Άρνισσα

Η Άρνισσα είναι κωμόπολη της Περιφερειακής Ενότητας Πέλλας, στην Κεντρική Μακεδονία, και ανήκει στον Δήμο Έδεσσας. Βρίσκεται στις βορειοανατολικές όχθες της λίμνης Βεγορίτιδας και στους πρόποδες του όρους Βόρα. Η Άρνισσα έχει μόνιμο πληθυσμό 1.370 κατοίκους (2021).

 Τοπωνύμιο 
Επί Οθωμανοκρατίας ονομαζόταν Όστροβο, λέξη σλαβικής προελεύσεως, που σημαίνει «νησί», ονομασία που διατηρήθηκε μέχρι το 1926 οπότε πήρε το όνομα «Άρνισσα»,Πανδέκτης - Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας, Ι.Ν.Ε. εις ανάμνηση του προϊστορικού και αρχαίου ονόματος της κωμόπολης, ομόρριζο με την Άρνη, στη λίμνη της Κωπαΐδας.

 Γεωγραφία - οικονομία 
Η Άρνισσα βρίσκεται σε υψόμετρο 560 μέτρα, απέχει 20 χλμ. από την Έδεσσα, 112 χλμ. από την Θεσσαλονίκη, και βρίσκεται στα όρια με την Περιφερειακή Ενότητα Φλωρίνης, ενώ σε μικρή απόσταση, σε υψόμετρο 1.150 μέτρα, βρίσκεται ο παραδοσιακός οικισμός του Αγίου Αθανασίου, ένα από τα δημοφιλέστερα τουριστικά μέρη της περιοχής.

Η Άρνισσα είναι γνωστή για τις καλλιέργειες των μήλων της, ενώ δραστηριοποιείται και γυναικείος συνεταιρισμός που παράγει με πατροπαράδοτα μέσα, ζυμαρικά, γλυκά του κουταλιού, τουρσιά, πάπρικα και κομπόστες.

 Ιστορία 
 Αρχαία ιστορία 
Η Άρνισσα ήταν ένα από τα αρχαιότερα μακεδονικά πολίσματα (αναφέρεται από τον Θουκυδίδη), που ταυτίζεται με τον αρχαίο ερειπιώνα κοντά στο σημερινό ομώνυμο χωριό και συγκεκριμένα στη μικρή χερσόνησο της Βεγορίτιδας, όπου βρέθηκαν διάφορα αρχαιολογικά ευρήματα (αρχιτεκτονικά μέλη και επιγραφές). Δημήτρης Κ. Σαμσάρης,  Ιστορική γεωγραφία της ρωμαϊκής επαρχίας Μακεδονίας (Το τμήμα της σημερινής Δυτικής Μακεδονίας), Θεσσαλονίκη 1989 (Έκδοση της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών), σ. 168-169

 Νεότερη ιστορία 
Tην περίοδο της Bυζαντινής Aυτοκρατορίας, λόγω των συχνών επιδρομών των Σλάβων στα νότια Βαλκάνια, χάνεται η ονομασία «Άρνισσα» και εμφανίζεται η ονομασία «Όστροβο». Το Όστροβο βρισκόταν στην συμβολή της Eγνατίας οδού και αναφέρεται από ιστορικούς της εποχής ως σημαντικός σταθμός και αξιόλογο φρούριο.
μικρογραφία|290x290εσ|Η Άρνισσα σε υδατογραφία του Έντουαρτ Λίαρ, 16 Σεπτεμβρίου 1848. Στην φωτογραφία απεικονίζονται τα δυο τζαμιά του χωριού, του οποίου το ένα ο μιναρές διασώζονται μέχρι και σήμερα σε καλή κατάσταση.
Στα τέλη του 14ου αιώνα, με την οθωμανική κατάκτηση, το Όστροβο μετατράπηκε σε έδρα μουδιρλικίου ενώ το 1798 πέρασε στη δικαιοδοσία του Αλή Πασά των Ιωαννίνων.Συλλογικό, Μακεδονικός αγών - Εκατό χρόνκ,ξκλιλνια από τον θάνατο του Παύλου Μελά - επιστημονικό συνέδριο, Θεσσαλονίκη 12-13 Νοεμβρίου 2004, ΕΜΣ, Θεσσαλονίκη 2006, σ. 218. Στα τέλη του 19ου αιώνα κατοικούσαν 300 περίπου οικογένειες από τις οποίες οι 200 ήταν χριστιανικές και οι υπόλοιπες μουσουλμανικές, ενώ ο πληθυσμός ήταν σλαβόφωνος. Παράλληλα, είχαν ξεκινήσει οι εντάσεις μεταξύ των πατριαρχικών και των εξαρχικών χριστιανών με τους τελευταίους να καταλαμβάνουν με τη βία τους δύο σημαντικότερους ιερούς ναούς του χωριού.Μακεδονικός αγών - Εκατό χρόνια από τον θάνατο του Παύλου Μελά, 2006, σ. 219 - 222.

Κατά τη διάρκεια του Μακεδονικού Αγώνα, πολλοί Οστροβίτες συμμετείχαν στα Ελληνικά αντάρτικα σώματα, με κυριότερους Μακεδονομάχους τον οπλαρχηγό Χρήστο Στογιαννίδη και τον διευθυντή του Εθνικού Κέντρου Οστρόβου Σταύρο Χατζηχαρίση. Άλλοι Μακεδονομάχοι από το Όστροβο ήταν οι Παντελής Θεοδώρου, Φώτιος Θεοδώρου, Τραϊανός Καραβίτης, Αθανάσιος Μητσόπουλος, Δημήτριος Μητσάρας, Θεόδωρος Παπαευαγγέλου, Απόστολος Πάρτσκας, Λάζαρος Σαμαράς, Χατζηγιώργης Χατζηκωνσταντής, Ευάγγελος Χατζηχαρίσης, Φώτιος Χρήστου και Ιωάννης Κουτσάλης (Μακρής). Στην περιοχή σημειώθηκαν συγκρούσεις μεταξύ του Ελληνικού και του Οθωμανικού στρατού στις 3 και 4 Νοεμβρίου 1912, κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών Πολέμων, που έμειναν γνωστές ως «Μάχη του Οστρόβου».«Επίτομη Ιστορία των Βαλκανικών Πολέμων», ΓΕΣ/Δ.Ι.Σ. Αθήνα 1987

Το 1913, υπηρετούσε ως σταθμάρχης του οικισμού ο Γεώργιος Δικώνυμος-Μακρής, ο οποίος το ίδιο έτος συνέβαλε στην εξόντωση του σημαντικού κομιτατζή Τσακαλάρωφ.Μακεδονικός αγών - Εκατό χρόνια από τον θάνατο του Παύλου Μελά, 2006, σ. 224.

Αρκετοί κάτοικοι της Άρνισσας θυσίασαν τη ζωή τους, κατά τη διάρκεια του Ελληνοϊταλικού Πολέμου (1940-1941), υπηρετώντας στις ένοπλες δυνάμεις του Έθνους.

 Αξιοθέατα 
Η λίμνη Βεγορίτιδα αποτελεί το σημαντικότερο στοιχείο τουρισμού της Άρνισσας, στην οποία πάντα συχνάζουν πελεκάνοι, ενώ η αμμουδιά της ακτής αποτελεί δημοφιλής σημείο βόλτας για ντόπιους και τουρίστες. Το 1953, όταν υποχώρησαν τα νερά της λίμνης, αποκαλύφθηκαν ερείπια προϊστορικής νεκρόπολης, τα οποία είναι και ένα από τα αξιοθέατα της περιοχής. 

Κάποια από τα σημαντικότερα αξιοθέατα που βρίσκονται μέσα στην Άρνισσα είναι η παλαιά εκκλησία της Aγίας Tριάδας, χτισμένη το 1865 με αξιόλογες εικόνες, καθώς και ο μεταβυζαντινός Ναό Kοιμήσεως της Θεοτόκου (18ος αιώνας) με τοιχογραφίες και αγιογραφημένο τέμπλο, και η καινούργια λιθόκτιστη εκκλησία της Αγίας Βαρβάρας. 

Ο Σιδηροδρομικός Σταθμός της Άρνισσας, που συνδέει την Θεσσαλονίκη με την Φλώρινα, αποτελεί γραφικό τοπίο. Σημείο αρχαιολογικού ενδιαφέροντος αποτελούν τα ερείπια από κτίρια της ρωμαϊκής και βυζαντινής περιόδου που βρίσκονται έξω από την Άρνισσα, στην περιοχή «Δρένοβο». Αξιοθέατα της Άρνισσας από την Οθωμανική εποχή είναι ο μιναρές του ερειπωμένου τζαμιού, πλησίον της Λίμνης Βεγορίτιδα και διάφορα παλαιά πέτρινα αρχοντικά.

 Απογραφές 
Απογραφή1928194019511961197119811991200120112021Πληθυσμός1289Σταματελάτος Μιχαήλ - Βαμβά Σταματελάτου Φωτεινή, Γεωγραφικό Λεξικό της Ελλάδας, ΤΑ ΝΕΑ, 2012, Α' τόμος, σελ. 101.166917301827139614641530155014111370

 Προσωπικότητες 
 Χρήστος Στογιαννίδης, Μακεδονομάχος οπλαρχηγός
 Κατερίνα Χατζηγεωργίου, Υφυπουργός Μακεδονίας - Θράκης

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Δήμος Έδεσσας
Κατηγορία:Κωμοπόλεις της περιφερειακής ενότητας Πέλλας