Σκόρδο

Το σκόρδο (επιστημονική ονομασία: Allium sativum, Άλλιον το ήμερον) είναι μονοετές ή και πολυετές, ποώδες φυτό το οποίο ανήκει στο γένος Άλλιο και στην οικογένεια των Λειριοειδών ή Υακινθοειδών. Η καταγωγή του είναι από τις περιοχές της κεντρικής και ανατολικής Ασίας. Χρησιμοποιείται από την αρχαιότητα  ως άρτυμα στην παρασκευή φαγητών, και για τις φαρμακευτικές του ιδιότητες.

Περιγραφή
μικρογραφία|left|250px|Ξερά σκόρδα
500px|μικρογραφία|δεξιά|Λουλούδι του σκόρδου
250px|μικρογραφία|δεξιά|Βολβίδια
Έχει βολβώδες στέλεχος και τα φύλλα  του μέχρι τη μέση περίπου είναι επίπεδα και λεία.
Τα φύλλα του είναι στενά, μακριά και κοφτερά. Στην κορυφή του στελέχους είναι το άνθος που έχει λευκό χρώμα.
Ο βολβός του σκόρδου ή κεφάλι αποτελείται από πολλά μικρά βολβοειδή μέρη που λέγονται σκελίδες ή ξεκλίδια και έχουν κοινή βάση καλύπτονται δε όλα μαζί από 3-5 ή 3-4 μεμβράνες που έχουν μορφή κολεού (σωληνοειδούς θήκης).
Κάθε κολεός σχίζεται σε μία μορφή σχήματος λογχοειδούς φύλλου που είναι λίγο μικρότερο από αυτό του κρεμμυδιού και λίγο στενότερο και μικρότερο από το φύλλο του πράσου.

Το σκόρδο πολλαπλασιάζεται με τους βολβούς του. Οι ανθοφόροι άξονες δεν έχουν σπόρια αλλά μερικές φορές φέρουν μικρούς βολβούς που επίσης χρησιμοποιούνται στον πολλαπλασιασμό του. Τα άνθη είναι στείρα και το σκόρδο πολλαπλασιάζεται με τα βολβομερή του. Οι ανθοφόροι άξονες αναπτύσσονται φέροντας μερικές φορές μικρά βολβίδια, τα οποία χρησιμοποιούνται ως ετήσιο φυτό.

 Καλλιέργεια 
250px|μικρογραφία|αριστερά|Η Συγκομιδή από το βιβλίο Tacuinum sanitatis
Στην Ελλάδα καλλιεργείται από τα αρχαία χρόνια και το περιγράφουν ο Ηρόδοτος και ο Αριστοφάνης. Ο Θεόφραστος το αναφέρει ως σκόρδον ή σκόροδον και ο Διοσκουρίδης ως σκόρδον το ήμερον.Η φύτευση του σκόρδου στην Ελλάδα γίνεται από τον Οκτώβριο ή την άνοιξη για τα νωπά σκόρδα μέχρι το Φεβρουάριο για τα ξερά. Αυτά φυτεύονται σε βάθος ως 5 πόντους και σε απόσταση 5-10 πόντων μεταξύ τους. Πρέπει να σκαλίζονται επιφανειακά, να βοτανίζονται και να ποτίζονται τακτικά. Ο βολβός δημιουργείται κατά την Άνοιξη όταν οι μέρες είναι μεγαλύτερες. Το σκόρδο ανθίζει κατά τους καλοκαιρινούς μήνες και το ύψος του κυμαίνεται από 30-50  πόντους. Η συγκομιδή γίνεται κατά τους μήνες Ιούνιο και Ιούλιο. Τα σκόρδα ξεριζώνονται, αφήνονται να μαραθούν και στη συνέχεια γίνονται αρμαθιές για να διατηρηθούν για μακρά χρονικά διαστήματα. Κατόπιν στέλνονται στην αγορά.

Στην Ελλάδα καλλιεργούνται 30.000 στρέμματα και η ετήσια παραγωγή φτάνει τους 18.000 τόνους με κυριότερες περιοχές παραγωγής τη Μακεδονία, τη Θράκη, και τον Πλατύκαμπο Λάρισας. Οι σπουδαιότερες ποικιλίες που καλλιεργούνται στην Ελλάδα είναι τα άσπρα (Θράκης και Τριπόλεως), οι γίγαντες και τα κοινά.

 Παραδόσεις 
250px|μικρογραφία|αριστερά|Μία πλεξούδα σκόρδου
Σύμφωνα με αρχαϊκές δοξασίες ορισμένα δέντρα, φυτά, βολβοί ή καρποί με έντονη οσμή διαθέτουν μαγική δύναμη, η οποία λειτουργεί σαν φυλακτό. Στα αρχαία χρόνια το είχαν σαν φυλακτό ενάντια στα κακά δαιμόνια και τους βρικόλακες καθώς και κατά του ματιάσματος. Υπάρχουν πολλές λαϊκές παραδόσεις σχετικά με το σκόρδο. Έτσι μία πλεξούδα από σκόρδα σε ένα σπίτι ή χωράφι διώχνει το μάτιασμα. Στα χωράφια κρεμούσαν σκορδοπλεξούδα για να μη βασκαθούν. Άμα κάποιος θαυμάζει κάτι για να μη το ματιάξει συνηθίζεται η έκφραση «σκόρδα στα μάτια σου» Λαογραφία 12, 1938/48.σ.60. Στην έγκυο γυναίκα και στο νεογέννητο βρέφος τοποθετείται ένα σκόρδο για να φύγει το κακό μάτι. Την ημέρα της πρωτομαγιάς τρώνε σκόρδο για προληπτική εξουδετέρωση του κακού. Ακόμα και πλαστικά σκόρδα τοποθετούνται σε αυτοκίνητα για γούρι.

Ιστορικά
Η πρώτη απεργία που έγινε στην Αίγυπτο στο τέλος της 20ης δυναστείας, δηλαδή περίπου 3500 χρόνια πριν, ήταν όταν ο Φαραώ Ραμσής Γ' διέκοψε την παροχή σκόρδων στους εργάτες που κατασκεύαζαν τις πυραμίδες.

Λαϊκή Ιατρική
Το σκόρδο έχει εκπληκτική φήμη στην Παραδοσιακή Ιατρική. Χρησιμοποιείται παραδοσιακά ως αντισηπτικό, εφιδρωτικό, διουρητικό, αποχρεμπτικό και διεγερτικό, τονωτικό, καρδιοτονωτικό, αντικαταρροϊκό, αντιμεθυστικό, αντιπυρετικό, κατά της υψηλής πίεσης και άλλων παθήσεων του αναπνευστικού συστήματος, όπως το άσθμα, τον βήχα, την δυσκολία αναπνοής, την χρόνια βρογχίτιδα. Χρησιμοποιείται κατά της λέπρας, του κοκκύτη, γιά τα σκουλήκια του εντέρου, την επιληψία, τους ρευματισμούς και την υστερία. Ο θρύλος του για τις θεραπευτικές του ιδιότητες έχει περάσει από γενιά σε γενιά εδώ και χιλιάδες χρόνια.Έχουν βρεθεί στοιχεία ότι το σκόρδο και το κρεμμύδι χρησιμοποιήθηκαν στη διατροφή, σε θρησκευτικές τελετές και στην ιατρική στην αρχαία Σουμερία (4000 π.Χ.). Επίσης στους τάφους της αρχαίας Αιγύπτου (3200 π.Χ.) και στο παλάτι της Κνωσού στην Κρήτη, στα ερείπια της Πομπηίας (100 μ.Χ.) απεικονίζονται βολβοί σκόρδου. Έχουν βρεθεί σε σανσκριτικές γραφές ότι το χρησιμοποιούσαν τουλάχιστον από το 3000 π.Χ. Οι Κινέζοι το χρησιμοποιούσαν τουλάχιστον για 3000 χρόνια. Ο αιγυπτιακός ιατρικός πάπυρος The Codex Ebers οπού χρονολογείται κοντά στο 1500 π.Χ. αναφέρει 24 συνταγές για πονοκέφαλους, πονόλαιμο και σωματική αδυναμία. Ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος στο Historia Naturalis αναφέρει συνταγές με το σκόρδο για 61 αρρώστιες, όπως γαστρεντερικές διαταραχές, δαγκώματα από σκύλους και φίδια, τσιμπήματα από σκορπιούς, άσθμα, ρευματισμούς, αιμορροΐδες, έλκη, απώλεια όρεξης, σπασμούς, τρέμουλο και φθίση. Ο Ιπποκράτης χορηγούσε το σκόρδο ως καθαρτικό και διουρητικό, για θεραπεία τους όγκους της μήτρας, σαν αντιμεθυστικό και αντιπυρετικό. Ο Διοσκουρίδης το αναφέρει σαν ένα από τα πιό εύγευστα και τονωτικά φάρμακα, γι’ αυτό  οι Αρχαίοι Έλληνες, αλλά και όλοι οι λαοί της Μεσόγειου το μεταχειρίζονταν πολύ. Έχει αναφερθεί ότι το χρησιμοποιούσε και ο ΑριστοτέληςKoch H, Lawson L, eds. Garlic: the science and therapeutic application of Allium sativum L. and related species. 2nd ed. Baltimore: Williams & Wilkins; 1996.
Raj KP, Parmar RM. Garlic—condiment and medicine. Indian Drugs. 1977;15: 205-210.
Block E. The chemistry of garlic and onions. Sci Am. 1985;252:114-119.

Στις αρχές του αιώνα οι αλοιφές, οι κομπρέσες και εισπνεόμενα φάρμακα από σκόρδο ήταν το προτιμότερο φάρμακο κατά της φυματίωσης. Ο πρώτος που σημείωσε την αντιβιοτική του δράση ήταν ο Λουί Παστέρ το 1858. Στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο το σκόρδο χρησιμοποιούνταν κατά του τύφου και της δυσεντερίας. Το 1916 η βρετανική κυβέρνηση πρότεινε να προωθηθεί το σκόρδο στο κοινό για τις απαιτήσεις του πολέμου, ενώ κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο οι Βρετανοί γιατροί που θεράπευαν τα τραύματα της μάχης με σκόρδο ανέφεραν πλήρη επιτυχία σε περιπτώσεις σηπτικής δηλητηρίασης και γάγγραινας. Μετά από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο η Sandoz κατασκεύασε ένα παρασκεύασμα σκόρδου για τους εντερικούς σπασμούς και η Van Patten  παρήγαγε ένα άλλο για την μείωση της  πίεσης του αίματος. Επίσης ο Δρ. Άλμπερτ Σβάιτσερ χρησιμοποιούσε στην Αφρική σκόρδο για να θεραπεύσει την αμοιβαία δυσεντερία και σαν αντισηπτικό ώστε να παρεμποδίσει την γάγγραινα στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Σαν βάμμα χρησιμοποιείται στην ιατρική και σαν αιθέριο έλαιο μαζί με φύλλα αγγελικής για εντριβές.

Σύγχρονη Ιατρική
Οι θεραπευτικές ιδιότητες του σκόρδου είναι πολλές όσο και οι παραδοσιακές θεωρίες. Μελέτες πάνω στο σκόρδο αποκαλύπτουν την ύπαρξη συστατικών που φαίνεται πως καθυστερούν τις καρδιοπάθειες, τα εγκεφαλικά, τον καρκίνο και μία τεράστια γκάμα λοιμώξεων. Στη μοντέρνα ιατρική χρησιμοποιείται σαν υπολιπιδαιμικό όμως έχει πολύ μικρό αποτέλεσμα.

Ιατρικές ιδιότητες του σκόρδου

 Χρήση στη μαγειρική 
Το σκόρδο αποτελεί βασικό στοιχείο στη μαγειρική πολλών χωρών. Χρησιμοποιείται σε ψητά, βραστά, σάλτσες, σαλάτες (σκορδαλιά), σε τουρσιά. Το σκόρδο μπορεί να τρώγεται ωμό για να σκοτώνει τα βακτήρια, να βελτιώνει τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος και ίσως γιά να προλαμβάνει τον καρκίνο. Κατά το μαγείρεμα, το σκόρδο παύει να είναι μικροβιοκτόνο, επειδή καταστρέφεται πλήρως η αλλισίνη. Ωστόσο δεν χάνει όλες τις θεραπευτικές του ιδιότητες και μπορεί να μειώσει τη χοληστερίνη, να διατηρεί το αίμα αραιό και να λειτουργεί ως αποσυμφορητικό, ως αντιβηχικό, ως ρυθμιστής βλεννών και ως προληπτικό της βρογχίτιδας. Το καλύτερο είναι να τρώγεται και με τους δύο τρόπους.

Συστατικά
Έχει έντονη οσμή και χαρακτηριστική καυστική γεύση που οφείλεται σε αιθέρια έλαια πλούσια σε θειούχες ενώσεις όπως η αλλιίνη, η αλλισίνη και το αχοένιο. Είναι πλούσιο σε βιταμίνες Β1, Β2, Β3 και περιέχει ασβέστιο, σίδηρο, φώσφορο, σελήνιο, θειάφι και αλλά στοιχεία χρήσιμα για το οργανισμό, όπως λευκωματούχες, αμυλώδεις και λιπαρές ουσίες, κυτταρίνη, τέφρα.  Το κύριο συστατικό του είναι  η αλλισίνη, η οποία όταν δημιουργείται κατά την κοπή το σκόρδου με την αντίδραση  της αλλιινάσης με την αλλιίνη  μετατρέπεται σε θειοθειική αλλισίνη Lawson LD. The composition and chemistry of garlic cloves and processed garlic. In: Koch HP, Lawson LD, eds. Garlic: The Science and Therapeutic Application of Allium sativum L. and Related Species. 2nd Ed. Baltimore, MD: Williams & Wilkins; 1996:37-107. Τα θεραπευτικά χημικά του σκόρδου όμως ποικίλουν αρκετά και ανάλογα με τις συνθήκες του εδάφους. Σε αυτή την αιτία αποδίδουν οι ερευνητές τα ποικίλα αποτελέσματα των πειραμάτων τους σχετικά με τις θεραπευτικές ιδιότητες του σκόρδου. Το ιδανικότερο είναι να καλλιεργείται ελεγχόμενα από τον ίδιο τον καταναλωτή ώστε να ελέγχεται η ποιότητα του εάν θέλει να το χρησιμοποίησει θεραπευτικά. Στην κατανάλωσή του για να διατηρεί της φαρμακευτικές τις ιδιότητες πρέπει να καταναλώνεται όσο πιο  φρέσκο γίνεται και ωμό.Amagase H, Block E, Bordia A, Lawson LD. The controversial issues surrounding allicin versus non-allicin containing products.Presentation at the American Herbal Products AssociationInternational Garlic Symposium. Aug. 1, 2000.Ellmore GS, Milano E, Feldberg RS. Navigating the clove: mapping bioactive compounds in garlic (Allium sativum). Presentation at the American Herbal Products Association International Garlic Symposium. July 31, 2000.Lawson LD, Wang ZJ, Papadimitrou D. Allicin release under simulated gastrointestinal condition for garlic powder tablets employed in clinical trials on serum cholesterol. Planta Med. 2001;67:13-18. 

Μυρωδιά
Το κύριο συστατικό του σκόρδου είναι η αλλισίνη που είναι δύσοσμη και δημιουργείται κατά την κοπή, την πολτοποίηση του σκόρδου ή μασώντας το. Η αλλισίνη αποβάλλεται με τα ούρα και μεσω της αναπνοής. Έτσι το άτομο που έχει φάει σκόρδο μπορεί εύκολα να εντοπιστεί από την αναπνοή του. Το αιθέριο λάδι του σκόρδου αποβάλλεται κατά πολύ από το δέρμα και τους πνεύμονες και διατηρείται επί 24 ώρες. Χαρακτηριστικό εκείνων που έχουν φάει σκόρδο, είναι ότι τα ούρα τους αποκτούν την οσμή του γιά  24-30 ώρες τουλάχιστον. Για την απαλλαγή από τη δυσάρεστη αναπνοή που προκαλεί το σκόρδο, οι επιστήμονες προτείνουν δυνατό καφέ, μέλι, γιαούρτι ή γάλα, καθώς το γάλα"Drinking a glass of milk can stop garlic breath". BBC News. August 31, 2010.. Πιο αποτελεσματικό είναι όταν το σκόρδο τρώγεται ταυτόχρονα με το γάλα, ανακατεύοντας το πριν το καταπιείτε. Οι Γάλλοι θεωρούν το κόκκινο κρασί σαν ένα αποτελεσματικό αρωματικό. Τα ίδιο ισχύει και για το γαρύφαλο. Συχνά οι ειδικοί συστήνουν το μάσημα μαϊντανού, επειδή η χλωροφύλλη του βοτάνου πιστεύεται πως σβήνει τη μυρωδιά του σκόρδου. Σύμφωνα με το αμερικανικό περιοδικό Natural History, για να φύγει η μυρωδιά του σκόρδου από τα χέρια, μπορούμε να τα καθαρίσουμε με λεμόνι ή τα πλένουμε με κρύο νερό, τρίβοντάς τα συνέχεια με αλάτι, ενώ στο τέλος τα ξεπλένουμε με χλιαρό νερό και σαπούνι.

Τοξικότητα
Στην κατανάλωσή του πρέπει να υπάρχει μέτρο, επειδή η υπερβολική χρήση του προκαλεί πολλές ανεπιθύμητες παρενέργειες στον οργανισμό.

Πεπτικό Σύστημα
Η υπερβολική χρήση ωμού σκόρδου μπορεί να προκαλέσει διάρροια, εμετό, ρέψιμο, φούσκωμα, δυσοσμία στόματος, να καταστρέψει τα ωφέλιμα βακτήρια του πεπτικού συστήματος, να προκαλέσει καψίματα και φλεγμονές στο έντερο και στο στομάχι, να δημιουργήσει έλκος στομάχου, τοξικότητα, διόγκωση στο συκώτιEgen-Schwind C, Eckard R, Kemper FH. Metabolism of garlic constituents in the isolated perfused rat liver. Planta Medica. 1992;58:301–305. και ναυτίαTherapeutics of aged deodorized garlic extract.  New Editions Healthworld.  7(4):53-55, 1994..

Αναπνευστικό σύστημα
Μπορεί να προκαλέσει άσθμα.Canduela V, Mongil I, Carrascosa M, Docio S, Cagigas P. Garlic: always good for the health? Br J Dermatol 1995;132(1):161–2.Falleroni AE, Zeiss CR, Levitz D. Occupational asthma secondary to inhalation of garlic dust. J Allergy Clin Immunol. 1981;68:156–160., να προκαλέσει φλεγμονές και καψίματα στις βλεννογόνες μεμβράνες του λάρυγγα.

Ο μεταβολισμός των θειούχων ενώσεων που περιέχει το σκόρδο δημιουργεί πτητικές θειούχες ενώσεις που εισέρχονται στην κυκλοφορία του αίματος και αποβάλλονται από τον οργανισμό με την αναπνοή και την εφίδρωση. Αυτό προκαλεί σε όσους το τρώνε μία έντονη οσμή που μπορεί να είναι δυσάρεστη και ενοχλητική στους γύρω. Στην αρχαιότητα απαγόρευαν την είσοδο σε θέατρα ή συναθροίσεις σε όσους είχαν φάει σκόρδο.

Νευρικό σύστημα
Σε υπερβολική κατανάλωση μπορεί να προκαλέσει παραπληγίαRose KD, Croissant PD, Parliament CF, Levin MB.
Spontaneous spinal epidural hematoma with associated platelet dysfunction from excessive garlic ingestion: a case report. Neurosurgery 1990;26(5):880–2..
Εάν καταναλώνετε πολύ ωμό μπορεί να δημιουργήσει πονοκέφαλοBeck E, Grunwald J. Allium sativum in der Stufentherapie der Hyperlipidamie. Med Welt. 1993;44:516–520. για καλύτερη αντιμετώπιση προτείνεται να είναι ψημένοΓεωπονικόν-Αγάπιου-Κρητος σελ 107.

Μέταλλα
Μπορεί να αδειάσει το ασβέστιο από τον οργανισμό.

Αιματολογικά
Μπορεί να προκαλέσει αιμορραγίαCarden SM, Good WV, Carden PA, Good RM. Garlic and the strabismus surgeon. Clin Experiment Ophthalmol 2002;30(4):303–4 λόγω της αντιπηκτικής του δράσης. Rose KD, Croissant PD, Parliament CF, Levin MB. Spontaneous Spinal Epidural Hematoma with Associated Platelet Dysfunction from Excessive Garlic Ingestion: A case Report. Neurosurgery. 1990;26:880–882.Sunter WH. Warfarin and garlic. Pharm J. 1991;246:722.Burnham BE. Garlic as a possible risk for postoperative bleeding. Plast Recon Surg. 1995;95:213.Petry JJ. Garlic and postoperative bleeding. Plastic Recon Surg. 1995;96:483–484.

Σεξουαλικό σύστημα
Έχει παρατηρηθεί ότι μπορεί να προκαλέσει άμβλωση, να διαταράξει την έμμηνο ρύση και να προκαλέσει ενεργοποίηση της μήτρας (utero-active)Joshi DJ et al. Gastrointestinal actions of garlic oil. Phytother Res 1987; 1: 140–141.

Θηλασμός
Βλάπτει τις γυναίκες όταν θηλάζουν, μεταβάλλει την οσμή στο γάλα με συνέπεια να επηρεάζει το χρόνο θηλασμού του παιδιού (το παιδλι θηλάζει περισσότερο χρόνο)Mennella JA, Beauchamp GK. Maternal diet alters the sensory qualities of human milk and the nursling's behavior. Pediatrics 1991; 88: 737–744.

Σπέρμα
Σε υπερβολικές δόσεις ωμού σκόρδου αναστέλλει την παραγωγή σπέρματοςDixit VP, Joshi S. Effects of chronic administration of garlic (Allium sativum Linn) on testicular function. Ind J Exp Biol. 1982;20:534–536 και μπορεί να προκαλέσει προσωρινή στείρωση. Όμως σε φυσιολογικές ποσότητες προωθεί την σπερματογένεσηAl-Bekairi, A. M., et al. (1990). "Effect of allium sativum on epididymal spermatozoa, estradiol-treated mice and general toxicity." Journal of Ethnopharmacology 29(2): 117-125..

Αλληλεπιδράσεις Φαρμάκων
Η αλληλεπίδραση στο κυτόπλασμα p450 ένζυμο έχει αναλυθεί,Coxeter PD, McLachlan AJ,Duke CC, Roufogalis BD. Garlicdrug interactions. Complement Med 2003;Nov/Dec:57–9. χρησιμοποιώντας τις γνωστές ουσίες δεξτρομεθορφάνη και αλπραζολάμη.Markowitz JS, DeVane CL, Chavin KD, Taylor RM,Ruan Y, Donovan JL. Effects of garlic (Allium sativum L.) supplementation on cytochrome P450 2D6 and 3A4 activity in healthy volunteers Clin Pharmacol Ther 2003;74:170–7 Τα αποτελέσματα είχαν δείξει ότι δεν υπάρχει ένδειξη ότι μπορεί να μεταβάλει τις χορηγημένες ουσίες των φαρμάκων όπου ο μεταβολισμός τους εξαρτάται από τα CYP2D6 ή CYP3A4.

Αντιθρομβωτικό
Μειώνει τις αντιθρομβωτικές δράσεις της φλουινδιόνηςPathak A, Le’ger P, Bagheri H, Senard J-M, Boccalon H, Montastruc J-L. Garlic interaction with fluindione: a case report. Therapie 2003;58:380–1.. Η αντιπερισταλτική δράση μπορεί να οδηγήσει σε υπεραντιπηκτικότητα όταν χορηγηθεί με warfarin υποδεέστερα.Sunter WH. Warfarin and garlic. Pharm J 1991;246:722. Αλλά ο ισχυρισμός αυτός είναι ανεπαρκής.Vaes LP, Chyka PA. Interactions of warfarin with garlic, ginger, ginkgo, or ginseng: nature of the evidence. Ann Pharmacother 2000;34(12):1478–82.

Δείτε επίσης
Ιατρικές ιδιότητες του σκόρδου

 Παραπομπές 

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
 Άτλαντας των ποικιλιών σκόρδου

Κατηγορία:Μπαχαρικά
Κατηγορία:Βρώσιµες ρίζες και κόνδυλοι
Κατηγορία:Λειριοειδή
Κατηγορία:Χλωρίδα της Ασίας
Κατηγορία:Μεσογειακή χλωρίδα
Κατηγορία:Φαρμακευτικά φυτά