Κομποσκοίνι

Κομποσκοίνι ή κομβοσχοίνι ονομάζεται ένα σχοινί από, συνήθως, μαύρο μάλλινο ή μεταξένιο νήμα πλεγμένο σε κόμπους. Πρόκειται για ένα βοήθημα προσευχής για μοναχούς, κληρικούς αλλά και λαϊκούς του Ανατολικού Χριστιανισμού. Το κομποσκοίνι προσεύχεται, τόσο στην Ορθόδοξη όσο και στις Προχαλκηδόνιες Εκκλησίες, στο γεωγραφικό χώρο που καλύπτει την Ανατολική και Νοτιοανατολική Ευρώπη, την Ασία, την Μέση Ανατολή και την Αφρική. Παρόμοια βοηθήματα προσευχής για μοναχούς ή και λαϊκούς υπάρχουν και σε άλλα δόγματα, θρησκείες και παραδόσεις, γνωστά με άλλα ονόματα, όπως το ροδάριο στην Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία.

Το κομποσκοίνι στην Ορθόδοξη Εκκλησία
Το κομποσκοίνι που έχουν όλοι οι Ορθόδοξοι μοναχοί και το χρησιμοποιούν και πολλοί ορθόδοξοι λαϊκοί, είναι συνήθως μάλλινο και πλεγμένο σε διάφορα μεγέθη. Από πολύ μικρό, που φοριέται στο δάχτυλο, 12αρι (με 12 κόμπους) εώς πολύ μεγάλο: 33άρι (με 33 κόμπους), 50άρι, 100άρι, 500άρι κ.λπ.

Σύμφωνα με την παράδοση, ο όσιος Παχώμιος το 320 μ.Χ., ίδρυσε με την βοήθεια του Αγίου Αντωνίου το πρώτο μοναστήρι στην Θηβαΐδα της Αιγύπτου. Άρχισε να αναζητεί τρόπο που θα βοηθούσε τους μοναχούς στην αυτοσυγκέντρωση της προσευχής και στην αρίθμηση των ευχών. Κατά την παράδοση πάντα, ο Αρχάγγελος Γαβριήλ επισκέφθηκε στον ύπνο του τον όσιο Παχώμιο και του έδειξε πώς θα φτιάξει το εργαλείο που θα εξυπηρετούσε τις ανάγκες της προσευχής. Το εργαλείο αυτό ήταν το κομποσκοίνι.

Στην προσευχή με κομποσκοίνι, που βοηθά πολύ στη συγκέντρωση του νου, ακολουθείται συγκεκριμένη τεχνική μέθοδος. Σε κάθε κόμπο που περνά ανάμεσα στα δάχτυλά του ο προσευχόμενος, λέει αλληλοδιαδόχως τις ευχές: Κύριε Ιησού Χριστέ ελέησόν με τον αμαρτωλόν, Υπεραγία Θεοτόκε Σώσον ημάς, Άγιοι του Θεού πρεσβεύσατε υπέρ ημών. Είναι δυνατόν να λέγεται και μόνη η ευχή Κύριε Ιησού Χριστέ ελέησόν με τον αμαρτωλόν. 
Το κομποσκοίνι έχει σχεδιαστεί για προσευχή, και όχι για να παίζει ρόλο βραχιολιού στον καρπό του χεριού.

Συμβολισμός
Στο κομποσκοίνι, κάθε τμήμα του έχει κάποια συμβολική σημασία. Είναι πλεγμένο κυρίως από μαλλί για να θυμίζει στα μέλη της Εκκλησίας ότι είναι τα λογικά πρόβατα του Ιησού Χριστού (Ιωάν. 10:11). Έχει χρώμα μαύρο που συμβολίζει το πένθος των αμαρτιών αφού "ουδείς αναμάρτητος" (πρβλ. Γ' Βασ. 8:46, Ιώβ 4:17, Ρωμ. 3:9-12 κ.ά.). Πάνω του το κομποσκοίνι έχει τον σταυρό για να φέρνει στη μνήμη "ότι έτι αμαρτωλών όντων ημών Χριστός υπέρ ημών απέθανε" (Ρωμ. 5:8). Συνήθως το κομποσκοίνι καταλήγει σε μία φούντα που ο σκοπός της είναι το σκούπισμα των δακρύων ("τοίς δάκρυσιν έβρεξέ μου τους πόδας" Λουκ. 7:44). Οι δώδεκα κόμποι συμβολίζουν τους δώδεκα αποστόλους, οι 33 κόμποι συμβολίζουν τα χρόνια του Ιησού Χριστού, οι 99 κόμποι είναι το 33 πολλαπλασιασμένο με τον αριθμό των τριών Προσώπων της Αγίας Τριάδας, και ο κάθε κόμπος αποτελείται από 9 πλεγμένους σταυρούς, που συμβολίζουν τα εννέα τάγματα των αγγέλων. Παρόλα αυτά, ενώ ο αριθμός σταυρών που αποτελούν τον κάθε κόμπο παραμένει πάντα σταθερός, ο αριθμός των κόμπων που αποτελούν το κομποσκοίνι εξαρτάται από τον αριθμό των προσευχών για τον οποίο θα χρησιμοποιηθεί. Αν και στην κλασική του μορφή το κομποσκοίνι είναι από μαύρο μαλλί, υπάρχουν κομποσκοίνια φτιαγμένα και από άλλα υλικά εκτός του μαλλιού, π.χ. ακρυλικά, όπως και διαφόρων χρωμάτων.

Χρήση
Ως “εργαλείο προσευχής” χρησιμοποιείται όταν κάθε φορά που λέγεται η προσευχή (συνήθως μια σύντομη ευχή) μετράμε ένα κόμπο. Έτσι μπορεί να ελεγχθεί ο αριθμός των επαναλήψεων ή και το πέρασμα του χρόνου. Μερικά κομποσκοίνια έχουν χάνδρες κάθε 33, 50 ή 100 κόμπους. Κάθε φορά που μετριέται μια χάνδρα ο άνθρωπος που προσεύχεται κάνει κάτι άλλο, το σημείο του σταυρού, «μετάνοια» ή αλλάζει τη μορφή της προσευχής. Δεν θεωρείται απαραίτητο, αλλά είναι προαιρετικό βοήθημα. Οι προχωρημένοι στην Προσευχή του Ιησού το θεωρούν περιττό, αναγνωρίζουν όμως την χρησιμότητα του.http://prayercraft.byethost8.com/JesusPrayer.htm

Παρόμοια αντικείμενα σε άλλες παραδόσεις
Βοηθήματα προσευχής με κόμπους συνηθιζόταν από αιώνες στις Ινδίες όπου ονομάζεται "Τζάπα - Μάλα", δηλ. στεφάνι από προσευχές"Παγκόσμιος ιστορία των θρησκειών", Χέλμουθ ντε Γλάζεναπ, ΒΙΒΛΙΟΑΘΗΝΑΪΚΗ, Αθήνα, 1954, σελ. 335 ή την επανάληψη ιερέων λέξεωνΧαράλαμπος Ατματζίδης, «Το κομποσκοίνι. Ιερό αντικείμενο ή μέσο επίλησης του Θεού», Γρηγόριος ο Παλαμάς, έτος 80, τχ. 770(Νοέμβριος-Δεκέμβριος 1997), σελ. 871, υποσ. 1. Στους κύκλους των μουσουλμάνων μυστικών αναπτύχθηκε η λεγόμενη συνεχής μνήμη του Θεού, που άξονα της έχει την επανάληψη των 99 ονομάτων του Θεού ή τη συνεχή επανάληψη ενός από αυτά. Για τη διευκόλυνση στην αναπόληση των θείων ονομάτων, από τον 9ο αι. χρησιμοποιείται το κομποσχοίνι, που έχει συνήθως 99 ή 33 κόμπους."Ίχνη από την αναζήτηση του υπερβατικού", Αναστασίου Γιαννουλάτου, εκδ. Ακρίται, 2004, σελ. 250 Ονομάζεται δε Teshib ή Τespi.Χαράλαμπος Ατματζίδης, «Το κομποσκοίνι. Ιερό αντικείμενο ή μέσο επίλησης του Θεού», Γρηγόριος ο Παλαμάς, έτος 80, τχ. 770(Νοέμβριος-Δεκέμβριος 1997), σελ. 871-872, υποσ. 1 Επίσης, στον κανονικό Βουδιστή μοναχό, επιτρέπεται η κατοχή μικρού αριθμού προσωπικών αντικειμένων ανάμεσα στα οποία μια λεπίδα για το ξύρισμα της κεφαλής και ένα είδος κομποσχοινιού για το διαλογισμό."Θρησκειολογικό λεξικό", Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα, 2000, σελ. 479 Δεν έχει διαπιστωθεί αν κάποια παράδοση είναι η αρχική ή αν όλες έχουν κάποια άλλη παλαιότερη κοινή προέλευση. 
Τα μέχρι τώρα παλαιότερα ευρήματα και οι παλαιότερες αναφορές σε "βοηθήματα" για τη μέτρηση προσευχών προέρχονται από τον χριστιανικό χώρο. Αν και υπάρχει αναφορά για κόμπους προσευχής σε κείμενα, του 5ου μ.Χ. αιώνα, που απαρτίζουν τον Τζαϊνιστικό "κανόνα" (Jain canon)http://www.monroechristadelphians.com/page4/rosarybeads.html - του 456 μ.Χ. περίπου - υπάρχουν χριστιανικές αναφορές και ευρήματα παλαιότερα. Ωστόσο τα παλαιοτέρα θεωρούνται εκείνα του Ινδουϊσμού τα οποία χρησιμοποιήθηκαν για την επίκληση των Θεών Βισνού και Σίβα. Επίσης είναι γνωστά στον Βουδισμό και τον Ζαϊνισμό. Στον Βουδισμό του Μεγάλου Οχήματος έχουμε απεικονίσεις όπου οι Μποντισάτβας τα κρατούν σαν σύμβολα στα χέρια τους.Χαράλαμπος Ατματζίδης, «Το κομποσκοίνι. Ιερό αντικείμενο ή μέσο επίλησης του Θεού», Γρηγόριος ο Παλαμάς, έτος 80, τχ. 770 (Νοέμβριος-Δεκέμβριος 1997), σελ. 872 Συγγραφείς του 4ου και 5ου μ.Χ. αιώνα όπως ο Παλλάδιος αναφέρουν κατασκευάσματα για μέτρηση προσευχών μοναχών, ερημιτών και αναχωρητών ασκητών στις ερήμους της Αιγύπτου (Παλλαδίου Λαυσαϊκή Ιστορία, xx; Butler, II, 63). Ανάλογες αναφορές υπάρχουν σε βίους ασκητών των τελών του 3ου και των αρχών του 4ου αιώνα όπως του Αγίου Αντωνίου, του Αγίου Παύλου του Ερημίτη και του Αγίου Παχωμίου (στον οποίο και αποδίδεται η "εφεύρεση" του κομποσχοινιού). 
Δίπλα στη μούμια χριστιανού ασκητή του 4ου αιώνα, που βρέθηκε στη Θαΐδα της Αιγύπτου, κοντά στην αρχαία Αντινόη, βρέθηκε ξύλινη πινακίδα με τρύπες η οποία ταιριάζει με τα κατασκευάσματα μέτρησης προσευχών που περιγράφει ο Παλάδιος.http://www.newadvent.org/cathen/13184b.htm

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι


Κατηγορία:Θρησκευτικά αντικείμενα
Κατηγορία:Ορθοδοξία
Κατηγορία:Χριστιανικός μοναχισμός