Κύπελλο Αγγλίας (ποδόσφαιρο ανδρών)

Το Κύπελλο Αγγλίας (αγγλικά: The Football Association Challenge Cup, πιο γνωστό ως FA Cup) είναι ετήσια διοργάνωση ποδοσφαίρου. Αποτελεί τον αρχαιότερο θεσμό του αθλήματος παγκοσμίως σε διασυλλογικό αλλά και επίπεδο εθνικών ομάδων,έχουν καταγραφεί τουλάχιστον δύο προγενέστερα κύπελλα (Γιούνταν το 1867, Κρόμγουελ το 1868) που όμως αφενός δεν υφίστανται πια πραγματοποιούμενα από μόλις μία φορά, αφετέρου και βασικότερα ίσχυσαν σε εκείνα οι κανονισμοί του Σέφιλντ διαφορετικοί των σύγχρονών τους της FA, οι οποίοι επικράτησαν τελικά και θεωρούνται σήμερα ως οι πρωτόλειοι Κανόνες του Παιχνιδιού έχει δε ολοκληρωθεί –παρά την αναστολή του στους δύο παγκόσμιους πολέμους– τις περισσότερες φορές από κάθε άλλον.

 Ιστορικά στοιχεία 
Η απόφαση για τη δημιουργία του λήφθηκε την 20η Ιουλίου 1871 στα γραφεία του λονδρέζικου περιοδικού The Sportsman κατόπιν πρότασης του Τσαρλς Άλκοκ, επίτιμου γραμματέα της αγγλικής Ποδοσφαιρικής Ομοσπονδίας (The FA). Η πρώτη διεξαγωγή του κυπέλλου διήρκεσε μεταξύ 11 Νοεμβρίου 1871 και τον τελικό αγώνα της 16ης Μαρτίου 1872. Αυτός έλαβε χώρα στο Κένινγκτον Όουβαλ του Λονδίνου, όπου 2.000 θεατές πλήρωσαν από ένα σελίνι ώστε να παρακολουθήσουν τη νίκη 1-0 των Γουόντερερς επί των Ρόγιαλ Εντζινίρς, με σκόρερ τον Μόρτον Μπετς που –για αδιευκρίνιστο λόγο– είχε δηλώσει το ψευδώνυμο Α.Χ Τσέκερ.

Κατά την εναρκτήρια εκείνη διοργάνωση, από τα 50 τότε μέλη της FA δήλωσαν συμμετοχή μόνο τα 15, με δύο να αποσύρονται στον α' γύρο και ακόμη ένα στον β'. Περίπου 1½ αιώνα αργότερα, στο κύπελλο Αγγλίας λαμβάνουν πλέον μέρος αρκετά περισσότερα από 700 σωματεία (αριθμός ρεκόρ τα 763 της αγωνιστικής περιόδου 2011-12), των 9 πρώτων επιπέδων του αγγλικού ποδοσφαίρου και επιλεγμένα του 10ου, δηλαδή από τα πλουσιότερα και τα δημοφιλέστερα μέχρι ερασιτεχνικά μικρών χωριών. Αντίθετα με τα αρχικά χρόνια όπου στο θεσμό μετείχαν επίσης σύλλογοι των υπόλοιπων βρετανικών εθνών Ιρλανδία, Ουαλία και Σκωτία, σήμερα αγωνίζονται μόλις 6 της δεύτερης. Το 2013 πήρε μέρος για πρώτη φορά ομάδα από τα νησιά της Μάγχης.

Παραδοσιακά, όλοι οι αγώνες του κυπέλλου Αγγλίας είναι μονοί και πραγματοποιούνται στην έδρα του ενός αντιπάλου, με εξαίρεση τους δύο ημιτελικούς και τον τελικό που διεξάγονται σε ουδέτερα γήπεδα. Αντίθετα με άλλες εθνικές ποδοσφαιρικές ομοσπονδίες, η FA καθυστέρησε να εισαγάγει τη διαδικασία των πέναλτι, δεδομένου ότι έως και την περίοδο 1990-91 για ισοπαλία στα 90 λεπτά προβλεπόταν η επανάληψη της αναμέτρησης στην έδρα τώρα του φιλοξενούμενου (ή ουδέτερη για τις δύο τελικές φάσεις), με ημίωρη παράταση σε νέα ισοπαλία.η καθιέρωση της διαδικασίας των πέναλτι είχε μικρή σχέση με τυχόν πρόθεση της FA για εναρμόνιση στα νέα παγκόσμια δεδομένα του ποδοσφαίρου. Κύρια αιτία υπήρξε η μεγάλη επιβάρυνση που θα επέφερε στο ήδη πλήρες αγωνιστικό πρόγραμμα η αύξηση των ενδιάμεσων ημερών έως τον επαναληπτικό από 3-4 σε 10 και υπό αστυνομική αίρεση, διάστημα επιβληθέν δια νόμου προς αντιμετώπιση του χουλιγκανισμού, προβλήματος που επιδεινωνόταν στην αγγλική κοινωνία της 15ετίας μέχρι τα μέσα του '90. Δεν είχε τεθεί περιορισμός ως προς τoν αριθμό των διαδοχικών επαναληπτικών που τυχόν θα απαιτούνταν, ενώ το γήπεδό τους όριζε πλέον ανά περίπτωση η FA. Σε μία απόπειρα να μην μεταβληθεί δραματικά ο επί 120ετία χαρακτήρας της διοργάνωσης, η διαδικασία των πέναλτι εφαρμοζόταν για λίγα χρόνια από τη δεύτερη συνάντηση ημιτελικών και τελικού (μετά 240' ισόπαλων δηλαδή, όχι 120').

 Πληροφορίες 
 Έως το 1991, σε επαναληπτικό αγώνα είχαν κριθεί μόλις οι 13 στους 110 τελικούς (ένας κάθε 8½), με το γεγονός να συμβαίνει πάλι μία και τελευταία φορά κατά την ενδιάμεση περίοδο μερικής εφαρμογής της διαδικασίας των πέναλτι, όταν το 1993 η Άρσεναλ επιβλήθηκε 2-1 της Σέφιλντ Γουένσντεϊ ένα λεπτό πριν λήξει η παράταση (α' παιχνίδι 1-1). Με τον τρόπο αυτό η πρώτη ψυχοφθόρα εκτέλεση διαδοχικών πέναλτι σε τελικό "αναβλήθηκε" επί 12ετία, όπου συμπτωματικά το 2005 ανέδειξε την ίδια νικήτρια επί της Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ με 5-4, κατόπιν 120' χωρίς τέρμα. Από τότε, η διαδικασία χρειάστηκε εκ νέου την επόμενη μόνο χρονιά 2006 (Λίβερπουλ ΦΚ-Γουέστ Χαμ Γιουνάιτεντ 3-3 σε κανονική διάρκεια και παράταση, 3-1 στα πέναλτι).
 Οι Γουόντερερς που κατέκτησαν τα 2 πρώτα τρόπαια (με τεχνικό τον προαναφερόμενο Τσαρλς Άλκοκ, "πιονέρο" του κυπέλλου) και γενικά 5 στα πρώτα 7 μένοντας αήττητοι σε τελικούς, έπαψαν να υφίστανται μία περίπου δεκαετία από την τελευταία τους επιτυχία.Επομενως η Μπλακμπερν Ροβερς ειναι η μοναδικη ομαδα που εχει κατακτησει το τροπαιο 3 συνεχομενες φορες.
 Ευρύτερη νίκη σε τελικό παραμένει το 6-0 της Μπέρι ΦΚ επί της Ντέρμπι Κάουντι το 1903 και της Μάντσεστερ Σίτι το 2019 επί της Γουότφορντ με το ιδιο σκορ.
 Οι παγκόσμιοι πόλεμοι ανέστειλαν πλήρως το θεσμό τα διαστήματα 1916-1919 και 1940-1945, ενώ τον διέκοψαν την αγωνιστική περίοδο 1939-40.
 Μία μόλις φορά και το μακρινό 1927 έχει κατακτήσει το κύπελλο ομάδα εκτός Αγγλίας, συγκεκριμένα η ουαλική Κάρντιφ Σίτι. Πρόκειται επίσης για τη μοναδική που αναδείχθηκε φιναλίστ (1925 και 2008), έπειτα την Κουίνς Παρκ από τη Γλασκώβη της Σκοτίας (1884 και 1885).
 Ο τελικός του 1933 ήταν ο πρώτος που χρησιμοποιήθηκε αρίθμηση στο πίσω μέρος της φανέλας για αναγνώριση των παικτών, με αυτούς της Έβερτον (νικητές 3-0) να φορούν τα 1 έως 11 και της Μάντσεστερ Σίτι τα 12 έως 22.
 Το ταχύτερο τέρμα από την έναρξη σε τελικό, σημείωσε στο 12ο δευτερόλεπτο ο Ιλκάι Γκούντογκαν στην νίκη εναντίον της Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ με 2-1 το 2023.

 Χορηγίες 
Από την περίοδο 1994–95 το Κύπελλο Αγγλίας διαθέτει κεντρικό χορηγό, ο οποίος εμπεριέχεται στην επίσημη ονομασία του, με εξαίρεση το διάστημα 2002–2006 και την περίοδο 2014–2015.

 The FA Cup sponsored by Littlewoods (1994–1998)
 The AXA-Sponsored FA Cup (1998–2002)
 The FA Cup sponsored by E.ON (2006–2011)
 The FA Cup with Budweiser (2011–2014)
 The Emirates FA Cup (2015–σήμερα)

 Οι κυπελλούχοι 
 ‡ Η νικήτρια ομάδα κέρδισε το νταμπλ (Πρωτάθλημα και Κύπελλο) § Η νικήτρια ομάδα κέρδισε το εγχώριο τρεμπλ (Πρωτάθλημα, Κύπελλο και Λιγκ Καπ) # Η νικήτρια ομάδα κέρδισε το ευρωπαϊκό τρεμπλ (Πρωτάθλημα, Κύπελλο και Κύπελλο Πρωταθλητριών/ΟΥΕΦΑ Τσάμπιονς Λιγκ) Πλάγια Ομάδα εκτός της κορυφαίας κατηγορίας του πρωταθλήματος Αγγλίας (από την έναρξή της την περίοδο 1888–89) (#) Αριθμός τίτλου κάθε ομάδας

 Περίοδος Κυπελλούχος 1871–72  1872–73  (2) 1873–74  1874–75  1875–76  (3) 1876–77  (4) 1877–78  (5) 1878–79  1879–80  1880–81  1881–82  (2) 1882–83  1883–84  1884–85  (2) 1885–86  (3) 1886–87  1887–88  1888–89  ‡ 1889–90  (4) 1890–91  (5) 1891–92  (2) 1892–93  1893–94  1894–95  (2) 1895–96 1 1896–97  ‡ (3) 1897–98  1898–99  1899–1900  1900–01  1901–02  (2) 1902–03  (2) 1903–04  1904–05  (4) 1905–06  1906–07 1 (2) 1907–08  (2) 1908–09  1909–10  1910–11  1911–12  1912–13  (5) 1913–14  1914–15  (3) 1915–19δεν διεξήχθηΑ΄ Παγκόσμιος Πόλεμος 1919–20  (6) 1920–21  (2) 1921–22  1922–23  1923–24  (2) 1924–25  (4) 1925–26  (2) 1926–27  () 1927–28  (6) 1928–29  (3) 1929–30  1930–31  (3) 1931–32  (3) 1932–33  (2) 1933–34  (2) 1934–35  (3) 1935–36  (2) 1936–37  1937–38  (2) 1938–39  1939–45δεν διεξήχθηΒ΄ Παγκόσμιος Πόλεμος 1945–46  1946–47  1947–48  (2) 1948–49  (3) 1949–50  (3) 1950–51  (4) 1951–52  (5) 1952–53  1953–54  (4) 1954–55  (6) 1955–56  (3) 1956–57  (7) 1957–58  (4) 1958–59  (2) 1959–60  (4) 1960–61  ‡ (3) 1961–62  (4) 1962–63  (3) 1963–64  1964–65  1965–66  (3) 1966–67  (5) 1967–68  (5) 1968–69  (4) 1969–70  1970–71  ‡ (4) 1971–72  1972–73  (2) 1973–74  (2) 1974–75  (2) 1975–76  1976–77  (4) 1977–78  1978–79  (5) 1979–80  (3) 1980–81  (6) 1981–82  (7) 1982–83  (5) 1983–84  (4) 1984–85  (6) 1985–86  ‡ (3) 1986–87  1987–88  1988–89  (4) 1989–90  (7) 1990–91  (8) 1991–92  (5) 1992–93  (6) 1993–94  ‡ (8) 1994–95  (5) 1995–96  ‡ (9) 1996–97  (2) 1997–98  ‡ (7) 1998–99  # (10) 1999–2000  (3) 2000–01  (6) 2001–02  ‡ (8) 2002–03  (9) 2003–04  (11) 2004–05  (10) 2005–06  (7) 2006–07  (4) 2007–08  (2) 2008–09  (5) 2009–10  ‡ (6) 2010–11  (5) 2011–12  (7) 2012–13  2013–14  (11) 2014–15  (12) 2015–16  (12) 2016–17  (13) 2017–18  (8) 2018–19  § (6) 2019–20  (14) 2020–21  2021–22  (8) 2022–23  # (7) 2023–24  (13) 2024–25 

 Οι τελικοί 
 * Αποτέλεσμα μετά από παράταση † Ο αγώνας οδηγήθηκε στα πέναλτι (σκορ των πέναλτι) (E) Επαναληπτικός

 Περίοδος Κυπελλούχος Σκορ Φιναλίστ Γήπεδο Πόλη Θεατές 1871–72  1–0  Κένινγκτον Όουβαλ Λονδίνο 2.000 1872–73  2–0  Λίλι Μπριτζ 3.000 1873–74  2–0  Κένινγκτον Όουβαλ 2.000 1874–75  1–1 *  2.000 2–0 (Ε)3.000 1875–76  1–1  3.500 3–0 (Ε) 1.500 1876–77  2–1 *  3.000 1877–78  3–1  4.500 1878–79  1–0  5.000 1879–80  1–0  6.000 1880–81  3–0  4.000 1881–82  1–0  6.500 1882–83  2–1 *  8.000 1883–84  2–1  () 4.000 1884–85  2–0  () 12.500 1885–86  0–0  15.000 2–0 (Ε) Ρέισκορς Γκράουντ Ντέρμπι 12.000 1886–87  2–0  Κένινγκτον Όουβαλ Λονδίνο 15.500 1887–88  2–1  19.000 1888–89 ‡  3–0  22.000 1889–90  6–1 1 20.000 1890–91  3–1  23.000 1891–92  3–0  32.810 1892–93  1–0  Στάδιο Φάλοουφιλντ Μάντσεστερ 45.000 1893–94  4–1  Γκούντισον Παρκ Λίβερπουλ 37.000 1894–95  1–0  Κρίσταλ Πάλας Νάσιοναλ Σπορτς Σέντερ Λονδίνο 42.560 1895–96 1 2–1  48.836 1896–97 ‡  3–2  65.891 1897–98  3–1  62.017 1898–99  4–1  73.833 1899–1900  4–0  68.945 1900–01  2–2  110.820 3–1 (Ε) Μπέρντεν Παρκ Μπόλτον 20.470 1901–02  1–1  Κρίσταλ Πάλας Νάσιοναλ Σπορτς Λονδίνο 76.914 2–1 (Ε) 33.068 1902–03  6–0  63.102 1903–04  1–0  61.374 1904–05  2–0  101.117 1905–06  1–0  75.609 1906–07 1 2–1  84.594 1907–08  3–1  74.697 1908–09  1–0  71.401 1909–10  1–1  77.747 2–0 (Ε) Γκούντισον Παρκ Λίβερπουλ 69.000 1910–11  0–0  Κρίσταλ Πάλας Νάσιοναλ Σπορτς Λονδίνο 69.068 1–0 (Ε) Ολντ Τράφορντ Μάντσεστερ 58.000 1911–12  0–0  Κρίσταλ Πάλας Νάσιοναλ Σπορτς Λονδίνο 54.556 1–0 * (Ε) Μπράμαλ Λέιν Σέφιλντ 38.555 1912–13  1–0  Κρίσταλ Πάλας Νάσιοναλ Σπορτς Λονδίνο 121.919 1913–14  1–0  72.778 1914–15  3–0  Ολντ Τράφορντ Μάντσεστερ 49.557 1915–19δεν διεξήχθηΑ΄ Παγκόσμιος Πόλεμος 1919–20  1–0 *  Στάμφορντ Μπριτζ Λονδίνο 50.018 1920–21  1–0  72.805 1921–22  1–0  53.000 1922–23  2–0  Στάδιο Γουέμπλεϊ (παλαιό) 126.047 1923–24  2–0  91.695 1924–25  1–0  () 91.763 1925–26  1–0  91.447 1926–27 ()  1–0  91.206 1927–28  3–1  92.041 1928–29  2–0  92.576 1929–30  2–0  92.488 1930–31  2–1  92.406 1931–32  2–1  92.298 1932–33  3–0  92.950 1933–34  2–1  93.258 1934–35  4–2  93.204 1935–36  1–0  93.384 1936–37  3–1  93.495 1937–38  1–0 *  93.497 1938–39  4–1  99.370 1939–45δεν διεξήχθηΒ΄ Παγκόσμιος Πόλεμος 1945–46  4–1 *  Στάδιο Γουέμπλεϊ (παλαιό) Λονδίνο 98.000 1946–47  1–0 *  99.000 1947–48  4–2  1948–49  3–1  1949–50  2–0  100.000 1950–51  2–0  1951–52  1–0  1952–53  4–3  1953–54  3–2  1954–55  3–1  1955–56  3–1  1956–57  2–1  1957–58  2–0  1958–59  2–1  1959–60  3–0  1960–61 ‡  2–0  1961–62  3–1  1962–63  3–1  1963–64  3–2  1964–65  2–1 *  1965–66  3–2  1966–67  2–1  1967–68  1–0 *  1968–69  1–0  1969–70  2–2 *  2–1 * (Ε) Ολντ Τράφορντ Μάντσεστερ 62.078 1970–71 ‡  2–1 *  Στάδιο Γουέμπλεϊ (παλαιό) Λονδίνο 100.000 1971–72  1–0  1972–73  1–0  1973–74  3–0  1974–75  2–0  1975–76  1–0  1976–77  2–1  1977–78  1–0  1978–79  3–2  1979–80  1–0  1980–81  1–1 *  3–2 (Ε) 92.000 1981–82  1–1 *  100.000 1–0 (Ε) 90.000 1982–83  2–2 *  100.000 4–0 (Ε) 1983–84  2–0  1984–85  1–0 *  1985–86 ‡  3–1 *  98.000 1986–87  3–2 *  1987–88  1–0  98.203 1988–89  3–2 *  82.500 1989–90  3–3 *  80.000 1–0 (Ε) 1990–91  2–1 *  1991–92  2–0  1992–93  1–1 *  79.347 2–1 * (Ε) 62.267 1993–94 ‡  4–0  79.634 1994–95  1–0  79.592 1995–96 ‡  1–0  79.007 1996–97  2–0  79.160 1997–98 ‡  2–0  79.183 1998–99 #  2–0  79.101 1999–2000  1–0  78.217 2000–01  2–1  Μιλένιουμ Στέιντιουμ  Κάρντιφ 72.500 2001–02 ‡  2–0  73.963 2002–03  1–0  73.726 2003–04  3–0  71.350 2004–05  0–0 †  71.876 2005–06  3–3 †  71.140 2006–07  1–0 *  Στάδιο Γουέμπλεϊ Λονδίνο 89.826 2007–08  1–0  () 89.874 2008–09  2–1  89.391 2009–10 ‡  1–0  88.335 2010–11  1–0  88.643 2011–12  2–1  89.041 2012–13  1–0  86.254 2013–14  3–2 *  89.345 2014–15  4–0  89.283 2015–16  2–1 *  88.619 2016–17  2–1  89.472 2017–18  1–0  87.647 2018–19 &  6–0  85.854 2019–20  2–1  0 2020–21  1–0  20.000 2021–22  0–0 †  84.897 2022–23 #  2–1  83.179 2023–24  2–1  84.814 2024–25  1–0  84.163

Η διοργάνωση έχει μακρά παράδοση ως "θεσμός των εκπλήξεων", όπου λιγότερο ισχυρές ή δημοφιλείς ομάδες (underdogs) συχνά αποκλείουν –ακόμη και εκτός έδρας– γνωστές δυνάμεις του εγχώριου και ευρωπαϊκού ποδοσφαίρου (giant-killing). Η φήμη επιβεβαιώνεται με τα 19 διαφορετικά σωματεία χαμηλότερης βαθμίδας από την κορυφαία, τα οποία πέτυχαν πρόκριση σε τελικό 25 συνολικά φορές (μία κάθε 5½ χρόνια) και στις 8 στέφθηκαν τιτλούχοι ισάριθμα. Σε 21 περιπτώσεις ανήκαν στη Β' κατηγορία, ενώ τέσσερις μεταξύ 1890 και 1902 δεν είχαν ακόμα εκλεχθεί ως μέλη της Φούτμπολ Λιγκ (δύο επίπεδα), με την Τότεναμ Χότσπερ το 1901 να πρόκειται για τη μοναδική νικήτρια του κυπέλλου της ομοσπονδίας FA χωρίς καν να μετέχει σε εθνικό –και επαγγελματικό– πρωτάθλημα.

Οι διακρίσεις πάντως ομάδων χαμηλότερης τάξης συμβαίνουν πλέον σπανιότερα, με ενδεικτικό πως ο τελευταίος κυπελλούχος Β' κατηγορίας χρονολογείται από το 1980 (Γουέστ Χαμ Γιουνάιτεντ-Άρσεναλ 1-0) και ο φιναλίστ από το 2008 (Πόρτσμουθ ΦΚ-Κάρντιφ Σίτι 1-0). Τη μείωση εμφάνισης των εκπλήξεων αποτυπώνει περαιτέρω το γεγονός ότι ενώ τα δημοφιλή σωματεία επικεντρώνονται μάλλον περισσότερο στις προσοδοφόρες Πρέμιερ Λιγκ και ευρωπαϊκές διοργανώσεις (ελάχιστα δε στο Λιγκ Καπ), τα 17 από τα 20 τρόπαια το πρόσφατο διάστημα 1996-2015 κατέληξαν στους ονομαζόμενους "μεγάλους τέσσερις" (Big Four)Power of top four concerns Keegan, bbc.co.uk (στα αγγλικά): Άρσεναλ και Τσέλσι 6, Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ 3, Λίβερπουλ 2, οι οποίοι επιπρόσθετα ήταν φιναλίστ 6 φορές με όλες να ηττώνται από κάποιον εκ των ιδίων.

Υποσημειώσεις
1 Η Σέφιλντ Γουένσντεϊ ήταν γνωστή ως Δε Γουένσντεϊ μέχρι το 1929.

 Ανά σύλλογο 
Στον τελικό έχουν προκριθεί 57 σωματεία, με 45 να κατακτούν το κύπελλο.
 Σύλλογος Τίτλοι Φιναλίστ Έτη κατάκτησης Έτη φιναλίστ  14 7 1930, 1936, 1950, 1971, 1979, 1993, 1998, 2002, 2003, 2005, 2014, 2015, 2017, 2020 1927, 1932, 1952, 1972, 1978, 1980, 2001  13 9 1909, 1948, 1963, 1977, 1983, 1985, 1990, 1994, 1996, 1999, 2004, 2016, 2024 1957, 1958, 1976, 1979, 1995, 2005, 2007, 2018, 2023  8 8 1970, 1997, 2000, 2007, 2009, 2010, 2012, 2018 1915, 1967, 1994, 2002, 2017, 2020, 2021, 2022  8 7 1965, 1974, 1986, 1989, 1992, 2001, 2006, 2022 1914, 1950, 1971, 1977, 1988, 1996, 2012  8 1 1901, 1921, 1961, 1962, 1967, 1981, 1982, 1991 1987  7 7 1904, 1934, 1956, 1969, 2011, 2019, 2023 1926, 1933, 1955, 1981, 2013, 2024, 2025  7 4 1887, 1895, 1897, 1905, 1913, 1920, 1957 1892, 1924, 2000, 2015  6 7 1910, 1924, 1932, 1951, 1952, 1955 1905, 1906, 1908, 1911, 1974, 1998, 1999  6 2 1884, 1885, 1886, 1890, 1891, 1928 1882, 1960  5 8 1906, 1933, 1966, 1984, 1995 1893, 1897, 1907, 1968, 1985, 1986, 1989, 2009  5 5 1888, 1892, 1931, 1954, 1968 1886, 1887, 1895, 1912, 1935  5 0 1872, 1873, 1876, 1877, 1878 —  4 4 1893, 1908, 1949, 1960 1889, 1896, 1921, 1939  4 3 1923, 1926, 1929, 1958 1894, 1904, 1953  4 2 1899, 1902, 1915, 1925 1901, 1936  3 3 1896, 1907, 1935 1890, 1966, 1993  3 2 1964, 1975, 1980 1923, 2006  2 5 1889, 1938 1888, 1922, 1937, 1954, 1964  2 4 1879, 1882 1875, 1876, 1881, 1883  2 3 1939, 2008 1929, 1934, 2010  2 2 1937, 1973 1913, 1992  2 1 1898, 1959 1991  2 0 1900, 1903 —  1 4 1922 1920, 1928, 1930, 1938  1 4 2021 1949, 1961, 1963, 1969  1 3 1875 1872, 1874, 1878  1 3 1874 1873, 1877, 1880  1 3 1946 1898, 1899, 1903  1 3 1972 1965, 1970, 1973  1 3 1976 1900, 1902, 2003  1 2 1953 1948, 1951  1 2 1914 1947, 1962  () 1 2 1927 1925, 2008  1 2 2025 1990, 2016  1 1 1880 1879  1 1 1894 1891  1 1 1912 1910  1 1 1947 1946  1 0 1881 —  1 0 1883 —  1 0 1911 —  1 0 1978 —  1 0 1987 —  1 0 1988 —  1 0 2013 —  () 0 2 — 1884, 1885  0 2 — 1931, 1956  0 2 — 1984, 2019  0 1 — 1909  0 1 — 1959  0 1 — 1975  0 1 — 1982  0 1 — 1983  0 1 — 1997  0 1 — 2004  0 1 — 2011  0 1 — 2014

Η Σαουθάμπτον ΦΚ με τρεις, εμφανίστηκε τις περισσότερες φορές σε τελικό ως σωματείο εκτός της κορυφαίας βαθμίδας του αγγλικού ποδοσφαίρου, όταν έχει συνολικά αγωνιστεί τέσσερις και παρότι τον πρόσφατο μισό αιώνα μετέχει συνήθως στην Α' κατηγορία. Τη μοναδική επιτυχία της, άλλωστε, πανηγύρισε το 1976 από την 6η θέση της Β' και άρα χωρίς να τη συνδυάσει με άνοδο. Το τελευταίο, δεν έχει συμβεί σε καμία από τις άλλες 7 αντίστοιχες περιπτώσεις με εξαίρεση τη Γουέστ Μπρόμιτς Άλμπιον το 1931.

Οι μόνοι δύο που σε τελικό επικράτησαν αντιπάλου Β' κατηγορίας από δύο φορές, αποτελούν συμπτωματικά η Τότεναμ Χότσπερ τα 1921 και 1982, αποκλειστική νικήτρια εκτός συστήματος πρωταθλημάτων (1901) και η Γουέστ Χαμ Γιουνάιτεντ τα 1964 και 1975, τελευταία κάτοχος από τη Β' κατηγορία (1980).

 Τα γήπεδα του τελικού 
Ο τελικός σύμφωνα με την παράδοση φιλοξενείται σε γήπεδο του Λονδίνου, πρωτεύουσας του Ηνωμένου Βασιλείου, πλην ορισμένων εξαιρέσεων (η εκάστοτε πόλη σε παρένθεση):
 -1872: Κένινγκτον Όουβαλ
 -1873: Λίλι Μπριτζ
 1874-1892: Κένινγκτον Όουβαλ – 20 φορές συνολικά
 -1893: Στάδιο Φάλοουφιλντ (Μάντσεστερ)
 -1894: Γκούντισον Παρκ (Λίβερπουλ)
 1895-1914: Κρίσταλ Πάλας Νάσιοναλ Σπορτς Σέντερ – 20 φορές
 -1915: Ολντ Τράφορντ (Μάντσεστερ)
 1920-1922: Στάμφορντ Μπριτζ
 1923-2000: Στάδιο Γουέμπλεϊ (παλαιό) – 72 φορές
 2001-2006: Στάδιο Μιλένιουμ (Κάρντιφ )
 2007-: Στάδιο Γουέμπλεϊ (νέο) – 19 φορές έως και το 2025.

Οι 14 επαναληπτικοί αγώνες τελικού είχαν λάβει χώρα στα Κένινγκτον Όουβαλ (1875 και 1876), Ρέισκορς Γκράουντ (Ντέρμπι, 1886), Μπέρντεν Παρκ (Μπόλτον, 1901), Κρίσταλ Πάλας Νάσιοναλ Σπορτς Σέντερ (1902), Γκούντισον Παρκ (Λίβερπουλ, 1910), Ολντ Τράφορντ (Μάντσεστερ, 1911 και 1970), Μπράμαλ Λέιν (Σέφιλντ, 1912) και το παλαιό Στάδιο Γουέμπλεϊ (1981, 1982, 1983, 1990 και 1993).
Γενικά, ο τελικός έχει διεξαχθεί σε 9 διαφορετικά γήπεδα (οι παλαιά και νέα μορφές του Γουέμπλεϊ θεωρούνται ως ένα) Αγγλίας και Ουαλίας, ενώ άλλα 3 ορίστηκαν για επαναληπτικό. Εκτός Λονδίνου βρίσκονταν 4 και 3 αντίστοιχα, στα οποία πραγματοποιήθηκαν συνολικά 9 τελικοί και 6 επαναληπτικοί.

 Προπονητές με τις περισσότερες κατακτήσεις 
 7: Αρσέν Βενγκέρ  (Άρσεναλ: 1998, 2002, 2003, 2005, 2014, 2015, 2017)
 6: Τζορτζ Ράμζι  (Άστον Βίλα: 1887, 1895, 1897, 1905, 1913, 1920) 
 5: Τόμας Μίτσελ  (Μπλάκμπερν Ρόβ.: 1884, 1885, 1886, 1890, 1891) και Άλεξ Φέργκιουσον  (Μάντσεστερ Γιουν.: 1990, 1994, 1996, 1999, 2004)
 4: Τζον Νίκολσον  (Σέφιλντ Γιουνάιτεντ: 1899, 1902, 1915, 1925).Άρσεναλ και Βενγκέρ, δυνάστες του Κυπέλλου Αγγλίας!, onsports.gr (δεν προσμετρώνται τα 28 πριν το 1900)

Στον σχεδόν 1½ αιώνα ιστορίας του θεσμού, μόλις δύο τεχνικοί ηγήθηκαν διαφορετικών νικητών συλλόγων: ο Χέρμπερτ Τσάπμαν των Χάντερσφιλντ Τάουν (1922), Άρσεναλ (1930) και ο Μπίλι Γουόκερ των Σέφιλντ Γουένσντεϊ (1935), Νότιγχαμ Φόρεστ (1959).

 Ο ποδοσφαιριστής με τα περισσότερα μετάλλια 
Ο Άσλεϊ Κόουλ, κάτοχος επίσης του ρεκόρ συμμετοχών στη θέση του αριστερού αμυντικού για την εθνική Αγγλίας από το 2011 (τελικά συμπλήρωσε 107),Ashley Cole, βάση δεδομένων εθνικών ομάδων Ευρώπης eu-football.info έχει κατακτήσει 7 κύπελλα ως στέλεχος των Άρσεναλ (2002, 2003, 2005 με εύστοχη την 4η εκτέλεση της ομάδας του στην πρώτη διαδικασία πέναλτι τελικού) και Τσέλσι ΦΚ (2007 αλλαγή στην παράταση, 2009, 2010, 2012), ενώ τη μοναδική ήττα υπέστη κατά την πρώτη του εμφάνιση σε τελικό (2001: Λίβερπουλ ΦΚ-Άρσεναλ 2-1 με ανατροπή από τον Μάικλ Όουεν στα 83' και 88').Meet Mr FA Cup: England star Cole has won the competition an incredible SEVEN times, Laura Williamson για την dailymail.co.uk (στα αγγλικά) Ενδεικτικό του ρεκόρ είναι ότι τρία μόλις σωματεία έχουν να παρουσιάσουν περισσότερες κατακτήσεις του τροπαίου συγκριτικά με τον Κόουλ (Άρσεναλ 12, Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ 11, Τότεναμ Χότσπερ 8), έως και το 2015.

 Παραπομπές 

 Πηγές 
 Κυπελλούχοι Αγγλίας, e-soccer.gr

 Περαιτέρω μελέτη 
 Το κύπελλο που χάθηκε για πάντα, Ερρίκος Καστέλλης στο e-soccer.gr

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 



*