Κωνσταντίνος Α΄ Τιχ

Ο Κωνσταντίνος Α΄ (βουλγαρικά: Константин I, Κονσταντίν Α΄) αποκαλούμενος και Κωνσταντίνος Τιχ, Константин Тих, το οποίο συμπεριλαμβάνει συντόμευση του ονόματος του πατέρα του Τιχομίρ σαν πατρώνυμο) ήταν αυτοκράτορας (τσάρος) της Βουλγαρίας από το 1257 έως το 1277.

Πρώτα χρόνια

Ο Κωνσταντίνος Α΄ ήταν γιος ενός ευγενούς ονόματι Τιχ (συντόμευση του Τιχομίρ) και πιθανώς απόγονος ενός σημαντικού Τιχομίρ από τα Σκόπια, ο οποίος έζησε στις αρχές του 13ου αιώνα.Fine 1994, σ. 172Madgearu 2017, σ. 243 Σε ένα διάταγμα το οποίο βρέθηκε στο Μοναστήρι του Αγίου Γεωργίου κοντά στα Σκόπια ο Στέφανος Α΄ Νεμάνια της Σερβίας καταγράφεται ως παππούς του.Pirivatrić 2011, σσ. 12–13 Ο Βυζαντινός ιστορικός Γεώργιος Παχυμέρης τον περιγράφει ως "Σέρβο κατά το ήμισυ", σχετίζεται με την Δυναστεία των Νέμανιτς είτε από την πλευρά του πατέρα του είτε της μητέρας του.Pirivatrić 2011, σ. 13 Στην περίπτωση που σχετίζεται πατρογονικά πιθανότατα ο πατέρας του Τίχομιρ Ζάβιντοβιτς ήταν γιος του Τιμοχίρ ενός από τους αδελφούς του Στέφανου Νεμάγια.Pirivatrić 2011, σ. 14 Οι ιστορικοί δεν αποκλείουν την πιθανότητα να ήταν ο Κωνσταντίνος γιος ή ανεψιός του Βούλγαρου Βογιάρου Ιωάννη Τιμοχίρ που είχε στα τέλη του 12ου αιώνα υπό τον έλεγχο του τα Σκόπια.Pirivatrić 2011, σ. 15Khristo Dimitrov (2001). History of Macedonia in the Middle Ages. Gutenberg. σ. 116Godishnik na Sofiĭskii︠a︡ universitet, Fakultet po slavi︠a︡nski filologii. Nauka i izkustvo. 1979 Στην περίπτωση που σχετίζεται με την δυναστεία μητρογονικά η μητέρα του ήταν πιθανότατα κόρη ή ανεψιά του Στέφανου Νεμάνια.Pirivatrić 2011, σ. 16

Άνοδος στον θρόνο

Ο Κωνσταντίνος Α΄ Τιχ ανέβηκε στον Βουλγαρικό θρόνο με τον θάνατο του Μιχαήλ Β΄ Ασέν αλλά οι συνθήκες της ανόδου του ήταν ασαφείς.Treadgold 1997, σ. 731 Ο Μιχαήλ Ασέν Β΄ δολοφονήθηκε από τον ξάδελφο του Καλιμάν Β΄ Ασέν στα τέλη του 1256 ή στις αρχές του 1257. Σε σύντομο χρόνο δολοφονήθηκε και ο ίδιος ο Καλιμάν Β΄ Ασέν, ο Οίκος των Ασέν ξεκληρίστηκε. Τον θρόνο διεκδίκησαν ο δούκας του Μακσό Ροστισλάβ Μιχαήλοβιτς που ήταν πεθερός του Μιχαήλ και του Καλιμάν και ο Βογιάρος Μίτσο Ασέν που ήταν γαμπρός του Μιχαήλ. Ο Ροστισλάβ Μιχαήλοβιτς κατέλαβε το Βίντιν ενώ ο Μίτσο Ασέν είχε υπό τον έλεγχο του την νοτιοανατολική Βουλγαρία. Ο Βογιάρος του Βελίκο Τάρνοβο που είχε την καθοριστική εξουσία απέρριψε και τους δύο, παρέδωσε το στέμμα στον Κωνσταντίνο.Fine 1994, σσ. 171–172 Ο Κωνσταντίνος Α΄ Τιχ χώρισε την πρώτη του σύζυγο του για να παντρευτεί την Ειρήνη Δούκαινα Λασκαρίνα, κόρη του Θεόδωρου Β΄ Βατάτζη και της Έλενας Ασασίνας της κόρης του Ιβάν Ασέν Β΄ της Βουλγαρίας (1258).Madgearu 2017, σ. 244 Ο γάμος με μια ισχυρή πριγκίπισσα από την Βουλγαρική βασιλική δυναστεία ενίσχυσε την θέση του, έλαβε επιπλέον το όνομα Κωνσταντίνος Ασέν. Ο γάμος εξασφάλισε επίσης μια συμμαχία ανάμεσα στην Βουλγαρία και την Αυτοκρατορία της Νίκαιας, επιβεβαιώθηκε σε δύο χρόνια που ο ιστορικός Γεώργιος Ακροπολίτης επισκέφτηκε το Τάρνοβο.Fine 1994, σ. 173 Στην Νίκαια εν τω μεταξύ ανέλαβε νέος αυτοκράτορας ο Μιχαήλ Η´ Παλαιολόγος αντίπαλος της Οικογένειας Λάσκαρη, ο Μίτσο Ασέν κατέφυγε σε αυτόν για να ζητήσει την βοήθεια του χωρίς αποτέλεσμα (1261), του παραχώρησε μόνο κάτι εδάφη στην αρχαία Τρωάδα.

Πόλεμος με την Ουγγαρία

Ο Ροστισλάβ Μιχαήλοβιτς επιτέθηκε στην Βουλγαρία με την υποστήριξη των Ούγγρων (1259).Madgearu 2017, σ. 248 Την επόμενη χρονιά ο Ροστισλάβ Μιχαήλοβιτς αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την εκστρατεία επειδή έπρεπε να ενωθεί στην εκστρατεία του πεθερού του Μπέλα Δ΄ της Ουγγαρίας στην Βοημία.Fine 1994, σ. 174 Με πλεονέκτημα την απουσία του Ροστισλάβ Μιχαήλοβιτς ο Κωνσταντίνος Τιχ βρήκε την ευκαιρία και ανακατέλαβε το Βιντίν. Την ίδια εποχή επιτέθηκε στο Μπανάτο του Σεβέριν αλλά ο Ούγγρος διοικητής Λαυρέντιος απέκρουσε την εισβολή. Η Ουγγρική εισβολή στην Βουλγαρία εξόργισε τον Μπέλα Δ΄, συμμάχησε τον Μάρτιο του 1261 με τον Ότακαρ Β΄ της Βοημίας και έστειλε στρατό να επιτεθεί στην Βουλγαρία υπό την ηγεσία του Στεφάνου Ε΄, γιου και διαδόχου του. Ο Ουγγρικός στρατός κατέκτησε το Βιντίν, πολιόρκησε την Λομ αλλά δεν μπόρεσε να κάνει ανοιχτή μάχη με τον Κωνσταντίνο επειδή δραπέτευσε στο Τάρνοβο. Οι Ούγγροι εγκατέλειψαν στα τέλη της χρονιάς την Βουλγαρία αλλά με κέρδη αφού η βορειοδυτική Βουλγαρία επανήλθε στον Ροστισλάβ. Οι Βούλγαροι επανέκτησαν τις απώλειές τους υπό την ηγεσία του Ρώσου πρίγκηπα Γιακόβ Σβέτοσλαβ, στον οποίο παραχωρήθηκε η περιοχή του Βιντίν υπό καθεστώς αυτονομίας και ο οποίος διατήρησε τις επαφές του και με τη Βουλγαρία αλλά και με το Βασίλειο της Ουγγαρίας.

Πόλεμος με την Βυζαντινή αυτοκρατορία

O ανήλικος γαμπρός του Κωνσταντίνου Α΄ Τιχ Ιωάννης Δ΄ Λάσκαρης εκθρονίστηκε και τυφλώθηκε από τον κηδεμόνα του και Συναυτοκράτορα Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγο πριν τα τέλη του 1261. Ο Μιχαήλ Η΄ είχε ήδη κατακτήσει την Κωνσταντινούπολη από τον Ιούλιο και αποκατέστησε την Βυζαντινή Αυτοκρατορία, το γεγονός αυτό ανέτρεψε τις ισορροπίες στα Βαλκάνια. Η σύζυγος του Κωνσταντίνου Τιχ εξοργίστηκε από τον ακρωτηριασμό του μικρού της αδελφού και τον έπεισε να προχωρήσει σε εκστρατεία εναντίον του Μιχαήλ Η΄.Nicol 1993, σ. 46 Ο Μίτσο που είχε ήδη υπό την εξουσία του την νοτιοανατολική Βουλγαρία συμμάχησε με τους Βυζαντινούς αλλά ένας άλλος πανίσχυρος ευγενής ο Γιακόβ Σβέτοσλαβ που κατείχε την νοτιοδυτική Βουλγαρία έμεινε πιστός στον Κωνσταντίνο.Fine 1994, σσ. 174–175 Με πλεονέκτημα τον πόλεμο των Βυζαντινών απέναντι στην Δημοκρατία της Βενετίας, το Πριγκιπάτο της Αχαΐας και το Δεσποτάτο της Ηπείρου ο Κωνσταντίνος Τιχ εισέβαλε στην Θράκη και κατέλαβε το φθινόπωρο του 1182 το Ασένοβγκραντ και την Φιλιππούπολη.Treadgold 1997, σ. 737 Ο Μίτσο αναγκάστηκε και αυτός με την σειρά του να δραπετεύσει στο Νεσέμπαρ.Madgearu 2017, σ. 250 Την εποχή που πολιορκούσε την πόλη ο Κωνσταντίνος ο Μίτσο έκανε πρόταση στον Μιχαήλ Η΄ να του παραδώσει την Μεσημβρία με αντάλλαγμα Βυζαντινές γαίες.Fine 1994, σ. 176 Ο Μιχαήλ Η΄ έκανε δεκτή την πρόταση και έστειλε τον στρατηγό Μιχαήλ Ταρχανειώτη να βοηθήσει τον Μίτσο (1263). Ο Βυζαντινός στρατός ανασυντάχτηκε, εισέβαλε στην Θράκη και ανακατέλαβε το Ασένοβγκραντ και την Φιλιππούπολη. Μετά την ανακατάληψη της Μεσημβρίας από τον Μίτσο ο Μιχαήλ Δούκας Γλαβάς Ταρχανειώτης συνέχισε την εκστρατεία του στην Μαύρη Θάλασσα ανακαταλαμβάνοντας στην Βουλγαρία την Αχτόπολ, την Σωζόπολη και την Αγχίαλο. Ο Βυζαντινός στόλος κατέλαβε ταυτόχρονα την Βιτσίνα και διάφορα άλλα λιμάνια στο Δέλτα Δούναβη.

Ο Μιχαήλ Δούκας Γλαβάς Ταρχανειώτης επιτέθηκε στον Γιακόβ Σβέτοσλαβ, μπόρεσε να τον αποκρούσει με την υποστήριξη των Ούγγρων και αναγκάστηκε να δηλώσει την υποτέλεια του στον Μπέλα Δ΄.Fine 1994, σσ. 176–177Madgearu 2017, σσ. 251–252 Με την λήξη του πολέμου με τους Βυζαντινούς οι Βούλγαροι είχαν χάσει πολλά εδάφη από τους δυο μεγάλους εχθρούς τους, την Βυζαντινή αυτοκρατορία και την Ουγγαρία.Fine 1994, σ. 177 Ο Κωνσταντίνος Α΄ Τιχ αναγκάστηκε να ζητήσει βοήθεια από τους Τατάρους της Χρυσής Ορδής. Οι Τάταροι Χαν ήταν πολλές δεκαετίες επικυρίαρχοι της Βουλγαρίας αλλά η εξουσία τους ήταν μόνο τυπική.Vásáry 2005, σ. 71 Ο πρώην Σουλτάνος του Ρουμ Καϊκαούσης Β΄ είχε φυλακιστεί από τον Μιχαήλ Η΄, ζήτησε και αυτός βοήθεια από τους Τατάρους για να κερδίσει ξανά τον θρόνο του. Ο Καϊκαούσης Β΄ έστειλε επιστολή στον θείο του που ήταν ένας από τους αρχηγούς των Τατάρων, του ζήτησε να επιτεθεί στην Βυζαντινή αυτοκρατορία με την υποστήριξη των Βουλγάρων.Vásáry 2005, σ. 74 Ο Νικηφόρος Γρηγοράς προσθέτει επιπλέον ότι ο Καϊκαούσης Β΄ πλησίασε τον Κωνσταντίνο Α΄ Τιχ και του υποσχέθηκε χρήματα αν τον απελευθερώσει.Vásáry 2005, σ. 75 Ο πολυάριθμος στρατός των Τατάρων διέσχισε τον παγωμένο Δούναβη και επιτέθηκε στα τέλη του 1264 στην Βυζαντινή αυτοκρατορία. Ο Κωνσταντίνος Α΄ Τιχ ενώθηκε μαζί τους αλλά έπεσε από το άλογο του και έσπασε την σπονδυλική του στήλη.Fine 1994, σ. 180 Οι Τάταροι και οι Βούλγαροι έστησαν ενέδρα στον Μιχαήλ Η΄ την εποχή που επέστρεφε από την Θεσσαλία στην Κωνσταντινούπολη, δεν μπόρεσαν ωστόσο να αιχμαλωτίσουν τον αυτοκράτορα.Vásáry 2005, σ. 76 Ο Κωνσταντίνος Α΄ Τιχ πολιόρκησε το φρούριο Ενέζ στην Τουρκία και ανάγκασε τους υπερασπιστές να του το παραδώσουν. Οι Βυζαντινοί συμφώνησαν να απελευθερώσουν τον Καϊκαούση Β΄ αλλά εξακολουθούσαν να κρατάνε αιχμαλώτους την οικογένεια του.Madgearu 2017, σ. 253Vásáry 2005, σ. 77

Τελευταία χρόνια

Η συμμαχία του Κωνσταντίνου Α΄ με τους Τατάρους ενίσχυσε την θέση του, ο Γιακόβ Σβέτοσλαβ δέχτηκε την κυριαρχία του.Fine 1994, σ. 178Madgearu 2017, σ. 255Fine 1994, σ. 179 Με πλεονέκτημα τον εμφύλιο πόλεμο στην Ουγγαρία ο Γιακόβ Σβέτοσλαβ επιτέθηκε στο Μπανάτο του Σεβέριν. Ο Ουγγρικός εμφύλιος έληξε τον Μάρτιο του 1266 με την διαίρεση της χώρας ανάμεσα στον Μπέλα Δ΄ και τον Στέφανο. Τον Ιούνιο ο Στέφανος Ε΄ προχώρησε σε στρατιωτική εκστρατεία στην Βουλγαρία και κατέλαβε το Βίντιν. Ο Κωνσταντίνος Α΄ Τιχ προσπάθησε να αντισταθεί αλλά οι Ούγγροι διέλυσαν τον στρατό του και κατέλαβαν το Τάρνοβο. Οι Ούγγροι κατέλαβαν το Πλέβεν και διάφορα άλλα κάστρα στον Δούναβη, ο Γιακόβ Σβέτοσλαβ αναγκάστηκε να δώσει φόρο τιμής στον Στέφανο Ε΄. Ο Γιακόβ Σβέτοσλαβ αναγνωρίστηκε στα Ουγγρικά βασιλικά διατάγματα ως "αυτοκράτορας της Βουλγαρίας". Ο Κάρολος ο Ανδεγαυός και ο έκπτωτος Λατίνος αυτοκράτορας της Κωνσταντινούπολης Βαλδουίνος Β΄ του Κουρτεναί προχώρησαν σε συμμαχία εναντίον του Βυζαντίου με την Συνθήκη του Βιτέρμπο (1267).Fine 1994, σσ. 170, 180 Ο Μιχαήλ Η΄ ήθελε να αποτρέψει την Βουλγαρία να μπει στην συμμαχία τους, για αυτό πρόσφερε στον χήρο Κωνσταντίνο Α΄ Τιχ ως νέα σύζυγο την ανεψιά του Μαρία Παλαιολογίνα Καντακουζηνή (1268). Η συμφωνία ήταν ότι θα επέστρεφε την Μεσημβρία και την Αγχίαλο στην Βουλγαρία σαν προίκα αν γεννήσουν έναν γιο.Madgearu 2017, σ. 257 Ο Κωνσταντίνος Α΄ Τιχ παντρεύτηκε την Μαρία αλλά ο Μιχαήλ Η΄ δεν παρέδωσε τις δύο πόλεις όταν γεννήθηκε ο γιος τους Μιχαήλ Ασέν Β΄. Ο Κωνσταντίνος Α΄ Τιχ εξοργίστηκε και έστειλε τον Σεπτέμβριο του 1271 απεσταλμένους στην Νάπολη. Οι διαπραγματεύσεις συνεχίστηκαν και την επόμενη χρονιά αφού ο Κωνσταντίνος ήταν πρόθυμος να υποστηρίξει τον Κάρολο τον Ανδεγαυό εναντίον των Βυζαντινών.

300px|thumb|left|Η Βουλγαρία περί το 1260

Ο Μιχαήλ Η΄ αντεπιτέθηκε δίνοντας τη νόθα κόρη του Ευφροσύνη στον Νογκάι Χαν της Χρυσής Ορδής, ο οποίος ως σύμμαχος των Βυζαντινών, λεηλάτησε τη Βουλγαρία το 1274.Madgearu 2017, σ. 259 O Κωνσταντίνος Α΄ Τιχ αναγκάστηκε να επιστρέψει πίσω τις δύο πόλεις και να εγκαταλείψει απέναντι τους τα δικαιώματα του. Ο Κωνσταντίνος Α΄ Τιχ είχε τραυματιστεί θανάσιμα στην πτώση του από το άλογο, δεν μπορούσε να μετακινηθεί χωρίς βοήθεια επειδή είχε σπάσει την σπονδυλική του στήλη.Fine 1994, σσ. 180, 182Madgearu 2017, σ. 260 Η φιλόδοξη σύζυγος του ανέλαβε τον έλεγχο της κυβέρνησης.Treadgold 1997, σ. 741 Ο Πάπας Γρηγόριος Ι΄ δέχτηκε το καλοκαίρι του 1274 στην Β΄ Σύνοδο της Λυών απεσταλμένους του Μιχαήλ Η΄ που δέχτηκε την Ένωση των δύο εκκλησιών, η ίδια έγινε από τις φανατικότερες αντιπάλους της Ένωσης. Η Μαρία έστειλε αντιπροσώπους στον Μαμελούκο Σουλτάνο Μπαϊμπάρς και του ζήτησε να επιτεθεί στην Βυζαντινή αυτοκρατορία, από τότε προσπάθησε να εξασφαλίσει τον θρόνο στον γιο της.Madgearu 2017, σ. 261Fine 1994, σ. 182 Ο Γιακόβ Σβέτοσλαβ είχε από την άλλη ισχυρές διεκδικήσεις να διαδεχτεί τον Κωνσταντίνο επειδή η σύζυγος του ήταν εγγονή του Ιβάν Ασέν Β΄. Η Μαρία αρχικά υιοθέτησε τον Γιακόβ Σβέτοσλαβ, τον ανάγκασε να αναγνωρίσει τον γιο της σαν διάδοχο και κατόπιν τον δηλητηρίασε. Πολλοί ακόμα ευγενείς φυλακίστηκαν και εκτελέστηκαν με εντολή της Μαρίας, με τον τρόπο αυτό η βασιλεία του Κωνσταντίνου Α΄ Τιχ έγινε μισητή. Ο ανάπηρος Κωνσταντίνος ήταν ανίκανος να προστατέψει το βασίλειο του από τις επιδρομές των Τατάρων του Νογκάι που λεηλατούσαν την Βουλγαρία.Fine 1994, σ. 195 Οι γηγενείς κάτοικοι κλήθηκαν να προστατέψουν την ζωή τους χωρίς την βοήθεια του βασιλιά τους.
Ο Κωνσταντίνος ήταν ο πρώτος Βούλγαρος ηγεμόνας που έκοψε δικά του νομίσματα σε ευρεία κλίμακα, όμως λόγω των δαπανηρών και αποτυχημένων πολέμων, των επαναλαμβανόμενων Μογγολικών επιδρομών και της οικονομικής αστάθειας ξέσπασε εξέγερση το 1277.Angelov et al 1981, σ. 279 Οι κοινωνικές και οικονομικές διαστάσεις αυτού του κινήματος έχουν τονιστεί ιδιαίτερα από Μαρξιστές ιστορικούς, ο πραγματικός του χαρακτήρας όμως παραμένει ασαφής. Αυτό που είναι σίγουρο είναι ότι ο χοιροβοσκός Ιβάιλο αναδείχτηκε αρχηγός των δυσαρεστημένων και προσέλκυσε πολλούς (κατά πάσα πιθανότητα κατωτέρων τάξεων) οπαδούς, αποκτώντας τον έλεγχο σε σημαντικό τμήμα της Βουλγαρίας.Vásáry 2005, σ. 80"History of Bulgaria. Volume III-Second Bulgarian Empire", Publishing House of the Bulgarian Academy of Sciences, Sofia, 1982, σσ. 277-278Andreev & Lalkov 1996, σ. 222 Ο Κωνσταντίνος εκστράτευσε εναντίον του Ιβάιλο με τη φρουρά του, αλλά κατατροπώθηκε και σφαγιάστηκε επάνω στο άρμα του.Andreev & Lalkov 1996, σ. 223Angelov et al 1981, σ. 281

Οικογένεια

Ο Κωνσταντίνος Α΄ νυμφεύτηκε τρεις φορές. Τα ονόματα της πρώτης του συζύγου και των παιδιών του από αυτήν είναι άγνωστα.

Από τη δεύτερη σύζυγό του, την Ειρήνη, κόρη του Θεοδώρου Β΄ Λάσκαρη δεν απέκτησε παιδιά.

Από την τρίτη του σύζυγο Μαρία Καντακουζηνή, κόρη του πιγκέρνη Ιωάννη, απέκτησε τον 
 Μιχαήλ Ασέν Β΄ ο οποίος τον διαδέχτηκε στον θρόνο της Βουλγαρίας (1277-1279).Georgi Bakalov - "Medieval Bulgarian ruler", publishing house "Anubis", Sofia, 1995, σ. 226

Παραπομπές

Αναφορές

John V.A. Fine, Jr., The Late Medieval Balkans, Ann Arbor, 1987.
George Akropolites: The History (Translated with and Introduction and Commentary by Ruth Macrides) (2007). Oxford University Press.
Андреев (Andreev), Йордан (Jordan); Лалков (Lalkov), Милчо (Milcho) (1996). Българските ханове и царе (The Bulgarian Khans and Tsars) (in Bulgarian). Велико Търново (Veliko Tarnovo): Абагар (Abagar). 
Ангелов (Angelov), Димитър (Dimitar); Божилов (Bozhilov), Иван (Ivan); Ваклинов (Vaklinov), Станчо (Stancho); Гюзелев (Gyuzelev), Васил (Vasil); Куев (Kuev), Кую (kuyu); Петров (Petrov), *Петър (Petar); Примов (Primov), Борислав (Borislav); Тъпкова (Tapkova), Василка (Vasilka); Цанокова (Tsankova), Геновева (Genoveva) (1981). История на България. Том II. Първа българска държава [History of Bulgaria. Volume II. First Bulgarian State] (in Bulgarian). и колектив. София (Sofia): Издателство на БАН (Bulgarian Academy of Sciences Press).
Fine, John V. A. (1994). The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest. The University of Michigan Press. 
Андреевич Ильинский, Григорий (1911-02-04). Грамоты болгарскихъ царей [Letters of Bulgarian Emperors] (in Russian). Moscow: Синодальная типография.
Madgearu, Alexandru (2017). The Asanids: The Political and Military History of the Second Bulgarian Empire, 1185–1280. BRILL. 
Nicol, Donald M. (1993). The Last Centuries of Byzantium, 1261–1453. Cambridge University Press. 
Pirivatrić, Srdjan (2011). "The Boyana Church Portraits: Contribution to the Prosopography of Sebastokrator Kaloyan". In Penkova, Bisserka (ed.). Боянската църква между Изтока и Запада в изкуството на християнска Европа [The Boyana Church between East and West in the Art of Christian Europe]. Нац. исторически музей. σσ. 14–35. 
Treadgold, Warren (1997). A History of the Byzantine State and Society. Stanford University Press. 
Vásáry, István (2005). Cumans and Tatars: Oriental Military in the Pre-Ottoman Balkans, 1185–1365. Cambridge University Press.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

 Αναλυτικός κατάλογος Βουλγάρων ηγεμόνων 

Κατηγορία:Τσάροι της Βουλγαρίας
Κατηγορία:Οίκος των Ασέν