Κατάλογος ελληνικών συνοικιών Σμύρνης

Η πόλη βρίσκεται στον Ανατολικό μυχό του ομώνυμου Κόλπου της Σμύρνης, 90χλμ. ανατολικά της Κρήνης (Τσεσμέ), έναντι της νήσου Χίου, στα κεντρικά παράλια του Αιγαίου πελάγους. 

Στη μακραίωνη ιστορία της η Σμύρνη, μία από τις αρχαιότερες πόλεις της Ιωνίας και λιμάνια της Μεσογείου, έχει αλλάξει δύο θέσεις: Η πρώτη των προϊστορικών χρόνων που αναφέρει ο Στράβων ως «Παλαιά Σμύρνη» (ιδρύθηκε απó τους Ίωνες στη θέση που βρίσκεται ο Βουρνóβας) και η δεύτερη που έκτισε ο Μέγας Αλέξανδρος και κατά την ελληνιστική περίοδο. Ιδρύθηκε περί το 3000 π.Χ. Στην Οθωμανική Αυτοκρατορία περιήλθε οριστικά η Σμύρνη το 1425.

Γενική περιγραφή
Η Σμύρνη εκτείνονταν από τους νοτιοδυτικούς πρόποδες του όρους Σιπύλου και των βορειο-ανατολικών του όρους Πάγου (Καντιφέ καλέ) μέχρι την ακτή, όπου και η θαυμαστή προκυμαία “Και” που εκτείνονταν από το βόρειο άκρο της προκυμαίας, έναντι του σιδηροδρομικού σταθμού του Αϊδινίου (της λεγόμενης Πούντας ή Αλ Σατζάκ), και μέχρι το νότιο άκρο, το παλαιό διοικητήριο (Κονάκι).


Τo όνομα της πόλης προέρχεται είτε από την Σμύρνα, μια μυθική Αμαζόνα η οποία αναφέρεται ότι ίδρυσε την πόλη, είτε από την Σμύρνη, σύζυγο ενός Θεσσαλού, που ονομαζόταν Θησέας ο οποίος ίδρυσε την πόλη δίνοντάς της το όνομα της συζύγου του. Οι πρώτοι άποικοι της πόλης ήταν Ελληνες Αιολικής καταγωγής.

Σύμφωνα με τον Αμερικανό πρόξενο της πόλης, Τζορτζ Χόρτον, η Σμύρνη το 1922 ξεπερνούσε τους 500.000 κατοίκους. Επικρατούσα γλώσσα ήταν η Ελληνική εκ της οποίας η πόλη είχε ένα καθαρό ελληνικό χρώμα με σχετικά ανεπτυγμένο εμπόριο και πολιτιστικές εκδηλώσεις, έτσι ώστε ν΄ αποκαλείται από τους μεν Τούρκους ως “Γκιαούρ Ιζμίρ”, από τους δε Ευρωπαίους ως “Παρίσι του Λεβάντε”.

Μέχρι και την Μικρασιατική Καταστροφή του 1922, στις συνοικίες της πόλης υπήρχαν καφωδεία, θέατρα, κινηματογράφοι, λέσχες, μπαρ, ζυθοπωλεία, ζαχαροπλαστεία, καφενεία, όπερες, που γέμιζαν από ντόπιους και ξένους, και τράπεζες.«Ο παράδεισος στη Μικρά Ασία», του Φίλιππου Φιλίππου (2022)- diastixo.gr Το 1920 από τις 391 βιομηχανίες και βιοτεχνίες της Σμύρνης οι 344 ήταν ελληνικής ιδιοκτησίας.

Στον Κάτω Μαχαλά που ήταν το νεώτερο τμήμα, διέμενε ο κυρίως χριστιανικός πληθυσμός, Έλληνες και Λεβαντίνοι και νότια οι Αρμένιοι και οι Έλληνες βορειότερα των Αρμενίων, μέχρι και την έναντι βορειο-δυτική ακτή το λεγόμενο Κορδελιό. Το Και , η προκυμαία (γαλλική λέξη Quai, που σημαίνει αποβάθρα), ξεκινούσε από τους στρατώνες νότια, περνούσε από το τελωνείο, το Αγγλικό προξενείο, την Μπέλα Βίστα και έφθανε στην Πούντα βόρεια δίπλα στην οποία βρισκόταν Σιδηροδρομικός σταθμός του Αϊδινίου το μήκος της διαδρομής ξεπερνούσε τα 3,5 χιλιόμετρα και υπήρχαν σιδηροτροχιές που περνούσε ίππήλατο τραμ (τραμβάυ).

Στο ελληνικό υπόμνημα της 17/30 Δεκεμβρίου 1918 που κατέθεσε ο Ελευθέριος Βενιζέλος στο Συνέδριο της Ειρήνης αναφερόταν ότι ο ελληνικός πληθυσμός ήταν στο βιλαέτι του Αϊδινίου (περιλάμβανε και την Σμύρνη), 622.810, ενώ η Σμύρνη είχε 350.000 κατοίκους από τους οποίους οι 200.000 ήταν Έλληνες.

Κατά την πυρπόληση του 1922 καταστράφηκε σχεδόν όλος ο Κάτω Μαχαλάς από την Αρμενοσυνοικία μέχρι και τα Σχοινάδικα.

Συνοικίες
Οι ελληνικές συνοικίες της Σμύρνης όπως ήταν πριν από το 1922:2oν) Σμύρνη: Θέση -Έλληνες το 1922- – Συνοικίες – Ετυμολογία ονόματοςΗ Σμύρνη κάποτε, μέσα από 77 σπάνιες εικόνες (του Νικόλα Νταμόν Παπαδημητρίου) - LifoGrΣΜΥΡΝΗ 1922, ΟΙ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΡΜΕΝΙΚΕΣ ΣΥΝΟΙΚΙΕΣ ΚΑΙΓΟΝΤΑΙ

Εντός πόλεως
 Άγιου Βουκόλου  – λαϊκή συνοικία που έλαβε το όνομά της από τον Ναό του Αγίου Βουκόλου Σμύρνης (χτίστηκε από Ελληνες το 1886). Ο Άγιος Βουκόλος ήταν ο πρώτος επίσκοπος Σμύρνης. Βρίσκοταν στη συνοικία του Μπασμανέ 
 Αγίου Γεωργίου (ή Γυαλάδικα) - ελληνικότατη συνοικία με την αγορά «Μεγάλες Ταβέρνες», στα σύνορα με την αρμένικη συνοικία
 Άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος – λαϊκή συνοικία στα «Σχοινάδικα»
 Άγιος Κωνσταντίνος - λαϊκή συνοικία, πέρα του σταθμού Κασαμπά  
 Άγιος Νικόλαος – λαϊκή συνοικία
 Άγιος Τρύφωνας ή Τσικουδιά – λαϊκή συνοικία, παλιό Στάδιο Απόλλωνα, κατοικούταν από Έλληνες εργάτες, μικροεμπόρους, τεχνίτες και άλλους. 
 Αγίας Αικατερίνης - την συνοικία διέσχιζε μικρός ποταμός
 Αγία Φωτεινή - περιοχή στην συνοικία Γυαλάδικα βρισκόταν ο μητροπολιτικός ναός της Σμύρνης, κοντά στον Αγιο Γεώργιο, και δίπλα στον Φραγκομαχαλά, ιδρύθηκε τον 15ο–18 αιώνα
 Βουλεβάρτο Αλιότι (λεωφόρος) - ηταν συνέχεια της οδού των Τράσων προς το σιδηροδρομικό σταθμό Αϊδινίου.
 Και – (από το γαλλικό Quai, αποβάθρα) παραλιακή και κοσμοπολίτικη συνοικία όπου κατοικούσαν πλούσιοι Ευρωπαίοι αλλά και πολλοί Έλληνες. Χωριζόταν σε δύο τμήματα: πό τον σταθμό των διαβατηρίων «Κουμερκάκι», στο εσωτερικό λιμάνι, έως τους στρατώνες, ήταν η εμπορική ζώνη οι αποβάθρες, τα ναυτιλιακά μεσιτικά γραφεία, πρακτορεία και στο τμήμα, από το τελωνείο ως τα λουτρά στην Πούντα (αποτελούσε χώρο περιπάτου και αναψυχής, με εντυπωσιακά κτίρια, ξενοδοχεία, πολυτελείς κατοικίες, δημόσια καταστήματα, αριστοκρατικά καφενεία και ξενοδοχεία, λέσχες και θέατρα. ακόμη ο κινηματογράφος Πατέ, η τράπεζα της Ανατολής, η Λέσχη των Κυνηγών, το περίφημο Sporting Club)
 Καραντίνα
 Κερασοχώρι - συνοικία που ξεκινούσε από την οδό των Τράσσων η οποία άρχιζε από το το βορεινό τμήμα του ”Και”, πριν από την Πούντα παλιότερα βρισκόταν πολλοί κήποι με κερασιές). Οι κάτοικοί του, ήταν Έλληνες «περιβολάρηδες», ψαράδες, «κονταμπατζήδες»και φημισμένοι «νταήδες». 
 Μορτάκια ή Λυγαριά – λαϊκή συνοικία στον Αγιο Τρύφψνα
 Μπασμανέ - συνοικία όπου κατοικούσαν εύποροι Έλληνες και Εβραίοι
 Μπέλα Βίστα (ή Καλλιθέα) - η αριστοκρατικότερη και πιο πλούσια περιοχή της Σμύρνης. Βρισκόταν στο βόρειο άκρο της Προκυμαίας (Και). Στην πλατεία της Μπέλα Βίστα, ήταν το Γαλλικό Νοσοκομείο και το Καρακόλι. Μέγιστο μέρος της συνοικίας γλίτωσε από την πυρπόληση του 1922. 
 Μπογιατζίδικα - αρχοντική συνοικία με διώροφες κατοικίες (κληρονόμησε το όνομά της από τα νηματοβαφεία, που υπήρχαν στην περιοχή τον 18ο και 19ο αιώνα). Παλιότερα ήταν γνωστά με το όνομα, «Γιοφυράκι του Χατζή Τσύρου» και υπήρξε μια από τις πιο καλές ελληνικές συνοικίες. Την συνοικία διέσχιζε μικρός ποταμός
 Νέος Μαχαλάς - ελληνική συνοικία βορειότερα και δίπλα στον Φραγκομαχαλά, ιδρύθηκε τον 15ο–18 αιώνα
 Παλαιό Μερσινλή - όπου βρισκόταν η Παναγία Μυρτιδιώτισσα
 Παράδεισος 
 Πούντα (ή Νέος Φραγκομαχαλάς) - σημερινό Alsancak, ακραία παραλιακή συνοικία της Σμύρνης με τους λιθόστροτους δρόμους. Στην Πούντα, βρισκόταν το μεγάλα σιδηρουργεία και επίσης, ο σιδηροδρομικός σταθμός του Αϊδινίου και το παλιό Στάδιο Πανιωνίου. Κατοικούσαν επίσης αρκετοί Φραγκολεβαντίνοι με Ιταλούς και Μαλτέζους. 
 Ρόδων (οδός) ή Κοπριές - η συνοικία της οδού των Ρόδων βρισκόταν βορειοανατολικά του Φραγκομαχαλά, απομονωμένη και όχι τελείως ενωμένη με το Τετράγωνο. Η ονομασία «Κοπριές» ήτο παλαιότατη από την εποχή του ρεμπελιού της Σμύρνης το 1797. 
 Παράδεισος  - βρισκόταν το ομώνυμο στάδιο
 Σερβατάδικα - ελληνική συνοικία βορειότερα και δίπλα στον Φραγκομαχαλά, ιδρύθηκε τον 15ο–18 αιώνα
 Σχοινάδικα - συνοικία που ξεκινούσε από την οδό των Τράσσων η οποία άρχιζε από το το βορεινό τμήμα του ”Και”, πριν από την Πούντα. Ηταν συνέχεια της οδού των Τράσων. 
 Τράσσα  - μετά την κατασκευή του Και, η συνοικία είχε παρόδους, που οδηγούσαν στις εσωτερικές Ελληνικές συνοικίες (στο Κερασοχώρι, στα Σχοινάδικα, στο σοκάκι της Αλλιάνς Φρανσαίζ,«τση Κουρμαδιάς το σοκάκι», το «Τσιβηλή ντουβάρι» όπου και το Σχολείο Διαμαντόπουλου).
 Ταμπάκικα  – λαϊκή συνοικία στον Αγιο Τρύφψνα, όπου είχαν τα βυρσοδεψεία
 Τράσσων (οδός) - βρισκόταν στο βορεινό τμήμα του ”Και ” πριν από την Πούντα (προέρχεται από την γερμανική λέξη strasse που θα πει δρόμος). Στον δρόμο αυτό υπήρχαν το Παλιό Γαλλικό Προξενείο, το αρχοντόσπιτο Χρουσάκη, το Ορφανοτροφείο με τη εκκλησία του, το Καθολικό Μοναστήρι των DamesdeSion, και πολλά αρχοντόσπιτα. Στο γήπεδο του Ορφανοτροφείου βρίσκονταν και το γήπεδο του Απόλλωνα.
 Φασουλά  - η συνοικία άρχιζε δια της κεντρικής οδού Τράσων, παράλληλη προς τη προκυμαία. Ήταν η συνέχεια των Μαλτέζικων και του Φραγκομαχαλά, προς τον βορά, με την παρεμβολή του δρόμου «Γαλάζιο». Ο κεντρικός δρόμος του Φασουλά, ήταν προς τον βορά η συνέχεια της Ευρωπαϊκής οδού και στα μισά του, είχε μια πλατεία όπου βρισκόταν και το αστυνομικό τμήμα, το «Καρακόλι». Περιλάμβανε το “Παραλλέλι” με τις επαύλεις των εύπορων Σμυρναίων.
 Χατζήφράγκου – λαϊκή συνοικία την οποία απαθανάτισε στο ομώνυμο έργο ο Κοσμάς Πολίτης. Βρισκόταν στο κέντρο της πόλης πιο κάτω από τα Σχοιναδικα. Θεωρείτο φτωχογειτονιά με χωματόδρομους (οι κάτοικοι ήταν Ελληνες εργάτες, μικροέμποροι, υπάλληλοι ή τεχνίτες).
 Χιώτικα ή Ντεμίρ Γιολού - συνέχεια της συνοικίας ή Άγιος Κωνσταντίνος. Θεωρείτο κακόφημη συνοικία με πορνεία, όπου βρίσκονταν συγκεντρωμένοι οι οίκοι ανοχής.

Αλλες συνοικίες -όπου όμως δεν κατοικούσαν πολλοί Ελληνες- ήταν:
 Απάνω Μαχαλάς  - ήταν το αρχαιότερο τμήμα της πόλης, και αρχιζε από την κορυφή του βουνού Πάγος στα ερείπια του Βυζαντινού φρουρίου. Διέμεναν κυρίως Τούρκοι χαμηλότερων κοινωνικών τάξεων, Εβραίοι και λίγοι Έλληνες. Οι πρώτοι μουσουλμανικοί πληθυσμοί εγκαταστάθηκαν στην άνω πόλη της Σμύρνης την περίοδο 1315-1375.
 Αρμενοσυνοικία - βρισκόταν στην Κάτω πόλη και συνόρευε με την Εβραϊκή συνοικία του Πάνω Μαχαλά έχοντας το ναό του Αγίου Στεφάνου (αμέσως μετά στον Ελληνικό τομέα βρισκόταν η ελληνική συνοικία με το ναό του Αγίου Γεωργίου, την αγορά “Μεγάλες Ταβέρνες”, τη συνοικία “Γυαλάδικα”, όπου βρισκόταν και ο περίφημος ναός της Αγίας Φωτεινής). Το 1922 αριθμούσε ένα πληθυσμό Αρμενίων 40.000
 Εβραϊκή συνοικία  - βρισκόταν δίπλα στην τουρκική συνοικία. Οι Εβραίοι αρχικά ζούσαν κυρίως στη περιοχή γύρω από το Παζάρι Κεμεραλτί, αλλά οι πιο εύποροι προτίμησαν σταδιακά να μετακομίσουν στην παραθαλάσσια και εξοχική περιοχή της Μελαντίας, όταν αυτή μετατράπηκε επίσημα σε οικιστική περιοχή το 1865
 Μαλτέζικα - βρισκόταν ανάμεσα στα Γυαλάδικα και την θάλασσα στο νοτιότερο σημείο του Κάτω Μαχαλά
 Συνοικία Νοσοκομείων - Βρισκόταν βορειότερα των Μαλτέζικων η συνοικία καθολικών, η συνοικία των Νοσοκομείων
 Φραγκομαχαλάς Στην καρδιά της πόλης (Καλλιόπη Μακαρώνη) Φραγκομαχαλάς (Ευρωπαϊκή Οδός) - ως Φραγκομαχαλάς ήταν γνωστές οι συνοικίες ή αποικίες Φράγκων (δηλ. Ευρωπαίων, καθολικών). Ο Φραγκομαχαλάς της Σμύρνης ήταν ο σημαντικότερος, και παγκόσμια γνωστός από τις άλλες φράγκικες συνοικίες της Ανατολής.

Προάστια
 Αγία Τριάδα - περίχωρο του Κορδελιού
 Βουτζάς ή Μπουτζάς - προάστιο 9 χλμ. ανατολικά της Σμύρνης όπου έδρευε η Σχολή Χόλτον. Το γήπεδο της Χόλτον είχε έδρα και ο Ποδοσφαιρικός Ομιλος Βουτζά
 Γκιόζ Τεπέ (Ενόπη) - προάστιο
Κορδελιό (Περαία) - προάστιο (Κορδελιό χωριζόταν σε τέσσερις συνοικίες: Αλλάμπεη, Κορδελιό, Παπά Σκάλα και Τομάζου), σημερινή Καρσιγιακά https://mikrasiatis.gr/ta-proastia-tis-smyrnis/ Τα προάστια της Σμύρνης - Mikrasiatis | Μικρασιάτης Το Κορδελιό είχε τεράστια μουσικο γυμναστική δραστηριότητα και διέθετε πολλά γήπεδα (Περαίας, Ταρλά του Καραβοκύρη, Ταρλά του Ομήρου, Σοούκ Κουγιού της Αλτάι ΣΚ) και αρκετούς ελληνικούς αθλητικούς συλλόγους.
 Κουκλουτζάς - χωριό στο δήμο Βουρνόβα 
 Μελαντία (Καρατάς) - προάστιο όπου κατοικούσε η οικογένεια Ωνάση, ιστορικά μία από τις πιο αριστοκρατικές περιοχές της Σμύρνης και η πλειοψηφία των κατοίκων της ήταν εύποροι Εβραίοι (κάποια πηγή κάνει λόγο για την "Εβραϊκή συνοικία της Σμύρνης"). Βρισκόταν δίπλα στην περιοχή Μπασμανέ. Στη Μελαντία υπήρχε και παρουσία Ελλήνων αστών και μεγαλοαστών και είχε ιδρυθεί ο σύλλογος Πέλοψ Μελαντίας που είχε γήπεδο που χρησιμοποιούσε και η αρμένικη Βαρντάνυαν Κλαμπ Κάρατας
 Μαινεμένη  - μεταξύ Κορδελιού και Σμύρνης
 Μάλκατζε - προάστιο
 Μπαϊρακλή (Βάρη) - μεταξύ του Κορδελιού και της Σμύρνης 
 Μπουνάρβασι - χωριό στο δήμο Βουρνόβα 
 Μπουρνόβας – βορειοανατολικό προάστιο όπου κατοικούσαν εύπορες οικογένειες και ξένοι (κυρίως Άγγλοι), 8 χιλιόμετρα από τη Σμύρνη στις πλαγιές του Σιπύλου (χωριζόταν σε τρεις συνοικίες: Χαβούζα, Σταθμός και Αγορά). Από τον Μπουρνόβα ξεκίνησαν όλες οι αθλητικές δραστηριότητες στη Σμύρνη. Διέθετε για χρόνια το καλύτερο στάδιο πλησίον του σιδηροδρομικού σταθμού όπου γίνονταν οι Πανιώνιοι Αγώνες, αλλά και αθλητικούς συλλόγους: τον Αγγλικό όμιλο Μπουρνόβα, τον Θησέα και τον Ερμή, τον ΑΟ Νέων Μπουρνόβα και τον ελληνικό όμιλο Μπουρνόβα.
 Ναρλήκιοϊ - χωριό στο δήμο Βουρνόβα
 Πετρωτά - περίχωρο του Κορδελιού
 Σεϊδικιόι (Σεβδικίοϊ ή Ιμέριον Ερασινόν) - προάστιο, αριθμούσε περίπου 8.000 κατοίκους, σχεδόν όλοι Έλληνες Σεβντίκιοϊ. Το ηρωικό χωριό της Σμύρνης, που άρπαξε τα όπλα από τον υποχωρούντα ελληνικό στρατό για να αντισταθεί στους τούρκους - mixanitouxronou.gr

Δείτε επίσης
Κατάλογος ελληνικών εφημερίδων Σμύρνης

Παραπομπές

Σημειώσεις

Πηγές 
Οι συνοικίες της Σμύρνης (Γιώργος Γαλανάκης) - offlinepost.gr
Χάρτης Σμύρνης ως το 1922
[ΣΜΥΡΝΗ-ΕΛΛΗΝΕΣ ΤΟ 1922– ΣΥΝΟΙΚΙΕΣ – Σταύρου Π. Καπλάνογλου]

*