίζεις της Κάπουα" (1220), και ολοκληρώθηκαν με το "Καταστατικό του Μέλφι" (1231), μία συλλογή νόμων που παρέμεινε πανίσχυρη για πολλά χρόνια αργότερα. Το βασίλειο της Σικελίας έγινε μία απολυταρχική πεφωτισμένη μοναρχία, και οι νόμοι του Φρειδερίκου Β΄ διατηρήθηκαν στο νησί μέχρι το 1819.

Σταυροφορίες

Ε΄ Σταυροφορία


Την εποχή που ορκίστηκε "βασιλιάς των Ρωμαίων", υποσχέθηκε στον πάπα τη συμμετοχή του σε Σταυροφορία, αλλά παρά τις ασταμάτητες υποσχέσεις του, ο ίδιος δεν πήγε ποτέ: δεν ταξίδευσε ούτε στην Αίγυπτο, όταν αναχώρησε η Ε΄ Σταυροφορία (1217). Ο Λουδοβίκος Α΄ δούκας της Βαυαρίας απεστάλη στην Αίγυπτο σαν εκπρόσωπός του, πάλι χωρίς να πάει ο ίδιος ο αυτοκράτορας. Ο παπικός απεσταλμένος Πελάγιος απέρριψε ενοχλημένος την πρόταση τού Αγιουβίδη σουλτάνου Αλ-Καμίλ (1177 - 1238) να δώσει το Βασίλειο της Ιερουσαλήμ, και σε αντάλλαγμα να αποχωρήσει από την Αίγυπτο λόγω απουσίας του Φρειδερίκου Β΄. Η Σταυροφορία κατέληξε τελικά σε ολοκληρωτική αποτυχία, και η Δαμιέτη έπεσε στους Μουσουλμάνους (1221).Madden, Thomas F. The New Concise History of the Crusades. MD: Rowman and Littlefield Publishers, Inc., 2006. Ο πάπας Ονώριος Γ΄, έντονα ενοχλημένος, κατηγόρησε σαν υπεύθυνο τον αυτοκράτορα Φρειδερίκο Β΄.Honorius III. "Ad Fredericum Romanorum Imperatorem." In Medii Aevi Bibliotheca Patristica Tomus Quartus, edited by Cesar Auguste Horoy, 28–29.

Ο Φρειδερίκος Β΄ είχε συμφωνήσει με τον πάπα Ονώριο Γ΄ (1225) τη συμμετοχή του σε Σταυροφορία πριν το 1228. Ο Φρειδερίκος Β΄ συγκάλεσε Συνέλευση στην Κρεμόνα, τη μεγαλύτερη υπέρ-του-αυτοκράτορα πόλη στη Λομβαρδία, με αιτήματα τη Σταυροφορία και να αποκαταστήσει την αυτοκρατορική εξουσία στη νότια Ιταλία, όπου οι μειονότητες ήταν έντονα δυσαρεστημένες από την καταπίεση. Η Συνέλευση είχε σαν αποτέλεσμα την επανασύσταση της "Αυτοκρατορικής Ένωσης" -από την οποία είχε χάσει ο παππούς του Φρειδερίκος Α΄ Βαρβαρόσσα τον 12ο αι.- με έδρα το Μιλάνο. Η Συνέλευση ακυρώθηκε, αλλά η κατάσταση σταθεροποιήθηκε μετά από συμφωνία του Ονώριου ν ΈνωσηΓ΄ με τον Φρειδερίκο Β΄ και την Ένωση. Το μεγάλο διάστημα που διέμεινε ο Φρειδερίκος Β΄, στην Ένωση απέκτησε σχέσεις με το Τευτονικό Τάγμα, που είχε έδρα με την Ανατολική Πρωσία· αυτό προκάλεσε τις Βόρειες Σταυροφορίες.

Αφορισμοί από τον πάπα

Τα μεγάλα προβλήματα που είχε να αντιμετωπίσει ο Φρειδερίκος Β΄ με τη σταθερότητα στην αυτοκρατορία του, τον ανάγκασαν να καθυστερήσει σημαντικά την αναχώρησή του. Νυμφεύτηκε με συνοικέσιο την Ισαβέλλα Β΄ της Ιερουσαλήμ, διάδοχο του βασιλείου της Ιερουσαλήμ (1225)· ο πεθερός του Ιωάννης του Μπριέν εκθρονίστηκε σύντομα, και έτσι μεταβιβάστηκαν τα δικαιώματά του στον αυτοκράτορα. Ο Φρειδερίκος Β΄ ξεκίνησε τον Αύγουστο του 1227 το ταξίδι του από το Μπρίντιζι για τους Αγίους Τόπους, αλλά οπισθοχώρησε, ένεκα μίας επιδημίας που έπληξε τον στρατό του. Ο αρχηγός τού Τευτονικού Τάγματος Χέρμαν φον Ζάλτσα επλήγη από την ασθένεια, και ζήτησε την επιστροφή τους για να γιατρευτεί. Ο Πάπας Γρηγόριος Θ΄ αφόρισε τον αυτοκράτορα Φρειδερίκο Β΄ (29 Σεπτεμβρίου 1227), επειδή δεν τήρησε ξανά τις υποσχέσεις του για τη Σταυροφορία. Πολλοί χρονικογράφοι αμφισβητούν την άποψη, ότι ο αυτοκράτορας Φρειδερίκος Β΄ έπασχε από μία σοβαρή ασθένεια, που τη χρησιμοποιούσε σαν δικαιολογία για να καθυστερήσει την αναχώρησή του· ο Ρογήρος του Βεντόβερ γράφει:

"Πήγε στη Μεσόγειο και επί τρεις ημέρες προετοίμαζε την αναχώρηση του ... χτυπήθηκε από μία σκληρή ασθένεια, και οπισθοχώρησε ... η δικαιολογία αυτή μαλάκωσε λίγο τη ντροπή για τη νέα αποτυχία".Peters, ed. (1971). "Roger of Wendover". Christian Society and the Crusades. Philadelphia.

Τον Ιούνιο του 1228 ο Φρειδερίκος Β΄ αναχώρησε από το Μπρίντιζι· ο πάπας Γρηγόριος Θ΄ το βρήκε σαν αιτία να ακυρώσει τον αφορισμό, αλλά χάρη στη νέα αποτυχία ο αυτοκράτορας αφορίστηκε για δεύτερη φορά. Ο Φρειδερίκος Β΄ έφθασε τον Σεπτέμβριο στην Άκρα, αλλά βρήκε τους εντόπιους απρόθυμους για πόλεμο και τον στρατό ανίκανο, έτσι έκλεισε ειρήνη με τον Αγιουβίδη σουλτάνο Άλ-Καμίλ. Η Συνθήκη που έκλεισε τον Φεβρουάριο του 1229 συμφωνούσε με την επαναφορά στους Σταυροφόρους πόλεων όπως η Ιερουσαλήμ, η Ναζαρέτ, η Βηθλεέμ και μία παραλιακή ζώνη στη γύρω περιοχή, που δεν είναι ακριβείς οι διαστάσεις της.

Βασιλιάς της Ιερουσαλήμ


Σύμφωνα με τους όρους της Συνθήκης, ο Θόλος του Βράχου και το Τέμενος Αλ-Άκσα θα παρέμεναν σε μουσουλμανικά χέρια, ενώ η Ιερουσαλήμ θα έμενε χωρίς οχυρώσεις. Οι Ναΐτες Ιππότες και οι Ιωαννίτες Ιππότες δεν έμειναν καθόλου ικανοποιημένοι, κατηγόρησαν τον αυτοκράτορα ότι πρόδωσε για προσωπικά οφέλη τη Σταυροφορία και τους στόχους τους. Ο Άλ-Καμίλ ήταν αρκετά οξύθυμος και επικίνδυνος κάθε στιγμή για νέο πόλεμο, αλλά υποσχέθηκε ότι θα παραμείνει ειρηνικός, όσο οι αντίπαλοί του δεν προκαλούσαν. Η Συνθήκη ολοκληρώθηκε με τη στέψη του Φρειδερίκου Β΄ σαν βασιλιά της Ιερουσαλήμ (18 Μαρτίου 1229)· η σύζυγός του Ισαβέλλα ωστόσο απεβίωσε γρήγορα, αφήνοντας τον νήπιο γιο τους Κορράδο ως νόμιμο βασιλιά. Δεν είναι γνωστό, αν η στέψη του ήταν πλήρης με ολόκληρο το τελετουργικό· σε γράμμα που έγραψε στον Ερρίκο Γ΄ της Αγγλίας, αναφέρει ότι τοποθέτησαν στο κεφάλι του το αυτοκρατορικό στέμμα των Ρωμαίων. Στην τελετή στέψης του ο Φρειδερίκος Β΄ φορούσε έναν πολυτελή κόκκινο Αραβικό μανδύα, που χρονολογείται (σύμφωνα με το Μουσουλμανικό ημερολόγιο) από το 528 (1128 μΧ). Η στέψη περιγράφεται ότι έγινε με "πολλή μεγαλοπρέπεια, λάμψη, γενναιοδωρία και αμέτρητες ευχές για την εκπλήρωση των επιθυμιών του". Ο πολυτελής μανδύας με τον οποίο έγινε η στέψη, εκτίθεται σήμερα στο Μουσείο Ιστορίας της Τέχνης στη Βιέννη. Ο Λατίνος πατριάρχης της Κωνσταντινούπολης, Γεράλδος της Λωζάνης, δεν παρέστη στην τελετή: αυτή έγινε από τον επίσκοπο της Καισάρειας υπό τις οδηγίες του πατριάρχη. Ο Φρειδερίκος Β΄ συνάντησε ισχυρή αντίσταση από τους τοπικούς βαρόνους, η οποία οδήγησε σε εξέγερση· πρωτεργάτης ήταν ο Ιωάννης Α΄ κύριος της Βηρυτού, κάτι που τον οδήγησε σε αναχώρηση από την Άκρα (1244).

Αποχώρηση από την Ιερουσαλήμ

Η Ιερουσαλήμ, μετά από σύντομη πολιορκία, έπεσε ξανά στα χέρια των μουσουλμάνων. Η κατοχή της Ιερουσαλήμ έφερε στον Φρειδερίκο Β΄ μεγάλη δόξα και εκτίμηση στους Ευρωπαϊκούς κύκλους, αλλά η απόφασή του να εγκαταλείψει τη Σταυροφορία προκάλεσε τεράστια εκκλησιαστική εχθρότητα. Ο πάπας ακύρωσε με τη "Συνθήκη του Σεπράνο" (1230) τον αφορισμό: η απόφασή του αυτή βασίστηκε μόνο στην απαίτηση των Ευρωπαίων ηγετών που υποστήριζαν τον Φρειδερίκο Β΄. Ο Φίλιππος της Νοβάρα γράφει: "ο αυτοκράτορας εγκατέλειψε την Άκρα ντροπιασμένος, ταπεινωμένος και καταραμένος".Peters (ed.) (1971). "The History of Philip of Novara". Christian Society and the Crusades. Philadelphia. Η κατάκτηση της Ιερουσαλήμ ήταν ωστόσο για τον Φρειδερίκο Β΄ το πρώτο μεγάλο κατόρθωμα μετά την Α΄ Σταυροφορία, και αποκτά διπλή σημασία, αν λάβουμε υπόψη ότι δεν είχε την υποστήριξη της Εκκλησίας· άφησε όμως όταν έφυγε ένα βασίλειο ρημαγμένο με πολλές εμφύλιες συγκρούσεις. Ο Φρειδερίκος Β΄ είχε ωστόσο φανατική υποστήριξη από τις γνήσιες ομάδες των Φραγκισκανών μοναχών, που χλεύαζαν την εχθρότητα του πάπα. Όταν ο Αρνόλδος της Σουαβίας ανακήρυξε τη Δευτέρα Παρουσία για το έτος 1260, ο αυτοκράτορας έκανε κατάσχεση της παπικής περιουσίας, και τη μοίρασε στους άπορους, για τους οποίους δήλωσε ότι ήταν "οι μοναδικοί αληθινοί χριστιανοί".Marvin Harris, Cows, Pigs, Wars and Witches, Chapter 10

Πόλεμοι

Πόλεμοι με τον πάπα


Την εποχή που βρισκόταν ο Φρειδερίκος Β΄ στους Αγίους Τόπους, ο αντιβασιλιάς του Ραϊνάλδος του Σπολέτο επιτέθηκε στη Μάρκε και το Σπολέτο. Ο πάπας Γρηγόριος Θ΄ συγκρότησε έναν στρατό με τον Ιωάννη του Μπριέν και επιτέθηκε στη νότια Ιταλία (1229)· τα στρατεύματά του ξεπέρασαν την αρχική αντίσταση που είχαν στο Μόντε Κασίνο, και έφθασαν στην Απουλία. Ο Φρειδερίκος Β΄ έφθασε τον Ιούνιο του 1229 στο Μπρίντιζι, ανέκτησε σύντομα όλες τις χαμένες περιοχές, αλλά δίστασε να προχωρήσει σε επίθεση στα Παπικά Κράτη. Ο πόλεμος τελείωσε το καλοκαίρι του 1230 με τη "Συνθήκη του Σεπράνο": ο αυτοκράτορας συναντήθηκε με τον πάπα στο Ανάνι, και δέχθηκε να κάνει μερικές παραχωρήσεις στην εκκλησία της Σικελίας. Τον Αύγουστο του 1231 ο Φρειδερίκος Β΄ συνέταξε Καταστατικό στο Μέλφι, σε μία προσπάθεια να λύσει τα διοικητικά και πολιτικά προβλήματα στην αυτοκρατορία του, που είχαν αλλάξει δραματικά μετά τους πρόσφατους πολέμους.

Μετά την προσωρινή ειρήνη με τον πάπα, ο αυτοκράτορας αντιμετώπισε εσωτερικό πρόβλημα με τους Γερμανούς πρίγκιπες που ήταν δυσαρεστημένοι με τον διάδοχο Ερρίκο, τον μεγαλύτερο γιο του από τον πρώτο γάμο του με την Κωνσταντία της Αραγωνίας. Ο πόλεμος που δέχτηκε ο πρίγκιπας Ερρίκος με τη σύμφωνη γνώμη τού πατέρα του, τον ανάγκασε να δηλώσει παραίτηση από όλα τα προνόμια που είχε στη Γερμανία, με την υπογραφή Καταστατικού. Ο Φρειδερίκος Β΄ συναντήθηκε με τον γιο του στην Ακυληία (1232) και του ζήτησε να υπογράψει το Καταστατικό, στη συνέχεια το επικύρωσε και ο ίδιος ο αυτοκράτορας· έτσι οι Χοενστάουφεν και οι Γουέλφοι συμφιλιώθηκαν (1235). Ο Όθων Α΄ του Μπράουνσβαϊγκ, εγγονός τού Ερρίκου του Λέοντος (και οι δύο Γουέλφοι) που είχε εκθρονιστεί από δούκας της Βαυαρίας και της Σαξονίας (1180), παραχώρησε τα εδάφη του στον Φρειδερίκο Β΄, και ο ίδιος σαν ανταμοιβή τού έδωσε νέους τίτλους, όπως αυτόν του δούκα του Μπράουνσβαϊγκ-Λύνεμπουργκ. Οι Γουέλφοι από την εποχή που είχαν εκθρονιστεί (1180), είχαν στερηθεί όλους τους τίτλους.

Η κκατάκτηση της Λομβαρδίας


Ο Φρειδερίκος Β΄ συγκέντρωσε στρατό από Γερμανούς πρίγκιπες βόρεια από τις Άλπεις, για να υποτάξει τις επαναστατημένες πόλεις στη Λομβαρδία· ο Γρηγόριος Θ΄ προσπάθησε να σταματήσει την επίθεση, αλλά μάταια. Την εποχή που κατέβαινε με τον στρατό του ο Φρειδερίκος Β΄ δούκας της Αυστρίας, μέλος του Οίκου των Μπάμπενμπερκ, εξεγέρθηκε. Κέρδισε τον Φεβρουάριο του 1237 τον τίτλο του βασιλιά των Ρωμαίων για τον 9χρονο γιο του Κορράδο (Δ΄) στη Βιέννη. Με την αποτυχία των διαπραγματεύσεων του αυτοκράτορα με τις Λομβαρδικές πόλεις, παρά την παρέμβαση του πάπα, ο Φρειδερίκος Β΄ επιτέθηκε στην Λομβαρδία από τη Βερόνα. Τον Νοέμβριο του 1237 νίκησε τη "Λομβαρδική Ένωση" και εόρτασε τον μεγάλο θρίαμβο στην Κρεμόνα με έναν ελέφαντα στα πρότυπα των Ρωμαίων Αυτοκρατόρων. Ο Φρειδερίκος Β΄ απέρριψε όλες τις ειρηνικές προτάσεις ακόμη και από το Μιλάνο, παρά τα μεγάλα ποσά χρημάτων που δέχθηκε. Η στάση του αυτή προκάλεσε έντονη αντίδραση από το Μιλάνο, τη Μπρέσια, τη Μπολόνια και την Πιατσέντζα· τον Οκτώβριο του 1238 έλυσε την πολιορκία της Μπρέσια, την ίδια εποχή που οι εχθροί του προσπάθησαν ανεπιτυχώς να τον αιχμαλωτίσουν.

Ο Φρειδερίκος Β΄ δέχτηκε τους πρώτους μήνες του 1239, ενώ βρισκόταν στην αυλή του στην Πάντοβα, τα νέα για τον αφορισμό του από τον πάπα Γρηγόριο Θ΄.Bressler, Richard (2010). Frederick II : the wonder of the world. Yardley, Pennsylvania: Westholme Ο αυτοκράτορας έδιωξε από τη Λομβαρδία το Τάγμα των Φραγκισκανών και το Τάγμα των Δομινικανών, και εξέλεξε τον νόθο γιο του Έντσο ως αυτοκρατορικό βικάριο στη βόρεια Ιταλία.http://www.csun.edu/~hcfll004/SV1241-b.html Ο Ένζο προσάρτησε την Εμίλια-Ρομάνα, το Μάρκε και το δουκάτο του Σπολέτο που ανήκε στα Παπικά Κράτη· ο πατέρας του την ίδια ώρα ανήγγειλε ότι θα καταστρέψει τη Δημοκρατία της Βενετίας, επειδή έστειλε πλοία εναντίον της Σικελίας. Τον Δεκέμβριο του ίδιου χρόνου ο Φρειδερίκος Β΄ βάδισε προς την Τοσκάνη, μπήκε θριαμβευτικά στο Φολίνιο, από εκεί προχώρησε στο Βιτέρμπο με στόχο να κατακτήσει τη Ρώμη και να αποκαταστήσει την παλαιά Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Η πολιορκία έμεινε ωστόσο χωρίς αποτέλεσμα, οι ειρηνικές διαπραγματεύσεις απέτυχαν, και ο Φρειδερίκος Β΄ μπήκε θριαμβευτικά στη νότια Ιταλία, αφού κυρίευσε το Μπενεβέντο. Η Φερράρα που ανήκε στους Γιβελλίνους στην συνέχεια κυριεύθηκε· ακολούθησε η άλωση της Ραβέννα.

Το τέλος του Γρηγορίου Θ΄


Ο λαός του Φορλί, που μετά την κατάρρευση των Χοενστάουφεν διατηρούσε τη στήριξή του στους Γιβελλίνους, όταν είδε ότι ο αυτοκράτορας πολιορκεί την αντίπαλη πόλη, τον υποστήριξε· σαν ανταμοιβή πήρε πολλά προνόμια, όπως τον αετό των Χοενστάουφεν σαν σύμβολο. Το περιστατικό δείχνει ότι οι ανεξάρτητες πόλεις άλλαζαν συχνά την υποστήριξή τους, τη μία πήγαιναν με τον αυτοκράτορα και την άλλη με τον πάπα, ανάλογα με το συμφέρον τους. Ο πάπας συγκάλεσε ένα Συμβούλιο, αλλά η Πίζα συνέλαβε όλους τους επισκόπους και ιερείς, και τους έστειλε με ένα πλοίο από τη Γένοβα στη Ρώμη. Ο Φρειδερίκος Β΄, βλέποντας ότι είναι ανοιχτός ο δρόμος για τη Ρώμη, επιτέθηκε εναντίον του πάπα, έκαψε την Ούμπρια, κατέστρεψε την Γκροτταφερράτα, και ήταν έτοιμος για επίθεση στη Ρώμη. Ο πάπας Γρηγόριος Θ΄ στο μεταξύ απεβίωσε (22 Αυγούστου 1241), και ο αυτοκράτορας, θέλοντας να δείξει ότι ο πόλεμος γινόταν στο πρόσωπο και όχι τον θεσμό του πάπα, έλυσε την πολιορκία και ελευθέρωσε δύο καρδιναλίους από την Κάπουα. Τα ρωμαϊκά στρατεύματα επιτέθηκαν ωστόσο στην αυτοκρατορική φρουρά στο Τίβολι, και ο Φρειδερίκος Β΄ έφθασε αμέσως στη Ρώμη· οι εχθροπραξίες επαναλήφθηκαν τη διετία 1242 - 1243.

Η Μογγολική απειλή

Το 1241 - 1242 η μογγολική Χρυσή Ορδή επιτέθηκε στην Πολωνία και την Ουγγαρία, λεηλάτησε τις χώρες και όλες τις ανοχύρωτες περιοχές. Ο Μπέλα Δ΄ της Ουγγαρίας ζήτησε βοήθεια από τον Φρειδερίκο Β΄, αλλά ο αυτοκράτορας αρνήθηκε, λόγω της εχθρότητας που υπήρχε ανάμεσά τους.Peter Jackson, "The Mongols and the West", σ. 66 Δεν ήταν πρόθυμος να φθάσει μέχρι την Ουγγαρία, αλλά προσπάθησε να συγκεντρώσει όλους τους ευγενείς του για να αντιμετωπίσει τους Μογγόλους· πήρε όρκους επίσης να υποστηρίξει την "πέραν των Άλπεων αυτοκρατορία".Peter Jackson, "The Crusade against the Mongols (1241)," Journal of Ecclesiastical History 42 (1991): 14-15 Ο Φρειδερίκος Β΄ αναγνώρισε τον κίνδυνο που βρισκόταν η Χριστιανοσύνη από τους Μογγόλους, και προσπάθησε να μετατρέψει το εαυτό του σε προστάτη της θρησκείας υπεράνω του πάπα.Hungary Matthew Paris, σσ. 341-344. Αν και θεωρούσε τους Μογγόλους προδότες και παγανιστές, θαύμαζε τις ικανότητες και τη στρατιωτική τους δύναμη· έπεισε τους υπηκόους του ότι μία νίκη απέναντί τους θα ήταν μεγάλη επιτυχία.Gian Andri Bezzola, Die Mongolen in Abendlandischer Sicht (1220-1270): Ein Beitrag zur Frage der Volkerbegegnungen (Bern: Francke Verlag, 1974), σσ. 79-80 Την ίδια εποχή που οι Μογγόλοι επιτέθηκαν στην Ουγγαρία διαλύοντας κάθε μορφή αντίστασης στον Δούναβη, ο αυτοκράτορας συγκάλεσε όλους τους Γερμανούς ευγενείς για να προχωρήσει σε εκστρατεία εναντίον τους. Διέταξε τους υπηκόους του να οργανώσουν την άμυνα εναντίον τους, και κάλεσε έναν μεγάλο αριθμό από τοξότες.Jackson, σσ. 66–67, σ. 71 Ένας χρονικογράφος γράφει ότι το Μπατού δήλωσε την υποταγή του, αλλά ο Φρειδερίκος Β΄ τους αγνόησε.Jackson, σσ. 61 Προσπαθούσε να είναι πάντοτε ενήμερος για τις δραστηριότητες των Μογγόλων, όπως φαίνεται σε ένα γράμμα τον Ιούνιο του 1241, την εποχή που λεηλατούσαν την Ουγγαρία.Matthew Paris, English History, v.1, 344. Σε μία επιστολή (20 Ιουνίου 1241) έδινε στρατιωτικές οδηγίες σε υπηκόους του στη Σουαβία, την Αυστρία και τη Βοημία. Ο στόχος του ήταν να αποφύγει τους Μογγόλους σε ανοιχτή μάχη, και να τους αποκλείσει από εφόδια στα οχυρά τους· αύξησε επίσης τους φόρους.Regesta Imperii, (RI V) n. 3210.

Εκδίωξη των Μογγόλων

Ο Θωμάς του Σπλιτ αναφέρει ότι δημιουργήθηκε μία φρενίτιδα σε ολόκληρη την Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και στην Ιταλία με την ενίσχυση των κάστρων και των πόλεων απέναντι στους Μογγόλους.Thomas of Split, History of the Bishops, 287 Ο Φρειδερίκος Β΄ δούκας της Αυστρίας, άσχετα με το αν πήρε ή όχι εντολές από τον αυτοκράτορα, ενίσχυσε όλα τα κάστρα στην Αυστρία.Master Roger, Epistle, 195 Ο Βεγκέσλαος Α΄ της Βοημίας έκανε το ίδιο και με τα δικά του κάστρα, διέταξε επίσης όλα τα μοναστήρια να είναι κάθε στιγμή έτοιμα να δεχθούν αμάχους.Harold T. Cheshire, "The Great Tartar Invasion of Europe," The Slavonic Review 5 (1926): 97. Ακολούθησαν Μογγολικές επιθέσεις που κατέληξαν όλες σε αποτυχία, η πρώτη στο Όλομοουτς και η δεύτερη στο Κλότζκο· στην επόμενη επίθεση στη Βιέννη σκοτώθηκαν 300 - 700 Μογγόλοι, ενώ οι Αυστριακοί έχασαν μόνο 100. Οι Μογγόλοι υποχώρησαν· στον δρόμο της επιστροφής τους κατέστρεψαν ξανά την Ουγγαρία, και από εκεί διέφυγααν στη Ρωσία, έτσι ο Φρειδερίκος Β΄ μπορούσε να ασχοληθεί ξανά με τις Ιταλικές του υποθέσεις.Howorth, Sir Henry Hoyle. History of the Mongols: From the 9th to the 19th Century, Volume 1. Forgotten Books (June 15, 2012). σ. 152.

Τελευταία χρόνια

Άνοδος Ιννοκέντιου Δ΄

Ο νέος Πάπας Ιννοκέντιος Δ΄ (25 Ιουνίου 1243) ήταν μέλος της αυτοκρατορικής οικογένειας και συγγενής του Φρειδερίκου Β΄. Ο αυτοκράτορας ήταν στην αρχή ικανοποιημένος με την εκλογή του, αλλά σύντομα έγινε ο χειρότερος εχθρός του. Το καλοκαίρι του 1243 ξεκίνησαν οι διαπραγματεύσεις, αλλά η κατάσταση άλλαξε σύντομα, όταν το Βιτέρμπο επαναστάτησε με την υποκίνηση του τοπικού καρδινάλιου Ρανιέρι Καπότσι. Ο Φρειδερίκος Β΄ δεν ήταν πρόθυμος να χάσει το ισχυρότερο οχυρό του κοντά στη Ρώμη, και άρχισε να πολιορκεί την πόλη.http://www.treccani.it/enciclopedia/raniero-capocci_%28Dizionario-Biografico%29/ Ο Ιννοκέντιος Δ΄ έπεισε τους επαναστάτες να υπογράψουν ειρήνη· ο αυτοκράτορας στη συνέχεια απέσυρε τη φρουρά του, αλλά ο Ρανιέρι τους έσφαξε και ο Φρειδερίκος εξοργίστηκε. Ο Ιννοκέντιος Δ΄, σαν πραγματικός διπλωμάτης, τους οδήγησε στην υπογραφή ειρήνης, που σύντομα έσπασε· ο πάπας με τους καρδιναλίους έφυγε για τη Λιγουρία με στόχο να φτάσει στη Λυών, όπου συγκάλεσε νέο Συμβούλιο (24 Ιουνίου 1245).

Σύγκρουση με τον Ιννοκέντιο Δ΄


Οι προθέσεις του νέου πάπα ήταν στην αρχή συμβιβαστικές, αλλά η παρέμβαση του Ρανιέρι τον οδήγησε σε σύγκρουση με τον αυτοκράτορα, και σε λύσεις που τον υποτίμησαν. Ο Ιννοκέντιος Δ΄ δήλωσε σε έναν μήνα ότι ο Φρειδερίκος Β΄ ήταν έκπτωτος σαν "φίλος του σουλτάνου της Βαβυλώνας", "άνθρωπος με Σαρακηνά έθιμα", και "χρησιμοποιούσε χαρέμι με ευνούχους, όπως ο σχισματικός Βυζαντινός Αυτοκράτορας", δηλαδή "αιρετικός".https://web.archive.org/web/20120510045457/http://www.piar.hu/councils/ecum13.htm#Bull#Bull Ο πάπας υποστήριξε τον Ερρίκο Ράσπε της Θουριγγίας σαν αντίπαλο στο αυτοκρατορικό στέμμα, και έβαλε σε εφαρμογή μία συνωμοσία να δολοφονήσει τον Φρειδερίκο Β΄ και τον νόθο γιο του Έντσο, με την υποστήριξη τού γαμπρού του Ορλάντο ντε Ρόσσι. Οι συνωμότες αποκαλύφτηκαν από τον Κόμη της Καζέρτα, τυφλώθηκαν, ακρωτηριάστηκαν, και κάηκαν ζωντανοί ή κρεμάστηκαν· άλλη μία απόπειρα να επιτεθεί στο βασίλειο της Σικελίας, σταμάτησε από τον αυτοκρατορικό βικάριο του Σπολέτο. Ο Ιννοκέντιος Δ΄ έστειλε πολλά χρήματα στη Γερμανία, για να μπορέσει να εξουδετερώσει τον Φρειδερίκο Β΄. Οι αρχιεπίσκοποι της Κολωνίας και του Μάιντς κήρυξαν έκπτωτο τον Φρειδερίκο Β΄, εκλέγοντας νέο βασιλιά τον Ερρίκο Ράσπε.

Ο Ερρίκος ευχαρίστησε τον πάπα για τη βοήθειά του και συγκρότησε στρατό, προκειμένου να νικήσει τον γιο του Φρειδερίκου, Κορράδο (Δ΄), κοντά στη Φραγκφούρτη. Ο Φρειδερίκος Β΄ ενίσχυσε τη θέση του στη νότια Γερμανία, αφού κέρδισε το δουκάτο της Αυστρίας όταν απεβίωσε ο τελευταίος δούκας χωρίς απογόνους. Ο Ερρίκος Ράσπε απεβίωσε σε έναν χρόνο, και νέος υποψήφιος για τη θέση τού βασιλιά ορίστηκε ο Γουλιέλμος Β΄ κόμης της Ολλανδίας. Τον Φεβρουάριο και τον Μάρτιο του 1247 με τη Δίαιτα του Τέρνι, ο Φρειδερίκος Β΄ ισχυροποίησε τη θέση του στην Ιταλία, και όρισε τους συγγενείς του αντιβασιλείς: ο γιος του Μανφρέδος νυμφεύτηκε την κόρη του Αμεδαίου Δ΄ κόμη της Σαβοΐας. Ο πάπας αντιδρώντας, ζήτησε τη βοήθεια του Λουδοβίκου Θ΄ της Γαλλίας, αλλά ο Γάλλος βασιλιάς σαν φίλος του αυτοκράτορα Φρειδερίκου Β΄, επιθυμούσε να κλείσουν ειρήνη. Ο παπικός στρατός δεν έφθασε ποτέ στη Λομβαρδία, και ο αυτοκράτορας με τη συνοδεία ενός ισχυρού στρατού συγκάλεσε την επόμενη σύνοδο στο Τορίνο.

Η μάχη της Πάρμα

Τον Ιούνιο του 1247 η Λομβαρδική Πάρμα συμμάχησε με τους Γουέλφους· αυτό άλλαξε δραματικά την κατάσταση. Ο Έντσο που απουσίαζε από την πόλη, ζήτησε τη βοήθεια τού πατέρα του, που ήρθε για να πολιορκήσει τους επαναστάτες μαζί με τον τύραννο της Βερόνα: ο αυτοκράτορας τους ανάγκασε να παραδοθούν από την πείνα. Ο πάπας εκμεταλλεύτηκε μία από τις απουσίες τού αυτοκράτορα, και συνέτριψε τον στρατό του στη μάχη της Πάρμας (18 Φεβρουαρίου 1248). Ο Φρειδερίκος Β΄ έχασε τον αυτοκρατορικό θησαυρό και κάθε ελπίδα να υποτάξει τους επαναστάτες· ο πάπας ξεκίνησε Σταυροφορία στη Σικελία. Ο Φρειδερίκος Β΄ προσπάθησε να αναδιοργανώσει τον στρατό του, αλλά πολλές πόλεις, που ένοιωθαν καταπιεσμένες από την αυτοκρατορική εξουσία όπως η Ρομάνα, το Μάρκε και το Σπολέτο,χάθηκαν.

Ο πρωθυπουργός και σύμβουλος του αυτοκράτορα Πιέρ ντελα Βίνιε συνελήφθη τον Φεβρουάριο του 1249 με την κατηγορία της υπεξαίρεσης· σύμφωνα με τον Ματθαίο των Παρισίων σχεδίαζε να προδώσει τον Φρειδερίκο Β΄, που ανακάλυψε τη συνωμοσία. Ο Πιέρ ντελα Βίνιε τυφλώθηκε και πέθανε αλυσοδεμένος, πιθανότατα αυτοκτόνησε. Την ίδια εποχή ο αυτοκράτορας δέχθηκε άλλο ένα μεγάλο πλήγμα, ο γιος του Έντσο συνελήφθη αιχμάλωτος από τους Μπολονέζους τον Μάιο του 1249 στη μάχη της Φοσάλτα, μεταφέρθηκε στην Μπολόνια και έμεινε αιχμάλωτος μέχρι το τέλος του (1272). Ο Φρειδερίκος Β΄ έχασε άλλον έναν νόθο γιο, τον Ριχάρδο του Κιέτι· οι μάχες συνεχίστηκαν, αφού ο αυτοκράτορας έχασε την Κόμο και τη Μόντενα, αλλά ανέκτησε τη Ραβέννα. Ο καρδινάλιος Πιέτρο Καπότσι απεστάλη στο βασίλειο της Σικελίας, αλλά συνετρίβη (1250)· την ίδια χρονιά απεβίωσε ο Ρανιέρι του Βιτέρμπο, και ο αυτοκρατορικός στρατός ανακατέκτησε τη Ρομάνα, το Μάρκε και το Σπολέτο. Ο βασιλιάς των Ρωμαίων Κορράδος (Δ΄) επέτυχε από την άλλη σημαντικές νίκες εναντίον του Γουλιέλμου της Ολλανδίας.

Το τέλος του


Ο Φρειδερίκος Β΄, βαριά άρρωστος, δεν μπορούσε να παρακολουθήσει τις εξελίξεις· παρά την απογοήτευση και τις προδοσίες απεβίωσε ειρηνικά στην Απουλία με το ένδυμα τού Κιστερκιανού μοναχού, χτυπημένος από επιδημία δυσεντερίας. Την εποχή που απεβίωσε, είχε μειωθεί σε σημαντικό βαθμό το κύρος που είχε στην Ευρώπη, αλλά εξακολουθούσε να είναι ακόμη υψηλό. Με τη διαθήκη του έδωσε στον γιο του Κορράδο Δ΄ το αυτοκρατορικό και το Σικελικό στέμμα· ο Μανφρέδος δέχτηκε το πριγκιπάτο του Τάραντα, ο διάδοχος Ερρίκος (από τον 1ο γάμο του) το δουκάτο της Αυστρίας και το δουκατο της Στυρίας, και ο νεότερος Ερρίκος (από τον 3ο γάμο του) το βασίλειο της Αρλ και της Ιερουσαλήμ. Ο Φρειδερίκος Β΄ υποσχέθηκε επίσης ότι θα επιστρέψει όλα τα εδάφη που πήρε από την εκκλησία, θα ελευθερώσει τους αιχμαλώτους και θα μειώσει τους φόρους, αφού πήρε εγγύηση ότι δεν θα προκαλέσουν ζημιά στην αυτοκρατορία.

Με το τέλος τού γιου του Κορράδου Δ΄ τέσσερα χρόνια αργότερα, οι Χοενστάουφεν έπεσαν από την εξουσία, και ξεκίνησε ένα μεγάλο κενό, που θα κρατήσει μέχρι το 1273· ο γιος του Έντσο απεβίωσε στο μεταξύ στη φυλακή. Την ίδια περίοδο κυκλοφορούσε η φήμη, ότι ο Φρειδερίκος Β΄ δεν είχε αποβιώσει, αλλά ζούσε ερημίτης στα βουνά, περιμένοντας να αναστήσει την αυτοκρατορία του· ο θρύλος αυτός μεταφέρθηκε αργότερα στον παππού του Φρειδερίκο Α΄ Βαρβαρόσα.Ralph Henry Carless Davis, Robert Ian Moore. A History of Medieval Europe. Η σαρκοφάγος του τοποθετήθηκε στον Καθεδρικό Ναό του Παλέρμο, δίπλα από τους γονείς του και τον παππού του Ρογήρο Β΄ της Σικελίας· ένας ανδριάντας του τοποθετήθηκε στον ναό της Βαλχάλα που οικοδόμησε ο Λουδοβίκος Α΄ της Βαυαρίας το 1842.Dolezalek Isabelle. Arabic Script on Christian Kings: Textile Inscriptions on Royal Garments from Norman Sicily.

Συμπεράσματα

Λάτρης της Σικελίας

Οι σύγχρονοι του Φρειδερίκου Β΄ τον χαρακτηρίζουν "θαύμα του κόσμου". Οι περισσότεροι τονίζουν ότι είχε ανορθόδοξη συμπεριφορά, που διέφερε από τη συνηθισμένη της εποχής, και μεγάλο πείσμα.Cattaneo, Giulio. Federico II di Svevia. Rome: Newton Compton. Ο Φρειδερίκος Β΄ είχε γερμανικό και σικελικό-νορμαδικό αίμα, αλλά θεωρούσε τον εαυτό του "επάνω από όλα Σικελό".Maehl, William Harvey (1979). Germany in Western Civilization. σ. 64. Ο Μαιλ γράφει "παρέμεινε μέχρι το τέλος της ζωής του πιστός Σικελός· το ενδιαφέρον του ήταν μόνο να επεκτείνει τη Σικελία μέχρι τη Γερμανία και ποτέ το αντίθετο". Ο Κάντορ από την άλλη γράφει ότι "ο Φρειδερίκος δεν είχε καμία πρόθεση να εγκαταλείψει τη Σικελία και τη Νάπολη που χρησιμοποιούσε σαν έδρα του· ήταν παντελώς αδιάφορος για τη Γερμανία".Cantor, Norman F. (1993). The Civilization of the Middle Ages. σ. 458.

Χριστιανική εχθρότητα


Ο Φρειδερίκος Β΄ ήταν έντονα σκεπτικιστής με τον Χριστιανισμό για την εποχή του· οι παπικοί τον είχαν μόνιμα εχθρό τους· είχε δεχτεί πολλούς αφορισμούς, ενώ ο πάπας Γρηγόριος Θ΄ έφθασε στο σημείο να τον πει "Αντίχριστο". Κατηγορήθηκε πολλές φορές για βλασφημία και παγανισμό, αλλά στην πραγματικότητα είχε στενές σχέσεις με τα θρησκευτικά τάγματα που εκπροσωπούσαν τον γνήσιο χριστιανισμό, όπως τους Κιστερκιανούς, τους Φραγκισκιανούς και το Τάγμα της Αγίας Ελισάβετ. Ο Δάντης Αλιγκέρι τονίζει τον παγανισμό του, όταν τοποθετεί τον Φρειδερίκο Β΄ στο έκτο τάγμα, μαζί με τους αιρετικούς.Singleton, Charles (1989). The Divine Comedy, Vol. 1: Inferno, 2: Commentary. Princeton UP. σ. 159. Μετέφερε τους μουσουλμάνους στη Λούτσερα μαζί με τον χριστιανικό στρατό, και τους τοποθέτησε σωματοφύλακες: επειδή σαν αλλόθρησκοι, είχαν το πλεονέκτημα να αποφεύγουν τον αφορισμό. Έμεινε ορφανός σε ηλικία τριών ετών και από τους δυο γονείς του, μεγάλωσε στους δρόμους με μοναδικό κηδεμόνα τον πάπα Ιννοκέντιο Γ΄, που τον πάντρεψε σε ηλικία 14 ετών με την 25χρονη κόρη τού βασιλιά της Αραγωνίας, και απέκτησε έναν γιο, τον διάδοχο Ερρίκο.

Η συμπεριφορά του Φρειδερίκου Β΄ στις Σταυροφορίες στάθηκε άλλο ένα θέμα συζήτησης για την αμφισβήτησή του· διαπραγματεύτηκε περίπου πέντε μήνες με τον Αγιουβίδη σουλτάνο της Αιγύπτου την παράδοση των Ιεροσολύμων: ο σουλτάνος τον κάλεσε, και του έκανε θερμή υποδοχή. Όταν δεν μπόρεσε να κάνει ο μουεζίνης την πρωινή του προσευχή, ο αυτοκράτορας δήλωσε: "παρέμεινα στα Ιεροσόλυμα για να ακούσω την προσευχή των μουσουλμάνων στον θεό τους". Την παράδοση της πόλης από τον σουλτάνο οι χριστιανοί είδαν σαν μεγάλη προδοσία: οι Ναΐτες έστειλαν γράμμα στον Αγιουβίδη σουλτάνο, που του ζήτησαν να θανατώσει τον Φρειδερίκο Β΄, αλλά ο σουλτάνος το παρέδωσε στον ίδιο. Ο πατριάρχης της Ιερουσαλήμ αρνήθηκε να τον στέψει βασιλιά, αλλά ο Φρειδερίκος Β΄ έβαλε ο ίδιος το στέμμα στο κεφάλι του.

Προστάτης των γραμμάτων και των τεχνών


Ο Φρειδερίκος Β΄ ήταν προστάτης των γραμμάτων και των τεχνών· είχε πολλούς Εβραίους στην αυλή του στη Σικελία που μετανάστευσαν από τους Αγίους Τόπους· χρησιμοποιούσε στην αυλή του την ελληνική και την αραβική γλώσσα.http://www.bestofsicily.com/mag/art201.htm Ο Φρειδερίκος Β΄ ήταν πρωταγωνιστής στη δημιουργία της Σικελικής σχολής ποίησης: η Σικελική ποίηση στάθηκε η βάση για τη δημιουργία της σύγχρονης Σικελικής γλώσσας· η ποίηση του Φρειδερίκου Β΄ υμνήθηκε από τον Δάντη σαν κορυφαία στην Ιταλία.Gaetana Marrone, Paolo Puppa, and Luca Somigli, eds. Encyclopedia of Italian literary studies (2007) Volume 1 σσ. 780–82, also 563, 571, 640, 832–36 Έγραψε το πρώτο σοβαρό έργο σχετικά με το κυνήγι με γεράκια· ο ιστορικός Τσαρλς Χόμερ Χάσκινς (1870 - 1937) γράφει:

"Είναι ένα σοβαρό επιστημονικό βιβλίο βασισμένο στον Αριστοτέλη με εμπειρικές παρατηρήσεις από όλο τον κόσμο· είναι άριστα γραμμένο με υποδιαιρέσεις και παραγράφους, αποτελεί τον τέλειο οδηγό χρήσης για τους κυνηγούς με γεράκια".Haskins, C. H. (July 1927). "The Latin Literature of Sport". Speculum. 2 (3): 244.

Η υπερηφάνεια του Φρειδερίκου Β΄ για το έργο ήταν τόσο μεγάλη, που όταν έγινε υποτελής του Μπατού και δέχτηκε αξίωμα στην αυλή του, δήλωσε ότι μπορεί να εκπαιδεύσει ένα καλό γεράκι, ώστε να μπορεί να συλλάβει όλα τα υπόλοιπα πουλιά.Albericus Trium Fontium, Monumenta, scriptores, xxiii. 943. Διατηρούσε στην αυλή του περισσότερα από 50 γεράκια με προέλευση από όλες τις περιοχές του κόσμου, ακόμα και από τη Γροιλανδία· μία από τις εκδόσεις του έργου του τροποποιήθηκε από τον γιο του Μανφρέδο, που ήταν επίσης κυνηγός γερακιών.

Επιστημονικά πειράματα

Ο Φρειδερίκος Β΄ ήταν επίσης φανατικός συλλέκτης αγρίων και εξωτικών ζώων, κάτι που είχε εντυπωσιάσει τους ψυχρούς κατοίκους στη βόρεια Ιταλία: οι ζωολογικοί του κήποι είχαν ελέφαντες, λεοπαρδάλεις, καμήλες και εξωτικά πτηνά. Ο Φρειδερίκος Β΄ έμεινε επίσης γνωστός για πολλά πειράματα που έκανε σε ανθρώπους, προκειμένου να καταλήξει σε επιστημονικά συμπεράσματα. Στο πρώτο πείραμα έκλεισε έναν φυλακισμένο σε ένα βαρέλι, και πριν πεθάνει άνοιξε μία τρύπα στο βαρέλι, για να δει αν φεύγει η ψυχή του. Στο δεύτερο πείραμα έδωσε φαγητό σε δύο φυλακισμένους: έστειλε τον έναν για κυνήγι και τον άλλον έβαλε να κοιμηθεί, στη συνέχεια τους ξεγύμνωσε για να δει ποιος χώνεψε το φαγητό καλύτερα.

Στο τρίτο πείραμα έκλεισε βρέφη σε ένα δωμάτιο, χωρίς να έρθουν σε επαφή για πολύ καιρό με ανθρώπους· με αυτό τον τρόπο ήθελε να δει, αν τα παιδιά μπορούσαν να μιλήσουν τη φυσική τους γλώσσα.https://sourcebooks.fordham.edu/source/salimbene1.asp Ο αυτοκράτορας δεν ήθελε να ακούσουν τα βρέφη ποτέ ανθρώπινη φωνή, ώστε όταν φθάσουν σε κατάλληλη ηλικία να μιλήσουν, για να μάθει σε ποια γλώσσα μίλησε ο Θεός στον Αδάμ και την Εύα. Ο Φρειδερίκος Β΄ έβαλε νοσοκόμες να τα ταΐζουν, να τα θηλάζουν σαν κανονικά παιδιά, αλλά με εντολή να μην τους μιλήσουν ποτέ, ώστε να αποτραπεί κάθε ενδεχόμενο μίμησης της ανθρώπινης φωνής. Το πείραμα απέτυχε, και τα βρέφη πέθαναν, επειδή δεν μπορούσαν να μεγαλώσουν σε αυτές τις συνθήκες.Coulton, C. G. (1907). From St. Francis to Dante : translations from the chronicle of the Franciscan Salimbene, 1221-1288 with notes and illustrations from other medieval sources. London: Nutt. σ. 242
https://archive.org/details/187SalimbeneCronica11942Si219 Ο Φρειδερίκος Β΄ ενδιαφέρθηκε έντονα για την αστρολογία: κάλεσε στην αυλή του διάσημους αστρονόμους και αστρολόγους, όπως και τον μαθηματικό Μάικλ Σκοτ (1175 - 1232).Pabst, Bernhard (2002). Gregor von Montesacro und die geistige Kultur Suditaliens unter Friedrich II. (Montesacro-Forschungen) (in German). Franz Steiner Verlag. σ. 307.Little, Kirk, citing: Campion, Nicholas (2009). The Medieval And Modern Worlds Έστειλε πολλά γράμματα στις ευρωπαϊκές αυλές, για να αποκτήσει πολλές γνώσεις σχετικά με επιστήμες όπως η φυσική, η χημεία και τα μαθηματικά.Gorich, Knut. "Stupor mundi – Staunen der Welt". Damals (in German). Vol. 42 no. 10/2010. σ. 61

Μεταρρυθμίσεις


Ο Φρειδερίκος Β΄ ίδρυσε το Πανεπιστήμιο της Νάπολης, το αρχαιότερο κρατικό Πανεπιστήμιο στον κόσμο, που παρέμενε για πολλούς αιώνες το μοναδικό Πανεπιστήμιο στη νότια Ιταλία. Ένας χρονικογράφος από τη Δαμασκό περιγράφει τον Φρειδερίκο Β΄ ως εξής: "είχε κόκκινα μαλλιά, ήταν μυωπικός και φαλακρός, τα μάτια του ήταν πράσινα ή μπλε, όπως ενός φιδιού".Sibt ibn al-Jawzi, Mirat al-Zaman', cited in Malouf, Amin The Crusades Through Arab Eyes (J. Rothschild trans.) Saqi Books, 2006, σ.230 Το "Διάταγμα του Σαλέρνο" έκανε σαφή διάταξη ανάμεσα στα επαγγέλματα του ιατρού και του φαρμακοποιού: ένας ιατρός δεν μπορούσε να εξασκήσει αυτό του φαρμακοποιού, και καθορίστηκαν με ακρίβεια οι τιμές των θεραπειών. Η νομοθεσία αυτή έγινε η βάση για τη σύγχρονη φαρμακολογία στην Ευρώπη.Rashdall, Hastings (1895). The Universities of Europe in the Middle Ages. Clarendon Press. σ. 85. Ο Φρειδερίκος Β΄ δεν μπορούσε ωστόσο να επεκτείνει τις νομικές του μεταρρυθμίσεις σε ολόκληρη την αυτοκρατορία πέρα από τη Σικελία. Έπεισε τους Γερμανούς πρίγκιπες να υπογράψουν το "Διάταγμα υπέρ των πριγκίπων" (1232), σύμφωνα με το οποίο οι τοπικοί πρίγκιπες αποκτούσαν μεγάλη εξουσία απέναντι στον λαό, ανεξάρτητα από αυτή του αυτοκράτορα. Οι πρίγκιπες μπορούσαν να κτίσουν κάστρα, να θεσπίσουν νόμους και να κόψουν δικά τους νομίσματα· από το 1232 οι πρίγκιπες μπορούσαν να ελέγξουν την εξουσία του αυτοκράτορα, και κάθε νέος νόμος θα έπρεπε να έχει τη δική τους έγκριση.

Ιστορικές γνώμες

Οι ιστορικοί συμφωνούν ομόφωνα ότι ο Φρειδερίκος Β΄ ήταν ένας από τους κορυφαίους μονάρχες του Μεσαίωνα· η φήμη του ήταν τεράστια σε ολόκληρη την Ευρώπη ακόμη και όσο ζούσε· το Λονδίνο και το Παρίσι είχαν επισκιάσει ωστόσο την εξουσία του. Το βασίλειο του Φρειδερίκου Β΄ στη Σικελία τον 13ο αι. ήταν σημαντική πολιτιστική κληρονομιά για την Ευρώπη στη συνέχεια· μετά από αυτόν ο Ιταλικός νότος υπέφερε για πολλούς αιώνες από ένδεια και υποβάθμιση. Τα ιστορικά κείμενα τον υποτιμούν ωστόσο, σε σχέση με τις μεγάλες δυνάμεις της εποχής που ήταν η Αγγλία και η Γαλλία· στο Παλέρμο προσανατολίζονται περισσότερο στην αραβική κατοχή του.Carol Lansing and Edward D. English, eds. (2012). A Companion to the Medieval World Οι ιστορικοί τής εποχής του επικεντρώνονται περισσότερο στις άσχημες σχέσεις που είχε με τους πάπες, και τον χαρακτηρίζουν σαν αυτοκράτορα "εκπρόσωπο του Θεού στη γη", στα ίδια πρότυπα με τη γειτονική Βυζαντινή Αυτοκρατορία.

Το αίσθημα που είχε δημιουργηθεί στους βασιλείς της δυναστείας των Χοενστάουφεν ήταν, ότι ο Γερμανός αυτοκράτορας ήταν ο διάδοχος του αρχαίου Ρωμαίου Αυτοκράτορα. Ο Βρετανός ιστορικός Τζέφρυ Μπάρακλω (1908 - 1984) γράφει όμως, ότι οι μεγάλες παραχωρήσεις που έκανε στους πρίγκιπες, εξασθένισαν σημαντικά την κεντρική βασιλική εξουσία, με αποτέλεσμα να καθυστερήσει η Γερμανική ενοποίηση πολλούς αιώνες. Η σύγχρονη ιστορική άποψη για τον Φρειδερίκο Β΄ επικεντρώνεται περισσότερο στη συνέχειά του με τους προκατόχους του Σικελούς μονάρχες, και τους υπόλοιπους Ευρωπαίους μονάρχες τον 13ο αι. Ο Ντέιβιντ Αμπουλάφια (γενν. 1949) στο έργο του "Μεσαιωνική Ευρώπη" γράφει, ότι ο Φρειδερίκος Β΄ δεν ήταν τίποτε περισσότερο από έναν κλασσικό μονάρχη του Μεσαίωνα, που κυβερνούσε ένα χριστιανικό μεσαιωνικό βασίλειο.Abulafia, David (1988). Frederick II. A Medieval Emperor. Penguin Press. σ. 436.

Οικογένεια

Με την πρώτη του σύζυγο Κωνσταντία του Οίκου της Βαρκελώνης, κόρη του Αλφόνσου Β΄ της Αραγωνίας, απέκτησε:Steven Runciman, The Sicilian Vespers, (Cambridge University Press, 2000), 26.
 Ερρίκος (1211 - 1242), διάδοχος και συμβασιλέας του πατέρα του. Νυμφεύτηκε τη Μαργαρίτα της Αυστρίας, κόρη της Θεοδώρας Αγγελίνας Κομνηνής.

Με τη δεύτερη σύζυγό του Ισαβέλλα Β΄ της Ιερουσαλήμ, κόρη του Ιωάννη του Μπριέν, απέκτησε:
 Μαργαρίτα (1226 - 1227).
 Κορράδος Δ΄ (1228 - 1254), Βασιλιάς της Γερμανίας, Λομβαρδίας ("Ιταλίας"), Ιερουσαλήμ και Δούκας της Σουαβίας.

Με την τρίτη σύζυγό του Ισαβέλλα της Αγγλίας, κόρη του Ιωάννη της Αγγλίας, απέκτησε:
 Ιορδάνης (γεννήθηκε την άνοιξη του 1236, επέζησε λιγότερο από έναν χρόνο), βαπτίστηκε στον ποταμό Ιορδάνη και πήρε το όνομά του.Thomas Curtis Van Cleve's The Emperor Frederick II of Hohenstaufen: Immutator Mundi (Oxford, 1972). Page 381: "Certainly there is some evidence that a son, Jordanus, was born in the year 1236, and died shortly afterwards, but the only son of Frederick II and Isabella of England whose birth can be firmly established was a second Henry, born in 1238, and named after his uncle, Henry III, the King of England."
 Αγνή (γεννήθηκε και πέθανε το 1237).
 Ερρίκος (1238 - 1253), πήρε το όνομά του από τον θείο του, Ερρίκο Γ΄ της Αγγλίας. Διορίστηκε κυβερνήτης της Σικελίας, με υποσχέσεις να γίνει βασιλιάς της Ιερουσαλήμ, αλλά απεβίωσε τρία χρόνια μετά τον θάνατο τού πατέρα του. Ο Ερρίκος αρραβωνιάστηκε πολλές φορές ανιψιές του πάπα Ιννοκέντιου Δ΄, αλλά δεν τις νυμφεύτηκε ποτέ.
 Μαργαρίτα (1241 - 1270), παντρεύτηκε τον Αλβέρτο Β΄ του Μάισσεν.

Την ερωμένη του Μπιάνκα Λάντσια νυμφεύτηκε σύμφωνα με τον Ματθαίο των Παρισίων στην επιθανάτιο κλίνη του σαν τέταρτη σύζυγο, αλλά χωρίς να αναγνωρίσει η εκκλησία τον γάμο τους. Ωστόσο ο Φρειδερίκος Β΄ αναγνώρισε τα παιδιά που έκανε μαζί της σαν νόμιμα. Με τη Μπιάνκα απέκτησε:
 (Κωνσταντία) Άννα (1230 - 1307), παντρεύτηκε τον Ιωάννη Γ΄ Δούκα Βατάτζη οπότε άλλαξε το όνομα της από Κωνσταντία σε Άννα.
 Μανφρέδος (1232 - 1266), βασιλιάς της Σικελίας. Νυμφεύτηκε σε πρώτο γάμο τη Βεατρίκη της Σαβοΐας και σε δεύτερο γάμο την Ελένη Αγγελίνα της Ηπείρου.
 Βιολάνθη (1233 - 1264), παντρεύτηκε τον Ρικκάρντο Σανσεβερίνο, Κόμη της Καζέρτα.

Από μη νόμιμες σχέσεις του, φυσικά τέκνα ήταν:

Με μία Σικελή κόμισσα αγνώστου ονόματος είχε:
 (νόθος) Φρειδερίκος του Πεττοράνο (π.1212/3 - μετά το 1240), έλαβε το γλίσχρο Κάστρο του Πεττοράνο στο Αμπρούτσο, βόρεια της Σικελίας. Δυσαρεστημένος από αυτό που του έδωσε ο πατέρας του, μετέβη στην Αυλή του Φερδινάνδου Γ΄ της Καστίλης.

Με την Αδελαΐδα του Ούρσλινγκεν, μάλλον κόρη του Κορράδου του Ούρσλινγκεν Κόμη της Ασσίζης και δούκα του Σπολέτο, είχε:
 (νόθος) Έντσο (π.1218 - 1272), Βασιλιάς της Σαρδηνίας το 1238. Πολέμιος των Γουέλφων του Πάπα.
 (νόθη) Κατερίνα ντα Μαράνο (1216/8 - μετά το 1272), παντρεύτηκε σε 2ο γάμο τον Τζιάκομο ντελ Καρρέττο, Μαρκήσιο του Νόλι ε Φινάλε.

Από τη Ματθίλδη/Μαρία από την Αντιόχεια είχε:
 (νόθος) Φρειδερίκος της Αντιόχειας (π.1223 - 1255/6), αντιπρόσωπος (vicar) στην Τοσκάνη (1246-50). Πολέμιος των Γουέλφων του Πάπα.

Από άγνωστο μέλος της οικογένειας Λάντσια:
 Σελβάτζια (1221/23 - 1244), παντρεύτηκε τον Ετσελίνο Γ΄ ντα Ρομάνο.

Από τη Μάννα, ανιψιά του Βεράρδου της Καστάνια, επισκόπου του Παλέρμο:
 Ριχάρδος του Κιέτι (1224/25 - 1249).

Από την Αναΐδα της Μπριέν, εξαδέλφη της Ισαβέλλας Β΄ της Ιερουσαλήμ:
 Μπλανσφλέρ (= Λευκάνθη) (1226 - 1279), Δομινικανή μοναχή στο Μονταργκί.

Από τη Ριχίνα του Βολφσέντεν:
 Μαργαρίτα της Σουαβίας (1230 - 1298), παντρεύτηκε τον Θωμά του Ακουίνα, Κόμη της Ατσέρρα.

Από άγνωστη ερωμένη:
 Γεράρδος του Κόσκελε (πέθανε μετά το 1255), παντρεύτηκε τη Μαγκνταλένα, κόρη του Κάουπο της Τουράιντα.

Πρόγονοι

Παραπομπές

Πηγές
Abulafia, David (1988). Frederick II: A Medieval Emperor. Penguin Press. 
Alio, Jacqueline (2017). The Ferraris Chronicle: Popes, Emperors, and Deeds in Apulia 1096-1228. Trinacria. 
Barraclough, Geoffrey (1984). The Origins of Modern Germany. Norton.
Cassady, Richard F. (2011). The Emperor and the Saint: Frederick II of Hohenstaufen, Francis of Assisi, and Journeys to Medieval Places. DeKalb: Northern Illinois University Press.
Cavendish, Richard (December 2000). "Death of the Emperor Frederick II". History Today. 50 (12).
Davis, R. H. C. (1988). A History of Medieval Europe. Longman. 
Kantorowicz, Ernst (1931). Frederick the Second, 1194–1250., the fundamental scholarly biography
Maalouf, Amin (1989). The Crusades Through Arab Eyes. Schocken. 
Mendola, Louis (2016). Frederick, Conrad and Manfred of Hohenstaufen, Kings of Sicily: The Chronicle of Nicholas of Jamsilla. Trinacria.
Masson, Georgina (1957). Frederick II of Hohenstaufen. Martin Secker & Warburg. 
Powell, James M. (April 2007). Church and Crusade: Frederick II and Louis IX. Catholic Historical Review. 93. 
Smith, Thomas W. "Between two kings: Pope Honorius III and the seizure of the Kingdom of Jerusalem by Frederick II in 1225." Journal of Medieval History 41, 1 (2015): 41–59.
Van Cleve, T. C. (1972). The Emperor Frederick II of Hohenstaufen: Immuntator Mundi. Oxford. 
Wood, Casey A.; Fyfe, F. Marjorie, eds. (2004) [c. 1250]. The Art of Falconry: Being the De arte venandi cum avibus of Frederick II of Hohenstaufen. Stanford: Stanford University Press.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

Ψαλτήρι του Φρειδερίκου Β΄
Αυτοκράτορας Φρειδερίκος Β΄
Α΄ Συμβούλιο της Λυών
Οι Ιουδαίοι της Σικελίας

|-

|-

|-

|-

|-

|-

|-

Κατηγορία:Βασιλείς της Ιερουσαλήμ
Κατηγορία:Οίκος των Χοενστάουφεν
Κατηγορία:Γερμανοί Σταυροφόροι
Κατηγορία:Βασιλείς της Βουργουνδίας
Κατηγορία:Βασιλείς της Σικελίας
Κατηγορία:Βασιλείς της Θεσσαλονίκης