Ιερά Μητρόπολις Παροναξίας

Η Ιερά Μητρόπολη Παροναξίας εδρεύει στη Χώρα της Νάξου όπου και το μητροπολιτικό μέγαρο, στη θέση Γρόττα στα βορειοδυτικά του Κάστρου. Στη περιφέρεια της Μητρόπολης υπάγονται, εκκλησιαστικά, τα νησιά Νάξος, Πάρος και Αντίπαρος. Μητροπολίτης Παροναξίας σήμερα είναι ο Καλλίνικος Δεμενόπουλος. Η διοίκηση ασκείται μέσω της Πρωτοσυγκελλίας της Ιεράς Μητροπόλεως.

Ο Μητροπολιτικός Ναός της Παροναξίας βρίσκεται βορειοδυτικά της πόλης της Νάξου και είναι αφιερωμένος στη Ζωοδόχο Πηγή. Κτίσθηκε το 1787 από τον Μητροπολίτη Παροναξίας Νεόφυτο στη θέση παλαιότερου μικρού ναού. Παλαιότερος μητροπολιτικός ναός φέρεται ο της Παναγίας της Χρυσοπολίτισσας. Μπροστά από το χώρο του μητροπολιτικού ναού αποκαλύφθηκαν σημαντικά λείψανα της 2ης και 1ης π.Χ. χιλιετίας μεταξύ των οποίων και τύμβος των Ναξίων της περιόδου εκείνης.

 Ιστορικά στοιχεία 
140px|thumb|right|Ο Άγιος Πολύκαρπος, επίσκοπος Σμύρνης
Η Μητρόπολη Παροναξίας θεωρείται από τις αρχαιότερες Μητροπόλεις όχι μόνο της Ελλάδος αλλά και του Χριστιανισμού. Κατά την χριστιανική παράδοση στη Νάξο ήλθε και δίδαξε τον χριστιανισμό ο μαθητής του Ιωάννη του Θεολόγου, όταν εκείνος βρίσκονταν στη Πάτμο, ο Άγιος Πολύκαρπος που αργότερα ως επίσκοπος μαρτύρησε στη Σμύρνη. Εκ του γεγονότος αυτού υπάρχουν στη Νάξο εκκλησίες αφιερωμένες στον Άγιο Πολύκαρπο, στα χωριά Αγγίδια, Σαγκρί, Φιλώτι καθώς και του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου στη Κεραμωτή (ενοριακή), στη θέση «Γύρουλας» στο Σαγκρί, που οικοδομήθηκε πάνω στον αρχαίο ναό της θεάς Δήμητρας, καθώς και δεκάδες άλλα βυζαντινά ξωκλήσια.

Επίσης στις Οικουμενικές Συνόδους φέρονται να συμμετείχαν και επίσκοποι Νάξου και Πάρου, όπως ο Βάραχος Επίσκοπος Νάξου που συμμετείχε στην Δ΄ Οικουμενική Σύνοδο (το 451 μ.Χ.), ο Αθανάσιος Α΄ Επίσκοπος Πάρου που συμμετείχε στη Γ΄ (το 431) και Δ΄ (το 451) Οικουμενικές Συνόδους, οι Γεώργιος Επίσκοπος Νάξου και Στέφανος Επίσκοπος Πάρου που συμμετείχαν στην ΣΤ΄ Οικουμενική Σύνοδο. Εκ των παραπάνω διαφαίνεται ότι επί 7 αιώνες της 1ης μ.Χ. χιλιετίας η Νάξος και η Πάρος αποτελούσαν Επισκοπές.

Αλλά και ο μοναχισμός που εκδηλώθηκε στη περιφέρεια της Μητρόπολης Παροναξίας φέρεται να ήταν από τις αρχαιότερες οργανωμένες μορφές του στον ελλαδικό χώρο πλην όμως παραμένει άγνωστη χρονικά η εγκαθίδρυσή του. Το πλέον πιθανό είναι ότι οι πρώτες μοναστικές αυτές κινήσεις να εμφανίστηκαν στη Νάξο τον 5ο με 6ο αιώνα αφού πολλά θρησκευτικά μνημεία (εκκλησίες, μοναστήρια κ.λπ.) της Νάξου και Πάρου ανάγονται  στη περίοδο του 6ου με 7ου αιώνα.

Αργότερα όλα τα νησιά του Αιγαίου υπάχθηκαν εκκλησιαστικά στην επισκοπή Ρόδου κατά την βυζαντινή διοικητική διαίρεση των θεμάτων. Όμως το 1083 με χρυσόβουλο λόγο του Αυτοκράτορα Αλέξιου Α΄ Κομνηνού και επί Πατριάρχου Ευστρατίου, του επικαλούμενου Γαριδά, τα νησιά Νάξος, Πάρος και Αντίπαρος αποκόπηκαν από την Μητρόπολη Ρόδου, προβιβαζόμενα σε Μητρόπολη τη μέχρι σήμερα καλούμενη Ιερά Μητρόπολη Παροναξίας. Αρχικά ο Μητροπολίτης Παροναξίας έφερε τον τίτλο του "Υπερτίμου και Εξάρχου παντός Αιγαίου Πελάγους", σύμφωνα με χρυσόβουλο του 1087 του ίδιου Αυτοκράτορα.

 Φραγκοκρατία (1207-1537 μ.Χ.) 
Επί Λατινοκρατίας η Μητρόπολη Παροναξίας έπαψε να υφίσταται τουλάχιστον ενεργή αφού καταλήφθηκε από Καθολικό ιεράρχη. Όταν επανήλθαν στις νήσους οι Τούρκοι, το 1537, η Μητρόπολη Παροναξίας επανασυντάχθηκε, στην οποία και υπάχθηκαν τότε και οι νήσοι Μήλος και Μύκονος. Η μεν Μήλος παρέμεινε μέχρι το 1600, οπότε και προάχθηκε σε Επισκοπή, η δε Μύκονος μέχρι το 1646, οπότε και αποτέλεσε μέρος της Αρχιεπισκοπής Σίφνου, η οποία αργότερα μετονομάστηκε Μητρόπολη Σύρου, με έδρα τη Σύρο. Σημειώνεται ότι σ΄ όλες τις παραπάνω περιόδους ακόμη και εκείνης επί Φραγκοκρατίας, η Μητρόπολη Παροναξίας ήταν πλουσιότατη, διαιρούμενη σε πολλά εκκλησιαστικά τμήματα στα οποία προΐστατο συνήθως χωροεπίσκοποι.

 Επισκοπικός κατάλογος 
+ Όνομα  Έτη  ΣημειώσειςΕπίσκοποι Πάρου Αθανάσιος Α΄  ~ 431 ~ 451  συμμετείχε στη Γ΄ και Δ΄ Οικουμενική Σύνοδο Θεόδωρος  ~ 536  Στέφανος  ~ 680  συμμετείχε στην ΣΤ΄ Οικουμενική Σύνοδο Κωνσταντίνος  10ος/11ος αιώνας Επίσκοποι Νάξου Βάραχος  ~ 451  συμμετείχε στην Δ΄ Οικουμενική Σύνοδο Παύλος  ~ 536  Γεώργιος  ~ 680  συμμετείχε στην ΣΤ΄ Οικουμενική ΣύνοδοΠαροναξίας Κωνσταντίνος  ~ 1166  Ιερεμίας  ~ 1541  Θεωνάς  μέσα 16ου αιώνα  κατόπιν Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης Αθανάσιος  ~ 1593 – Μάρτιος 1603  καθαιρέθηκε Ιωακείμ  1603 – ;  Ιωσήφ  ; – 30 Σεπτεμβρίου 1606  κατόπιν Σαντορίνης Γαβριήλ  4 Οκτωβρίου 1606 ~ 1608  από Άνδρου Ιωσήφ  πριν το 1610 – 1 Φεβρουαρίου 1622  παραιτήθηκε Ιερεμίας (Βαρβαρήγος)  1622 – 1632  καθαιρέθηκε Βενιαμίν  Απρίλιος 1632 – 1637  α΄ θητεία, καθαιρέθηκε Μακάριος (Μαμούνης)  7 Απριλίου 1637 – ;  από Μήλου και Κιμώλου Βενιαμίν  ; – μετά το 1642/πριν τον Νοέμβριο 1643  β΄ θητεία, καθαιρέθηκε Νικόδημος (Γεράρδης)  πριν το 1645 – μετά το 1662  παρέμενε παράλληλα με τον διάδοχό του, καθαιρέθηκε το 1657 Μακάριος  1657 – Μάιος 1667  διέμενε στην Κωνσταντινούπολη, καθαιρέθηκε Θεοφάνης (Μαυρογορδάτος)  5 Ιουνίου 1667 – Δεκέμβριος 1670  Μελέτιος  ; – Ιούλιος 1673  καθαιρέθηκε Σεραφείμ  ~ 1674  Νεόφυτος  ; ~ 1683 †  Ιωάσαφ  ~ 1683 ~ 1684  Γεράσιμος  1684 – 1686/7  πρώην Οικουμενικός Πατριάρχης, καθαιρέθηκε Ιωάσαφ  1688 – ;  Αθανάσιος ~ 1691  Μακάριος  Αύγουστος 1695 – ;  από Κλαυδιουπόλεως Νεόφυτος (Λαχωβάρης)  1780 – Ιούλιος 1811 †  Ιερόθεος Α΄  Σεπτέμβριος 1811 – 10 Φεβρουαρίου 1820  παραιτήθηκε, μετέπειτα Πατριάρχης Αλεξανδρείας Ιερόθεος Β΄ (Αριστάρχου)  Φεβρουάριος 1820 – 1833  ύψωσε τη σημαία της Επανάστασης στον Μητροπολιτικό Ναό Νάξου Παρθένιος (Ακύλας)  2 Νοεμβρίου 1852 – 20 Δεκεμβρίου 1876 †  Γρηγόριος (Γιακουμής)  6 Μαρτίου 1882 – 10 Ιουλίου 1910 †  Ιερόθεος Γ΄ (Παρασκευόπουλος)  24 Ιουλίου 1914 – 23 Μαΐου 1934  κατόπιν Αιτωλίας και Ακαρνανίας Χερουβείμ (Άννινος)  12 Μαΐου 1935 – 11 Δεκεμβρίου 1945  κατόπιν Τρίκκης και Σταγών Αμβρόσιος (Αντωνόπουλος)  26 Σεπτεμβρίου 1946 – 25 Ιανουαρίου 1959 †  από Κυθήρων Επιφάνιος (Καλαφάτης)  27 Μαΐου 1960 – 30 Οκτωβρίου 1990 †  Αμβρόσιος (Στάμενας)  10 Σεπτεμβρίου 1991 – 25 Μαρτίου 2008 †  από Πολυανής Καλλίνικος (Δεμενόπουλος)  24 Ιουνίου 2008 – σήμερα 


Ενορίες, Ναοί και Μονές
Στην περιφέρεια της Ιεράς Μητρόπολης Παροναξίας υφίστανται 44 Ενοριακοί ναοί, 206 Παρεκκλήσια, 570 Εξωκλήσια, 18 Ναοί κοιμητηρίων, 20 Μοναστηριακοί ναοί και 9 Μετόχια που διακονούνται από 35 περίπου κληρικούς.

Επίσης στη Νάξο υπάρχει η Μονή Φανερωμένης Κοιμήσεως της Θεοτόκου, η Μονή Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου και το ιερό προσκύνημα της Ζωοδόχου Πηγής ή Παναγίας της Αργοκοιλιώτισσας. Στην Πάρο το σημαντικότερο ιερό προσκύνημα είναι ο Ναός της Παναγίας Εκατονταπυλιανής.

 Τοπικοί Άγιοι και Εορτές 
Άγιος Ιωσήφ ο Ησυχαστής και Σπηλαιώτης ο εκ Λευκών Πάρου
Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης
Άγιος Αρσένιος ο εν Πάρω
Άγιος Νικόλαος Πλανάς
Άγιος Αθανάσιος ο Πάριος
Αγία Θεοκτίστη
Άγιος Χρυσόστομος Σμύρνης και οι Μικρασιάτες Νεομάρτυρες, που τιμώνται κάθε Σεπτέμβριο στο μικρασιατικό Άσπρο Χωριό της Πάρου.Ναοί του Αγίου Χρυσοστόμου Σμύρνης και των Μικρασιατών Μαρτύρων

Παραπομπές

Πηγές
  Γεώργιος Δημητροκάλλης, «Οι κατά τον ΙΣΤ' αιώνα Μητροπολίτες Παροναξίας», Παρνασσός, τόμος ΙΣΤ' (1974), σελίδες 400-417.




 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 


Παροναξιας