Δήμος Τριταίας

Ο Δήμος Τριταίας ήταν δήμος προηγούμενων διοικητικών διαιρέσεων του Νομού Αχαΐας που δημιουργήθηκε αρχικά το 1835 μέχρι το 1912 και το 1997 μέχρι το 2010 με το σχέδιο Καποδίστριας και περιλάμβανε όλη την ιστορική περιοχή της ΤριταίαςΕ.Ε.Τ.Α.Α. - Διοικητικές μεταβολές Δήμου Τριταίας. eetaa.gr. Ανακτήθηκε: 28/10/2017..

Έδρα του ήταν ο οικισμός Σταυροδρόμι.

Έμβλημα
Ο πρώτος δήμος Τριταίας είχε έμβλημα που το απέκτησε το 1874 με το ΦΕΚ 47/25-12-1874 και όριζε ως σφραγίδα τον τρίτωνα "φυσώντας δια κόχλου." και γύρω γύρω τα γράμματα Δήμος Τριταίας. Έμβλημα του τελευταίου δήμου ήταν ο Τρίτωνας, αργότερα έμβλημα του δήμου ήταν παράσταση του Γεωργίου Παπανδρέου.

Ονομασία
Η ονομασία προέρχεται από την αρχαία Τριταία, το όνομα της οποίας πιστεύεται ότι προέρχεται από τον Τρίτωνα γιο του Ποσειδώνα.

Ιστορία
Στην περιοχή του δήμου και κοντά στο χωριό Αγία Μαρίνα υπήρχε η αρχαία Τριταία"Τρίτεια δέ, Ἀχαιῶν αὕτη πόλις,[...] ἔστι δὲ καὶ Ἀθηνᾶς ναός, τὸ δὲ ἄγαλμα λίθου τὸ ἐφ' ἡμῶν: τὸ δὲ ἀρχαῖον ἐς Ῥώμην, καθὰ οἱ Τριταιεῖς λέγουσιν, ἐκομίσθη. θύειν δὲ οἱ ἐνταῦθα καὶ Ἄρει καὶ τῇ Τριτείᾳ νομίζουσιν." Παυσανία, Αχαϊκά"...τότε δὲ ἀπεληλυθότων Ἰώνων τήν τε <γῆν> οἱ Ἀχαιοὶ τὴν Ἰώνων διελάγχανον καὶ ἐσῳκίζοντο ἐς τὰς πόλεις. [...] ἐς ταύτας οἱ Ἀχαιοὶ καὶ οἱ βασιλεῖς αὐτῶν ἐσῳκίζοντο πρότερον ἔτι ὑπὸ Ἰώνων οἰκουμένας..."Παυσανία, Αχαϊκά η οποία δεν έχει ανασκαφεί ακόμα. Στην Ερυμάνθεια έχουν βρεθεί ίχνη κυκλώπειων τειχών, Μυκηναϊκό νεκροταφείο στη Δροσιά, Αρχαία νομίσματα στο Μάνεσι και στου Σκιαδά.

Δήμος Τριταίας (1835-1912)
Ο δήμος Τριταίας πρωτοσυστάθηκε το 1835 και διατηρήθηκε μέχρι το 1912.

Ο δήμος όταν ιδρύθηκε το 1835 περιελάμβανε τα χωριά Σανταμέρι, Χατζούρι, Πόρτες, Γάλαρο, Πράτι, Μιχόι, Βερσίζι, Φλόκα, Κώμη, Κάλφα, Ρουπακιά, Κρασέτσα και την Αγίας Μαρίνας ΜαρίτσηςΑ.Ι. Κλάδου, Εφετηρίς (Almanach) 1837..

Το 1861 έγινε διοικητική μεταβολή και ο δήμος ενώθηκε με τον Δήμο Ερυμάνθειας διατηρώντας το ίδιο όνομα αλλά διαφορετική σύσταση. Αποτελούνταν από 24 χωριά: τα Προστοβίτσα, Αλποχώρι, Γρεβενό, Βελιμάχι, Καλέντζι, Κούμπερι, Σκιαδά, Τσαπόγα, Τουρκοχώρι, Χιόνα, Κώμη, Γολέμη, Μάνεση, Μαστραντώνη, Ρένεσι (Ραίνεση), Παλαιοκωσταίικα, Ρουπακιά, Γάλαρο, Κρασέτσα, Κάλφα, Φλώκα, Σκούρα, Άνω Αγία Μαρίνα, Κάτω Αγία Μαρίνα.

Σύμφωνα με άρθρο στην εφημερίδα "Νεολόγος των Πατρών"Νεολόγος, φύλλο 22 Φεβρουαρίου 1909, Α.Γ. Τραμπαδώρος άρθρο: «Οι πυρετοί εν την Επαρχίαν Πατρών, Δήμος Τριταίας». το 1909 ο δήμος είχε οκτώ χωριά ορεινά και τα υπόλοιπα πεδινά, οι κάτοικοι του δήμου ήταν φτωχοί και ζούσαν αποκλειστικά από την κτηνοτροφία και τη γεωργία. Τα όρια του ήταν στο 15ο χιλιόμετρο της Ε.Ο. Πατρών-Καλαβρύτων στη θέση Χάνι Κουρλαμπά έως τα σύνορα Αχαΐας-Ηλείας στον οικισμό Καρπέτα και από τους πρόποδες του Σκόλλις έως τις κορυφές του Ερύμανθου. Στα όρια του δήμου υπήρχαν πολλά έλη, αποξηραμένα σήμερα, που δημιουργούσαν πολλά υγειονομικά προβλήματα και αρρώστιες στους χωρικούς.

Σύμφωνα με τον Χ. ΚορύλλοΚορύλλου 1903. ο Δήμος ήταν Β΄ τάξεως είχε δύο μονοτάξια δημοτικά σχολεία, ένα αρρένων κι ένα θηλέων, και 6 γραμματεία. Συνόρευε με τους δήμους Καλαβρύτων, Πηνιέων, Λάμπειας και Δύμης.

Έδρα του δήμου ήταν από το 1835 το χωριό Σανταμέρι που ονομάστηκε Τριταία. Από το 1861 η Προστοβίτσα και με το Β.Δ. 27-2-1862 η έδρα μεταφέρθηκε στο Τουρκοχώρι για να επανέλθει στις αρχές του 20ου αιώνα στην ΠροστοβίτσαΤριανταφύλλου 1995..

Είχε 5.178 κατοίκους σύμφωνα με την απογραφή του 1907. Ο Δήμος καταργήθηκε το 1912 με το Β.Δ. 18.8.1912 (ΦΕΚ 256 τ.Α΄).

Δήμος Τριταίας (1997-2010)
Έδρα του δήμου ήταν το Σταυροδρόμι. Συνόρευε με τους Δήμο Φαρρών, Δήμο Ωλενίας, Κοινότητα Καλεντζίου και το Νομό Ηλείας. Γεωγραφικά στην περιοχή ανήκει και η Κοινότητα Καλεντζίου, που σήμερα είναι ανεξάρτητη. Το 2010, με τη Διοικητική Μεταρρύθμιση "Καλλικράτης", έπαψε να υπάρχει και συγχωνεύτηκε με το Δήμο Φαρρών, την Κοινότητα Καλεντζίου και την Κοινότητα Λεοντίου σχηματίζοντας το νεοπαγή Δήμο ΕρυμάνθουΕ.Ε.Τ.Α.Α. - Διοικητικές μεταβολές Δήμου Ερυμάνθου. eetaa.gr. Ανακτήθηκε: 28/10/2017..

Διατελέσαντες δήμαρχοι
 Κάποιοι από τους δημάρχους του παλιού δήμου ήταν οι: 
 1836 - : Ι. Π. Χριστόπουλος
 Π. Γαλανόπουλος: (αναφέρεται το 1837)
 1851 - : Σταμάτης Τσαλαμιδάς
 1862 - : Χρ. Παναγόπουλος (διορισθείς στις 11 Δεκεμβρίου 1862Εφημερίς της Κυβερνήσεως του Βασιλείου της Ελλάδος, ΦΕΚ 1/15-1-1863, σελ. 5.)
 Β. Παπαδημητρόπουλος: (αναφέρεται το 1865)
 1879-1883: Αβραάμ ΚαραχάλιοςΚυριαζής 2002.Κορύλλου 1891.
 1883-1887: Αναστάσιος Ντελής
 1887-1891: Ανδρέας Μπαλάσης ή ΜπαλασόπουλοςΠετρόπουλος 2003.
 1891-1895: Ηλίας ΤσαλαμιδάςΝεολόγος, φύλλο 16 Νοεμβρίου 1931.
 1895-1912: Χρήστος Μπαλάσης ή Μπαλασόπουλοςπηγή: ΣΚΡΙΠ, φύλλο 14/9/1895.πηγή: Εμπρός, φύλλο 8/9/1899.πηγή: ΣΚΡΙΠ, φύλλο 8/9/1903.Επανεκλέγη το 1907· πηγή: Εμπρός, φύλλο 5/7/1907.
 Δήμαρχοι του καποδιστριακού Δήμου Τριταίας υπήρξαν οι: 
 1998-2006: Απόστολος Βγενόπουλος
 2006-2010: Μιλτιάδης Γκοσιμήδας

Δημοτικά διαμερίσματα (1997-2010)
Στον καποδιστριακό δήμο περιλαμβάνονταν τα παρακάτω δημοτικά διαμερίσματα και οικισμοίΣε αγκύλες αναφέρονται τα δημογραφικά στοιχεία του μόνιμου πληθυσμού βάσει της απογραφής του 2001.:
 Δ.δ. Σταυροδρομίου [ 473 ]
 το Σταυροδρόμιον [ 259 ]
 το Ξηροχώριον [ 68 ]
 τα Πανουσαίικα [ 69 ]
 η Ράχη [ 77 ]
 Δ.δ. Αγίας Βαρβάρας [ 309 ]
 η Αγία Βαρβάρα [ 209 ]
 ο Γάλαρος [ 100 ]
 Δ.δ. Αγίας Μαρίνης [ 111 ]
 η Αγίας Μαρίνα [ 61 ]
 η Κάτω Αγία Μαρίνα [ 50 ]
 Δ.δ. Αλεποχωρίου [ 321 ]
 ο Άγιος Δημήτριος [ 136 ]
 το Αλεποχώριον [ 185 ]
 Δ.δ. Βελιμαχίου [ 80 ]
 το Βελιμάχιον [ 78 ]
 η Μονή Αγίων Πάντων [ 2 ]
 Δ.δ. Δροσιάς [ 742 ]
 η Δροσιά [ 356 ]
 η Κάτω Δροσιά [ 184 ]
 το Κουμπέριον [ 112 ]
 η Πτέρη [ 90 ]
 Δ.δ. Ερυμάνθειας -- η Ερυμάνθεια [ 297 ]
 Δ.δ. Κάλφα [ 304 ] 
 ο Κάλφας [ 255 ]
 τα Μασουραίικα [ 49 ]
 Δ.δ. Μανεσίου Πατρών
 το Μανέσιον [ 405 ]
 το Γολέμιον [ 86 ]
 το Κάτω Μαστραντώνιον [ 144 ]
 ο Μαστραντώνης [ 43 ]
 Δ.δ. Ρουπακιάς -- η Ρουπακιά [ 212 ]
 Δ.δ. Σκιαδά [ 1.014 ]
 ο Σκιαδάς [ 574 ]
 το Καρπέτα [189 ]
 η Μονή Κοιμήσεως Θεοτόκου Νοτενών [ 3 ]
 οι Μπαράκες [ 186 ]
 τα Πηγάδια [ 162 ]
 Δ.δ. Σκούρα [ 161 ]
 ο Σκούρας [ 125 ]
 το Καρδάσι [ 36 ]
 Δ.δ. Σπαρτιάς [ 170 ]
 η Σπαρτιά [ 71 ]
 το Κυπαρίσσι [ 99 ]
 Δ.δ. Χιόνας -- η Χιόνα [ 270 ]

Αθλητισμός
Α.Ο. Τριταιϊκός

Ο Α.Ο. Τριταϊκός ιδρύθηκε το 1999 με τη συγχώνευση των Πηνειός Κάλφα, AO Αγίας Βαρβάρας και ΑΟ Σταυροδρομίου. Αγωνίζεται στην Δ΄ Εθνική κατηγορία και η φυσική του έδρα είναι το Γήπεδο Σταυροδρομίου που είναι ξερό.

Θύελλα Σκιαδά

Η Θύελλα Σκιαδά έχει έδρα το χωριό Σκιαδά και αγωνίζεται στο Γήπεδο Σταυροδρομίου (ξερό).

Παραπομπές και υποσημειώσεις

Πηγές

 Ε.Σ.Υ.Ε. - Μόνιμος Πληθυσμός της Ελλάδος. Απογραφή 2001, Αθήνα 2004. ISBN 960-86704-8-9.
 Α.Ι. Κλάδου, Εφετηρίς (Almanach) του Βασιλείου της Ελλάδος δια το Έτος 1837, Εκ της Βασιλικής Τυπογραφίας και Λιθογραφίας, Εν Αθήναις 1837.
 Χρήστου Π. Κορύλλου, Χωρογραφία της Ελλάδος. Α'. Νομός Αχαΐας, Εκ του Τυπογραφείου των Καταστημάτων «Ανέστη Κωνσταντινίδου», Εν Αθήναις 1903.
 Χρήστου Π. Κορύλλου-Στ. Θεοχάρη, Πεζοπορία από Πατρών είς Καλάμας, Τυπογραφείον «Ο Κάδμος», Εν Πάτραις 1891.
 Βασίλειος Κυριαζής, Η Προστοβίτσα στο χρόνο, εκδ. Σύλλογος Δροσιωτών Πάτρας, Πάτρα 2002.
 Γεώργιος Αθ. Πετρόπουλος, Καλέτζι και Καλετζιώτες, Αθήνα 2003.
 Εφημερίδα Πελοπόννησος

Βιβλιογραφία

 Βασίλης Οικονομόπουλος (εκδ.), Πατρινό Αθλητικό Πανόραμα, Εκδόσεις «ΠΑΝΟΡΑΜΑ», Πάτρα 1994. (σχετικά λήμματα ποδοσφαιρικών ομάδων της περιοχής Τριταίας)
 Κώστας Ν. Τριανταφύλλου, Ιστορικόν Λεξικόν των Πατρών, Τόμοι Α΄-Β΄, Τυπογραφείο Πέτρου Χρ. Κούλη, Πάτρα 1995, Τρίτη Έκδοση.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
 Δήμος Τριταίας. erymanthos.eu. Ανακτήθηκε: 08/09/2016.
 Ε.Ε.Τ.Α.Α. - Διοικητικές μεταβολές Δήμου Τριταίας. eetaa.gr. Ανακτήθηκε: 28/10/2017.
 Επίσημη ιστοσελίδα Δήμου Τριταίας
 Τουριστικός οδηγός Νομού Αχαΐας - Δήμος Τριταίας. nea.gr. Ανακτήθηκε από το αρχειοθετημένο πρωτότυπο: 04/09/2016.

Τριταίας
*
Δ