Αυτοκινητόδρομος 90 (Βόρειος Οδικός Άξονας Κρήτης)

Ο Αυτοκινητόδρομος 90 (Α90), γνωστός και ως Βόρειος Οδικός Άξονας Κρήτης, (ΒΟΑΚ) είναι υπό κατασκευή αυτοκινητόδρομος στην Ελλάδα και ο μοναδικός στην Κρήτη και γενικότερα σε νησί της Ελλάδας. Καθώς ενώνει την δυτικότερη πόλη της Κρήτης, Καστέλι Κισάμου με την ανατολικότερη, Σητεία (310 χιλιόμετρα), ο αυτοκινητόδρομος αντιπροσωπεύει έναν μεγάλο διάδρομο ανατολής-δύσης στην Κρήτη. Εκτός από τη Σητεία και την Κίσσαμο, ο αυτοκινητόδρομος Α90 τρέχει κοντά σε πολλές μεγάλες κρητικές πόλεις, συμπεριλαμβανομένων των τεσσάρων πρωτευουσών των Περιφερειακών Ενοτήτων (Χανιά, Ρέθυμνο, Ηράκλειο Κρήτης και Άγιος Νικόλαος Λασιθίου), παρέχει πρόσβαση σε πολλά εθνικά πάρκα ή πάρκα φύσης, και πολυάριθμα θέρετρα, ειδικά κατά μήκος της ακτής της Κρήτης.

Ο αυτοκινητόδρομος προς το παρόν περιορίζεται σε μία λωρίδα ανά κατεύθυνση οδήγησης, με λωρίδα βραδυπορείας σε σημεία μεγάλων κλίσεων, αλλά ορισμένα τμήματα, ειδικά γύρω από τις τρεις μεγαλύτερες πόλεις, έχουν ανακατασκευαστεί με δύο λωρίδες κυκλοφορίας σε κάθε κατεύθυνση οδήγησης που χωρίζονται με ένα κεντρικό στηθαίο. Ορισμένες διασταυρώσεις του αυτοκινητόδρομου Α90 είναι ανισόπεδες, ενώ άλλες όχι. Παρόλο που η διαδρομή διασχίζει τραχύ ορεινό και παράκτιο έδαφος, έχει περιορισμένες γέφυρες, κοιλαδογέφυρες, σήραγγες και άλλες παρόμοιες κατασκευές σε τμήματα που έχουν ολοκληρωθεί. Υπάρχουν ?? έξοδοι και ?? σταθμοί εξυπηρέτησης αυτοκινήτων που λειτουργούν κατά μήκος της διαδρομής.

Τα πρώτα τμήματα με χαρακτηριστικά αυτοκινητοδρόμου ξεκίνησαν να κατασκευάζονται στις αρχές της δεκαετίας του 1990, έπειτα από αυξημένο κυκλοφοριακό φόρτο περιμετρικά των πόλεων. 

Σήμερα, η κατασκευή, η λειτουργία και η συντήρηση του Αυτοκινητοδρόμου 90 έχουν κατά το μεγαλύτερο μέρος του παραχωρηθεί στον Οργανισμό Ανάπτυξης Κρήτης (ΟΑΚ) ΑΕ, ο οποίος είναι δημόσια επιχείρηση κοινής ωφέλειας. Παλαιότερα, τις αρμοδιότητες αυτές κατείχε η Ειδική Υπηρεσία Δημοσίων Έργων (ΕΥΔΕ) ΒΟΑΚ ΑΕ (2000-2013).

 Περιγραφή διαδρομής 
αριστερά|μικρογραφία|Ο Α90 περιμετρικά της πόλεως του Ηρακλείου (τμήμα που έχει μετατραπεί σε αυτοκινητόδρομο)
Ο αυτοκινητόδρομος ΒΟΑΚ είναι ένας μεγάλος αυτοκινητόδρομος στον άξονα Δύσης-Ανατολής στην Κρήτη που συνδέει τη δυτικότερη πόλη και λιμάνι, την Κίσσαμο με την ανατολικότερη, τη Σητεία. Είναι επίσης μέρος δύο μεγάλων ευρωπαϊκών διαδρομών: Ε65 (Κίσσαμος-Χανιά) και (Ε75 Χανιά-Ρέθυμνο-Ηράκλειο-Άγιος Νικόλαος-Σητεία).

 Διόδια 
Σήμερα (Οκτώβριος 2024) ο ΒΟΑΚ δεν διαθέτει διόδια. Σύμφωνα με τον υπουργό Μεταφορών, Κώστα Καραμανλή, ο ΒΟΑΚ θα διαθέτει διόδια στο τμήμα που θα δημιουργηθεί με σύμβαση παραχώρησης ((Κίσσαμος-)Χανιά-Χερσόνησος), με χρέωση 0,063 ευρώ/χλμ.  Αυτή η κίνηση, την οποία επιβεβαίωσε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, έχει δεχτεί έντονη επίκριση.

 Αξιοσημείωτες δομές 
Ο δρόμος που σχεδιάστηκε τη δεκαετία του 1960 διαθέτει απειροελάχιστες αερογέφυρες, κοιλαδογέφυρες και σήραγγες, όμως ο αριθμός αυξάνεται στη νέα χάραξη του αυτοκινητόδρομου.

Μέχρι στιγμής είναι γνωστές οι εξής παραλλαγές χάραξης:
+Νέα χάραξη ΒΟΑΚ Tμήματα Ρεθύμνου και ΛασηθίουΤμήμαΑλλαγέςΕπισκοπή - Σήραγξ Νίπων - Γεράνινέα χάραξηΓέφυρα Ζουρίδας - Κόμβος Αμαρίουδιατήρηση υφιστάμενης χάραξηςΚόμβος Αμαρίου - Σκαλέτα Νέα χάραξη
 Νέα σήραγγα στο Άδελε.[www.rethemnosnews.gr/rethymno/655969_i-nea-haraxi-toy-boak-se-hartes Η νέα χάραξη του ΒΟΑΚ σε χάρτες]Μάλια-Καρτσιανός-Σήραγγα Σεληναρίου-Βραχάσι Νέα χάραξη υπό κατασκευήν
 Νέα σήραγγα παράκαμψης νυν όδευσης μέσω ΣεληναρίουΒραχάσι-Σήραγγα Βραχασίου-Βουλισμένη Νέα χάραξη υπό κατασκευήν
 Νέα σήραγγα παράκαμψης νυν όδευσης μέσω Βραχασίου και Λατσίδας.[https://www.openstreetmap.org/#map=13/35.26557/25.56707 Iστοσελίδα OpenStreetMap με αναφορές στην νέα χάραξη του νέου ΒΟΑΚ

Προβλέπονται οι εξής ανισόπεδοι κόμβοι: Σπηλίου-Τυμπακίου, Αμαρίου, Λινοπεραμάτων, Γαζίου, Παπαναστασίου-Κνωσσού, Κατσαμπά, και Αεροδρομίου Νέας Αλικαρνασσού. Η επιλογή της νέας χάραξης του τμήματος Κόμβος Αμαρίου - Σκαλέτα έχει δεχτεί έντονη αρνητική κριτική, λόγω των ιδιοκτησιών που "παίρνει" και του ότι πιθανόν θα "επηρεάσει την τουριστικά αναπτυσσόμενη περιοχή".

 Ιστορικό 
Κατά τη δεκαετία του 1990, στην νέα Εθνική Οδό 90 που κατασκευαζόταν από τα τέλη της δεκαετίας του 1960, σημειώθηκε ραγδαίος κυκλοφοριακός φόρτος. Ο δρόμος άρχισε να ανακατασκευάζεται σε έναν αυτοκινητόδρομο τεσσάρων λωρίδων με διαχωριστικό στηθαίο. Τα πρώτα τμήματα που διαπλατύνθηκαν έγιναν στα πλαίσια του Β΄ ΚΠΣ, και είχαν μήκος 16 χιλιόμετρα συνολικά.

Η ΕΥΔΕ BOAK (Ειδική χρήση Δημοσίων Έργων ΒΟΑΚ), ήταν ο διαχειριστής του σχεδιασμού και της κατασκευής ελληνικών κρατικών έργων στον ΒΟΑΚ. Τα διαχωριστικά στηθαία μείωσαν δραματικά τα ατυχήματα. Στο τμήμα από τα Λινοπεράματα στον Γιόφυρο, την περίοδο 1999-2001 σημειώθηκαν 23 θάνατοι, ενώ την περίοδο 2002-2005 μειώθηκαν στους 2.

Μέχρι το 2019, είχαν αναβαθμιστεί σε αυτοκινητόδρομο τεσσάρων λωρίδων με διαχωριστικό στηθαίο τα εξής τμήματα:
+Χρονικό διαπλατύνσεων ΒΟΑΚ (Δεκαετία 1990-σήμερα)Τμήμα/κόμβοςΝομός/Περιφερειακή ενότηταΠροϋπολογισμόςΧρηματοδότησηΗμερομηνία υπογραφής σύμβασηςΠεραίωσηΠαραπ.Β' Κλάδος παράκαμψης Χανίων (Βαμβακόπουλο - Μουρνιές)Χανίων??????????Α/Κ Αγίου ΒασιλείουΡεθύμνης??????????Β' Κλάδος παράκαμψης Ηρακλείου (Λινοπεράματα– Α/Κ Παπαναστασίου)Ηρακλείου13,21 εκ. ευρώΟ.Α.Λ.Α.Α29/12/19992003Β' Κλάδος παράκαμψης Χανίων (Μουρνιές - Σούδα) και Α/Κ ΣούδαςΧανίων10,27 εκ. ευρώΟ.Α.Λ.Α.Α25/01/20002002Α/Κ ΑτσιποπούλουΡεθύμνης5,87 εκ. ευρώΠ.Ε.Π. Κρήτης18/11/038/2005Β' Κλάδος παράκαμψης Ηρακλείου (ΚΤΕΟ-Γούβες, Χ,Θ.0+000 - Χ.Θ.7+827)Ηρακλείου12,6 εκ. ευρώΠ.Ε.Π. Κρήτης28/11/20038/2005-6Β' Κλάδος παράκαμψης Ηρακλείου (Αεροδρόμιο - ΚΤΕΟ)Ηρακλείου12,60 εκ. ευρώΠ.Ε.Π. Κρήτης30/03/200720??Α/Κ ΠαπαναστασίουΗρακλείου8,07 εκ. ευρώΟ.Α.Λ.Α.Α8/10/200720??Α/Κ ΑμαρίουΡεθύμνης7,60 εκ. ευρώΠ.Ε.Π. Κρήτης20082016Β' Κλάδος τμήματος Γούβες-Χερσόνησος Ηρακλείου????ΕΣΠΑ????2019
 Δεκαετία του 2020 
Παρόλο που πριν το 2019 υπήρχε ήδη διαγωνισμός για την δημοπράτηση του ΒΟΑΚ, με την εκλογή της κυβέρνησης Κυριάκου Μητσοτάκη αποφασίστηκε ο διαγωνισμός αυτός να ακυρωθεί και να επαναμελετηθεί το έργο.

Στις αρχές του 2020, ανακοινώθηκαν δύο πιθανά σενάρια ως προς την χρηματοδότηση του ΒΟΑΚ. Το πρώτο σενάριο αφορά το να λάβει η κυβέρνηση έσοδα από άλλη σύμβαση παραχώρησης. Το πρόβλημα είναι ότι χρειαζόταν η έγκριση των πιστωτών, διότι μέρος των εν λόγω χρημάτων πάει στην εξυπηρέτηση του δημόσιου χρέους. Στο δεύτερο σενάριο μπορούν να χρησιμοποιηθούν οι επιστροφές των κεντρικών τραπεζών προκειμένου να χρηματοδοτηθεί το έργο, το οποίο εξετάζεται σε ανώτατο κυβερνητικό κλιμάκιο. Το χρονοδιάγραμμα έχει ως εξής:

 Χρονοδιάγραμμα ανακατασκευής ΒΟΑΚ 

 Παρουσίαση τελικής χάραξης ΒΟΑΚ από τον Πρωθυπουργό: 20 Μαίου 2021Στα Χανιά τον Απρίλιο η παρουσίαση του νέου ΒΟΑΚ από τον Κυριάκο Μητσοτάκη

 Περιβαλλοντική αδειοδότηση: Φθινόπωρο 2021

 Αρχές 2022: Έναρξη κατασκευής έργων από Χερσόνησο ως Νεάπολη

 Υποβολή δεσμευτικών προσφορών : Άνοιξη 2022

 Αξιολόγηση και ανάδειξη προσωρινού αναδόχου: Φθινόπωρο 2022

 Υπογραφή σύμβασης: 9 Μαίου 2025[https://www.hellenicparliament.gr/UserFiles/c8827c35-4399-4fbb-8ea6-aebdc768f4f7/12941519.pdf XΑΝΙΑ - HΡΑΚΛΕΙΟ ΣΥΜΒΑΣΗ ΠΑΡΑΧΩΡΗΣΗΣ
 ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2025]

 Έργα Οδικής ασφάλειας νυν ΒΟΑΚ Κoλυμπάρι-Χανιά, Πέρα Γαλήνοι-Λινοπεράματα: 21/7/2025ΒΟΑΚ: Ξεκινούν τα έργα οδικής ασφάλειας - 145 χιλιόμετρα με επτά διακριτές παρεμβάσεις

 Έναρξη παραχώρησης για συνολική ανακατασκευή νέου ΒΟΑΚ: 4 Φεβρουαρίου 2026Αρχές Φεβρουαρίου ξεκινά η παραχώρηση του ΒΟΑΚ για το τμήμα Χανιά – Ηράκλειο
Πρόδρομες εργασίες στις παρακάμψεις Χανίων, Ρεθύμνης, Ηρακλείου και στην σήραγγα Σ1 Σούδα-Βρύσες

 14/2/2026: Εργοτάξιο νέου άξονα στο τμήμα πριν τα ΛινοπεράματαΠΟΛΙΤΙΚΟ ΒΑΡΟΜΕΤΡΟ | 13/2/2026

 9 Mαίου 2026: Μέτρα συντήρησης και ασφάλειας υφισταμένων τμημάτων Σούδα-Γεωργιούπολη και Σκαλέτα-Φόδελε

 Ιούνιος 2026: Ολοκλήρωση έργων βελτίωσης παράκαμψης Ρεθύμνου ΒΟΑΚ

 4 Φεβρουαρίου 2029: Τμήμα Κόμβος Κλαδισσού-Κίσσαμος 3 χρόνιαΟικονομική Kαθημερινή Κυριακή 1/6/2025 σελ.13

 9 Μαίου 2029: Αναβάθμιση Παράκαμψης Χανίων, Βρυσών-Κόμβου Ατσιποπούλου-Παράκαμψης Ρεθύμνης-Κόμβου Αμαρίου-Σκαλέτας, Παράκαμψης Ηρακλείου (2 χρόνια)

 9 Νοεμβρίου 2029: Αναβάθμιση Φόδελε-Λινοπεραμάτων (3,5 χρόνια)

 9 Νοεμβρίου 2030: Αναβάθμιση Σούδας-Βρυσών (4,5 χρόνια)

 4 Φεβρουαρίου 2031: ολοκλήρωση Χανιά-Ρέθυμνο-Ηράκλειο με τμηματική πρόωρη ολοκλήρωση τμημάτων που δεν εμπλέκονται σε χρονοβόρες απαλλοτριώσεις (5 χρόνια)

 Ανακατασκευή ΒΟΑΚ 
+ΤμήμαΠρόοδος ΕργασιώνΈτος παράδοσηςΚατασκευήOλοκλήρωσηΛιμένας Κισσάμου-Βαμβακόπουλοφάση εκπόνησης των τοπογραφικών μελετών/2021:έκδοση ΑΕΠΠΟ και έναρξη Β'ΦάσηςΜελλοντικάΣύμβαση ΠαραχώρησηςΒαμβακόπουλο-Μουρνιέςεκπονείται η μελέτη βελτίωσης/2021:έκδοση ΑΕΠΠΟ και έναρξη Β'ΦάσηςΔεκαετία '90Σύμβαση ΠαραχώρησηςΜουρνιές-Σούδαεκπονείται η μελέτη βελτίωσης/2021:έκδοση ΑΕΠΠΟ και έναρξη Β'Φάσης2002Α.Κ. Σούδας-Α.Κ.Ατσιπόπουλου (έναρξη έργων τέλη 2025)οριστικός ανάδοχος η ΤΕΡΝΑ με υπογραφή σύμβασης 10 Μαρτίου 2025, 15% έργου: άνοιξη 2026Μέχρι το τέλος Ιανουαρίου η συμβασιοποίηση του βασικού τμήματος Χανιά - Ηράκλειο -«Το δυσκολότερο έργο στην Ελλάδα»20312026Α.Κ.Ατσιπόπουλου-Α.Κ.Αμαρίου (παράκαμψη Ρεθύμνου)άνοιγμα οικονομικών προσφορών: 25 Ιανουαρίου 2024Δεκαετία '90Οι κόμβοι Ατσιποπούλου και Αμαρίου κατασκευάστηκαν αργότερα.Δημοπράτηση 2024Α.Κ. Αμαρίου-Α.Κ Λινοπεραραμάτων (έναρξη έργων τέλη 2025)άνοιγμα οικονομικών προσφορών: 25 Ιανουαρίου 202420312026Λινοπεράματα-Α.Κ. Παπαναστασίουεκπονείται η μελέτη βελτίωσης/2021:έκδοση ΑΕΠΠΟ και έναρξη Β'Φάσης2003Ο Α.Κ. Παπαναστασίου κατασκευάστηκε αργότεραΣύμβαση ΠαραχώρησηςΑ.Κ. Παπαναστασίου-Αεροδρόμιο Ηρακλείουεκπονείται η μελέτη βελτίωσης/2021:έκδοση ΑΕΠΠΟ και έναρξη Β'Φάσης2009Σύμβαση ΠαραχώρησηςΑεροδρόμιο Ηρακλείου-Καρτερόςεκπονείται η μελέτη βελτίωσης/2021:έκδοση ΑΕΠΠΟ και έναρξη Β'Φάσης2011Σύμβαση ΠαραχώρησηςΚαρτερός-Γούρνεςεκπονείται η μελέτη βελτίωσης/2021:έκδοση ΑΕΠΠΟ και έναρξη Β'Φάσης2005Σύμβαση ΠαραχώρησηςΓούρνες-Χερσόνησοςεκπονείται η μελέτη βελτίωσης/2021:έκδοση ΑΕΠΠΟ και έναρξη Β'Φάσης2019Σύμβαση ΠαραχώρησηςΧερσόνησος-Νεάπολη (υπό κατασκευήν σήραγξ Σεληναρίου)Μαρτιος 2024 έναρξη εργασιών νέου άξονα από το σχήμα ΤΕΡΝΑ-ΙΝΤΡΑΚΑΤ-ΑΚΤΩΡ21/4/2027Στις 21/4/2027 η ολοκλήρωση του τμήματος Χερσόνησος – Νεάπολη του ΒΟΑΚ. Η πορεία του έργουυπό κατασκευήν σήραγγες Σεληναρίου και ΒραχασίουΝέαπολη-Λίμνες-Άγιος Νικόλαος (υπό κατασκευήν)5/9/2022 υπογραφή σύμβασης από ΑΚΤΩΡ με κατασκευή σε 3 χρόνιαΙούνιος 2026υπό κατασκευήν παράκαμψης Αγίου ΝικολάουΆγιος Νικόλαος-Παχειά Άμμος-Λιμένας Σητείαςβρίσκεται σε φάση ολοκλήρωσης των μελετών που απαιτούνταιΜελλοντικά

 Ασφάλεια 
Στον ΒΟΑΚ, συμβαίνουν συχνά τροχαία ατυχήματα. Παρόλο που εν μέρει οφείλονται στον ανθρώπινο παράγοντα, ο ΒΟΑΚ έχει:

 Μεγάλο κυκλοφοριακό φόρτο σε σχέση με την γεωμετρία του ειδικά τους τουριστικούς θερινούς μήνες
 Έχει κατασκευαστεί με βάσει παρωχημένες προδιαγραφές
 Στοιχειώδης συντήρηση

 Κατάλογος εξόδων 
Παρακάτω, παραθέτονται όλοι οι κόμβοι του ΒΟΑΚ οι οποίοι είναι γνωστό ότι θα συμπεριληφθούν:
+Περιφερειακή ενότηταχλμΟνομασίαΠροορισμόςΣημειώσειςΠαραπ.Χανίων??Βαμβακόπουλου??ΜουρνιώνΕπαρχιακός Δρόμος με αριθμό 35Απόφαση ΔΜΕΟ/Ε/Ο/266/1995: Ανακατάταξη Επαρχιακού Δικτύου των Νομών της Χώρας??Σούδαςσύνδεσμος=Εθνική_Οδός_94_(Ελλάδα)|κέντρο|36x36εσΦΕΚ 319/τ. Β'/1963 αριθμ. Γ. 25871/9-7-1963 Απόφαση Υπουργού Δημοσίων Έργων, Περί αριθμήσεως εθνικών οδών??Πλατανίου??ΆπτερωνΚαλαμίουσημείο επικινδυνότητας προς λήψη μέτρων ασφαλείαςΚρήτη: Αυτά είναι τα πιο θανατηφόρα σημεία στον ΒΟΑΚ - Ποιο είναι το σχέδιο της Περιφέρειας για τον οδικό χάρτη του νησιού??Καλύβεςσημείο επικινδυνότητας προς λήψη μέτρων ασφαλείας??Αγίων Πάντων??Βάμου??ΒρυσώνΕπαρχιακός Δρόμος με αριθμό 54σημείο επικινδυνότητας προς λήψη μέτρων ασφαλείας??Γεωργιούπολης (1)??Γεωργιούπολης (2)Ρεθύμνης??ΕπισκοπήςΕπαρχιακή Οδός 1 (προς Αργυρούπολη), ΠΕΟ Χανίων-ΡεθύμνηςΒασιλικό διάταγμα 6/2/56 - Άρθρο 40??Γερανίου (1)??Γερανίου (2)??Ατσιπόπουλου??Τυμπακίου??ΑμαρίουΣφακάκι σημείο επικινδυνότητας προς λήψη μέτρων ασφαλείαςΆδελεΣκαλέτα σημείο επικινδυνότητας προς λήψη μέτρων ασφαλείας??ΕξάντηΕπαρχιακή οδός 27??ΜπαλίουΕπαρχιακή οδός 2σημείο επικινδυνότητας προς λήψη μέτρων ασφαλείας??Αλμυρίδας??Σισών (1)σημείο επικινδυνότητας προς λήψη μέτρων ασφαλείας??Σισών (2)Ηρακλείου??Φόδελεσημείο επικινδυνότητας προς λήψη μέτρων ασφαλείας??Αγίας Πελαγίας??Παλαιόκαστρου??ΛινοπεραμάτωνΓαζίουΕπαρχιακός Δρόμος με αριθμό 4??οδού Μεσαράςσύνδεσμος=Εθνική_Οδός_97_(Ελλάδα)|κέντρο|36x36εσ??λεωφόρου Παπαναστασίουσύνδεσμος=Εθνική_Οδός_99_(Ελλάδα)|κέντρο|36x36εσ??Κατσαμπά??Κρατικού Αερολιμένα Ηρακλείου «Νίκος Καζαντζάκης»??ΚαρτερούΕπαρχιακός Δρόμος με αριθμό 48??Ανώπολης??Γούρνων??Νέου Διεθνούς Αερολιμένα ΗρακλείουΜελλοντικός κάθετος προς Νέο Αεροδρόμιο Καστελίου??Καστελλίουσύνδεσμος=Εθνική_Οδός_92_(Ελλάδα)|κέντρο|36x36εσ??Χερσονήσου??Σταλίδας??ΜαλίωνΛασιθίου??Σισίου??Μονής Αγίου Γεωργίου Σεληνάρι??Νεάπολης??Λιμνών??Λακωνίων??Αγίου Νικολάου
Τελευταία ενημέρωση: Απρίλιος 2021

 Δείτε επίσης 

 Εθνική Οδός 90
 Κύριοι δρόμοι της Ελλάδας
 Μεταφορές στην Κρήτη
 Ευρωπαϊκή οδός 65
 Ευρωπαϊκή οδός 75

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Αυτοκινητόδρομοι της Ελλάδας