Ξύλο

Ξύλο ή Ξύλωμα«Δομή, χαρακτηριστικά και ιδιότητες του ξύλου», των Γ. Μαντάνη & Ι. Κακαρά, Εκδόσεις «ΚΤΙΡΙΟ» (Θεσσαλονίκη), , σελ. 1-35 είναι ινώδες και πορώδες υλικό το οποίο αποτελεί το δομικό στοιχείο των κορμών, των βλαστών και των ριζών στα δέντρα και στα λοιπά ξυλώδη φυτά.«Δομή ξύλου» του δρ. Γεωργίου Ι. Μαντάνη, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, , σελ. 9-16 και 43-49 Είναι λιγνοκυτταρινικό οργανικό υλικό που συντίθεται από έναν σκελετό ισχυρό σε αξονικό εφελκυσμό, την κυτταρίνη που έχει ινώδη μορφή, η οποία περικλείεται χημικώς από ένα ομοιογενές μείγμα ημικυτταρινών, καθώς και τη λιγνίνη, ένα φαινολικού τύπου αρωματικό πολυμερές που έχει υψηλή αντοχή στη συμπίεση και παρέχει ελαστικότητα.

Το ξύλο έχει χρησιμοποιηθεί εδώ και χιλιάδες χρόνια ως καύσιμη ύλη, σαν δομικό υλικό για την κατασκευή εργαλείων και όπλων, πλοιαρίων, κατοικιών κ.ά., καθώς επίσης και για έπιπλα και χαρτί. Πρόσφατα, τον 20ο αιώνα, το ξύλο υπήρξε η πρώτη ύλη για την παραγωγή απομονωμένης κυτταρίνης, καθώς και των προϊόντων της, λ.χ. σελοφάν, οξικής κυτταρίνης, νιτροκυτταρίνης, και πολλών άλλων. σελ. 5-24

Γενικά το ξύλο και τα πολυάριθμα προϊόντα του, τα χαρακτηριστικά τους, οι ιδιότητες και οι χρήσεις τους, μεταξύ άλλων, αποτελούν ευρύ πεδίο μελέτης, έρευνας και ανάπτυξης, από τις αρχές του 20ου αιώνα, στο επιστημονικό πεδίο της επιστήμης ξύλου.

 Ξύλωμα 
250px|right|thumb|Ξυλεία σε διάφορες τυποποιημένες διαστάσεις, όπως λ.χ. σανίδες.
Το ξύλο, ορισμένες φορές, ονομάζεται ξύλωμα ή δευτερογενές ξύλωμα (αγγλ. secondary xylem), όταν συναντάται στους βλαστούς και τους κορμούς των δένδρων, ή ορίζεται έτσι, ώστε να καλύπτει τα ξυλώδη μέρη των ριζών των δένδρων, ή των θάμνωνSecondary xylem, (Biology online) https://www.biologyonline.com/dictionary/secondary-xylem. Στα ζωντανά δένδρα, το ξύλο ή ξύλωμα επιτελεί τρεις θεμελιώδεις λειτουργίεςΔομή ξύλου, Παν. Θεσσαλίας, , σελ. 6, ήτοι: 
 Ως κορμός, παρέχει μηχανική στήριξη και υποστήριξη επιτρέποντάς τα να γίνουν πιο ψηλότερα και παχύτερα. 
 Λειτουργεί ως αγωγικό σύστημα, δηλ. σαν ένας αγωγός νερού και θρεπτικών ουσιών, ή άλλων ενώσεων από τις ρίζες προς τον κορμό, τους μικρότερους βλαστούς και τα φύλλα. 
 Στα ζωντανά δέντρα, ορισμένα ξυλώδη κύτταρα συνθέτουν από μόνα τους σημαντικές βιοχημικές ενώσεις για να καλύψουν τις ίδιες ανάγκες τους σε πολύτιμες ουσίες, λ.χ. προστατευτικές, θρεπτικές, ορμονικές ή επουλωτικές. 
 Ορολογία 
Με τον απλό όρο ξύλο ή ξυλώδη υλικά καλούνται επίσης και τα παρόμοια ξυλώδη μέρη άλλων φυτών (βλ. μπαμπού, κενάφ κ.ά.), χωρίς να αποτελούνται όμως από δευτερογενές ξύλωμα. Πρόσθετα στην καθομιλουμένη γλώσσα, με τη λέξη ξύλο νοούνται και τα προϊόντα του ξύλου που βιομηχανικά μπορεί να παράγονται από ξυλώδη στοιχεία (λ.χ. σύνθετη ξυλεία), λεπτά φύλλα ξύλου (λ.χ. κόντρα-πλακέ), προσανατολισμένα ξύλινα τεμαχίδια (λ.χ. ξυλοπλάκες OSB), μικρά και λεπτά ξυλοτεμαχίδια (λ.χ. μοριοσανίδα), ξυλώδεις ίνες (λ.χ. ινοσανίδα), ή από εμποτισμένη ξυλεία.

 Παγκόσμια αποθέματα 
Το 2005, εκτιμήθηκε ότι η Γη έχει περίπου 434 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα δασικών ξυλωδών αποθεμάτων, από τα οποία το 47% ήταν εμπορεύσιμο. Ως άφθονη ανανεώσιμη - οργανική ύλη, τα ξυλώδη υλικά έχουν προοπτικές και ως ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Το 2018, ο FAO εκτίμησε ότι ξυλεύθηκαν περίπου 3,97 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα στρογγυλής ξυλείας (round timber), σε όλο τον πλανήτη. Οι κυριότερες χρήσεις της ξυλείας είναι: καυσοξυλεία, χαρτοπολτός και χαρτί, έπιπλα, δομική ξυλεία, και συγκολλημένα και σύνθετα προϊόντα

 Ιστορική ανακάλυψη 
Το 2011, μια ανακάλυψη στην καναδική επαρχία του Νιου Μπράνσγουικ ανακαλύφθηκαν τα παλαιότερα γνωστά φυτά που είχαν αναπτυσσόμενο ξύλο, πριν από περίπου 400 εκατομμύρια χρόνια. Το ξύλο μπορεί να χρονολογηθεί με τη χρονολόγηση με άνθρακα 14 και σε μερικά είδη με δεντροχρονολόγηση, δίνοντας έτσι τη δυνατότητα να υπολογιστεί περίπου από πότε χρονολογείται κάποιο ξύλινο αντικείμενο.

Οι άνθρωποι χρησιμοποιούν το ξύλο για χιλιετίες για πολλούς σκοπούς, αλλά κυρίως ως καύσιμο και ως κατασκευαστικό υλικό για παραγωγή κατοικιών, εργαλείων, όπλων, επίπλων, παλετών - κιβωτίων, καλλιτεχνημάτων και χαρτιού. Εκτός των άλλων, οι μεταβολές χρόνο με το χρόνο του πλάτους των δακτυλίων των δέντρων και η σχετική αναλογία αφθονίας των ισοτόπων δίνουν στοιχεία για την αποκάλυψη των μεταβολών στο κλίμα.
Κατηγορίες ειδών
Οι κατηγορίες των ειδών ξύλου είναι δύο: τα κωνοφόρα είδη (που ανήκουν στα Γυμνόσπερμα) και τα πλατύφυλλα είδη (που ανήκουν στα Αγγειόσπερμα). Τα κωνοφόρα έχουν δύο υπο-ομάδες, αυτά που έχουν ρετσίνι (δηλαδή φέρουν ρητινοφόρους αγωγούς) και αυτά που δεν έχουν ρετσίνι.

Τα πλατύφυλλα είδη, με κριτήριο τον τρόπο διάταξης των πόρων τους, χωρίζονται σε δακτυλιόπορα, ημιδιασπορόπορα, και διασπορόπορα. Στα δακτυλιόπορα, οι πόροι στο πρώιμο είναι μεγάλοι και έχουν τη μορφή μεγάλου δακτυλίου, ενώ στα διασπορόπορα, οι πόροι έχουν ένα ίδιο μέγεθος και είναι διάσπαρτοι μέσα σε κάθε αυξητικό δακτύλιο. Τα ημιδακτυλιόπορα είναι μια ενδιάμεση κατηγορία, με πολύ λιγοστά είδη.https://repository.kallipos.gr/handle/11419/5260

Τα είδη ξύλου, από κωνοφόρα και πλατύφυλλα δέντρα, έχουν τη δική τους ξεχωριστή ανατομική δομή, και μπορούν να διαχωριστούν και να αναγνωριστούν με βάση συγκεκριμένα φυσικά, μακροσκοπικά και μικροσκοπικά χαρακτηριστικά, Παρουσίαση του καθ. Γεωργίου Μαντάνη (Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, 2024) Παρουσίαση του καθ. Γεωργίου Μαντάνη (Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας τα οποία έχουν καθιερωθεί από την Διεθνή Ένωση Ανατόμων Ξύλου, IAWA.

 Γνωρίσματα 
Μακροσκοπικά γνωρίσματα
Το ξύλο ή ξύλωμα (xylem) παράγεται στα δέντρα (δικοτυλήδονα φυτά) με την αύξηση της διαμέτρου με το σχηματισμό, μεταξύ των προϋπαρχόντων στρωμάτων και του εσωτερικού φλοιού, νέων στρωμάτων ξύλου, που επικαλύπτουν ολόκληρο τον κορμό, τα ζωντανά κλαδιά και τις ρίζες. Η διεργασία είναι γνωστή ως δευτερογενής αύξηση (secondary growth) και είναι το αποτέλεσμα της κυτταρικής διαίρεσης στον κάμβιο, που είναι ένα μερίστωμα, και της επακόλουθης επέκτασης των νέων κυττάρων είτε ξύλου προς το εσωτερικό, είτε φλοιού προς το εξωτερικό του κορμού.

Αυτά τα κύτταρα μετά σχηματίζουν μεγάλου πάχους δευτερογενή κυτταρικά τοιχώματα, που αποτελούνται κυρίως από κυτταρίνη, ημικυτταρίνες και λιγνίνη.

Αν η διακριτότητα ανάμεσα στις εποχές είναι ετήσια, τότε οι δακτύλιοι ανάπτυξης αναφέρονται ως ετήσιοι δακτύλιοι. Ωστόσο τεχνικά προτιμάται ο όρος αυξητικοί δακτύλιοι.

Αν υπάρχουν διαφορές μέσα στο δακτύλιο, τότε τα τμήματα του δακτυλίου που βρίσκεται εγγύτερα στο κέντρο του δέντρου σχηματίζονται νωρίς στην εποχή ανάπτυξης (την άνοιξη), όταν η ανάπτυξη είναι γρήγορη, και αποτελούνται συνήθως από πλατύτερα στοιχεία. Συνήθως έχουν ανοικτότερο χρώμα από τα τμήματα του δακτυλίου ανάπτυξης που βρίσκονται προς το εξωτερικό του δακτυλίου. Αυτά τα διαφορετικά εποχιακά τμήματα είναι γνωστά ως πρώιμο ξύλο ή ξύλο άνοιξης, και το όψιμο ξύλο.Wood growth and structure  www.farmforestline.com.au Ωστόσο, υπάρχουν μεγάλες διαφορές σε όλα αυτά, που εξαρτώνται από το είδος του ξύλου (δηλαδή του δέντρου).

Στο ξύλο των τροπικών ειδών, οι παραπάνω διακρίσεις για τις εποχές, προφανώς και δεν ισχύουν.

Κυτταρικά γνωρίσματα
Τα κύτταρα του λέγονται ξυλώδη και είναι ειδικά κύτταρα που δομούν (συγκροτούν) τους ιστούς στο ξύλωμα στα δασικά δένδρα. Είναι κύτταρα χωρίς πυρήνα και πρωτόπλασμα, ενώ διατηρούνται ζωντανά μόνον για λίγες ημέρες μετά τη γέννησή τους (15-20 ημέρεςhttps://www.britannica.com/science/wood-plant-tissue/Microstructure. Τα κύτταρα αυτά διαφέρουν σε σχήμα, μέγεθος και λειτουργία στα διάφορα είδη ξύλου. Κάποια έχουν ρόλο αποθηκευτικό ή αγωγικό, ενώ άλλα ξυλώδη κύτταρα είναι υπεύθυνα για την παραγωγή νέων κυττάρων (βλ. αναπαραγωγή) και λέγονται καμβιακά.
Στα δένδρα, τα κωνοφόρα είδη (softwoods) και τα πλατύφυλλα είδη (hardwoods) φέρουν εντελώς διαφορετικούς τύπους ξυλωδών κυττάρωνhttps://science.jrank.org/pages/7409/Wood.html. Στα κωνοφόρα: τραχεΐδες (αξονικές και ακτινικές), ακτινικά παρεγχυματικά και αξονικά παρεγχυματικά κύτταρα. Στα πλατύφυλλα τα ξυλώδη κύτταρα είναι τα εξής: μέλη αγγείων, ίνες, ακτινικά παρεγχυματικά και αξονικά παρεγχυματικά κύτταρα.

Τα κύτταρα συνδέονται μεταξύ τους με διαφόρους τρόπους και συγκροτούν τους ιστούς του ξύλου. Τα κύτταρα ξύλου κωνοφόρων διαφέρουν ως προς τη γενική μορφολογία από τα κύτταρα των πλατυφύλλων. Τα περισσότερα κύτταρα είναι επιμήκη και έχουν το μεγάλο τους άξονα παράλληλο προς τον άξονα του κορμού, με εξαίρεση τα κύτταρα των ακτίνων που κατευθύνονται από την εντεριώνη προς το φλοιό. Σε κάθε κύτταρο διακρίνονται: i) η κυτταρική κοιλότητα και ii) το κυτταρικό τοίχωμα. Επίσης, τα ξυλώδη κύτταρα συνδέονται μεταξύ τους με iii) τη μεσοκυττάρια στρώση, η οποία είναι πλούσια σε λιγνίνη, και ο ρόλος της είναι συγκολλητικός μεταξύ των ξυλωδών κυττάρων.


Αυξητικοί δακτύλιοι
Το ξύλο, με την αυστηρή έννοια, παράγεται στα δέντρα, τα οποία αυξάνονται σε διάμετρο από το σχηματισμό, μεταξύ του υπάρχοντος ξύλου και του εσωτερικού φλοιού, από νέο ξυλώδες στρώματα που περιβάλλουν ολόκληρο το στέλεχος, τα κλαδιά και τις ρίζες. Αυτή η διαδικασία είναι γνωστή ως δευτερογενής ανάπτυξη. Είναι το αποτέλεσμα της διαίρεσης των κυττάρων στο κάμβιο, ενός μεριστώματος. Αυτά τα κύτταρα στη συνέχεια σχηματίζουν παχιά, δευτερογενή κυτταρικά τοιχώματα, αποτελούμενα κυρίως από κυτταρίνη, ημικυτταρίνες και λιγνίνη.

Όπου οι διαφορές μεταξύ των τεσσάρων εποχών είναι διαφορετικές, π.χ. Ελλάδα, η ανάπτυξη μπορεί να συμβεί σε ένα διακριτό ετήσιο μοτίβο, που οδηγεί σε αυξητικούς δακτυλίους. Αυτοί συνήθως φαίνονται καθαρά. Εάν η διάκριση μεταξύ των εποχών είναι μη καθαρή (βλ. τροπική ή υποτροπική ζώνη), οι δακτύλιοι είναι εντελώς δυσδιάκριτοι, ή εκλείπουν.

Την άνοιξη, είναι συνήθως ανοιχτότερου χρώματος και είναι γνωστοί ως πρώιμο ξύλο, ενώ το εξωτερικό τμήμα που σχηματίζεται αργότερα, το θέρος, είναι τότε ως όψιμο ξύλο (latewood, summerwood).Wood growth and structure  www.farmforestline.com.au Καθώς ένα δέντρο μεγαλώνει σε διάμετρο, το πλάτος των αυξητικών δακτυλίων μειώνεται.

Ρόζοι
Καθώς μεγαλώνει ένα δέντρο, τα χαμηλότερα κλαδιά πεθαίνουν συχνά και μπορεί να περικλείονται από επακόλουθα στρώματα από ξύλο του κορμού. Έτσι σχηματίζονται οι ρόζοι. Μπορεί αυτοί να είναι ξεροί ή αποπίπτοντες ρόζοι (δηλ. ποτέ να μην ενσωματωθούν πολύ καλά με το ξύλωμα), οπότε ως νεκρό κλαδί μπορεί να αποκολληθεί όταν το ξύλο κοπεί σε σανίδες, δηλ. σε πριστά. Μπορεί όμως οι ρόζοι να «εγκλειστούν» πολύ καλά από το περιβάλλον ξύλωμα, και τότε γίνονται ένα ενιαίο σώμα, και ονομάζονται σύμφυτοι ρόζοι ή χλωροί ρόζοι.

Οι ρόζοι επηρεάζουν πολύ τις τεχνικές ιδιότητες του ξύλου, μειώνουν την τοπική αντοχή και βέβαια αυξάνουν την τάση δημιουργίας ραγάδων ή σχισιμάτων. Σε μια κατά μήκος πριονισμένη σανίδα, ένας ρόζος εμφανίζεται σαν ένα κυκλικό "στερεό" (πιο σκούρο) κομμάτι. Μέσα σε έναν ρόζο, η κατεύθυνση των ινών του ξύλου μπορεί να είναι έως και 90 μοίρες διαφορετική από την κατεύθυνση ινών ενός του κανονικού, ευθύινου ξύλου.

Οι ρόζοι αποτελούν κριτήριο για την ποιοτική ταξινόμηση της ξυλείας. Αυτή γίνεται είτε οπτικά, είτε με αυτόματες μηχανές που γρήγορα εκτιμούν τη μηχανική αντοχή των πριστών. Μεγάλη σημασία έχουν το μέγεθος των ρόζων, η απόσταση μεταξύ τους και το εύρος της επιφάνειας που καλύπτουν.

Οι συνθήκες αύξησης των δένδρων στο δάσος επηρεάζουν το είδος, το μέγεθος και τον αριθμό των ρόζων. Με δασοκομικούς χειρισμούς, π.χ. συχνή κλάδευση των δένδρων μειώνονται οι ρόζοι.

Η ακαμψία και η ελαστικότητα της ξυλείας εξαρτώνται περισσότερο από το υγιές ξύλο παρά από τα εντοπισμένα ελαττώματα. Αντίθετα, η αντοχή σε θραύση είναι πολύ ευαίσθητη σε ελαττώματα δομής, ιδίως σε ξερούς ρόζους.

Σε ορισμένες διακοσμητικές εφαρμογές, το ξύλο με ρόζους μπορεί να είναι επιθυμητό για να προσθέσει αισθητική εμφάνιση. Σε εφαρμογές όπου το ξύλο είναι βαμμένο, λ.χ. σε κουφώματα και έπιπλα, το ρετσίνι (ειδικά σε πεύκα και ερυθρελάτη) μπορεί να «αιμορραγήσει» στην επιφάνεια ενός ρόζου για μήνες και αυτό είναι σοβαρό σφάλμα. Μπορεί επίσης να εμφανίζονται ως κίτρινοι ή καφετί λεκέδες. Επικάλυψη με αστάρι και χρώμα μπορεί να μειώσει αυτό το πρόβλημα, αλλά είναι δύσκολο αυτό να ελεγχθεί πλήρως ειδικά σε ξυλεία που υφίσταται τεχνητή ξήρανση σε κλιβάνους.

Εγκάρδιο & σομφό ξύλο
350px|thumb|Εγκάρσια τομή (σόκορο) από στρογγυλή ξυλεία Δρυός (φαίνονται οι αυξητικοί δακτύλιοι).
Εγκάρδιο ξύλο (αγγλ. duramen, heartwood) είναι το ξύλο, στο κεντρικό μέρος του κορμού (συνήθως σκουρότερο), που είναι το αποτέλεσμα μιας φυσικής βιολογικής μετατροπής, και έχει υψηλότερη βιολογική ανθεκτικότητα. Ο σχηματισμός εγκαρδίου είναι μια γενετικά προγραμματισμένη διεργασία που συμβαίνει σε κάθε είδος δένδρου σε διαφορετική χρονική στιγμή. Το εγκάρδιο ξύλο περιέχει περισσότερα εκχυλίσματα.Shigo, Alex. (1986) A New Tree Biology Dictionary. Shigo and Trees, Associates. 

Ο όρος «εγκάρδιο» προέρχεται αποκλειστικά από τη θέση του ξύλου αυτού, και όχι από οποιαδήποτε ζωτικής σημασίας για το δέντρο. Αυτό αποδεικνύεται από το γεγονός ότι ένα δασοπονικό δέντρο μπορεί να ζει κανονικά και να ανθοφορεί, με την «καρδιά» του (εγκάρδιο ξύλο) πλήρως αποσυντεθειμένο. Μερικά είδη αρχίζουν να σχηματίζουν εγκάρδιο ξύλο πολύ νωρίς λ.χ. ψευδοακακία, μουριά, δρυς, ενώ σε άλλα είδη η αλλαγή έρχεται αργά, λ.χ. έλατο. Σπανιότερα, κάποια είδη δεν σχηματίζουν καθόλου εγκάρδιο ξύλο.

Το εγκάρδιο, όταν βρίσκεται ακόμα στο ζωντανό δένδρο, δεν συμμετέχει στην κυκλοφορία των υγρών και των χυμών του δένδρου από τις ρίζες προς τα φύλλα. Αυτό συμβαίνει μόνο στο σομφό ξύλο.

Χρώμα
300px|thumb|Το ξύλο της Σεκόγιας (Sequoia sempervirens) είναι ερυθρό.
Τα είδη ξύλου έχουν χρώμα που κυμαίνεται από το λευκό μέχρι το μαύρο. Όλα σχεδόν τα χρώματα απαντώνται στο ξύλο, ιδίως στα είδη που προέρχονται από τα τροπικά δάση (βλ. tropical timbers).

Σε είδη που παρουσιάζουν μια έντονη χρωματική διαφορά μεταξύ του εγκάρδιου και του σομφού ξύλου, το φυσικό χρώμα του εγκάρδιου είναι συνήθως πιο σκούρο από αυτό του σομφόξυλου. Η χρωματική αντίθεση είναι εμφανής στις περισσότερες των περιπτώσεων. Αυτό γίνεται διότι εναποθέσεις χημικών ουσιών (βλ. εκχυλίσματα) λαμβάνουν χώρα στον πυρήνα του ξύλου (εγκάρδιο) μετά από κάποια ηλικία του δέντρου. Το εγκάρδιο περιέχει και πιο χρωματιστά εκχυλίσματα προσδίδοντας χρωματισμούς πιο έντονους.

Τυπικά, τα συνηθισμένα είδη ξύλου έχουν το δικό τους χρώμα (νοείται όταν είναι ξηρά), λ.χ. το έλατο είναι λευκό προς λευκοκίτρινο, η καστανιά και η δρυς έχουν καφετί - ελαφρύ καστανό χρώμα, η ψευδοτσούγκα έχει κοκκινωπό χρώμα, η λεύκα είναι κατάλευκη όπως και το φλαμούρι, και το πεύκο έχει χρωματισμό συνήθως κιτρινωπό προς κοκκινοκιτρινωπό.

Ποσοστό υγρασίας
Η υγρασία στο ξύλο (ξύλωμα), στα ζωντανά δέντρα, βρίσκεται σε δύο ξεχωριστές φάσεις:«Ιδιότητες ξύλου» (2022) του δρ. Γεωργίου Ι. Μαντάνη, Τμήμα Δασολογίας, Επιστημών Ξύλου και Σχεδιασμού, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, , σελ. 1-175
 ως δεσμευμένο, μέσα στα κυτταρικά τοιχώματα των ξυλωδών κυττάρων
 ως ελεύθερο, μέσα στα κενά και τις κυτταρικές κοιλότητες των κυττάρων.

Στο εγκάρδιο ξύλο βρίσκεται λιγότερη υγρασία απ' ότι στο σομφό. Το ξύλο θεωρείται ότι είναι ξηρό στον αέρα, όταν το ποσοστό υγρασίας του κυμαίνεται μεταξύ 8–16% (ως ποσοστό επί της ξηρής ξυλώδους μάζας). Τότε σε αυτή την περίπτωση όλο το νερό βρίσκεται μέσα στα κυτταρικά τοιχώματα και πουθενά αλλού. Γενικά θεωρούμε ότι η ξήρανση της ξυλείας ολοκληρώνεται όταν πλέον το ποσοστό υγρασίας της είναι μικρότερο από το 20%.

Το ξύλο όταν ξηραθεί σε απόλυτο βαθμό (σημ. πράγμα σπάνιο στην πράξη) θεωρητικά έχει τότε 0% υγρασία. Αυτό συμβαίνει μόνο για πειραματικούς σκοπούς. Η ξυλεία όταν είναι "υγρή" και έχει ποσοστό υγρασίας μεγαλύτερο του 30% (βλ. σημείο ινοκόρου) λέγεται χλωρή ξυλεία (αγγλ. green wood).http://mantanis.users.uth.gr/Idiotites-Xylou.pdf «Ιδιότητες ξύλου», σελ. 24

Το ξύλο γίνεται σκληρότερο και έχει πιο υψηλές μηχανικές αντοχές όσο πιο ξηρό είναι. Αντίθετα, η υγρασία το κάνει πρωτίστως ελαστικό. Όσο μεγαλώνει το ποσοστό υγρασίας, τόσο μαλακώνει το ξύλο, εντός βεβαίως ενός συγκεκριμένου ορίου.

Ο σκοπός της ξήρανσης η οποία γίνεται είτε φυσικά είτε τεχνητά στην ξυλεία, είναι το ξύλο να γίνει πιο σταθερό διαστασιακά αλλά και να αυξηθεί η μηχανική του αντοχή (λ.χ. κάμψη, θλίψη, κρούση, σκληρότητα), ιδίως δε, το μέτρο κάμψης (MOR) και η αξονική του θλίψη, ιδιότητες που είναι σημαντικές για τις τελικές χρήσεις και εφαρμογές του.

Χημική σύσταση
Το ξύλο είναι ένα ετερογενές και ανομοιόμορφο υλικό. Επίσης είναι ανισότροπο υλικό (βλ. ανισοτροπία).

Ουσιαστικά, δομείται από κυτταρίνη σε μορφή μικροϊνιδίων (κάθετα στον άξονα του κορμού), σε ένα μεγάλο ποσοστό (περίπου (40-50%). Επίσης αποτελείται από λιγνίνη (περίπου 15-30% ανάλογα με το είδος, στα κωνοφόρα είναι υψηλότερο το ποσοστό της) και από ημικυτταρίνες (περίπου 15-25%). Τα δύο αυτά χημικά πολυμερή έχουν ως ρόλο να συγκρατήσουν και να συγκολλήσουν τα δισεκατομμύρια των κυτταρινικών μικροϊνιδίων. Ο ρόλος της λιγνίνης στη χημεία του ξύλου, είναι καθοριστικός και ιδιαίτερα πολύπλοκος. Το υπόλοιπο του ξυλώματος αποτελείται από ορισμένες ουσίες που ονομάζονται, εκχυλίσματα (extractives).

Ιδιότητες ειδών ξύλου
Ο πίνακας που ακολουθεί, περιέχει τις κυριότερες τιμές μηχανικών ιδιοτήτων από τα σπουδαιότερα είδη ξύλου.

+ Μηχανικές ιδιότητες ξύλουΚοινή ονομασίαΕπιστημονική ονομασίαΠοσοστό υγρασίας (%)Πυκνότητα (kg/m3)Αξονική θλίψη (MPa)Μέτρο κάμψης (Mpa)Κόκκινη κλήθραAlnus rubraΧλωρή37020.445Κόκκινη κλήθραAlnus rubra12.00%41040.168Φράξος, μαύρος (δεσποτάκι)Fraxinus nigraΧλωρή45015.941 Φράξος, μαύρος (δεσποτάκι)Fraxinus nigra12.00%49041.287 Φράξος, μπλε (δεσποτάκι)Fraxinus quadrangulataΧλωρή53024.866 Φράξος, μπλε (δεσποτάκι)Fraxinus quadrangulata12.00%58048.195 Φράξος Πενσυλβάνιας (δεσποτάκι)Fraxinus pennsylvanicaΧλωρή5302966 Φράξος Πενσυλβάνιας (δεσποτάκι)Fraxinus pennsylvanica12.00%56048.897Oregon AshFraxinus latifoliaΧλωρή50024.252Oregon AshFraxinus latifolia12.00%55041.688White AshFraxinus americanaΧλωρή55027.566White AshFraxinus americana12.00%60051.1103Bigtooth AspenPopulus grandidentataΧλωρή36017.237Bigtooth AspenPopulus grandidentata12.00%39036.563Quaking AspenPopulus tremuloidesΧλωρή35014.835Quaking AspenPopulus tremuloides12.00%38029.358American BasswoodTilia americanaΧλωρή32015.334American BasswoodTilia americana12.00%37032.660American BeechFagus grandifoliaΧλωρή56024.559American BeechFagus grandifolia12.00%64050.3103Paper BirchBetula papyriferaΧλωρή48016.344Paper BirchBetula papyrifera12.00%55039.285Sweet BirchBetula lentaΧλωρή60025.865Sweet BirchBetula lenta12.00%65058.9117Yellow BirchBetula alleghaniensisΧλωρή55023.357Yellow BirchBetula alleghaniensis12.00%62056.3114ButternutJuglans cinereaΧλωρή36016.737ButternutJuglans cinerea12.00%38036.256Black CherryPrunus serotinaΧλωρή47024.455Blach CherryPrunus serotina12.00%5004985American ChestnutCastanea dentataΧλωρή4001739American ChestnutCastanea dentata12.00%43036.759Balsam Poplar CottonwoodPopulus balsamiferaΧλωρή31011.727Balsam Poplar CottonwoodPopulus balsamifera12.00%34027.747Black CottonwoodPopulus trichocarpaΧλωρή31015.234Black CottonwoodPopulus trichocarpa12.00%3503159Eastern CottonwoodPopulus deltoidesΧλωρή37015.737Eastern CottonwoodPopulus deltoides12.00%40033.959American ElmUlmus americanaΧλωρή46020.150American ElmUlmus americana12.00%50038.181Rock ElmUlmus thomasiiΧλωρή57026.166Rock ElmUlmus thomasii12.00%63048.6102Slippery ElmUlmus rubraΧλωρή48022.955Slippery ElmUlmus rubra12.00%53043.990HackberryCeltis occidentalisΧλωρή49018.345HackberryCeltis occidentalis12.00%53037.576Bitternut HickoryCarya cordiformisΧλωρή60031.571Bitternut HickoryCarya cordiformis12.00%66062.3118Nutmeg HickoryCarya myristiciformisΧλωρή56027.463Nutmeg HickoryCarya myristiciformis12.00%60047.6114Pecan HickoryCarya illinoinensisΧλωρή60027.568Pecan HickoryCarya illinoinensis12.00%66054.194Water HickoryCarya aquaticaΧλωρή61032.174Water HickoryCarya aquatica12.00%62059.3123Mockernut HickoryCarya tomentosaΧλωρή64030.977Mockernut HickoryCarya tomentosa12.00%72061.6132Pignut HickoryCarya glabraΧλωρή66033.281Pignut HickoryCarya glabra12.00%75063.4139Shagbark HickoryCarya ovataΧλωρή64031.676Shagbark HickoryCarya ovata12.00%72063.5139Shellbark HickoryCarya laciniosaΧλωρή6202772Shellbark HickoryCarya laciniosa12.00%69055.2125HoneylocustGleditsia triacanthosΧλωρή60030.570HoneylocustGleditsia triacanthos12.00%60051.7101Black LocustRobinia pseudoacaciaΧλωρή66046.995Black LocustRobinia pseudoacacia12.00%69070.2134Cucumber Tree MagnoliaMagnolia acuminataΧλωρή44021.651Cucumber Tree MagnoliaMagnolia acuminata12.00%48043.585Southern MagnoliaMagnolia grandifloraΧλωρή46018.647Southern MagnoliaMagnolia grandiflora12.00%50037.677Bigleaf MapleAcer macrophyllumΧλωρή44022.351Bigleaf MapleAcer macrophyllum12.00%4804174Black MapleAcer nigrumΧλωρή52022.554Μαύρο ΣφενδάμιAcer nigrum12.00%57046.192Ερυθρό ΣφενδάμιAcer rubrumΧλωρή49022.653Red MapleAcer rubrum12.00%54045.192Silver MapleAcer saccharinumΧλωρή44017.240Silver MapleAcer saccharinum12.00%4703661Sugar MapleAcer saccharumΧλωρή56027.765Sugar MapleAcer saccharum12.00%63054109Black Red OakQuercus velutinaΧλωρή56023.957Black Red OakQuercus velutina12.00%6104596Cherrybark Red OakQuercus pagodaΧλωρή61031.974Cherrybark Red OakQuercus pagoda12.00%68060.3125Laurel Red OakQuercus hemisphaericaΧλωρή56021.954Laurel Red OakQuercus hemisphaerica12.00%63048.187Northern Red OakQuercus rubraΧλωρή56023.757Northern Red OakQuercus rubra12.00%63046.699Pin Red OakQuercus palustrisΧλωρή58025.457Pin Red OakQuercus palustris12.00%6304797Scarlet Red OakQuercus coccineaΧλωρή60028.272Scarlet Red OakQuercus coccinea12.00%67057.4120Southern Red OakQuercus falcataΧλωρή52020.948Southern Red OakQuercus falcata12.00%5904275Water Red OakQuercus nigraΧλωρή56025.861Water Red OakQuercus nigra12.00%63046.7106Willow Red OakQuercus phellosΧλωρή56020.751Willow Red OakQuercus phellos12.00%69048.5100Bur White OakQuercus macrocarpaΧλωρή58022.750Bur White OakQuercus macrocarpa12.00%64041.871Chestnut White OakQuercus montanaΧλωρή57024.355Chestnut White OakQuercus montana12.00%66047.192Live White OakQuercus virginianaΧλωρή80037.482Live White OakQuercus virginiana12.00%88061.4127Overcup White OakQuercus lyrataΧλωρή57023.255Overcup White OakQuercus lyrata12.00%63042.787Post White OakQuercus stellataΧλωρή6002456Post White OakQuercus stellata12.00%67045.391Swamp Chestnut White OakQuercus michauxiiΧλωρή60024.459Swamp Chestnut White OakQuercus michauxii12.00%67050.196Swamp White OakQuercus bicolorΧλωρή64030.168Swamp White OakQuercus bicolor12.00%72059.3122White OakQuercus albaΧλωρή60024.557White OakQuercus alba12.00%68051.3105SassafrasSassafras albidumΧλωρή42018.841SassafrasSassafras albidum12.00%46032.862SweetgumLiquidambar styracifluaΧλωρή4602149SweetgumLiquidambar styraciflua12.00%52043.686American SycamorePlatanus occidentalisΧλωρή46020.145American SycamorePlatanus occidentalis12.00%49037.169TanoakNotholithocarpus densiflorusΧλωρή58032.172TanoakNotholithocarpus densiflorus12.00%58032.172Black TupeloNyssa sylvaticaΧλωρή4602148Black TupeloNyssa sylvatica12.00%50038.166Water TupeloNyssa aquaticaΧλωρή46023.250Water TupeloNyssa aquatica12.00%50040.866Black WalnutJuglans nigraΧλωρή51029.666Black WalnutJuglans nigra12.00%55052.3101Black WillowSalix nigraΧλωρή36014.133Black WillowSalix nigra12.00%39028.354Yellow PoplarLiriodendron tulipiferaΧλωρή40018.341Yellow PoplarLiriodendron tulipifera12.00%42038.270BaldcypressTaxodium distichumΧλωρή42024.746BaldcypressTaxodium distichum12.00%46043.973Atlantic White CedarChamaecyparis thyoidesΧλωρή31016.532Atlantic White CedarChamaecyparis thyoides12.00%32032.447Eastern RedcedarJuniperus virginianaΧλωρή44024.648Eastern RedcedarJuniperus virginiana12.00%47041.561Incense CedarCalocedrus decurrensΧλωρή35021.743Incense CedarCalocedrus decurrens12.00%37035.955Northern White CedarThuja occidentalisΧλωρή29013.729Northern White CedarThuja occidentalis12.00%31027.345Port Orford CedarChamaecyparis lawsonianaΧλωρή39021.645Port Orford CedarChamaecyparis lawsoniana12.00%43043.188Western RedcedarThuja plicataΧλωρή31019.135.9Western RedcedarThuja plicata12.00%32031.451.7Yellow CedarCupressus nootkatensisΧλωρή4202144Yellow CedarCupressus nootkatensis12.00%44043.577Coast Douglas FirPseudotsuga menziesii var. menziesiiΧλωρή45026.153Coast Douglas FirPseudotsuga menziesii var. menziesii12.00%48049.985Interior West Douglas FirPseudotsuga MenziesiiΧλωρή46026.753Interior West Douglas FirPseudotsuga Menziesii12.00%50051.287Interior North Douglas FirPseudotsuga menziesii var. glaucaΧλωρή45023.951Interior North Douglas FirPseudotsuga menziesii var. glauca12.00%48047.690Interior South Douglas FirPseudotsuga lindleyanaΧλωρή43021.447Interior South Douglas FirPseudotsuga lindleyana12.00%4604382Balsam FirAbies balsameaΧλωρή33018.138Balsam FirAbies balsamea12.00%35036.463California Red FirAbies magnificaΧλωρή3601940California Red FirAbies magnifica12.00%38037.672.4Grand FirAbies grandisΧλωρή35020.340Grand FirAbies grandis12.00%37036.561.4Noble FirAbies proceraΧλωρή37020.843Noble FirAbies procera12.00%39042.174Pacific Silver FirAbies amabilisΧλωρή40021.644Pacific Silver FirAbies amabilis12.00%43044.275Subalpine FirAbies lasiocarpaΧλωρή31015.934Subalpine FirAbies lasiocarpa12.00%32033.559White FirAbies concolorΧλωρή3702041White FirAbies concolor12.00%3904068Eastern HemlockTsuga canadensisΧλωρή38021.244Eastern HemlockTsuga canadensis12.00%40037.361Mountain HemlockTsuga mertensianaΧλωρή42019.943Mountain HemlockTsuga mertensiana12.00%45044.479Western HemlockTsuga heterophyllaΧλωρή42023.246Western HemlockTsuga heterophylla12.00%4504978Western LarchLarix occidentalisΧλωρή48025.953Western LarchLarix occidentalis12.00%52052.590Eastern White PinePinus strobusΧλωρή34016.834Eastern White PinePinus strobus12.00%35033.159Jack PinePinus banksianaΧλωρή40020.341Jack PinePinus banksiana12.00%4303968Loblolly PinePinus taedaΧλωρή47024.250Loblolly PinePinus taeda12.00%51049.288Lodgepole PinePinus contortaΧλωρή3801838Lodgepole PinePinus contorta12.00%4103765Longleaf PinePinus palustrisΧλωρή54029.859Longleaf PinePinus palustris12.00%59058.4100Pitch PinePinus rigidaΧλωρή47020.347Pitch PinePinus rigida12.00%5204174Pond PinePinus serotinaΧλωρή51025.251Pond PinePinus serotina12.00%5605280Ponderosa PinePinus ponderosaΧλωρή38016.935Ponderosa PinePinus ponderosa12.00%40036.765Red PinePinus resinosaΧλωρή41018.840Red PinePinus resinosa12.00%46041.976Sand PinePinus clausaΧλωρή46023.752Sand PinePinus clausa12.00%48047.780Shortleaf PinePinus echinataΧλωρή47024.351Shortleaf PinePinus echinata12.00%51050.190Slash PinePinus elliottiiΧλωρή54026.360Slash PinePinus elliottii12.00%59056.1112Spruce PinePinus glabraΧλωρή41019.641Spruce PinePinus glabra12.00%4403972Sugar PinePinus lambertianaΧλωρή3401734Sugar PinePinus lambertiana12.00%36030.857Virginia PinePinus virginianaΧλωρή45023.650Virginia PinePinus virginiana12.00%48046.390Western White PinePinus monticolaΧλωρή36016.832Western White PinePinus monticola12.00%38034.767Redwood Old GrowthSequoia sempervirensΧλωρή3802952Redwood Old GrowthSequoia sempervirens12.00%40042.469Redwood New GrowthSequoia sempervirensΧλωρή34021.441Redwood New GrowthSequoia sempervirens12.00%3503654Black SprucePicea marianaΧλωρή38019.642Black SprucePicea mariana12.00%46041.174Engelmann SprucePicea engelmanniiΧλωρή3301532Engelmann SprucePicea engelmannii12.00%35030.964Red SprucePicea rubensΧλωρή37018.841Red SprucePicea rubens12.00%40038.274Sitka SprucePicea sitchensisΧλωρή33016.234Sitka SprucePicea sitchensis12.00%36035.765White SprucePicea glaucaΧλωρή37017.739White SprucePicea glauca12.00%40037.768Tamarack SpruceLarix laricinaΧλωρή4902450Tamarack SpruceLarix laricina12.00%53049.480
 Διαβάστε επίσης 

 Επιστήμη ξύλου
 Τεχνολογία ξύλου
 Λούπο
 Επιπλοποιία
 Βιομάζα
 Δασοπονία
 Είδη ξύλου
 Πέλλετ ξύλου
 Μοριοσανίδα
 Ινοσανίδα
 Κόντρα-πλακέ
 Χαρτί
 Χαρτοπολτός
 Ξυλόσκονη
 Ξήρανση ξύλου
 Ξυλώδεις ίνες
 WPC
 Συντήρηση του ξύλου
 Καρνάγιο
 Ξυλογραφία
 Ξυλογλυπτική
 Ξυλοφάγα έντομα
 Εμποτισμένη ξυλεία
 Μέθοδος σκληρότητας Janka
 Νανοκυτταρίνη

Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

 Wood Handbook, Forest Products Laboratory 
 The Wood in Culture Association
 The Wood Explorer: A comprehensive database of commercial wood species 
 APA – The Engineered Wood Association
 Βουλγαρίδης Η. (2015). «Ποιότητα και χρήσεις ξύλου». Σύγγραμμα – Ελληνικά Ακαδημαϊκά Ηλεκτρονικά Συγγράμματα, ISBN 9789606032516, https://repository.kallipos.gr/handle/11419/5260, σελ. 1-258
 Μαντάνης Γ. (2019). «Δομή ξύλου». Διδακτικό σύγγραμμα – Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, , σελ. 1-158
 Μαντάνης Γ., Κακαράς Ι. (2022). «Δομή, χαρακτηριστικά και ιδιότητες του ξύλου». Εκδόσεις ΚΤΙΡΙΟ, Θεσσαλονίκη, , σελ. 18-35


Κατηγορία:Βιοδιασπώμενα υλικά
Κατηγορία:Δασολογία
Κατηγορία:Φυσικά υλικά
Κατηγορία:Επιστήμη ξύλου
Κατηγορία:Τεχνολογία ξύλου
Κατηγορία:Δομικά υλικά
Κατηγορία:Φυσικοί πόροι
Κατηγορία:Δασικά προϊόντα
Κατηγορία:Ανατομία φυτών