Γιούκον

Το Γιούκον (αγγλικά ή ) είναι «έδαφος» του Καναδά, δηλαδή περιοχή υπό τον πιο άμεσο έλεγχο της ομοσπονδιακής κυβέρνησης της χώρας. Σύμφωνα με επίσημη εκτίμηση για το 2025, ο πληθυσμός του Γιούκον, ανέρχεται σε 48.278 κατοίκους.

 Γεωγραφία 
Το Γιούκον έχει το σχήμα ενός τριγώνου. Δυτικά χωρίζεται από την Αλάσκα με τον 141ο μεσημβρινό και νότια χωρίζεται από τη Βρετανική Κολομβία με τον 60ο παράλληλο. Ανατολικά συνορεύει με τα Βορειοδυτικά Εδάφη. Στα βόρεια, ένα μικρό τμήμα του Γιούκον βρέχεται από τη Θάλασσα Μποφόρ του Αρκτικού ωκεανού.

Η έκταση του Γιούκον είναι 482.443 τ.χλμ. (περίπου τετραπλάσια από την έκταση της Ελλάδας, αλλά ο πληθυσμός του ανέρχεται σε 40.232 κατοίκους, σύμφωνα με την απογραφή του 2021. Πρωτεύουσα του Γιούκον είναι το Γουάιτχορς (αγγλ., Whitehorse, δηλ. «Άσπρο άλογο») με πληθυσμό 28.201 κατοίκους, σύμφωνα με την απογραφή του 2021. Άλλοι σημαντικοί οικισμοί είναι το Ντόσον Σίτι (Dawson City, 1.577 κάτοικοι) και το Γουώτσον Λέικ (Watson Lake, 1.133 κάτοικοι) σύμφωνα με την απογραφή του 2021.

Το Γιούκον έλαβε το όνομά του από τον ομώνυμο ποταμό της περιοχής. Γιούκον στη γλώσσα των αυτοχθόνων Γκουίτσιν (αγγλ., Gwich'in) σημαίνει «μεγάλος ποταμός». Το Γιούκον είναι κατεξοχήν ορεινή περιοχή και το μεγαλύτερο μέρος του καλύπτεται από τα Βραχώδη Όρη. Μέσα στην έκτασή του βρίσκεται το Όρος Λόγκαν, το οποίο, με υψόμετρο 5.959 μ., είναι το δεύτερο υψηλότερο όρος της Βορείου Αμερικής.

 Ιστορία 
250px|right|thumb|Χρυσωρυχείο στο Κλοντάικ του Γιούκον, τέλη του 19ου αι. (φωτογραφία από τα Καναδικά Εθνικά Αρχεία)
Προϊστορικά ευρήματα δείχνουν ότι άνθρωποι κατοικούσαν στο Γιούκον πριν από 25.000 έως 50.000 χρόνια. Γύρω στο 800 π.Χ., μετά από μία έκρηξη του ηφαιστείου Τσώρτσιλ κοντά στα σύνορα με την Αλάσκα, το νότιο Γιούκον καλύφθηκε από ηφαιστειακή τέφρα. Θρύλοι γι' αυτή τη φυσική καταστροφή αναφέρονται ακόμα και στην προφορική παράδοση των αυτοχθόνων των νοτιοδυτικών Ηνωμένων Πολιτειών και αυτό κάνει αρκετούς ανθρωπολόγους να υποστηρίζουν ότι πολλές φυλές αυτοχθόνων μετανάστευσαν από το Γιούκον προς νοτιότερα πριν από την άφιξη των Ευρωπαίων.

Οι Ευρωπαίοι άρχισαν να εξερευνούν το Γιούκον για το εμπόριο γούνας και την ανακάλυψη μεταλλευμάτων κατά τα μέσα του 19ου αι. Στην περιοχή εμφανίσθηκαν, μαζί με τους τυχοδιώκτες, αγγλικανοί και καθολικοί ιεραπόστολοι για τον εκχριστιανισμό των «αγρίων». Με την πώληση της Αλάσκας από τους Ρώσους στους Αμερικανούς, το 1869, εντάθηκε η διαμάχη για τα κυριαρχικά δικαιώματα στην περιοχή. Γύρω στα 1885, τρεις μεταλλωρύχοι ανακάλυψαν ψήγματα χρυσού στις όχθες του ποταμού Γιούκον. Μια δεύτερη σημαντική ανακάλυψη χρυσού στις όχθες του ποταμού Κλοντάικ το 1896 προκάλεσε τον λεγόμενο «Πυρετό του Χρυσού του Κλοντάικ» (Klondike Gold Rush). Τα νέα διαδόθηκαν πολύ γρήγορα και σύντομα την περιοχή κατέκλυσαν χιλιάδες τυχοδιώκτες χρυσοθήρες, που έρχονταν με καραβάνια μουλαριών από τις Ηνωμένες Πολιτείες για να κάνουν την τύχη τους στις παγωμένες κοιλάδες του Γιούκον.

Θορυβημένη από τη μαζική εισροή αμερικανών τυχοδιωκτών, η καναδική κυβέρνηση αποφάσισε να εδραιώσει την κυριαρχία της στην περιοχή δημιουργώντας το 1898 το νέο «έδαφος» (ή περιφέρεια) του Γιούκον από τμήμα των Βορειοδυτικών Εδαφών. Στις αρχές του 20ού αι., ο Πυρετός του Χρυσού ξεθύμανε και οι περισσότεροι χρυσοθήρες άρχισαν να εγκαταλείπουν το Γιούκον. Πάντως, η εξόρυξη χρυσού και άλλων μεταλλευμάτων στην περιοχή συνεχίσθηκε από οργανωμένες μεταλλευτικές επιχειρήσεις.

Κατά την περίοδο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, οι Αμερικανοί κατασκεύασαν τον Αυτοκινητόδρομο της Αλάσκας (Alaska Highway), ο οποίος ένωσε τις ΗΠΑ με την Αλάσκα διερχόμενος μέσα από το Γιούκον. Αυτή ήταν η αρχή για τη διάνοιξη πολλών άλλων αυτοκινητοδρόμων, θέτοντας τέλος στη συγκοινωνία με πιρόγες και άλλα πλωτά μέσα. Στα έργα της διάνοιξης των αυτοκινητοδρόμων βρήκαν εργασία χιλιάδες ευρωπαίοι μετανάστες. Ωστόσο, οι εργάτες αυτοί μετέδωσαν πολλές θανατηφόρες ασθένειες στους αυτόχθονες της περιοχής, προκαλώντας σημαντική φθορά στον πληθυσμό των τελευταίων.

250px|right|thumb|Το Ντόσον Σίτι, αλλοτινή πόλη των χρυσοθήρων, και ο ποταμός Γιούκον
Για πολλές δεκαετίες, το Γιούκον διοικούνταν από έναν ομοσπονδιακό επίτροπο και μία εκτελεστική επιτροπή. Από το 1979, το Γιούκον έχει δική του περιφερειακή κυβέρνηση, αλλά πολλές διαπραγματεύσεις ανάμεσα στους αυτόχθονες της περιοχής και την ομοσπονδιακή κυβέρνηση του Καναδά παραμένουν εκκρεμείς. Από το 1992, οι αυτόχθονες φυλές της περιοχής έχουν τις δικές τους δεκατέσσερις «κυβερνήσεις».

 Δημογραφικά στοιχεία 

Σύμφωνα με απογραφή του 2001, οι περισσότεροι κάτοικοι του Γιούκον είναι βρετανικής καταγωγής (49%). Οι αυτόχθονες (τα λεγόμενα «Πρώτα Έθνη») αποτελούν τη δεύτερη πιο σημαντική εθνική ομάδα (22%), ενώ στην περιοχή υπάρχουν ακόμα πολλά άτομα ιρλανδικής (19%), γερμανικής (14%) και γαλλικής καταγωγής (13%).

Το εργατικό δυναμικό του Γιούκον ανέρχεται σε 12.500 άτομα περίπου. Από αυτά τα άτομα, τα 5.000 είναι υπάλληλοι σε διάφορες δημόσιες υπηρεσίες.

 Κλίμα 
Το κλίμα του Γιούκον είναι υποαρκτικό έως πολικό (βλ. κλίμα). Οι χειμώνες είναι ιδιαίτερα βαρείς με πολύ μικρές ημέρες και θερμοκρασίες πολύ κάτω από το μηδέν. Στο Μπήβερ Κρηκ (Beaver Creek) του Γιούκον έχει καταγραφεί η χαμηλότερη θερμοκρασία σε βορειοαμερικανικό έδαφος: –63 °C στις 3 Φεβρουαρίου του 1947. Πάντως το καλοκαίρι η μέση θερμοκρασία ανέρχεται στους 20 °C.

 Διοίκηση 
Επίτροπος από τις 31 Μαΐου 2023 είναι η Αντελίν Γουέμπερ και πρωθυπουργός ο Κάρι Ντίξον από τις 22 Νοεμβρίου 2025.

 Εκλογές 
 Πρόσφατες εκλογές (2025) 
Οι γενικές εκλογές του Γιούκον το 2025 διεξήχθησαν στις 3 Νοεμβρίου 2025, για την εκλογή μελών στην 36η Νομοθετική Συνέλευση του Γιούκον. Παράλληλα με τις γενικές εκλογές διεξήχθη και ένα δημοψήφισμα για την εκλογική μεταρρύθμιση.

Ο Κάρι Ντίξον οδήγησε το Κόμμα του Γιούκον στον σχηματισμό αυτοδύναμης κυβέρνησης για πρώτη φορά από το 2011, με το κόμμα να κερδίζει 14 έδρες –την πολυπληθέστερη κοινοβουλευτική ομάδα για οποιοδήποτε κόμμα στην ιστορία του Γιούκον– καθώς και το 51,9% των ψήφων. Αυτό ήταν το καλύτερο αποτέλεσμα στην ιστορία του κόμματος και η πρώτη φορά που ένα κόμμα κέρδισε την πλειοψηφία των ψήφων από την υιοθέτηση του πολυκομματικού εκλογικού συστήματος, αρχής γενομένης από τις εκλογές του 1978. Με το 66,6% των εδρών του εδαφικού νομοθετικού σώματος, το Κόμμα του Γιούκον σημείωσε ένα από τα μεγαλύτερα ποσοστά βουλευτών στην ιστορία της περιοχής, ισοφαρίζοντας το αποτέλεσμα των εκλογών του 2002, με μόνο το σύνολο του 1978 (όταν το 68,75% των βουλευτών ανήκε στο Κόμμα του Γιούκον, τότε γνωστό ως Προοδευτικό Συντηρητικό Κόμμα του Γιούκον) να είναι ελαφρώς μεγαλύτερο. Ο Ντίξον έγινε επίσης ο πρώτος πρωθυπουργός της περιοχής που έχει γεννηθεί στο Γιούκον. Το Νέο Δημοκρατικό Κόμμα του Γιούκον (NDP) της Κέιτ Γουάιτ κέρδισε 6 έδρες και το 37,8% των ψήφων, επιτυγχάνοντας το καλύτερο αποτέλεσμα του από το 1996 –την τελευταία φορά που το κόμμα σχημάτισε κυβέρνηση– και αναλαμβάνοντας τον ρόλο της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Το απερχόμενο Φιλελεύθερο Κόμμα του Γιούκον, υπό την ηγεσία του Μάικ Πέμπερτον, κατέγραψε ένα από τα χειρότερα αποτελέσματα στην ιστορία του, με τον Πέμπερτον να χάνει την έδρα στην περιφέρειά του και το κόμμα να έρχεται πρώτο σε μία μόνο περιφέρεια, για την οποία διατάχθηκε υποχρεωτική επανακαταμέτρηση λόγω του οριακού αποτελέσματος. Ο Πέμπερτον έγινε επίσης ο πρώτος εν ενεργεία πρωθυπουργός του Γιούκον που έχασε την περιφέρειά του, παρόλο που δεν ήταν μέλος του νομοθετικού σώματος κατά τη διάρκεια της πρωθυπουργίας του.

Η προσέλευση στις εκλογές ήταν 53,09%, η χαμηλότερη στην ιστορία του Γιούκον από την υιοθέτηση του σύγχρονου εκλογικού συστήματος το 1978. Οι εκλογές είχαν επίσης ως αποτέλεσμα την εκλογή περισσότερων γυναικών από ό,τι ανδρών για πρώτη φορά, καθώς 11 από τους 21 εκλεγμένους βουλευτές ήταν γυναίκες, ενώ ένας δωδέκατος μη άνδρας βουλευτής, ο Λέιν Τρέντζερ, είναι μη δυαδικό άτομο.https://www.cbc.ca/news/canada/north/yukon_elects_more_women_than_men-9.6969691
 Προηγούμενες εκλογές 
 1900 
Οι γενικές εκλογές του Γιούκον το 1900 ήταν οι πρώτες γενικές εκλογές στην ιστορία του εδάφους του Γιούκον και διεξήχθησαν στις 18 Οκτωβρίου 1900.Steven Smyth, The Yukon's Constitutional Foundations: Volume One, The Yukon Chronology (1897-1999). Clairedge Press, 1999.

Μέσω αυτών εξελέγησαν τα μέλη του Εδαφικού Συμβουλίου του Γιούκον. Ακολούθησαν οι εκλογές των ετών 1903, 1905, 1907, 1909, 1912, 1915, 1917, 1920, 1922, 1925, 1928, 1931, 1934, 1937, 1940, 1944, 1947, 1949, 1952, 1955, 1958, 1961, 1964, 1967, 1970 και 1974. Στις εκλογές του 1974 οι έδρες του Εδαφικού Συμβουλίου έφτασαν τις 12.
 1978 
Οι γενικές εκλογές του Γιούκον το 1978 διεξήχθησαν στις 20 Νοεμβρίου 1978 και ήταν οι πρώτες συμβατικές νομοθετικές εκλογές στην ιστορία του Εδάφους του Γιούκον. Οι προηγούμενες εκλογές διεξάγονταν για την εκλογή αντιπροσώπων στο Εδαφικό Συμβούλιο του Γιούκον, ένα μη κομματικό σώμα που λειτουργούσε συμβουλευτικά προς τον Επίτροπο του Γιούκον. Μετά την ψήφιση του Εκλογικού Νόμου του Γιούκον το 1977, οι εκλογές του 1978 ήταν η πρώτη φορά που οι ψηφοφόροι στο Γιούκον εξέλεξαν αντιπροσώπους στη Νομοθετική Συνέλευση του Γιούκον σε μια εκλογική αναμέτρηση οργανωμένη πάνω στις γραμμές των πολιτικών κομμάτων.

Η Χίλντα Γουότσον, η πρώτη γυναίκα που ηγήθηκε ποτέ πολιτικού κόμματος σε εκλογές στον Καναδά, ήταν η ηγέτιδα των Προοδευτικών Συντηρητικών (σημερινό Κόμμα του Γιούκον). Παρόλο που το κόμμα κέρδισε τις εκλογές, η ίδια η Γουότσον ηττήθηκε στην περιφέρεια Κλουέιν από την υποψήφια των Φιλελευθέρων, Άλις ΜακΓκουάιρ, και ως εκ τούτου δεν έγινε ηγέτιδα της κυβέρνησης. Η θέση του ηγέτη της κυβέρνησης πέρασε αντ' αυτής στον Κρις Πίρσον.

Οι Προοδευτικοί Συντηρητικοί κέρδισαν τις εκλογές του 1982 και το Νέο Δημοκρατικό Κόμμα εκείνες του 1985 και το 1989. Στις εκλογές του 1992 νικητής αναδείχθηκε το Κόμμα του Γιούκον και το 1996 η εξουσία πέρασε ξανά στο Νέο Δημοκρατικό Κόμμα, το οποίο ηττήθηκε από τους Φιλελεύθερους στις εκλογές του 2000. Το Κόμμα του Γιούκον κέρδισε ξανά τις εκλογές το 2002, το 2006 και το 2011. Οι εκλογές του 2016 έδωσαν τη νίκη στους Φιλελεύθερους και το Κόμμα του Γιούκον επέστρεψε στην εξουσία μετά τις εκλογές του 2021, κερδίζοντας επανεκλογή το 2025.  

 2021 
Εκλογές διεξήχθησαν στις 12 Απριλίου 2021, οπότε εξελέγησαν τα μέλη της 35ης Νομοθετικής Συνέλευσης.
Οι εκλογές κατέληξαν σε ένα κοινοβούλιο χωρίς αυτοδυναμία, όπου το Φιλελεύθερο Κόμμα του Γιούκον και το αντιπολιτευόμενο Κόμμα του Γιούκον κέρδισαν από 8 έδρες, ενώ το Νέο Δημοκρατικό Κόμμα του Γιούκον κατείχε τις υπόλοιπες 3 έδρες. Καθώς το κυβερνών κόμμα είχε την πρώτη ευκαιρία να σχηματίσει κυβέρνηση, μια φιλελεύθερη κυβέρνηση μειοψηφίας ορκίστηκε στις 23 Απριλίου 2021. Οι Φιλελεύθεροι και το NDP ανακοίνωσαν τη συμφωνία για σχηματισμό κυβέρνησης εμπιστοσύνης στις 28 Απριλίου 2021.

 Παραπομπές 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Yukon Government — Κυβέρνηση του Γιούκον.
 Yukon Attraction & Service Guides — Τουριστικές πληροφορίες για το Γιούκον.
 Yukon Visitor Information — Τουριστικές πληροφορίες για το Γιούκον.
 University of Washington Libraries: Digital Collections:
 William E. Meed Photographs — Φωτογραφίες της εποχής του Πυρετού του Χρυσού.
 Henry M. Sarvant Photographs — Φωτογραφίες της εποχής του Πυρετού του Χρυσού.