Άβε Καίσαρα, οι μελλοθάνατοι σε χαιρετούν

Το Avē Imperātor, moritūrī tē salūtant («Χαίρε αυτοκράτορα, οι μελλοθάνατοι σε χαιρετούν») είναι μια πολύ γνωστή λατινική φράση που αναφέρεται στο Suetonius, De vita Caesarum («Η ζωή των Καίσαρων» ή «Οι Δώδεκα Καίσαρες»."). Σύμφωνα με πληροφορίες, χρησιμοποιήθηκε κατά τη διάρκεια μιας εκδήλωσης το 52 μ.Χ. στη λίμνη Fucinus  -αιχμάλωτοι και εγκληματίες που προορίζονταν να πεθάνουν πολεμώντας κατά τη διάρκεια εικονικών ναυτικών συναντήσεων- παρουσία του αυτοκράτορα Κλαύδιου. Ο Σουητόνιος αναφέρει ότι ο Κλαύδιος απάντησε "Aut nōn" ("ή όχι").

Τα παραλλαγμένα στοιχεία της ανταλλαγής περιλαμβάνουν το "Have" ως πρώτη λέξη αντί για το γραμματικά κατάλληλο "Avē", καθώς και τις εναλλακτικές διατυπώσεις "Avē Caesar" και "Moritūrī tē salūtāmus" ("Εμείς οι μελλοθάνατοι, σε χαιρετούμε») και μια απάντηση σε κείμενα του 15ου αιώνα του «Avete vos» («Να είστε καλά»).

Παρά την εκλαΐκευση της σε μεταγενέστερους χρόνους, η φράση δεν καταγράφεται αλλού στη ρωμαϊκή ιστορία. Οι ιστορικοί αμφισβητούν αν χρησιμοποιήθηκε ποτέ ως χαιρετισμός. Ήταν πιο πιθανό μια μεμονωμένη έκκληση από απελπισμένους αιχμαλώτους και εγκληματίες που καταδικάστηκαν να πεθάνουν, και σημειώθηκε από τους Ρωμαίους ιστορικούς εν μέρει για την ασυνήθιστη μαζική αναστολή που παραχώρησε ο Κλαύδιος στους επιζώντες.

 Ιστορικό υλικό πηγής 
Το πηγαίο υλικό προέρχεται από τα έργα τριών Ρωμαίων ιστορικών, που γεννήθηκαν όλοι μετά τα γεγονότα του 52 μ.Χ. Ο Σουητόνιος (περίπου 69–75 έως μετά το 130, πιθανότατα γράφοντας γύρω στο 121 μ.Χ.), και ο Δίωνας Κάσσιος (γύρω στο 155–164 έως μετά το 229, πιθανώς γράφοντας 200–22) έγραψαν και οι δύο για το γεγονός και παρέθεσαν τη φράση. Ο Τάκιτος (περίπου 56–117, γράφοντας από το 98 έως το 117 περίπου) αναφέρει το γεγονός αλλά δεν παραθέτει τη φράση.

Η πρώτη γνωστή καταγραφή της φράσης βρίσκεται στα γραπτά του Σουητόνιου (εδώ με κορυφές για αναγνωσιμότητα):

...quín [Claudius] et émissúrus Fúcinum lacum naumachiam ante commísit. Sed cum próclamantibus naumachiáriís: "Have imperátor, moritúrí té salútant!" Responisset: "Aut nón," neque post hanc vócem οιονεί veniá datá quisquam dímicáre vellet, diú cúnctátus an omnés igní ferróque absúmeret, tandem é é séde suá prósiluit ac per ambitum lacúndhne compartment. Hóc spectáculó classis Sicula et Rhodia concurrérunt, duodénárum trirémium singulae...

Ακόμη και όταν [ο Κλαύδιος] ήταν έτοιμος να αφήσει το νερό από τη λίμνη Φουκίνο, έδωσε πρώτα μια ψεύτικη θαλάσσια μάχη. Όταν όμως οι μάχιμοι φώναξαν: «Χαίρε, αυτοκράτορα, οι μελλοθάνατοι σε χαιρετούν», εκείνος απάντησε: «Ή όχι», και μετά από αυτό όλοι αρνήθηκαν να πολεμήσουν, υποστηρίζοντας ότι τους είχε δοθεί χάρη. Μετά από αυτό δίστασε για αρκετή ώρα να τους καταστρέψει όλους με φωτιά και σπαθί, αλλά τελικά πηδώντας από τον θρόνο του και τρέχοντας κατά μήκος της άκρης της λίμνης με το γελοίο τρανταχτό βάδισμά του, τους παρότρυνε να πολεμήσουν, εν μέρει με απειλές και εν μέρει με υποσχέσεις . Σε αυτή την παράσταση συμμετείχαν ένας Σικελικός και ένας Ροδιακός στόλος, ο καθένας από τους οποίους αριθμούσε δώδεκα τριήρεις...

Το ίδιο περιστατικό περιγράφεται στα γραπτά του Δίωνα Κασσίου, ενός Ρωμαίου προξένου και ιστορικού που έγραψε στα ελληνικά. Στο Βιβλίο 60 της Ρωμαϊκής Ιστορίας του αναφέρει:

"Ο Κλαύδιος συνέλαβε την επιθυμία να παρουσιάσει μια ναυμαχία σε μια συγκεκριμένη λίμνη. Έτσι, αφού έχτισε έναν ξύλινο τοίχο γύρω του και έστησε κερκίδες, συγκέντρωσε ένα τεράστιο πλήθος. Ο Κλαύδιος και ο Νέρωνας ήταν ντυμένοι με στρατιωτική ενδυμασία, ενώ η Αγριππίνα φορούσε μια όμορφη χλαμύδα πλεγμένη με χρυσά νήματα και οι υπόλοιποι θεατές ό,τι τους άρεσε. Όσοι επρόκειτο να συμμετάσχουν στη θαλάσσια μάχη καταδικάστηκαν εγκληματίες, και κάθε πλευρά είχε πενήντα πλοία, το ένα μέρος ονομαζόταν «Ρόδιοι» και το άλλο «Σικελιανοί». Πρώτα συγκεντρώθηκαν σε ένα ενιαίο σώμα και όλοι μαζί απευθύνθηκαν στον Κλαύδιο με αυτόν τον τρόπο: "Χαίρε, αυτοκράτορα! Εμείς οι μελλοθάνατοι, σε χαιρετίζουμε [χαῖρε, αὐτοκράτορ· οἱ ἀπολούμενοί σε ἀσπαζόμεθα]." Και όταν αυτό σε καμία περίπτωση δεν ωφέλησε να τους σώσει και τους διατάχθηκε να πολεμήσουν το ίδιο, απλώς διέσχισαν τις γραμμές των αντιπάλων τους, τραυματίζοντας ο ένας τον άλλον όσο το δυνατόν λιγότερο. Αυτό συνεχίστηκε μέχρι που αναγκάστηκαν να καταστρέψουν ο ένας τον άλλον."

 Παραλλαγές και ερμηνεία πηγής 
μικρογραφία|274x274εσ|Τοιχογραφία μαχητών να φωνάζουν: Ave Caesar!
Το πρόσωπο του κύριου ρήματος διαφέρει στις δύο πηγές. Ο Σουητόνιος το παραθέτει με ρήμα πληθυντικού τρίτου προσώπου (salūtant, που σημαίνει «αυτοί χαιρετούν»), και ο Κάσσιος το παραθέτει με ρήμα πληθυντικού πρώτου προσώπου (ἀσπαζόμεθα, που σημαίνει «χαιρετούμε»). Εκτός από αυτό, η λατινική και η ελληνική έκφραση έχουν την ίδια σημασία.

Η απάντηση του Κλαύδιου αναφέρεται σε πολλές πηγές ως "Avēte vōs!" («Να είσαι καλά!»), προτείνοντας μια πράξη εύνοιας. Οι παλαιότερες εκδόσεις του De Vita Caesarum που εκδόθηκαν στη Ρώμη το 1470 και στη Βενετία το 1471 χρησιμοποιούσαν το "Avēte vōs", αλλά αυτή η έκδοση έγινε ακόμη αποδεκτή τον 19ο αιώνα, όπως φαίνεται στην έκδοση Baumgarten-Crusius του 1816. Ο Καρλ Λούντβιχ Ρόθ επέστρεψε προς το καλύτερο χειρόγραφo για την έκδοσή του 1857 —κυρίως τον Codex Memmianus του 9ου αιώνα, την παλαιότερη γνωστή σωζόμενη έκδοση του έργου του Σουητόνιος— και διόρθωσε την αναφερόμενη απάντηση του Κλαύδιου στο «Aut nōn». Ο John C. Rolfe σημειώνει και τις δύο απαντήσεις, περιγράφοντάς τις ως «ένα από τα αδύναμα αστεία του Κλαύδιου, το οποίο οι μαχητές προσποιήθηκαν ότι καταλάβαιναν ότι σημαίνει ότι δεν χρειάζεται να ρισκάρουν τη ζωή τους στη μάχη». Ο Ντόναλντ Κάιλ το περιγράφει ως μια πιθανή απόπειρα πνευματισμού. Ο Τζόζεφ Πάικ αναφέρει στις σημειώσεις του για το κείμενο του Ροθ:

Η ανάγνωση «Avēte vōs» προέρχεται από χειρόγραφα και εκδόσεις του 15ου αιώνα. Σε αυτή την περίπτωση ο αυτοκράτορας απλώς ανταποδίδει τον χαιρετισμό. Η κυριολεκτική σημασία είναι, ωστόσο, «να είστε καλά», «να είστε ασφαλής» ή «να είστε υγιής», και οι μονομάχοι το κατάλαβαν σαν να τους απορρίπτουν.

Ο Μπασίλ Κένετ, γράφοντας το 1820, περιγράφει την απάντηση «Avete vos» ως ένα σκληρό αστείο: «[Όταν] ευχαρίστως θα την ερμήνευαν ως μια πράξη εύνοιας και ως επιχορήγηση της ζωής τους, σύντομα τους έδωσε να καταλάβουν ότι προήλθε από την αντίθετη αρχή της βάρβαρης σκληρότητας και της αναισθησίας».

 Πολιτιστικό υπόβαθρο 
Ο Κλαύδιος, ο 4ος Ρωμαίος Αυτοκράτορας της Ιουλιο-Κλαυδιανής δυναστείας, κυβέρνησε τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία μετά το θάνατο του Καλιγούλα το 41 μ.Χ. μέχρι τον θάνατό του το 54 μ.Χ. Λέγεται ότι σηκώθηκε με το πλήθος μετά από αγώνες μονομάχων και έδινε ασυγκράτητους επαίνους στους μαχητές και επικρίθηκε επειδή δεν έφευγε από την αρένα κατά τη διάρκεια των εκτελέσεων, όπως συνηθιζόταν στις τάξεις των ευγενών.

Ο Κλαύδιος προήδρευσε επίσης σε πολλές νέες και πρωτότυπες εκδηλώσεις. Λίγο μετά την άνοδό του στην εξουσία, ο Κλαύδιος καθιέρωσε αγώνες προς τιμή του πατέρα του, Νέρωνα Κλαύδιου Δρούσου, στα γενέθλια του. Ετήσιοι αγώνες πραγματοποιούνταν επίσης προς τιμήν της ένταξής του και γίνονταν στο στρατόπεδο των Πραιτωρίων όπου ο Κλαύδιος είχε ανακηρυχθεί για πρώτη φορά αυτοκράτορας.

Ο Κλαύδιος γιόρταζε τους κοσμικούς αγώνες —μια θρησκευτική γιορτή που είχε αναβιώσει ο Αύγουστος— για να σηματοδοτήσει την 800η επέτειο από την ίδρυση της Ρώμης. Επίσης, τουλάχιστον μία φορά συμμετείχε ο ίδιος σε ένα κυνήγι άγριων ζώων σύμφωνα με τον Πλίνιο τον Πρεσβύτερο, ξεκινώντας με τις γιορτές των Πραιτωρίων για να πολεμήσουν μια φάλαινα δολοφόνο που είχε παγιδευτεί στο λιμάνι της Όστιας.

Οι δημόσιες ψυχαγωγίες ποικίλλουν από μάχη μεταξύ δύο μόνο μονομάχων, έως εκδηλώσεις μεγάλης κλίμακας με δυνητικά χιλιάδες θανάτους. Η ναυμαχία (ονομαζόμενη και ναυάλια προέλια από τους Ρωμαίους) ήταν ένα από τα τελευταία, μια μεγάλης κλίμακας και αιματηρή θεαματική μάχιμη εκδήλωση που λάμβανε χώρα σε πολλά πλοία και πραγματοποιήθηκε σε μεγάλες λίμνες ή πλημμυρισμένες αρένες. Οι αιχμάλωτοι πολέμου και οι εγκληματίες που είχαν καταδικαστεί να πεθάνουν επιφορτίστηκαν με τη διοργάνωση ναυμαχιών μέχρι θανάτου για δημόσια ψυχαγωγία. Αυτοί που επιλέχθηκαν ήταν γνωστοί ως "naumachiarii".

Σε αντίθεση με τις μάχες των μονομάχων, οι ναυμαχίες πραγματοποιούνταν σπάνια - συνήθως καλούνταν μόνο για να γιορτάσουν αξιοσημείωτα γεγονότα. Ο Ιούλιος Καίσαρας πραγματοποίησε μια εκδήλωση με 6.000 ναουμαχιάριους στον μικρότερο Κώδετα, μια ελώδη περιοχή δίπλα στον Τίβερη, για να γιορτάσει την τέταρτη νίκη του που τιμήθηκε με θρίαμβο. Ο Δίωνας Κάσσιος γράφει για δύο ναυμαχίες που ο Τίτος πραγματοποίησε κατά τη διάρκεια των εναρκτήριων αγώνων του Αμφιθεάτρου των Φλαβίων, συμπεριλαμβανομένης μιας εκδήλωσης 3.000 ανδρών που διοργάνωσαν μια μάχη μεταξύ των Αθηναίων και των Συρακουσών.) Ο Δομιτιανός κράτησε μια ναυμαχία στην οποία ο Ντίο αναφέρει ότι «αφανίστηκαν σχεδόν όλοι οι μαχητές και πολλοί από τους θεατές».
μικρογραφία|469x469εσ|Μια γελοιογραφία  στην Ιταλία χρησιμοποιεί το σλόγκαν του ρωμαϊκού μονομάχου (Αve Caesar!). Η γελοιογραφία δείχνει τον Χίτλερ να ελέγχει μια μαριονέτα του Μουσολίνι, καθώς Ιταλοί στρατιώτες κατευθύνονται προς το θάνατο στη Ρωσία και τη Λιβύη.
Η ναυμαχία που κάλεσε ο Κλαύδιος γιόρτασε την ολοκλήρωση ενός έργου αποστράγγισης και αποκατάστασης γεωργικής γης στη μεγαλύτερη εσωτερική λίμνη της Ιταλίας, τη λίμνη Fucino, μια λίμνη κρατήρα μήκους 11 μιλίων (19 km) στην οροσειρά των Κεντρικών Απεννίνων που βρίσκεται περίπου 50 μίλια (80 km) ) από τη Ρώμη. Το έργο, το οποίο χρειάστηκε έντεκα χρόνια για να ολοκληρωθεί και απασχόλησε 30.000 άνδρες, περιελάμβανε την ισοπέδωση μιας κορυφής λόφου και την κατασκευή μιας σήραγγας μήκους 3 μιλίων (4,8 χλμ) μεταξύ της λίμνης και του ποταμού Λίρη (Λατ. Λίρις). Η σήραγγα έχει περιγραφεί ως «η μεγαλύτερη ρωμαϊκή σήραγγα» (Encyclopedia Americana) παρόλο που αρχικά πέτυχε μόνο μερική επιτυχία, και ήταν η μεγαλύτερη σε μήκος τέτοιου τούνελ μέχρι την κατασκευή του Mont Cenis το 1876. Σύμφωνα με τα "Annals of Tacitus":

Για να φανεί ο εντυπωσιακός χαρακτήρας του έργου από μεγαλύτερο αριθμό επισκεπτών, οργανώθηκε ναυμαχία στην ίδια τη λίμνη, στο πρότυπο ενός προγενέστερου θεάματος που είχε δώσει ο Αύγουστος – αν και με ελαφρά σκάφη και μικρότερη δύναμη [. ..]"

Σε μια υποσημείωση σε μια δημοσίευση του Tacitus' Annals το 2008, σημειώνεται ότι «ένας τέτοιος αριθμός εγκληματιών [19.000 σύμφωνα με τον Τάκιτο και άλλες πηγές] μπορεί πιθανώς να αντιπροσωπεύει τις σαρώσεις των επαρχιών καθώς και της Ρώμης και της Ιταλίας. αυτή η υπόθεση ο αριθμός, όπως παρατηρεί ο Friedländer (ii, 324), υποδηλώνει άδικες καταδίκες».

 Περιγραφή του γεγονότος από τον Τάκιτο 
Σύμφωνα με τον Τάκιτο (γράφοντας περίπου 50 χρόνια μετά το γεγονός):

Ο Κλαύδιος εξοπλίζει τριήρεις, τετράπλευρες και δεκαεννιά χιλιάδες μαχητές: οι λίστες που περιέβαλλε με σχεδίες, ώστε να μην αφήνει κανένα μη εξουσιοδοτημένο σημείο διαφυγής, αλλά κράτησε αρκετό χώρο στο κέντρο για να δείξει το σθένος της κωπηλασίας, τις τέχνες των τιμονιέρηδων, την ώθηση του οι γαλέρες, και τα συνηθισμένα περιστατικά ενός αρραβώνα. Στις σχεδίες ήταν σταθμευμένες εταιρείες και μοίρες των πραιτωριανών κορτών, καλυμμένες από ένα στήθος από το οποίο λειτουργούσαν οι καταπέλτες και οι βαλλιστοί τους: το υπόλοιπο μέρος της λίμνης καταλαμβανόταν από πεζοναύτες με στολισμένα σκάφη. Οι ακτές, οι λόφοι, οι κορυφές των βουνών, σχημάτιζαν ένα είδος θεάτρου, που σύντομα γέμιζε από ένα ανείπωτο πλήθος, που προσελκύονταν από τις γειτονικές πόλεις και εν μέρει από την ίδια την πρωτεύουσα, από περιέργεια ή από σεβασμό για τον κυρίαρχο. Αυτός και η Αγριππίνα προήδρευαν, ο ένας με έναν υπέροχο στρατιωτικό μανδύα, ο άλλος – όχι πολύ μακριά – με έναν ελληνικό μανδύα από χρυσό ύφασμα. Η μάχη, αν και μια από τους εγκληματίες [sontes], αμφισβητήθηκε με το πνεύμα και το θάρρος των ελεύθερων. και, αφού είχε κυλήσει πολύ αίμα, οι μαχητές εξαιρέθηκαν από την καταστροφή [occidioni].

 Χρήση στη ρωμαϊκή εποχή 
Ο HJ Leon του Πανεπιστημίου του Τέξας εξέτασε αυτόν τον χαιρετισμό στις Συναλλαγές της Αμερικανικής Φιλολογικής Εταιρείας το 1939. Παρατήρησε ότι ο χαιρετισμός είχε εκπροσωπηθεί ευρέως και εξωραϊσμένος σε «πολλά έργα που αφορούσαν τις ρωμαϊκές αρχαιότητες, έτσι ώστε να έχει γίνει ένα από τα καλύτερα γνωστά και πιο συχνά αναφερόμενα από τα ρωμαϊκά έθιμα». Αναγνωρίστηκε στα λαϊκά και ακαδημαϊκά κείμενα ως εθιμικός χαιρετισμός των μονομάχων προς τον αυτοκράτορα. Και όμως «δεν υπάρχει άλλη αρχαία αναφορά σε χαιρετισμό των μονομάχων, και στην προκειμένη περίπτωση δεν ειπώθηκε από μονομάχους καθόλου, αλλά από ναυμαχιάριους». Ένα εντυπωσιακό παράδειγμα αυτής της διάχυτης πεποίθησης ακόμη και στον ακαδημαϊκό κόσμο μπορεί να βρεθεί στο βιβλίο του ιστορικού Jérôme Carcopino το 1940 La vie Quotidienne à Rome à l'Apogée de l'Empire (Καθημερινή ζωή στην Αρχαία Ρώμη: Οι άνθρωποι και η πόλη στο ύψος της αυτοκρατορίας ). Σε αυτό το βιβλίο ο συγγραφέας, μέλος της Γαλλικής Ακαδημίας, καθηγητής στη Χάβρη και στη Σορβόννη, και Διευθυντής της Γαλλικής Ακαδημίας στη Ρώμη, παραθέτει τη φράση και γράφει με ζωηρές και ποιητικές λεπτομέρειες τον «μελαγχολικό χαιρετισμό» των μονομάχων καθώς αυτοί παρελαύνουν δίπλα από τον αυτοκράτορα πριν μπουν στο Κολοσσαίο.

Μετά από μια ανασκόπηση του αρχικού υλικού που σχετίζεται με τη ναυμαχία του 52 μ.Χ., ο Leon παρατηρεί ότι οι μαχητές δεν ήταν μονομάχοι, αλλά ήταν καταδικασμένοι εγκληματίες που καταδικάστηκαν σε θάνατο. Η προβλεπόμενη μοίρα τους ήταν occidioni (σφαγή ή σφαγή). Η λίμνη είχε περικυκλωθεί με «σχεδίες» για να αποφευχθεί μια μαζική έκρηξη και περικυκλώθηκε από «τους στρατιώτες της πραιτοριανής φρουράς, τόσο πεζικού όσο και ιππικού, που προστατεύονταν από επάλξεις και εξοπλισμένα με καταπέλτες και βαλλιστούς και ενισχύονταν περαιτέρω από πλοία που έφεραν πεζοναύτες έτοιμοι για δράση». Συμπεραίνει ότι δεν επρόκειτο για επίσημο χαιρετισμό, αλλά κατά πάσα πιθανότητα ένα μεμονωμένο περιστατικό μαζικής έκκλησης για συμπόνια ή έλεος από απελπισμένους καταδικασμένους που καταδικάστηκαν σε θάνατο σε μια συγκεκριμένη περίσταση, και ότι

Συνδυάζοντας τις τρεις αφηγήσεις, μπορούμε εύλογα να υποθέσουμε ότι, καταδικασμένοι να πεθάνουν, αυτοί οι κατάδικοι επικαλέστηκαν τον Κλαύδιο με το "Morituri te salutant", που δεν ήταν ένας τακτικός και επίσημος χαιρετισμός, αλλά μια έκκληση που χρησιμοποιήθηκε μόνο σε εκείνη την περίπτωση με την ελπίδα να κερδίσει τη συμπάθεια του Αυτοκράτορα. Όταν απάντησε "Aut non", έλαβαν τα λόγια του ως σήμανση "aut non morituri" [ή να μην πεθάνω] και υποδεικνύοντας συγγνώμη - ο Σουητώνιος λέει "quasi venia data" - και αρνήθηκαν να πολεμήσουν, αλλά τελικά υπέκυψαν είτε στις παρακλήσεις των Αυτοκράτορας ή να εξαναγκάσει, και πολέμησε γενναία έως ότου οι επιζώντες δικαιώθηκαν από περαιτέρω σφαγή.

Το συμπέρασμά μου είναι, συνεπώς, ότι δεν υπάρχει κανένα στοιχείο για τον πολυαναφερόμενο χαιρετισμό των μονομάχων. Οι μόνες δύο αρχαίες αναφορές, αυτές στον Σουητώνιο και στο Δίωνα, δεν αναφέρονται σε μονομάχους αλλά σε ναουμαχιάριους, άνδρες που καταδικάστηκαν να πεθάνουν, και ακόμη και αυτές οι αναφορές είναι σε ένα συγκεκριμένο επεισόδιο, οι συνθήκες του οποίου δείχνουν ότι ο υποτιθέμενος χαιρετισμός δεν ήταν καν τακτικός χαιρετισμός των naumachiarii.

Ο Άλαν Μπέικερ συμφωνεί σε γενικές γραμμές, δηλώνοντας, "Δεν υπάρχουν στοιχεία ότι αυτό ήταν κοινή πρακτική μεταξύ των μονομάχων. Από όσο γνωρίζουμε, η μόνη φορά που χρησιμοποιήθηκε αυτή η φράση ήταν σε μια εκδήλωση που διοργάνωσε ο Κλαύδιος." Ο Plass σημειώνει ότι "είναι δύσκολο να καταλάβουμε γιατί ή πώς χρησιμοποιήθηκε η φράση σε αυτήν την περίπτωση, αν δεν ήταν μια κανονική φόρμουλα. Από την άλλη πλευρά, εάν ήταν κάτι που ο Κλαύδιος θα περίμενε να ακούσει, θα εξυπηρετούσε πιο φυσικά. ο ρόλος του ως γραμμή τροφοδοσίας για τον εκπρόσωπό του που απεικονίζει την ανίκητη ιδεολογία του». Σχολιάζει την αποστασιοποιητική επίδραση της λατινικής πηγής και του πρώτου προσώπου της ελληνικής πηγής και σημειώνει ότι η ερμηνεία και η απάντηση από τους αγωνιστές «φαίνεται να είναι ελιγμός εντός κανόνων που διέπουν την επιείκεια στην αρένα».

Ο Κάιλ συμφωνεί ότι καμία άλλη πηγή δεν καταγράφει τον "υποτιθέμενο χαιρετισμό μονομάχων" σε οποιοδήποτε άλλο πλαίσιο "και δεν προήλθε εδώ από αληθινούς μονομάχους". Αντιμετωπισμένοι ως εμπόρευμα, δεν ήταν εκλεκτοί μονομάχοι αλλά αιχμάλωτοι  και εγκληματίες καταδικασμένοι να πεθάνουν, που συνήθως πολεμούσαν μέχρι να σκοτωθούν όλοι. Όταν ο χαιρετισμός ή η έκκληση απέτυχαν, και αναγκάστηκαν να σκοτώσουν ο ένας τον άλλον σοβαρά,

Ενεργώντας με κάποια πρωτοβουλία και επινοώντας έναν ψευδο-μονομάχο χαιρετισμό, και μετά παλεύοντας καλά, αυτοί οι άνδρες, παρά την εγκληματική και μη επαγγελματική τους ιδιότητα και την επιδιωκόμενη εξόντωσή τους, μετατράπηκαν άτυπα σε σωστούς μονομάχους για μια μέρα. Ως εκ τούτου, κάποιοι επέζησαν.

Καταλήγει στο συμπέρασμα ότι «[οι] πηγές παρατήρησαν για το περιστατικό, εν μέρει, επειδή ήταν μια ανωμαλία στην πρακτική της αρένας – μια μαζική ανδροκλεϊκή αναστολή».

 Χρήση στη σύγχρονη εποχή 
Η ιστορία ήταν πολύ γνωστή τον 20ο αιώνα και όντως εμφανίζεται στο έργο του Τζορτζ Μπέρναρντ Σο το 1912 «Ανδροκλής και το λιοντάρι» αμέσως πριν οι Χριστιανοί αντιμετωπίσουν τα λιοντάρια ως «Χαίρε, Καίσαρα! όσοι πρόκειται να πεθάνουν, σε χαιρετίζουν», με τον Αυτοκράτορα να απαντά «Καλά αύριο, φίλοι». Εκτός από τη ρίζα της στις σύγχρονες αντιλήψεις των ρωμαϊκών εθίμων, η φράση έχει περάσει στη σύγχρονη κουλτούρα, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης από πιλότους της πολεμικής αεροπορίας όπως ο John Lerew(η βιογραφία του τιτλοφορείται "We Who Are About to Die"), δύο ταινίες του Β' Παγκοσμίου Πολέμου με τίτλο Morituri, ένα επεισόδιο του M*A*S*H με τίτλο "Peace on Us", το γαλλικό κόμικ Αστερίξ των Ρενέ Γκοσινί και Αλμπέρ Ουντερζό, ένα κόμικ της Marvel της δεκαετίας του 1980 με τίτλο Strikeforce: Morituri που εστίαζε σε υπερήρωες που αναπόφευκτα πήγαιναν to die, το επεισόδιο Adventure Time "Morituri Te Salutamus", "ένα σύνολο μονόπρακτων θεατρικών έργων της δεκαετίας του 1890 από τον Hermann Sudermann, το κανονικό μυθιστόρημα του Joseph Conrad του 1902 Heart of Darkness, το μυθιστόρημα του James Joyce Ulysses, που ομιλεί ο κύριος ανταγωνιστής, ο κ. Μπράουν, λίγο πριν από το θάνατό του στο μυθιστόρημα της Αγκάθα Κρίστι του 1922 The Secret Adversary, όπως επίσης αναφέρεται στον επίλογο του βιβλίου της Κρίστι A Caribbean Mystery (1964), στη δημοφιλή μουσική της δεκαετίας του 1980, καθώς και στη μουσική σε βιντεοπαιχνίδια, στην εφημερίδα τίτλος ιατρού με κριτές έρευνα, σε μια πολιτική παρθενική ομιλία, σχολιασμός αγοράς κατά τη διάρκεια της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης του 2008 και στη σύγχρονη τέχνη, τη μυθοπλασία, τη μη μυθοπλασία και την ποίηση που σχετίζονται με τη ρωμαϊκή περίοδο.

 Γραφή και προφορά 
Γράφεται με προαιρετικές μακροεντολές: Avē Imperātor (Cæsar), moritūrī tē salūtant.

Κλασική λατινική προφορά: [ˈaweː ɪmpeˈraːtor (ˈkae̯sar) moriˈtuːriː teː saˈluːtant]

 Δείτε επίσης 
 Αρχαία Ρώμη
 Κλαύδιος
 Ιούλιος Καίσαρ
 Σουητώνιος
 Ιουλιο-Κλαυδινή δυναστεία

 Παραπομπές 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 https://en.wikipedia.org/wiki/Julius_Caesar
 https://en.wikipedia.org/wiki/Claudius

Κατηγορία:Αρχαίος βίος
Κατηγορία:Ρωμαϊκές ιστορικές φράσεις