Κυριάκι Βοιωτίας

Το Κυριάκι είναι ορεινό χωριό του Νομού Βοιωτίας. Είναι χτισμένο σε υψόμετρο 760 μέτρων στις βορειοδυτικές πλαγιές του Ελικώνα. Το Κυριάκι αποτελεί δημοτική ενότητα του Δήμου Λεβαδέων, με πέντε οικισμούς. Ο πληθυσμός του ήταν 1.709 κάτοικοι κατά την απογραφή του 2021.

 Γεωγραφία 
Το Κυριάκι απέχει 18 χιλ. περίπου από τη Λειβαδιά, έδρα του ομώνυμου δήμου και πρωτεύουσα του νομού Βοιωτίας. Συνδέεται επίσης οδικώς με τα χωριά Στείρι και Αγία Άννα. Είναι περιτριγυρισμένο από δάσος κεφαλλονίτικης ελάτης. Παρά το μεγάλο του υψόμετρο, βρίσκεται πολύ κοντά στη θάλασσα καθώς απέχει λίγα χιλιόμετρα από τις βόρειες ακτές του Κορινθιακού κόλπου.

Πολλά σημαδεμένα ορειβατικά μονοπάτια, βυζαντινά και μεταβυζαντινά ξωκλήσια βρίσκονται διάσπαρτα στα γεωγραφικά του όρια. Το χειμώνα χιονίζει πολύ συχνά.

 Ιστορία 
 Αρχαία ιστορία 
μικρογραφία|Χάρτης αρχαίας Φωκίδας
Το Κυριάκι βρίσκεται στο ίδιο χώρο που την αρχαιότητα  βρισκόταν η φωκική πόλη Φλυγόνιο, με την ακρόπολη της το σημερινό Παλιόκαστρο.Stephanus (Byzantinus), Wilhelm Xylander "De Urbibus". Εκδότης ex officina Oporiniana, 1568. σελ 305..

Το Φλυγόνιο ήταν μία από τις πόλεις που κατέστρεψε ο περσικός στρατός του Ξέρξη στο πέρασμά του από τη Φωκίδα.Βικιθήκη, Παυσανία Ελλάδος περιήγησις/Φωκικά, Λοκρών Οζόλων τὰς δὲ αὐτῶν ἡ στρατιὰ καταπρήσασα ἡ μετὰ Ξέρξου γνωριμωτέρας ἐς τὸ Ἑλληνικὸν ἐποίησεν, Ἐρωχὸν καὶ Χαράδραν καὶ Ἀμφίκλειαν καὶ Νεῶνας καὶ Τεθρώνιον καὶ Δρυμαίαν. αἱ δὲ ἄλλαι πλήν γε δὴ Ἐλατείας τὰ πρότερα οὐκ ἐπιφανεῖς ἦσαν, Τραχίς τε ἡ Φωκικὴ καὶ Μεδεὼν ὁ Φωκικὸς καὶ Ἐχεδάμεια καὶ Ἄμβροσσος καὶ Λέδων καὶ Φλυγόνιον ἔτι καὶ Στῖρις. Καταστράφηκε επίσης και το 346 π.Χ. στον Γ΄ Ιερό Πόλεμο από τον Φίλιππο Β΄ τον Μακεδόνα, μαζί με άλλες φωκικές πόλεις, εφαρμόζοντας την ποινή που επέβαλαν οι Αμφικτύονες των Δελφών στους Φωκείς, επειδή καλλιεργούσαν μέρος της κοιλάδας της Άμφισσας που θεωρείτο ότι ανήκε στο ιερό μαντείο, όπως αναφέρει ο αρχαίος περιηγητής Παυσανίας.

 Νεότερη και πρόσφατη ιστορία  
μικρογραφία|Μνημείο πεσόντων
 Την περίοδο της Ελληνικής Επανάστασης του 1821, οι ΚυριακάτεςΟι Κυριακάτες αγωνιστές του ΄21 ήταν οι στρατιώτες: Δαλιάννης Λουκάς, Κινέσας ή Κωνσταντίνου Αποστόλης, Κόλλιας Δημητράκης, Κουτός Λέοντος (μοναχός) Κώτσου Γιώργης, Λαζάρου Δήμος, Λαζάρου Λουκάς, Λαζάρου Νίκος, Οικονόμου Αλέξαντρος, Παπαδήμος Γιώργης (ιερέας), Πλατής Δημήτρης, Πούλος Κώστας, Πούλος Σπύρος, Τζαμάλας Αναστ. Παύλος. πολέμησαν στο πλευρό των οπλαρχηγών της Ρούμελης Διάκου, Μπούσγου και Οδυσσέα Ανδρούτσου.
 Οι Κυριακάτες συμμετέχουν στους Βαλκανικούς Πολέμους 1912-1913 και στη Μικρασιατική Εκστρατεία.
 Κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, πολλοί Κυριακάτες έδωσαν την ζωή τους στον Ελληνοϊταλικό πόλεμο του 1940. Στην Κατοχή το Κυριάκι κάηκε τρεις φορές: Στις 25-5-1943 από τους Ιταλούς και στις 3-10-1943 και 26-4-1944 από τους Γερμανούς. Στις 25 Απριλίου 1944, άμαχοι από το Κυριάκι εκτελέστηκαν, μαζί με άλλους Έλληνες, στη θέση Καρακόλιθος, στον δρόμο Λειβαδιάς - Δελφών.
 Κατά τον Εμφύλιο πόλεμο (1946 - 1949) η περιοχή ήταν θέατρο πολλών συγκρούσεων με μεγάλες καταστροφές.
μικρογραφία|Μνημείο πεσόντων στον Καρακόλιθο Βοιωτίας

 Δημογραφικά στοιχεία 
Το 2011 αναφέρεται ο πραγματικός πληθυσμός της απογραφής.

 Χρονολογία πληθυσμός Κυριακίουπληθυσμός Άγ. Αθανασίουπληθυσμός ΚαρυωτίουπληθυσμόςΠαναγίαςΚαλαμιώτισσαςπληθυσμός Ταρσoύ 1466 28 σπίτια Βλ. πίνακα «Μαρτυρίες για τον πληθυσμό και την εθνολογική σύνθεση οικισμών της επαρχίας Λειβαδιάς κατά τον 15ο–16ο αιώνα» στην 3η σελ. του pdf lebadeia2, αναρτημένου στον ιστότοπο του Ινστιτούτου Ιστορικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών (ΙΙΕ/ΕΙΕ). Ανακτήθηκε την 1 Αυγούστου 2021. Ο πληθυσμός στα στοιχεία των ετών 1466 και 1506 αναφέρεται ως αλβανικός.     1506 24 σπίτια       1521 59 σπίτια Βλ. πίνακα «Οικισμοί Λειβαδιάς με βάση το φορολογικό κατάστιχο του 1521», σελ. 8 του pdf lebadeia2, ό.π. Καταγράφονται 5 άγαμοι άνδρες και 5 χήρες· δεν υπάρχει αναφορά σε εθνολογική σύνθεση των νοικοκυριών.      1835 539     1861 875 Βλ. πίνακα «Πληθυσμός παρχίας Λιβαδειάς κατά δήμους και οικισμούς», σελ. 2 του pdf lebadeia3 , στον ιστότοπο του ΙΙΕ/ΕΙΕ. Ανακτήθηκε την 1 Αυγούστου 2021.        1879 1077        1889 619        1896 1109        1907 1315        1920 1559       1928 1441       1940 1437       1951 2015       1961 2123     1971  1823  184   151  2381981  2046  59   164  511991  1979  57  80  140  57 2001  2021  15  72  91  48  2011  2185 , (α/α 8266)  11  12  7317 2021  1709        

 Αρβανίτικη γλώσσα 
Το Κυριάκι είναι δίγλωσσο χωριό του οποίου οι κάτοικοι μιλούν τα αρβανίτικα, παράλληλα με την ελληνική γλώσσα. Μέχρι το τέλος της δεκαετίας του 1960 τα αρβανίτικα ήταν η κύρια γλώσσα τους. Σήμερα η γλώσσα ομιλείται μόνο από τους μεγαλύτερους σε ηλικία κατοίκους, λόγω της σταδιακής αφομοίωσης των ομιλητών της.

 Αθλητισμός 
 Α.Ο. Κυριακίου, ποδόσφαιρο
 Νέος ΠΑΟΚ Κυριακίου, ποδόσφαιρο. 
 Αστέρας Κυριακίου.

 Προσωπικότητες 
 Προσωπικότητες που γεννήθηκαν στο Κυριάκι 
 Ευθύμιος Πλατής (1864 - 1934), Μητροπολίτης Φαναρίου και Θεσσαλιώτιδος. Πρόεδρος Αριστίνδην Ιεράς Συνόδου
 Χρήστος Μπαρμπέρης (1913 - 2007), Έλληνας πολιτικός
 Κώστας Τσάνας (1967 - ), πρώην ποδοσφαιριστής, νυν προπονητής των εθνικών Ελλάδας Νέων (U19), Ελπίδων και υπηρεσιακός της εθνικής Ανδρών (2014)
 Ανδρέας Σ. Τσούρας (1928 - ), Λογοτέχνης και ποιητής
 Γιάννης Μίχας (1954 - ), Έλληνας πολιτικός και ζωγράφος
 Τάκης Γκώνιας, πρώην ποδοσφαιριστής
 Παναγιώτης Τσάνας, πιλότος πολιτικής αεροπορίας ΗΠΑ

 Προσωπικότητες που κατάγονται από το Κυριάκι 
 Θανάσης Τσούρας, Έλληνας πολιτικός . 
 Λουκάς Μπελούλιας ή Κακαράπης, Αρχιληστής.

 Παραπομπές 

 Βιβλιογραφία 

 Παυσανίας, «Φωκικά»
 Φώτης Ντάσιος, «Έρευνες στη νοτιοανατολική Φωκίδα», Φωκικά Χρονικά, Τόμος Ε΄, 1994
 Φώτης Ντάσιος, «Συμβολή στην τοπογραφία της Αρχαίας Φωκίδας», Φωκικά Χρονικά 4, 1992
 Τάκης Λάππας «Λειβαδιά και Λειβαδίτες στο Εικοσιένα » 1971 σελ.  197, 199.
 Θεοφάνης Εμμ. Καλαϊτζάκης «Η ανατολική Στερεά Ελλάδα και η Βοιωτία στον ύστερο μεσαίωνα», ISBN 960-7290-81-X, σελ. 106, 109, 119, 123, 136, 142, 156, 181 και 184.
 Ευθύμιος Δάλκας «Λειβαδιά Β, Ιστορικοί περίπατοι στα Δυτικά της»  - 1983, σελ. 106-108.

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 GTP - Greek Travel Pages
 Βοιωτικός Κόσμος - Κυριάκι Βοιωτίας
 Ιστότοπος για το Κυριάκι Βοιωτίας: kiriakivillage.gr

Κατηγορία:Χωριά της περιφερειακής ενότητας Βοιωτίας
Κατηγορία:Κωμοπόλεις της περιφερειακής ενότητας Βοιωτίας
Κατηγορία:Αρβανιτοχώρια της Βοιωτίας
Κατηγορία:Δήμος Λεβαδέων