Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας

Το Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ) είναι ένα από τα μεγαλύτερα και πιο άρτια οργανωμένα, εξοπλισμένα και στελεχωμένα ερευνητικά κέντρα της Ελλάδας. Ιδρύθηκε το 1983 με έδρα το Ηράκλειο Κρήτης και λειτουργεί υπό την εποπτεία της Γενικής Γραμματείας Έρευνας και Καινοτομίας (ΓΓΕΚ) του Υπουργείου Ανάπτυξης. Σήμερα, αποτελείται από δέκα Ερευνητικά Ινστιτούτα και τρεις Ειδικές Δομές που λειτουργούν σε οκτώ πόλεις της ελληνικής περιφέρειας: Ηράκλειο, Ρέθυμνο, Χανιά, Πάτρα, Ιωάννινα, Αθήνα, Βόλο και Θεσσαλονίκη. Η έδρα του Ιδρύματος, καθώς και τα γραφεία της Κεντρικής Διεύθυνσης βρίσκονται στα Βασιλικά Βουτών, στο Ηράκλειο. Το ΙΤΕ διοικείται από το Διοικητικό Συμβούλιο (Δ.Σ.), το οποίο αποτελείται από τον Διευθυντή της Κεντρικής Διεύθυνσης (Πρόεδρος), τους Διευθυντές των Ινστιτούτων, εκπρόσωπο της Γενικής Γραμματείας Έρευνας και Καινοτομίας, εκπρόσωπο των Ερευνητών και εκπρόσωπο των εργαζομένων του ΙΤΕ.

Οι ερευνητικές και τεχνολογικές κατευθύνσεις του Ιδρύματος επικεντρώνονται σε τομείς μεγάλου επιστημονικού, κοινωνικού και οικονομικού ενδιαφέροντος, όπως: Λέιζερ & Φωτονική, Μικροηλεκτρονική, Προηγμένα Υλικά/Νανοτεχνολογία, Μοριακή Βιολογία και Γενετική, Γονιδιωματική του Ανθρώπου, Βιοτεχνολογία, Ιατρική Ακριβείας, Βιολογία Συστημάτων, Βιοπληροφορική, Επιστήμη Υπολογιστών, Επιστήμη Δεδομένων, Ρομποτική, Τηλεπικοινωνίες, Πληροφοριακά Συστήματα, Εφαρμοσμένα και Υπολογιστικά Μαθηματικά, Χημική Μηχανική, Ενέργεια, Περιβάλλον, Ανθρωπιστικές και Κοινωνικές Επιστήμες, Αστροφυσική και Επιστήμες Διαστήματος.

 Δομή 
Ερευνητικά Ινστιτούτα

Στο Ηράκλειο:

Ινστιτούτο Ηλεκτρονικής Δομής και Λέιζερ (ΙΗΔΛ)

Ινστιτούτο Μοριακής Βιολογίας και Βιοτεχνολογίας (ΙΜΒΒ)

Ινστιτούτο Πληροφορικής (ΙΠ) 

Ινστιτούτο Υπολογιστικών Μαθηματικών (ΙΥΜ)

Ινστιτούτο Αστροφυσικής (ΙΑ)

Στο Ρέθυμνο: 

Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών (ΙΜΣ)

Στα Χανιά:

Ινστιτούτο Γεωενέργειας (ΙΓ) 

Στην Πάτρα: 

Ινστιτούτο Επιστημών Χημικής Μηχανικής (ΙΕΧΜΗ)

Στα Ιωάννινα: 

Ινστιτούτο Βιοϊατρικών Ερευνών (ΙΒΕ)

Στην Αθήνα:

Ελληνικό Ινστιτούτο Γονιδιωματικής του Ανθρώπου (ΕΙΓΑ) (ίδρυση Αύγουστος 2022)

Ειδικές Δομές 

Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης (ΠΕΚ)

Μη κερδοσκοπικός, αυτοχρηματοδοτούμενος εκδοτικός οίκος. Εκδίδουν βιβλία για τον φοιτητή, τον επιστήμονα και τον μέσο αναγνώστη, δραστηριοποιούμενες στους χώρους των θετικών, ανθρωπιστικών, ιστορικών και κοινωνικών επιστημών και των τεχνών. Επιπλέον, από το 2015, οι ΠΕΚ παρέχουν δωρεάν διαδικτυακά μαθήματα μέσω του προγράμματος Mathesis, με έμφαση στη χαρά της μάθησης, και επιμονή στα υψηλότερα πρότυπα ποιότητας.

Το Δίκτυο ΠΡΑΞΗ

Αποτελεί τη Μονάδα Μεταφοράς Τεχνολογίας του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας, με σκοπό την υποστήριξη της καινοτομίας και τη μεταφορά τεχνολογίας σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. Με δυναμική παρουσία σε έξι πόλεις στην Ελλάδα (Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Ηράκλειο, Βόλο, Πάτρα, Ιωάννινα), το Δίκτυο ΠΡΑΞΗ παρέχει στοχευμένη συμβουλευτική υποστήριξη σε ερευνητές, ερευνητικούς οργανισμούς και Καινοτόμες Μικρές και Μεσαίες Ελληνικές Επιχειρήσεις (ΜμΕ), συνδέοντας την έρευνα με τη βιομηχανία.

Το Επιστημονικό και Τεχνολογικό Πάρκο Κρήτης (ΕΤΕΠ-Κ)

Έχει συνολικό εμβαδόν 4.000 τ.μ., με περισσότερα από 100 γραφεία και εργαστήρια, όπου φιλοξενούνται καινοτόμες εταιρείες με τεχνολογικό κυρίως προσανατολισμό. Βασικοί στόχοι: μεταφορά τεχνολογίας και εμπορική αξιοποίηση ερευνητικών αποτελεσμάτων, αξιολόγηση και διαχείριση δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας, προώθηση και στήριξη της καινοτόμου επιχειρηματικότητας, φιλοξενία και υποστήριξη καινοτόμων επιχειρήσεων καθώς και την κατάρτιση και επιμόρφωση φοιτητών, ερευνητών και στελεχών επιχειρήσεων.

Επίσης, τo ΙΤΕ με το Πανεπιστήμιο Κρήτης έχουν ιδρύσει και λειτουργούν το Αστεροσκοπείο Σκίνακα (κοινή ερευνητική υποδομή). Το Αστεροσκοπείο προσφέρει τις καλύτερες συνθήκες αστροπαρατήρησης στη Μεσόγειο και είναι το πιο παραγωγικό ερευνητικά αστεροσκοπείο της χώρας.

 Ιστορία 
Η ιστορία του ΙΤΕ είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με μια ξεχωριστή ομάδα πέντε Ελλήνων επιστημόνων από Πανεπιστήμια του εξωτερικού, και συγκεκριμένα των: Ελευθέριου Οικονόμου, Φώτη Καφάτου,  Διονύσιου (Ντένη) Τσιχριτζή, Γρηγόρη Σηφάκη και Παναγιώτη Λαμπρόπουλου, οι οποίοι αποτύπωσαν την ιδέα να δημιουργηθεί δίπλα στο Πανεπιστήμιο Κρήτης ένα ερευνητικό κέντρο και, με τη συμπαράσταση του τότε Υπουργού Έρευνας και Τεχνολογίας (ΥΕΤ) Γεώργιου Λιάνη, έπεισαν την ελληνική κυβέρνηση να δημιουργήσει το 1983 τα πρώτα τρία Ινστιτούτα που θα συνέθεταν το «Ερευνητικό Κέντρο Κρήτης» (ΕΚΕΚ) στο Ηράκλειο: το Ινστιτούτο Μοριακής Βιολογίας και Βιοτεχνολογίας (IMBB), το Ινστιτούτο Ηλεκτρονικής Δομής και Λέιζερ (ΙΗΔΛ) και το Ινστιτούτο Πληροφορικής (ΙΠ). Τα επόμενα χρόνια το ΕΚΕΚ επεκτάθηκε, αρχικά με το Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών (ΙΜΣ) στο Ρέθυμνο και Υπολογιστικών Μαθηματικών (ΙΥΜ) στο Ηράκλειο. Ο Ελευθέριος Ν. Οικονόμου, διετέλεσε πρώτος Πρόεδρος του ΕΚΕΚ, και μετέπειτα του ΙΤΕ, από το 1983 έως το 2004. Το 1986, με πρωτοβουλία του καθηγητή του Πανεπιστημίου Κρήτης, Γιάννη Παπαµαστοράκη, εγκαταστάθηκε στον Ψηλορείτη το Αστεροσκοπείο Σκίνακα, μια κοινή ερευνητική δομή του ΕΚΕΚ, του Πανεπιστημίου Κρήτης και του Γερµανικού Ινστιτούτου Εξωγήινης Φυσικής Max Planck (MPI for Extraterrestrial Physics).

Το 1987, με τη συναίνεση του Γιώργου Παπαθεοδώρου και του Ιάκωβου Βασάλου, Διευθυντών των Ερευνητικών Ινστιτούτων που είχε δημιουργήσει το ΥΕΤ στην Πάτρα (1984, Ερευνητικό Ινστιτούτο Χημικής Μηχανικής και Χημικών Διεργασιών Υψηλής Θερμοκρασίας - ΕΙΧΗΜΥΘ) και στη Θεσσαλονίκη (1985, Ερευνητικό Ινστιτούτο Τεχνικής Χημικών Διεργασιών - ΕΙΤΧΗΔ), τα δυο Ινστιτούτα συνενώθηκαν με το ΕΚΕΚ, ιδρύοντας το Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ). Ταυτόχρονα, με χρηματοδότηση από την ΕΟΚ (ΕΕ), άρχισε η ανέγερση των κτιρίων του ΙΤΕ στο Ηράκλειο, στην Πάτρα και στη Θεσσαλονίκη, καθώς και η αναπαλαίωση του κτιρίου του ΙΜΣ στο Ρέθυμνο. Με πρωτοβουλία και συνεργασία του ΙΤΕ με τη ΓΓΕΤ, δημιουργήθηκαν Τεχνολογικά Πάρκα συνδεδεμένα με τα Ινστιτούτα σε Ηράκλειο, Πάτρα και Θεσσαλονίκη, ενώ με Ευρωπαϊκή χρηματοδότηση ανεγέρθηκαν και τα αντίστοιχα κτήρια για τη στέγασή τους. Οι κτιριακές υποδομές του ΙΤΕ στο Ηράκλειο το 2004 είχαν έκταση 30.000 τ.μ. .

Ο σχεδιασμός και επίβλεψη των περισσότερων κτηριακών εγκαταστάσεων έγινε από τον Πάνο Κουλέρμο, τότε καθηγητή αρχιτεκτονικής στο University of Southern California (ΗΠΑ). 

Το 2000, το Ερευνητικό Ινστιτούτο Τεχνικής Χημικών Διεργασιών (ΕΙΤΧΗΔ) στη Θεσσαλονίκη αποσπάστηκε από το ΙΤΕ, προκειμένου να αποτελέσει τον πυρήνα του Εθνικού Κέντρου Έρευνας & Τεχνολογικής Ανάπτυξης (ΕΚΕΤΑ). Δύο χρόνια αργότερα, το 2002, στο ΙΤΕ εντάχθηκε το Ινστιτούτο Βιοϊατρικών Ερευνών με έδρα τα Ιωάννινα, καθιστώντας το έτσι το πρώτο Ελληνικό περιφερειακό (εκτός Αθηνών) Ερευνητικό Κέντρο με παρουσία σε τέσσερις Ελληνικές πόλεις. 

Η αναπτυξιακή πορεία του ΙΤΕ συνεχίστηκε και τα επόμενα χρόνια, με την ίδρυση του Ινστιτούτου Αστροφυσικής το 2018 στο Ηράκλειο, και του Ινστιτούτου Πετρελαϊκής Έρευνας (σήμερα Ινστιτούτο Γεωενέργειας) το 2019, στα Χανιά. 

Σήμερα, Αύγουστος 2025, μετά από 40 και πλέον χρόνια λειτουργίας, το ΙΤΕ έχει να επιδείξει υψηλές επιστημονικές επιδόσεις, καθώς και μια σπουδαία κοινωνική και οικονομική προσφορά, που το καθιστούν το κορυφαίο ερευνητικό ίδρυμα της Ελλάδας και ένα από τα καλύτερα διεθνώς.

 Διοίκηση 
Οι Πρόεδροι του ΙΤΕ από το 1983 έως σήμερα:

Ελευθέριος Ν. Οικονόμου, 1983-2004
 Στέλιος Ορφανουδάκης, 2004-2005
 Αλκιβιάδης Χ. Παγιατάκης, 2005-2009
 Βασίλειος Δουγαλής, 2010-2011 (Διευθύνων)
 Κώστας Φωτάκης, 2011-2016
 Νεκτάριος Ταβερναράκης, 2016-2025
 Βασίλης Χαρμανδάρης, 2025-σήμερα

Το ΙΤΕ σήμερα
Το 2023 το ΙΤΕ ανακοίνωσε τη δημοπράτηση 9 κτηριακών έργων σε 5 πόλεις όπου λειτουργούν Ινστιτούτα του, έχοντας εξασφαλίσει σημαντική χρηματοδότηση συνολικού ύψους 56 εκ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης και από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, στο πλαίσιο του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας «Ελλάδα 2.0», για τη δημιουργία Κέντρου Καινοτομίας και Προχωρημένης Εκπαίδευσης, περιλαμβάνοντας Συνεδριακό Κέντρο, κτηριακές εγκαταστάσεις για τα Ινστιτούτα, επέκταση του Επιστημονικού και Τεχνολογικού Πάρκου, καθώς και τη συνολική αναβάθμιση των υποδομών του ΙΤΕ, συνολικού εμβαδού 18.406,96 τ.μ.. Το έργο, τελεί υπό την εποπτεία του Υπουργείου Ανάπτυξης και της Γενικής Γραμματείας Έρευνας και Καινοτομίας. Όλα τα έργα βρίσκονται σε εξέλιξη, με ορίζοντα ολοκλήρωσης το 2026.

Το 2023 το ΙΤΕ έκλεισε 40 χρόνια από την ίδρυσή του. Στο πλαίσιο των εορτασμών αυτών, το κεντρικό κτήριο του ΙΤΕ ονομάστηκε Κτήριο Ελευθέριος Οικονόμου.

Το 2025, το ΙΤΕ εγκαινίασε το νέο Κέντρο Επιστήμης και Πολιτισμού, στο κέντρο του Ηρακλείου (πρώην Γαλλικό Ινστιτούτο), με στόχο τη σύνδεση με την Κοινωνία και τον Πολιτισμό. Στο ισόγειο του κτηρίου λειτουργεί βιβλιοπωλείο των Πανεπιστημιακών Εκδόσεων Κρήτης, επιστημονικού αλλά και γενικού ενδιαφέροντος. Το κτίριο είναι προσβάσιμο στο κοινό.

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Ερευνητικά κέντρα στην Ελλάδα
Κατηγορία:Εκπαίδευση στο Ηράκλειο
Κατηγορία:Ιωάννινα
Κατηγορία:Ρέθυμνο
Κατηγορία:Εκπαίδευση στην Πάτρα