Εκκλησία της Κρήτης

Η Εκκλησία της Κρήτης είναι Ανατολική Ορθόδοξη Εκκλησία με καθεστώς ημιαυτονομίας, διατηρώντας κανονική εξάρτηση από το Οικουμενικό Πατριαρχείο. Σήμερα, η Εκκλησία της Κρήτης απαρτίζεται  από την Ιερά Αρχιεπισκοπή Κρήτης και οκτώ Ιερές Μητροπόλεις. Ανώτερη εκκλησιαστική διοικητική Αρχή της Κρήτης είναι η Ιερά Επαρχιακή Σύνοδος της Εκκλησίας Κρήτης, που εδρεύει στο Ηράκλειο, της οποίας πρόεδρος είναι ο Αρχιεπίσκοπος Κρήτης και μέλη οι μητροπολίτες του νησιού.

Ο Αρχιεπίσκοπος Κρήτης, εκλέγεται από την Αγία και Ιερά Σύνοδο του Οικουμενικού Πατριαρχείου μεταξύ τριών μητροπολιτών (τριπρόσωπο), τους οποίους έχει υποδείξει μέσω εκλογής η Ιερά Επαρχιακή Σύνοδος της Εκκλησίας Κρήτης.Τροπολογία 30-10-2014 - Ρύθμιση Θεμάτων Εκκλησίας Κρήτης. Η Ιερά Επαρχιακή Σύνοδος των Μητροπολιτών της Κρήτης αποφασίζει επίσης αυτόνομα για τα υπόλοιπα θέματα της Εκκλησίας Κρήτης. Εκτός από τον Αρχιεπίσκοπο, οι υπόλοιποι Μητροπολίτες εκλέγονται και αυτοί από την Επαρχιακή Σύνοδο. Ο Καταστατικός Χάρτης της Εκκλησίας Κρήτης έγινε νόμος του ελληνικού κράτους το 1961. Συγκεκριμένα, η σημερινή διοικητική της μορφή υφίσταται σχεδόν αναλλοίωτη από το 1900, όπως είχε διαμορφωθεί από την εποχή του βιλαετίου της Κρήτης και συμπληρώθηκε επί Κρητικής Πολιτείας, ενώ τελευταίες τροποποιήσεις έγιναν με τον νόμο 4149/1961, ο οποίος κύρωσε και τον καταστατικό της χάρτη.

Από το 1962 με πράξη της Αγίας και Ιεράς Συνόδου του Οικουμενικού Πατριαρχείου οι Επίσκοποι της Εκκλησίας Κρήτης έλαβαν τον τίτλο του Μητροπολίτη τιμής ένεκεν, ενώ το 1967 με όμοιο τρόπο ο Μητροπολίτης Κρήτης έλαβε τον τίτλο του Αρχιεπισκόπου τιμής ένεκεν. Στις 9 Μαρτίου 1993 εκδόθηκε Πατριαρχικός Τόμος απο την Αγίας και Ιεράς Συνόδου του Οικουμενικού Πατριαρχείου που ανακηρύσσει σε εν ενεργεία μητροπόλεις τις μέχρι τότε «τιμής ένεκεν» Ιερές Μητροπόλεις της Κρήτης και προσδίδει στους Μητροπολίτες της νήσου τον τίτλο «Υπέρτιμος και Έξαρχος».

Από τις 11 Ιανουαρίου 2022, πρωθιεράρχης και πρόεδρος της Επαρχιακής Συνόδου της Εκκλησίας Κρήτης είναι ο Αρχιεπίσκοπος Κρήτης Ευγένιος Β΄.

Μητροπόλεις της Εκκλησίας Κρήτης
Η Κρήτη απελευθερώθηκε το 1913, μαζί με την Μακεδονία, μεγάλο μέρος της Ηπείρου, τα Νησιά του Βορειοανατολικού Αιγαίου και μέρος της Θεσσαλίας (Ελασσόνα). Η Εκκλησία της Κρήτης έχει σχετική αυτονομία από το Οικουμενικό Πατριαρχείο, στο οποίο υπάγεται και δική της Επαρχιακή Σύνοδο και Αρχιεπίσκοπο. Χωρίζεται σε μία Αρχιεπισκοπή (με έδρα το Ηράκλειο) και 8 Μητροπόλεις.
Εκκλησία της Κρήτης ΝομόςΙερά ΜητρόπολιςΈδραΜητροπολίτηςΝομός ΗρακλείουΙερά Αρχιεπισκοπή ΚρήτηςΗράκλειο Ευγένιος Β΄ (Ευάγγελος Αντωνόπουλος), από το 2022
Από Μητροπολίτης Ρεθύμνης και ΑυλοποτάμουΙερά Μητρόπολις Αρκαλοχωρίου, Καστελλίου και ΒιάννουΑρκαλοχώρι Ανδρέας (Σταύρος Νανάκης), από το 2001Ιερά Μητρόπολις Γορτύνης και ΑρκαδίαςΜοίρες Μακάριος (Δημήτριος Δουλουφάκης), από το 2005  Από Επίσκοπος Κνωσού (2000)Νομός ΛασιθίουΙερά Μητρόπολις Ιεραπύτνης και ΣητείαςΙεράπετραΚύριλλος (Γεώργιος Διαμαντάκης), από το 2016Ιερά Μητρόπολις Πέτρας και ΧερρονήσουΝεάποληΓεράσιμος (Γεώργιος Μαρματάκης), από το 2015Νομός ΡεθύμνηςΙερά Μητρόπολις Ρεθύμνης και ΑυλοποτάμουΡέθυμνο Πρόδρομος (Ζαχαρίας Ξενάκης), από το 2022  Από Επίσκοπος Κνωσού (2019)Ιερά Μητρόπολις Λάμπης, Συβρίτου και ΣφακίωνΣπήλι Ιωακείμ (Εμμανουήλ Καρανδινός), από το 2026Νομός Χανίων  Ιερά Μητρόπολις Κυδωνίας και ΑποκορώνουΧανιά Τίτος (Εμμανουήλ Ταμπακάκης), από το 2026Ιερά Μητρόπολις Κισάμου και ΣελίνουΚαστέλλιΑμφιλόχιος (Αντώνιος Ανδρονικάκης), από το 2005

Ιερά Επαρχιακή Σύνοδος 
Η Ιερά Επαρχιακή Σύνοδος, είναι το ανώτατο διοικητικό όργανο της ημιαυτόνομης Εκκλησίας Κρήτης. Αποτελείται από τον Αρχιεπίσκοπο Κρήτης και τους μητροπολίτες των Μητροπόλεων της Εκκλησίας Κρήτης.

Σήμερα η σύνθεσή της είναι η εξής:
 Ιερά Επαρχιακή Σύνοδος της Εκκλησίας Κρήτης</big>Ιεράρχης  Ιδιότητα Αρχιεπίσκοπος Κρήτης Ευγένιος Β΄ Πρόεδρος Γορτύνης και Αρκαδίας Μακάριος                 ΜέλοςΑρκαλοχωρίου, Καστελλίου και Βιάννου Ανδρέας  ΜέλοςΚισάμου και Σελίνου Αμφιλόχιος                ΜέλοςΠέτρας και Χερρονήσου Γεράσιμος               ΜέλοςΙεραπύτνης και Σητείας Κύριλλος               ΜέλοςΡεθύμνης και Αυλοποτάμου Πρόδρομος        ΜέλοςΚυδωνίας και Αποκορώνου Τίτος    ΜέλοςΛάμπης, Συβρίτου και Σφακίων Ιωακείμ ΜέλοςΑρχιμανδρίτης Νήφων ΒασιλάκηςΑρχιγραμματέαςΑρχιμανδρίτης Ειρηναίος ΜπατσάκηςΥπογραμματέαςΑρχιμανδρίτης Ευγένιος ΚαρακωνσταντάκηςΚωδικογράφος

Αρχιεπίσκοποι Κρήτης
 Όνομα  Έναρξη Ποιμαντορίας  Λήξη Ποιμαντορίας Ευγένιος Α' (Ψαλιδάκης) 28 Φεβρουαρίου 1967  7 Φεβρουαρίου 1978 Τιμόθεος Γ΄ (Παπουτσάκης) 10 Μαρτίου 197826 Ιουλίου 2006 Ειρηναίος (Αθανασιάδης) 30 Αυγούστου 20062 Δεκεμβρίου 2021 Ευγένιος Β΄ (Αντωνόπουλος)11 Ιανουαρίου 2022Σήμερα

Βιβλιογραφία
 Κονιδάρης Γ. Ι., Αι επισκοπαί της Κρήτης μέχρι του ι΄ αιώνος, Κρητικά Χρονικά, τομ. 7 (1953),σελ.462-478
 Θεόδωρος Τζεδάκης (1933-1996), Μητροπολίτης Ρεθύμνης & Αυλοποτάμου, " Σύντομος Ιστορία της Επισκοπής Κνωσσού ", Κρήτη 1969, Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος
 Θεόδωρος Τζεδάκης (1933-1996), Μητροπολίτης Ρεθύμνης & Αυλοποτάμου, " Σύντομος Ιστορία της πρώην Επισκοπής και νυν Μητροπόλεως Πέτρας ", Κρήτη 1971, Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος
 Ανδρέας Νανάκης, Μητροπολίτης Αρκαλοχωρίου, Καστελλίου & Βιάννου, " Η Εκκλησία της Κρήτης στην επανάσταση 1897-1898 " , από την εθναρχική στην εθνική συνείδηση, έκδ. 1η, Εκδόσεις Πουρνάρα Π.Σ., Θεσσαλονίκη 1998
 Ανδρέας Νανάκης, Μητροπολίτης Αρκαλοχωρίου, Καστελλίου & Βιάννου, "Εκκλησιαστικά Κρήτης", Εκδόσεις Αφοί Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη 1997
 Παπαγεωργίου Κωνσταντίνος, Δικαιϊκές πηγές του καθεστώτος της Εκκλησίας Κρήτης, εκδ. Επέκταση, Κατερίνη, 2004
 Ιωάννης Α. Μελισσείδης & Πουλχερία Ζαβολέα Μελισσείδη, " Νικηφόρος Φωκάς (Ελ) Νικφούρ ", Ιστορική Μελέτη, εκ των Λέοντος του Διακόνου, Κεδρηνού, Aboul Mahacen, Ζωναρά, Ibn El Athir, Γλυκά, Aboulfeda κ.ά., Τόμ. 1ος, σελ. 95-119, έκδ. 1η, Εκδόσεις Βεργίνα, Αθήνα 2001, (Ελληνική Εθνική Βιβλιογραφία 2001/2007/2009), ISBN 9607171888
 Γεώργιος Τ. Τσερεβελάκης, " Ο Νικηφόρος Φωκάς και η απελευθέρωση της Κρήτης απ τους ΄Αραβες (961 μ.Χ.) ", έκδ. 1η, Εκδόσεις Σταμούλη Αντ., Θεσσαλονίκη 2009, ISBN 9789606887079

Βλέπε επίσης
Κατάλογος Μητροπολιτών Κρήτης

 Παραπομπές 

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
 Επίσημη ιστοσελίδα της Ιεράς Επαρχιακής Συνόδου Εκκλησίας Κρήτης 
 Επίσημη ιστοσελίδα της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Κρήτης
 Επίσημη ιστοσελίδα της Ιεράς Μητροπόλεως Γορτύνης και Αρκαδίας
 Επίσημη ιστοσελίδα της Ιεράς Μητροπόλεως Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου  
 Επίσημη ιστοσελίδα της Ιεράς Μητροπόλεως Κυδωνίας και Αποκορώνου
 Επίσημη ιστοσελίδα της Ιεράς Μητροπόλεως Ιεραπύτνης και Σητείας
 Διοικητική διάρθρωση Ιεράς Μητροπόλεως Λάμπης, Συβρίτου καi Σφακίων 
 Επίσημη ιστοσελίδα της Ιεράς Μητροπόλεως Πέτρας και Χερρονήσου
 Επίσημη ιστοσελίδα της Ιεράς Μητροπόλεως Κισάμου και Σελίνου
 Επίσημη ιστοσελίδα της Ιεράς Μητροπόλεως Αρκαλοχωρίου, Καστελλίου και Βιάννου

*
Κρητη