Βαλκανικό Κύπελλο συλλόγων ποδοσφαίρου

Το Κύπελλο Βαλκανίων ήταν μια ποδοσφαιρική διοργάνωση που ξεκίνησε τη σεζόν 1960-61 και διεξαγόταν ως το 1993-94. Συμμετείχαν ομάδες από τις έξι βαλκανικές χώρες: Ελλάδα, Γιουγκοσλαβία, Ρουμανία, Βουλγαρία, Αλβανία και Τουρκία.

 Ιστορία 
Η πρώτη προσπάθεια διεξαγωγής ενός διασυλλογικού βαλκανικού κυπέλλου έγινε προπολεμικά. Το 1934 η πρωταθλήτρια Τουρκίας Φενερμπαχτσέ πρότεινε τη διεξαγωγή βαλκανικού κυπέλλου με τη συμμετοχή των πρωταθλητριών ομάδων των βαλκανικών χωρών, κατ' αναλογία του Μιτρόπα Καπ των κεντροευρωπαϊκών κρατών. Για την πρώτη διοργάνωση προσκάλεσε στην Κωνσταντινούπολη τους πρωταθλητές: Ελλάδας Ολυμπιακό Πειραιώς, Γιουγκοσλαβίας Μπεογκράντσκι, Βουλγαρίας Σλάβια Σόφιας και Ρουμανίας Ριπένσια. Όμως, η πρόταση συνάντησε την άρνηση της γιουγκοσλαβικής ομοσπονδίας, η οποία είχε μόλις καταφέρει η πρωταθλήτρια της χώρας να γίνει δεκτή στο δημοφιλές Μιτρόπα Καπ. Έτσι η διοργάνωση ματαιώθηκε και δεν ξαναέγινε κάποια άλλη προσπάθεια.

Μεταπολεμικά ξεκίνησε το 1960 με τη συμμετοχή των δευτεραθλητριών ομάδων των αντίστοιχων πρωταθλημάτων. Από το 1966 υποβαθμίστηκε με την συμμετοχή ομάδων που τερμάτιζαν σε χαμηλότερες θέσεις στη βαθμολογία, αμέσως μετά τις θέσεις που οδηγούσαν στο Κύπελλο ΟΥΕΦΑ και σε περίπτωση άρνησής τους από τις αμέσως επόμενες. Ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του '70 είχε χάσει την αρχική αίγλη του και πολλές ομάδες αρνούνταν να συμμετάσχουν ή δήλωναν συμμετοχή και μετά αποχωρούσαν. Επίσης, δεν είχε σταθερές ημερομηνίες διεξαγωγής, με αποτέλεσμα κάποιες διοργανώσεις να "ξεχειλώνουν" και να αργούν να ολοκληρωθούν. Τη δεκαετία του '90 υποβαθμίστηκε ακόμα περισσότερο, αφού αποφασίστηκε να συμμετέχουν οι πρωταθλήτριες Β΄ κατηγορίας ή αυτές που κέρδιζαν την άνοδό τους στην Α΄ κατηγορία. Τελικά, το 1994 έπαψε να διεξάγεται. Συνολικά πραγματοποιήθηκαν 28 διοργανώσεις.

 Σύστημα διεξαγωγής 
Το Βαλκανικό κύπελλο άλλαξε πολλές φορές σύστημα διεξαγωγής, το οποίο επηρεαζόταν και από τον αριθμό των ομάδων που συμμετείχαν. Ξεκίνησε ως ενιαίος όμιλος όλων των ομάδων με βαθμολογία, χωρίς διεξαγωγή τελικού. Από τη δεύτερη διοργάνωση (1961-63) καθιερώθηκε η συμμετοχή οκτώ ομάδων χωρισμένων σε δύο ομίλους, με τους νικητές να αγωνίζονται σε διπλό τελικό. Με αυτή τη μορφή διεξήχθη ως το 1967-68. Στη συνέχεια αποφασίστηκε να μετέχει μόνο μία ομάδα από κάθε χώρα, οπότε υπήρχαν δύο όμιλοι των τριών ομάδων, με τους νικητές να παίζουν σε διπλό τελικό. Αυτή υπήρξε η πιο μακροχρόνια μορφή του κυπέλλου, αφού κράτησε ως το 1981-83, παρά το ότι κάποιες φορές ορισμένες ομάδες αποχωρούσαν με αποτέλεσμα ο όμιλος να εξελίσσεται σε αγώνα νοκ-άουτ δύο συλλόγων. Η διοργάνωση του 1983-84 επρόκειτο να διεξαχθεί με τον ίδιο τρόπο αλλά όλες οι ομάδες του Β΄ ομίλου απέσυραν τη συμμετοχή τους, οπότε ουσιαστικά το κύπελλο διεξήχθη σε έναν όμιλο τριών ομάδων με βαθμολογία, χωρίς διεξαγωγή τελικού.

Από την επόμενη σεζόν αυξήθηκε ο αριθμός των μετεχουσών ομάδων σε δύο ανά χώρα, αλλά από κάποιες χώρες υπήρξαν αρνήσεις. Έτσι τις επόμενες δύο σεζόν 1984-85 και 1986 συμμετείχαν οκτώ σύλλογοι που αγωνίστηκαν σε διπλούς αγώνες νοκ-άουτ, ως το διπλό τελικό. Το 1987-88 πήραν μέρος δέκα ομάδες χωρισμένες σε τρεις ομίλους, από τους οποίους οι τέσσερις προκρίθηκαν στους νοκ-άουτ ημιτελικούς.

Από το 1988-89 επανήλθε το καθεστώς της συμμετοχής μίας ομάδας ανά χώρα και το σύστημα των δύο ομίλων των τριών. Οι νικητές αγωνίστηκαν σε μονό τελικό, για πρώτη και μοναδική φορά στην ιστορία του θεσμού. Οι τελευταίες τρεις διοργανώσεις διεξήχθησαν με σύστημα διπλών νοκ-άουτ αγώνων μέχρι και τον τελικό και ανάλογα με τον αριθμό των συμμετοχών στον α΄ γύρο κάποιες ομάδες προκρίνονταν χωρίς αγώνα.

 Χρονιές Σύστημα διεξαγωγής1960-61Ενιαίος όμιλος με βαθμολογία1961-63 ως 1981-83Δύο όμιλοι - Διπλός Τελικός1983-84Ενιαίος όμιλος με βαθμολογία1984-85 ως 1986Νοκ-άουτ διπλοί αγώνες1987-88Τρεις όμιλοι - Νοκ-άουτ ημιτελικός - Διπλός Τελικός1988-89Δύο όμιλοι - Μονός τελικός1990-91 ως 1993-94Νοκ-άουτ διπλοί αγώνες

 Αριθμός συλλόγων 
Σύμφωνα με την αρχική προκήρυξη ο αριθμός των συλλόγων που είχαν δικαίωμα συμμετοχής ήταν έξι, ένας από κάθε βαλκανική χώρα. Όμως, στην μακροχρόνια πορεία του θεσμού η προκήρυξη της διοργάνωσης άλλαξε πολλές φορές, σε διάφορες προσπάθειες που έγιναν για να στηριχτεί ο θεσμός. Έτσι υπήρξαν χρονιές με οκτώ, ακόμα και με δέκα συμμετοχές, σε περιόδους που επιτρεπόταν η συμμετοχή δύο ομάδων από την ίδια χώρα και χρονιές με τέσσερις ή με τρεις συμμετοχές, όταν είχαμε πολλές αποχωρήσεις ή αρνήσεις συμμετοχής. Η πιο πολυπληθής διοργάνωση με 10 ομάδες διεξήχθη το 1987-88 και η πιο ολιγομελής με 3 ομάδες το 1983-84.

 Χρονιές Αριθμός συλλόγων1960-6151961-63 ως 1967-6881969 ως 1981-8361983-8431984-85 ως 198681987-88101988-89 ως 1990-9161991-9251992-9361993-944

 Αριθμός χωρών 
Γενικά, οι βαλκανικές χώρες στήριξαν τη διοργάνωση, παρά την αμφίθυμη στάση των ομάδων προς αυτήν. Αν εξαιρέσουμε την πρώτη διοργάνωση που δεν μετείχε ομάδα από τη Γιουγκοσλαβία, ως το 1977 (15η διοργάνωση) μετείχαν ανελλιπώς ομάδες και από τις έξι χώρες. Στη συνέχεια υπήρξαν διαρροές, για ένα διάστημα από τουρκικές ομάδες και στις τελευταίες διοργανώσεις από γιουγκοσλαβικές, δεδομένου πως η ενιαία Γιουγκοσλαβία είχε αρχίσει να αποσυντίθεται. Η τελευταία φορά που υπήρξαν συμμετοχές και από τις έξι χώρες ήταν το 1990-91. Η πιο "πιστή" χώρα στο βαλκανικό κύπελλο υπήρξε η Βουλγαρία, ομάδες της οποίας μετείχαν και στις 28 διοργανώσεις. Ακολουθούν με συμμετοχές σε 27 διοργανώσεις η Ελλάδα και η Αλβανία (απουσίασαν το 1983-84), με 26 η Ρουμανία, με 25 η Τουρκία και με 19 η Γιουγκοσλαβία.

 Χώρα Αριθμός συμμετοχών282727262519

 Οι Τελικοί 
ΠερίοδοςΚυπελλούχοςΑποτέλεσμαΦιναλίστ1960/61Αναλυτικά Στεαγκούλ Μπρασόβ13 βαθμοί - 8 βαθμοί (Οι αγώνες έγιναν σε όμιλο) Λέφσκι Σόφιας1962/63Αναλυτικά Ολυμπιακός Πειραιώς1 - 0, 0 - 1, 1 - 0 Λέφσκι Σόφιας1963/64Αναλυτικά Ραπίντ Βουκουρεστίου1 - 1, 2 - 0  Σπαρτάκ Πλόβντιφ1965/66Αναλυτικά Ραπίντ Βουκουρεστίου3 - 0, 3 - 3  Φάρουλ Κονστάντσα1966/67Αναλυτικά Φενερμπαχτσέ1 - 2, 1 - 0, 3 - 1  ΑΕΚ1967/68Αναλυτικά Μπερόε Στάρα Ζαγόρα3 - 0, 3 - 4  Σπάρτακ Σόφιας1969Αναλυτικά Μπερόε Στάρα Ζαγόρα0 - 1, 3 - 0  Ντιναμό Τιράνων1970Αναλυτικά Παρτιζάνι Τιράνων1 - 1, 3 - 0  Μπερόε Στάρα Ζαγόρα1971Αναλυτικά Πανιώνιος2 - 1, 1 - 1  Μπέσα Δυρραχίου1972Αναλυτικά Τράκια Πλ.5 - 0, 0 - 4  Βαρντάρ Σκοπίων1973Αναλυτικά Λοκομοτίβ Σόφιας1 - 1, 2 - 0  Τίργκου Μούρες1974Αναλυτικά Ακαντέμικ Σόφιας2 - 1, 0 - 0  Βαρντάρ Σκοπίων1975Αναλυτικά Ραντνίσκι Νίς1 - 0, 2 - 1  Εσκίσεχιρσπορ1976Αναλυτικά Διναμό Ζάγκρεμπ3 - 1, 2 - 3 Σπορτούλ Στουντεντέσκ1977Αναλυτικά Παναθηναϊκός0 - 0, 2 - 1  Σλάβια Σόφιας1978 Αναλυτικά Ριέκα0 - 1, 4 - 1  Γιούλ Πετροσάνι1979/80Αναλυτικά Σπορτούλ Στουντεντέσκ2 - 0, 1 - 1  Ριέκα1980/81Αναλυτικά Βελέζ Μόσταρ6 - 5, 6 - 2  Τράκια Πλ.1982/83Αναλυτικά Μπερόε Στάρα Ζαγόρα3 - 0, 3 - 1  ΚΦ Τίρανα1983/84Αναλυτικά Μπερόε Στάρα Ζαγόρα6 βαθμοί - 4 βαθμοί (οι αγώνες έγιναν σε όμιλο) Άρτζες Πιτέστι1984/85Αναλυτικά Ηρακλής Θεσσαλονίκης4 - 1, 1 - 3  Άρτζες Πιτέστι1986Αναλυτικά Σλάβια Σόφιας3 - 0, 2 -3 Πανιώνιος1987/88Αναλυτικά Σλάβια Σόφιας5 - 1, 1 - 0  Άρτζες Πιτέστι1988/89Αναλυτικά ΟΦΗ3 - 1 Ραντνίσκι Νίς1990/91Αναλυτικά Ίντερ Σίμπιου0 - 0, 1 - 0 (παρ.)  Μπούντουτσνοστ Τίτογκραντ1991/92Αναλυτικά Σαριγέρ ΣΚ0 - 0, 1 - 0  Οτέλουλ Γκαλάτσι1992/93Αναλυτικά Εδεσσαϊκός0 - 1, 3 - 1  Ετάρ Βέλικο Τάρνοβο1993/94Αναλυτικά Σαμσουνσπόρ3 - 0, 2 - 0  ΠΑΣ Γιάννινα

 Τίτλοι ανά χώρα 
Στις 28 διοργανώσεις πολυνίκης χώρα υπήρξε η Βουλγαρία με εννέα κύπελλα από πέντε διαφορετικές ομάδες. Συνολικά 9 βουλγαρικές ομάδες έφτασαν σε 17 τελικούς, που επίσης αποτελεί ρεκόρ. Έξι διαφορετικές ελληνικές ομάδες κατέκτησαν από ένα κύπελλο, ενώ έφτασαν σε άλλους τρεις τελικούς.

ΧώραΚύπελλαΣύλλογοιΦιναλίστΣύλλογοι9Μπερόε (4), Σλάβια Σ. (2), Ακαντέμικ Σ., Λοκομοτίβ Σ., Τράκια Πλόβντιφ 8Λέφσκι Σ. (2), Σπαρτάκ Σ., Σπαρτάκ Πλ., Ετάρ Βέλικο, Τράκια Πλ., Σλάβια Σ., Μπερόε   6Ολυμπιακός Π., Πανιώνιος, Παναθηναϊκός, Ηρακλής Θ., ΟΦΗ, Εδεσσαϊκός3ΑΕΚ, Πανιώνιος, ΠΑΣ Γιάννινα5 Ραπίντ Β. (2), Στεαγκούλ Μπρ., Ίντερ Σίμπιου, Σπορτούλ 8Άργκες Π. (3), Οτέλουλ Γκ., Γιούλ Πετρ., Φαρούλ Κ., Σπορτούλ, Τίργκου Μ.4 : Ριέκα, Ντιναμό Ζ.  : Ραντνίσκι Νις  : Βελέζ Μόσταρ5: Ριέκα  : Ραντνίσκι Νις  : Βελέζ Μόσταρ 
: Μπούντοκνοστ  : Βαρντάρ 3Σαμσουνσπόρ, Σαριγέρ ΣΚ, Φενερμπαχτσέ1Εσκίσεχιρσπορ 1Παρτιζάνι Τιράνων317 Νεντόρι Τ., Μπέσα, Ντιναμό Τιράνων

 Τίτλοι ανά σύλλογο 
Μια επαρχιακή ομάδα της Βουλγαρίας, η ΠΦΚ Μπερόε Στάρα Ζαγόρα, είναι η πολυνίκης του θεσμού με τέσσερα τρόπαια. Έχει άλλη μια παρουσία σε τελικό, φθάνοντας έτσι στο απλησίαστο ρεκόρ των πέντε τελικών. Από δύο κύπελλα έχουν η Σλάβια Σόφιας και η Ραπίντ Βουκουρεστίου, ενώ 20 ακόμα ομάδες έχουν κατακτήσει από ένα τρόπαιο.

Άλλες 17 ομάδες έφτασαν στον τελικό χωρίς να πάρουν το κύπελλο. Έτσι ο συνολικός αριθμός των φιναλίστ ανέρχεται σε 40 βαλκανικούς συλλόγους. Ως πιο άτυχη μπορεί να θεωρηθεί η ρουμανική Αργκές Πιτέστι που αγωνίστηκε σε τρεις τελικούς χωρίς επιτυχία.

Σύλλογοι ΚύπελλαΦιναλίστ Μπερόε Στάρα Ζαγόρα41 Σλάβια Σόφιας21 Ραπίντ Βουκουρεστίου2 Πανιώνιος
 Τράκια Πλόβντιφ 
 Σπορτούλ 
/ Ριέκα 
/ Ραντνίτσκι Νις 
/ Βελέζ Μόσταρ11 Ολυμπιακός Π., Παναθηναϊκός, Ηρακλής Θ., ΟΦΗ, Εδεσσαϊκός 
 Ακαντέμικ Σ., Λοκομοτίβ Σ. 
 Στεαγκούλ Μπρ., Ίντερ Σίμπιου
/ Ντιναμό Ζ. 
 Σαμσουνσπόρ, Σαριγέρ ΣΚ, Φενέρμπαχτσε 
 Παρτιζάνι Τ.1 Άρτζες Π.3 Λέφσκι Σ.2 Οτέλουλ Γκ., Γιούλ Πετρ., Φαρούλ Κ., Τίργκου Μ. 
 Σπαρτάκ Σ., Σπαρτάκ Πλ., Έταρ Βελίκο 
 ΣΚ Τίρανα, Μπέσα Δ., Ντιναμό Τ. 
 ΑΕΚ, ΠΑΣ Γιάννινα 
/ Μπούντοκνοστ 
/ Βαρντάρ Σκ. 
 Εσκίσεχιρσπορ1

 Ελληνικές συμμετοχές 
Στις 28 διοργανώσεις του Βαλκανικού Κυπέλλου έχουν λάβει μέρος 15 ελληνικοί σύλλογοι. Έξι έχουν κατακτήσει το κύπελλο, άλλοι δύο έφτασαν ως τον τελικό, ενώ ο Πανιώνιος είναι η μοναδική ελληνική ομάδα με δύο παρουσίες σε τελικούς: μία επιτυχημένη και μία αποτυχημένη. Τη δεκαετία του '60 μετείχαν αποκλειστικά ο Ολυμπιακός Π. και η ΑΕΚ. Από το 1969 που έλαβε μέρος ο Πιερικός άρχισαν να μετέχουν και ομάδες εκτός Π.Ο.Κ., ενώ το 1973 πήρε μέρος για πρώτη φορά ομάδα της Θεσσαλονίκης, ο Άρης. Τις περισσότερες συμμετοχές, τέσσερις, έχει η ΑΕΚ, ενώ από τρεις φορές έχουν λάβει μέρος ο Ολυμπιακός, ο Πανιώνιος, ο Άρης και ο Ηρακλής.

 Συμμετοχές Ομάδα Διοργανώσεις4ΑΕΚ1960-61, 1966-67 (Φ), 1967-68, 1980-813Ολυμπιακός Πειραιώς 1962-63 (Κ), 1963-64, 1965-663Πανιώνιος1971 (Κ), 1975, 1986 (Φ)3 Άρης Θεσσαλονίκης1973, 1978, 1984-853Ηρακλής Θεσσαλονίκης1984-85 (Κ), 1986, 1987-882ΑΕΛ1974, 1981-832Εθνικός Πειραιώς1976, 1991-922ΠΑΣ Γιάννινα1979-80, 1993-94 (Φ)2ΟΦΗ1988-89 (Κ), 1990-911Πιερικός19691Α.Ο. Αιγάλεω19701Α.Ο. Καβάλα19721Παναθηναϊκός1977 (Κ)1ΠΑΟΚ1987-881Εδεσσαϊκός1992-93 (Κ)

(Κ): Κυπελλούχος.
(Φ): Φιναλίστ.

 Παραπομπές 

 Δείτε επίσης 
 Βαλκανικές Διοργανώσεις

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Αρχείο επιδόσεων των ευρωπαϊκών συλλόγων (European Cups Archive)

*