Έπος του Γκιλγκαμές

Το Έπος του Γκιλγκαμές (ή Έπος του Γιλγαμές) είναι επικό ποίημα από την περιοχή της Βαβυλωνίας κι αποτελεί το αρχαιότερο γνωστό λογοτεχνικό έργο. Ανάγεται στην Ασσυρο-Βαβυλωνιακή φιλολογία και πρόκειται για μια συλλογή θρύλων και ποιημάτων των Σουμερίων για τον Γκιλγκαμές, τον μυθικό ή/και πραγματικό βασιλέα ήρωα της Ουρούκ που θεωρείται ότι έζησε την 3η χιλιετία π.Χ.. Το έπος αναφέρεται στον μύθο του Κατακλυσμού, που μοιάζει με μεγάλο βαθμό με την αντίστοιχη περιγραφή της Βίβλου. Ο πρώτος που κατάφερε να διαβάσει το Έπος του Γκιλγκαμές ήταν ο Άγγλος αρχαιολόγος Τζωρτζ Σμιθ, το 1872.

Το Έπος του Γκιλγκαμές, αποτελεί μια ποιητική παράδοση, στην αρχή προφορική, που μετά από κάποιους αιώνες απετέλεσε τον πυρήνα ενός ποιητικού κύκλου σε σουμερική γλώσσα. Οι μεταγενέστεροι ποιητές του Ακκάδ εμπνεύστηκαν ένα έπος όπου στη πληρέστερη μορφή του, (όπως έχει διασωθεί), περιείχε δώδεκα άσματα. Το Έπος του Γκιλγκαμές έχει παρουσιαστεί από πολλούς συγγραφείς είτε ως μετάφραση είτε ως μυθιστορηματική αφήγηση του πρωτότυπου κειμένου.

Η ανακάλυψη
Βρετανοί αρχαιολόγοι πραγματοποίησαν κατά τη διάρκεια των δεκαετιών 1840 και 1850 πολλές ανασκαφές στα ερείπια της πόλης Νινευή, πρωτεύουσας της Ασσυρίας κοντά στη σημερινή Μοσούλη του Ιράκ. Έτσι, περίπου 15.000 θραύσματα ασσυριακών πινακίδων σφηνοειδούς γραφής ανακαλύφθηκαν στη Βιβλιοθήκη του Ασσουρμπανιπάλ στη Νινευή και μεταφέρθηκαν στο Βρετανικό μουσείο. Στα τέλη της δεκαετίας του 1860, το Βρετανικό Μουσείο προσέλαβε τον αρχαιολόγο Τζορτζ Σμιθ για να τα μελετήσει. Το 1872 ο Σμιθ παρουσίασε μεταφρασμένα αποσπάσματα ενώπιον της Εταιρείας Βιβλικής Αρχαιολογίας, ενώ το 1875 και το 1876 δημοσίευσε πληρέστερες μεταφράσεις, εκ των οποίων η δεύτερη εκδόθηκε με τον τίτλο Η Χαλδαϊκή αφήγηση της Γένεσης (The Chaldaean Account of Genesis).

 Ιστορία 
Η υποτιθέμενη περίοδος βασιλείας του Γκιλγκαμές πιστεύεται ότι ήταν περίπου το 2500 π.Χ., 400 χρόνια νωρίτερα από τις αρχαιότερες γραπτές πηγές. Ωστόσο, η ανακάλυψη αρχαιολογικών ευρημάτων που συνδέονται με τον βασιλιά Άγκα της πόλης Κις, ο οποίος αναφέρεται μέσα στο έπος, αποτελούν ενδείξεις για το ότι ο Γιλγαμές ίσως να ήταν και ιστορικό πρόσωπο.

Η ενδέκατη πινακίδα από το έπος του Γιλγαμές αναφέρεται στον μύθο του Κατακλυσμού, ο οποίος αντλεί τα περισσότερα στοιχεία από το Έπος του Ατραχάσις. Kάποιες φορές προσέθεταν και μια δωδέκατη πινακίδα στο υπόλοιπο έπος, που αποτελούσε τη συνέχεια της ενδέκατης, αλλά σίγουρα ήταν μεταγενέστερη από τις υπόλοιπες, καθώς έχει διαφορετικό τρόπο γραφής και δεν ακολουθεί την αλληλουχία των υπόλοιπων πινακίδων..

 Περιεχόμενα 
Η βασική ιστορία του έπους περιστρέφεται γύρω από τη σχέση φιλίας που αναπτύσσεται ανάμεσα στον βασιλιά Γκιλγκαμές και τον Ενκίντου, έναν ημιάγριο άνθρωπο που γίνεται φίλος του βασιλιά και μαζί αναλαμβάνουν ριψοκίνδυνες αποστολές, ενώ δίνει μεγάλη σημασία και στο συναίσθημα απώλειας που διακατέχει τον Γκιλγκαμές μετά τον θάνατο του Ενκίντου. Συνοπτικά, η δομή του έπους μπορεί να περιγραφεί ως εξής:
 Ο Γκιλγκαμές της Ουρούκ, κατά τα δύο τρίτα θεός και κατά το ένα τρίτο άνθρωπος, είναι ο μεγαλύτερος και δυνατότερος βασιλιάς της γης. Όταν ο λαός του παραπονιέται για τη σκληρότητά του, οι θεοί του στέλνουν τον ημιάγριο Ενκίντου. Ο Ενκίντου εξημερώνεται από τη σαγήνη μιας ιερόδουλης. 
 Ο Ενκίντου προκαλεί τον Γκιλγκαμές και ύστερα από σφοδρή μάχη ο Γκιλγκαμές σταματάει και προτείνει στον Ενκίντου να τον ακολουθήσει σε μια περιπέτεια στο Δάσος των Κέδρων για να σκοτώσει ένα δαίμονα.
 Ο Γκιλγκαμές κι ο Ενκίντου προετοιμάζονται για την περιπέτεια στο Δάσος των Κέδρων, με την υποστήριξη πολλών, ανάμεσα στους οποίους κι ο θεός Σαμάς.
 Ο Γκιλγκαμές κι ο Ενκίντου ξεκινούν το ταξίδι στο Δάσος των Κέδρων.
 Με τη βοήθεια του θεού Σαμάς, σκοτώνουν τον δαίμονα που φρουρεί τα δέντρα. Από τα δέντρα σχηματίζουν σχεδία και πλέουν πίσω προς την Ουρούκ.
 Ο Γκιλγκαμές δεν υποκύπτει στη γοητεία της θεάς Ιστάρ-Ινάννα, κόρης του θεού Άνου. Η θεά ζητάει από τον πατέρα της να στείλει τον Ταύρο του Ουρανού για εκδίκηση, τον οποίο και καταφέρνουν να σκοτώσουν ο Γκιλγκαμές κι ο Ενκίντου.
 Οι θεοί αποφασίζουν ότι κάποιος πρέπει να τιμωρηθεί για τη δολοφονία του Ταύρου των Ουρανών κι έτσι καταδικάζουν τον Ενκίντου. Εκείνος αρρωσταίνει και περιγράφει τον Κάτω Κόσμο, καθώς πεθαίνει. 
 Ο Γκιλγκαμές θρηνεί για τον χαμό του φίλου του, Ενκίντου.
 Ο Γκιλγκαμές θέλει να αποφύγει τη μοίρα του Ενκίντου, τον θάνατο, και ταξιδεύει μέσα από επικίνδυνα μονοπάτια για να συναντήσει τον Ουτναπιστίμ και τη γυναίκα του, τους μόνους ανθρώπους που γλίτωσαν από τον Μεγάλο Κατακλυσμό και τους δόθηκε η αθανασία από τους θεούς. Με αυτό τον τρόπο ο Γκιλγκαμές ελπίζει ότι και ο ίδιος μπορεί να αποκτήσει την αθανασία.
 Ο Γκιλγκαμές φτάνει στο τέλος του ταξιδιού του, διασχίζοντας τα Νερά του Θανάτου με οδηγό τον βαρκάρη Ουρσανάμπι.
 Ο Γκιλγκαμές συναντάει τον Ουτναπιστίμ. Ο Ουτναπιστίμ του διηγείται την ιστορία του κατακλυσμού και διστακτικά του δίνει μια ευκαιρία για να αποκτήσει την αθανασία. Του λέει ότι αν καταφέρει να μείνει ξύπνιος έξι ημέρες κι εφτά νύχτες θα κερδίσει την αθανασία. Ο Γκιλγκαμές όμως αποτυγχάνει και αποκοιμιέται. Έπειτα, ο Ουτναπιστίμ του λέει ότι υπάρχει ένα φυτό που μπορεί να του χαρίσει την αιώνια νεότητα: θα πρέπει να το αναζητήσει στα βάθη της θάλασσας και να το φάει. Ο Γκιλγκαμές βρίσκει το φυτό αλλά δεν το τρώει αμέσως, γιατί θέλει να το μοιραστεί με τους άλλους γηραιούς της Ουρούκ. Δίπλα σε μια λίμνη, ένα φίδι του κλέβει το φυτό κι έτσι ο Γκιλγκαμές γυρίζει στην Ουρούκ άπραγος, έχοντας αποτύχει διπλά. Στην είσοδο της πόλης, βλέπει τα τεράστια τείχη κι υμνεί τον αδιάκοπο μόχθο των ανθρώπων. Τελικά, ο Γκιλγκαμές έτσι καταλαβαίνει ότι οι άνθρωποι αποκτούν την αθανασία με τον πολιτισμό τους και με δημιουργήματα που μένουν για πάντα στον κόσμο και στις μνήμες των ανθρώπων.

 Παραπομπές 

 Βιβλιογραφία 
 Παπαχαραλάμπους, Β. (μετφρ.). (2018). Το Έπος του Γκιλγκαμές (ελληνική έμμετρη ελεύθερη απόδοση). εκδ. Κάκτος 
Ζιάκας Γρηγόριος Δ.: Θρησκειολογία: Η θρησκεία των προϊστορικών κοινωνιών και των αρχαίων λαών , ΑΠΘ, Θεσσαλονίκη, 1996. σελ. 218-223.

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Το Έπος του Gilgamesh - αναλυτική περιγραφή της υπόθεσης
 Το Έπος του Γκιλγκαμές: μια πνευματική βιογραφία
 Σύγκριση του μύθου του Κατακλυσμού στη Γένεση και στο Έπος του Γκιλγκαμές 

Γκιλγκαμες
Γκιλγκαμες
Επος
Γκιλγκαμες