Παγκράτιο

Το Παγκράτιον ήταν αγώνισμα των αρχαίων Ελλήνων, ένας συνδυασμός πάλης, λακτισμάτων και πυγμαχίας χωρίς ιμάντες.

 Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη 
Ο Αριστοτέλης (Ρητορική Α 5-14, 1361β) το ορίζει ως εξής: «ὁ δὲ θλίβειν καὶ κατέχειν παλαιστικός, ὁ δὲ ὦσαι τῇ πληγῇ πυκτικός, ὁ δ' ἀμφοτέροις τούτοις παγκρατιαστικός». Η ονομασία προέρχεται από τις λέξεις παν + κρατείν, δηλαδή νικητής γινόταν αυτός που "κατέχει την κυρίαρχη δύναμη" ή αυτός που "κυριαρχεί απόλυτα", ενώ οι αθλητές ονομάζονταν παγκρατιαστές.

Το άθλημα αυτό, που θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί και πολεμική τέχνη, εισήχθη στους Ολυμπιακούς Αγώνες το 648 π.Χ. στην 33η Ολυμπιάδα. Ήταν θεαματικό και δημοφιλές («Εν Ολυμπία το κάλλιον» , Φιλόστρατος), αλλά και επικίνδυνο, αφού είχε ως αποτέλεσμα πολλές φορές ως και το θάνατο του ενός των αντιπάλων (Παυσανίας Η,10.1). Οι αρχαίοι Ολυμπιακοί Αγώνες μετά το 200 π.Χ. εισήγαγαν και έναν λιγότερο βίαιο διαγωνισμό «Παγκρατίου παίδων» για τα νέα αγόρια.

 Τεχνικά στοιχεία 
250 px|left|thumb|Μελανόμορφο αγγείο του Κλεοφράδη περίπου το 500 π.Χ. Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης.

Το παγκράτιο συνδύαζε το χτύπημα και την αρπαγή (λαβή) και ήταν αγώνας που κερδιζόταν με την υποταγή του αντιπάλου. Ένας αγωνιζόμενος θα μπορούσε να επισημάνει την υποταγή του με ανάταση του χεριού ή ενός δακτύλου του, αλλά μερικές φορές η μόνη μορφή υποταγής ήταν ο θάνατος ενός από τους αγωνιζόμενους.

Οι "κοινές κλειδαριές" και η "έμφραξη κρατούν" ήταν κοινές τεχνικές. Σήμερα αυτές οι τεχνικές θα μεταφράζονταν ως λαβές εξάρθρωσης σημείων, όπως αυχένας, ώμος, αγκώνας, καρπός, μηρός, αστράγαλος και άλλα. Τα λακτίσματα και η χρησιμοποίηση των "πυγμών" ήταν η μέθοδος επίθεσης, που στηρίζεται σε μεγάλο ποσοστό στη δύναμη. Γι' αυτό το λόγο το Παγκράτιο ήταν υπόθεση των βαρύτερων και πιο δυνατών αθλητών.
Στην πραγματικότητα υπήρχαν μόνο τρεις κανόνες: οι αγωνιζόμενοι δεν είχαν το δικαίωμα να βγάλουν ο ένας τα μάτια του άλλου, να δαγκώσουν ο ένας τον άλλον ή να τον χτυπήσουν στην περιοχή των όρχεων.

Υπήρχαν δύο είδη Παγκρατίου:
Το ένα διεξαγόταν σε όρθια στάση και ήταν λιγότερο επικίνδυνο, ονομαζόταν δε "Άνω ή ορθοστάνδην παγκράτιο".
Στο άλλο συνεχιζόταν ο αγώνας και μετά την πτώση ενός από τους αντιπάλους, ο οποίος κατόπιν τούτου ήταν ευάλωτος σε κτυπήματα του αντιπάλου. Το είδος αυτό ονομαζόταν "Κάτω παγκράτιο".

 Ιστορικά στοιχεία 
Η μυθολογία θέλει το άθλημα να προέρχεται από το Θησέα, που επιστράτευσε συνδυασμό πάλης και πυγμής για να καταβάλει τον Μινώταυρο. Σύμφωνα με άλλη ανάλογη εκδοχή, ο Ηρακλής κατέβαλε με τον τρόπο αυτό το λιοντάρι της Νεμέας.
Με τις εκστρατείες του Μεγ. Αλεξάνδρου το Παγκράτιο διαδόθηκε στην Ινδία. Πιστεύεται πως από εκεί έφτασε στις χώρες της Άπω Ανατολής και αποτέλεσε τον πρόγονο όλων των ανατολικών πολεμικών τεχνών.
Διάσημοι αρχαίοι παγκρατιαστές ήταν ο Θεαγένης ο Θάσιος, ο Λύγδαμης ο Συρακούσιος, ο Δωριεύς ο Ρόδιος, ο Σώστρατος ο Σικυώνιος και ο Πολυδάμας από τη Σκοτούσσα.

 Αρχαίοι ολυμπιακοί αγώνες 

Οι γνωστοί ολυμπιονίκες του Παγκρατίου στους αρχαίους ολυμπιακούς αγώνες:
ΔιοργάνωσηΈτος ΟλυμπιονίκηςΠεριοδονίκης Πόλη Ολυμπιονίκη33η648 π.Χ.ΛύγδαμιςΣυρακούσες36η636 π.Χ.ΦρύνωνΑθήνα52η572 π.Χ.ΑρριχίωνΦιγαλεία53η568 π.Χ.ΑρριχίωνΦιγαλεία54η564 π.Χ.ΑρριχίωνΦιγαλεία61η536 π.Χ.ΡηξίβιοςΟπούς (Λοκρίδα)66η516 π.Χ.ΤιμασίθεοςΔελφοί67η512 π.Χ.ΤιμασίθεοςΔελφοί74η484 π.Χ.ΑγίαςΘεσσαλία, Φάρσαλα75η480 π.Χ.ΔρομεύςΜαντίνεια Αρκαδίας76η476 π.Χ.ΘεαγένηςΘάσος77η472 π.Χ.ΚαλλίαςΑθήνα78η468 π.Χ.ΕπιτιμάδαςΆργος79η464 π.Χ.Εφωτίων (ή Εφουδίων ή Εφωδίων)✓Μαίναλο80η460 π.Χ.ΤιμόδημοςΑθήνα81η456 π.Χ.ΤιμάνθηςΚλεωναί Αργολίδας82η452 π.Χ.ΔαμάγητοςΡόδος83η448 π.Χ.ΔαμάγητοςΡόδος87η432 π.Χ.Δωριεύς✓Ρόδος88η428 π.Χ.Δωριεύς✓Ρόδος89η424 π.Χ.Δωριεύς✓Ρόδος90η420 π.Χ.ΑνδροσθένηςΜαίναλο91η416 π.Χ.ΑνδροσθένηςΜαίναλο93η408 π.Χ.ΠολυδάμαςΘεσσαλία, Σκοτούσσα Φαρσάλων94η404 π.Χ.ΠρόμαχοςΠελλήνη95η400 π.Χ.ΑντίοχοςΛέπρεο100η380 π.Χ.ΞενοφώνΑίγιο103η368 π.Χ.άγνωστοςΣτράτος Αιτωλοακαρνανίας104η364 π.Χ.Σώστρατος ο Σικυώνιος✓Σικυώνα105η360 π.Χ.Σώστρατος ο Σικυώνιος✓Σικυώνα106η356 π.Χ.ΣώστρατοςΣικυώνα111η336 π.Χ.ΔιόξιπποςΑθήνα114η324 π.Χ.Αστυάναξ✓Μίλητος115η320 π.Χ.Αστυάναξ✓Μίλητος116η316 π.Χ.Αστυάναξ✓Μίλητος117η312 π.Χ.ΑριστοφώνΑθήνα118η308 π.Χ.Αντήνωρ✓Μίλητος ή Αθήνα119η304 π.Χ.Λεοντίσκοςάγνωστη120η300 π.Χ.Νίκων✓Ανθηδών121η296 π.Χ.Νίκων✓Ανθηδών140η220 π.Χ.ΑγησίδαμοςΜεσσηνία141η216 π.Χ.ΚλειτόμαχοςΘήβα142η212 π.Χ.ΚάπροςΗλεία156η156 π.Χ.ΑριστομένηςΡόδος162η132 π.Χ.Μηνόδωρος✓Αθήνα172η92 π.Χ.ΠρωτοφάνηςΜαγνησία του Μαιάνδρου177η72 π.Χ.ΣφοδρίαςΣικυώνα178η68 π.Χ.Στράτων✓Αλεξάνδρεια182η52 π.Χ.ΜαρίωνΑλεξάνδρεια189η24 π.Χ.Φίλιππος ΓλύκωνΠέργαμος198η13 μ.Χ.ΑριστέαςΣτρατονίκεια Καρίας  (ή Μαίανδρος)201η25 μ.Χ.ΕρμάςΑντιόχεια202η29 μ.Χ.ΕρμάςΑντιόχεια203η33 μ.Χ.ΗράςΛαοδίκεια (Μικρά Ασία)204η37 μ.Χ.ΝικόστρατοςΑιγές Κιλικίας208η53 μ.Χ.άγνωστοςΣτρατονίκη211η67 μ.Χ.Οι αγώνες προορίζονταν να γίνουν το 65 αντί για το 67, αλλά ο αυτοκράτορας Νέρωνας άλλαξε την ημερομηνία διεξαγωγής ώστε να συμπέσει με την επίσκεψη του στην Ελλάδα 2 χρόνια αργότερα.ΞενόδαμοςΑντίκυρα212η69 μ.Χ.Τίτος Κλαύδιος ΑρτεμίδωροςΤράλλεις215η81 μ.Χ.Τίτος Κλαύδιος ΡούφοςΣμύρνη216η85 μ.Χ.Τίτος Φλάβιος ΑρτεμίδωροςΆδανα217η89 μ.Χ.Τίτος Φλάβιος ΑρτεμίδωροςΆδανα220η101 μ.Χ.Τίτος Φλάβιος ΑρχίβιοςΑλεξάνδρεια221η105 μ.Χ.Τίτος Φλάβιος ΑρχίβιοςΑλεξάνδρεια227η129 μ.Χ.Μάρκος Ούλπιος Δομέστικος✓Έφεσος232η149 μ.Χ.Σωκράτηςάγνωστη233η153 μ.Χ.Μάρκος Αυρήλιος Δημήτριος✓Αλεξάνδρεια238η173 μ.Χ.Μάρκος Αυρήλιος Δημόστρατος Δαμάς✓Σάρδεις239η177 μ.Χ.Μάρκος Αυρήλιος Δημόστρατος Δαμάς✓Σάρδεις240η181 μ.Χ.Μάρκος Αυρήλιος ΑσκληπιάδηςΑλεξάνδρεια247η209 μ.Χ.Γάιος Περήλιος Αυρήλιος Αλέξανδρος✓Θυάτειρα248η213 μ.Χ.Λούκιος Σιλίκος Φίρμος Μανδρογένης✓Μαγνησία του Μαιάνδρου249η217 μ.Χ.Αυρήλιος ΑίλιξΦοινίκη250η221 μ.Χ.Αυρήλιος Φοιβάμμων✓Αίγυπτος

Νικητές του Παγκρατίου παίδων στους αρχαίους ολυμπιακούς αγώνες:
ΔιοργάνωσηΈτος ΟλυμπιονίκηςΠεριοδονίκης Πόλη Ολυμπιονίκη145η200 π.Χ.ΦαίδιμοςΑλεξάνδρεια Τρωάς152η172 π.Χ.ΔίαλλοςΣμύρνη156η156 π.Χ.ΑμύνταςΛέσβος, Ερεσός (ή Έφεσος στη Μικρά Ασία)177η72 π.Χ.ΚάλαςΗλεία207η49 μ.Χ.Πόπλιος Κορνήλιος ΑρίστωνΈφεσος217η89 μ.Χ.ΝικάνωρΈφεσος224ηΜαγνησία του Μαιάνδρου

 Σύγχρονο Παγκράτιο 
Στη σύγχρονη εποχή το Παγκράτιο αναβίωσε επίσημα το 1977, οπότε πρωτοστατούντος του -μετέπειτα διάσημου- δάσκαλου πολεμικών τεχνών, Σίμου ΖαχόπουλουΟ Σίμος Ζαχόπουλος είναι επίσης αυτός που πρωτοέφερε το άθλημα του Kickboxing στην Ελλάδα, ενώ υπήρξε συνιδρυτής της WAKO. (1948-2013)Ο Σίμος Ζαχόπουλος μας συστήνεται , μέσω ιστοτόπου της κοινότητας καταγωγής του (Ζυγός Καβάλας) από  την Καβάλα έγιναν οι πρώτες κινήσεις για την ίδρυση Ομοσπονδίας Παγκρατίου αθλήματος, ενώ αργότερα άρχισαν προσπάθειες ένταξής του στο πρόγραμμα των Ολυμπιακών Αγώνων. Τελικά η Ελληνική Ομοσπονδία Παγκρατίου Αθλήματος (ΕΟΠΑ) ιδρύθηκε το 1996 από δύο παλαιούς μαθητές του Ζαχόπουλου, τον Π. Κουτρούμπα και τον Λ. Σαββίδη και έναν Μαθηματικό και δάσκαλο του Καράτε και του Kickboxing, τον Πολυνίκη Τριγάζη του Αναστασίου .Φωτογραφίες και ντοκουμέντα σχετιζόμενα με το Παγκράτιο και τη σχολή του Σίμου Ζαχόπουλου , από ιστότοπο της κοινότητας καταγωγής του.

Για την συμπερίληψη στο Ολυμπιακό πρόγραμμα τέθηκε ως προϋπόθεση η διάδοση του αθλήματος σε πλάτος, αφού η Παγκόσμια Ομοσπονδία αριθμεί μόλις 28 κράτη-μέλη. Στην Ελλάδα υπάρχουν (στοιχεία του 2009) περίπου 2.000 ενεργοί αθλητές, οργανωμένοι σε 127 σωματεία.

 Έκθεση φωτογραφιών 

 Παραπομπές 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Παγκράτιον από Google Books

 Πηγές 
 Ινστιτούτο Μείζονος Ελληνισμού
 Ιστορία Παγκρατίου από το thekaratevoice.com
 Άρθρο για το Παγκράτιο από kathimerini.gr (ανακτήθηκε στις 26.7.2009)

Κατηγορία:Πυγμαχία