Αθηνόδωρος Προύσαλης

Ο Αθηνόδωρος Προύσαλης (15 Δεκεμβρίου 1926 – 5 Ιουνίου 2012) ήταν Έλληνας ηθοποιός του θεάτρου, του κινηματογράφου και της τηλεόρασης. Θεωρείται μία από τις πλέον χαρακτηριστικές και σημαντικές μορφές της ελληνικής υποκριτικής τέχνης, με καριέρα που εκτείνεται σε περισσότερες από εκατό κινηματογραφικές παραγωγές, τόσο του παλαιού όσο και του σύγχρονου ελληνικού κινηματογράφου. Παράλληλα, η παρουσία του στην ελληνική τηλεόραση υπήρξε ιδιαίτερα αναγνωρίσιμη, καθώς συμμετείχε σε δημοφιλείς τηλεοπτικές σειρές των δεκαετιών του 1990 και του 2000, αφήνοντας διακριτό αποτύπωμα στην πορεία του ελληνικού θεάματος.

 Βιογραφία 

 Πρώτα χρόνια 
Γεννήθηκε το 1926 στην Κωνσταντινούπολη και το 1932 η οικογένειά του εγκαταστάθηκε στην Ελλάδα. Τα πρώτα του χρόνια τα πέρασε στην Κοκκινιά, σε προσφυγικό περιβάλλον, ανάμεσα σε οικογένειες Μικρασιατών. Ο πατέρας του ήταν μηχανουργός και ο παππούς του ιερέας· χάρη στη σχετικά καλή οικονομική κατάσταση της οικογένειας, ο Προύσαλης δεν αναγκάστηκε να εργαστεί από μικρή ηλικία, γεγονός που του επέτρεψε να ακολουθήσει σπουδές.

Κατά τη διάρκεια της Γερμανικής Κατοχής αντιμετώπισε σημαντικές δυσκολίες, ενώ, όπως ο ίδιος είχε αναφέρει, εκείνη την περίοδο βίωσε για πρώτη φορά την απώλεια στενών του φίλων. Στα τέλη του Εμφυλίου Πολέμου εγγράφηκε, χωρίς τη γνώση της οικογένειάς του, στη Δραματική Σχολή του Ωδείου Αθηνών, επιλέγοντας να ακολουθήσει επαγγελματικά την υποκριτική.

 Καριέρα 
Η πρώτη του κινηματογραφική εμφάνιση πραγματοποιήθηκε το 1952, στην ταινία Το στραβόξυλο, ενώ ο πρώτος αναγνωρισμένος κινηματογραφικός ρόλος του ήταν στην ταινία Λατέρνα, φτώχεια και γαρύφαλλο το 1957: Στην εναρκτήρια σκηνή της ταινίας υποδύθηκε έναν μεροκαματιάρη που αφηγείται τη ζωή των δύο κεντρικών ηρώων. Κατά τη διάρκεια των προβών, ο Σακελλάριος τού ζήτησε να αποδώσει τους διαλόγους «μάγκικα». Ο Προύσαλης, ωστόσο, θεώρησε ότι μια τέτοια προσέγγιση δεν ταίριαζε στον χαρακτήρα ενός τίμιου, λαϊκού εργάτη και επέλεξε να ερμηνεύσει τον ρόλο με περισσότερο ρεαλισμό και ανθρωπιά, ακολουθώντας τη δική του εσωτερική κρίση. Ο σκηνοθέτης εκτίμησε την αυθόρμητη αυτή επιλογή και το υποκριτικό του ένστικτο, ζητώντας του μάλιστα τα στοιχεία του για μελλοντικές συνεργασίες. Το περιστατικό αυτό υπήρξε ενδεικτικό της καλλιτεχνικής του στάσης: σε όλη τη διάρκεια της πορείας του, ο Προύσαλης δεν δίσταζε να εκφράζει την άποψή του και να διαφοροποιείται από τις σκηνοθετικές οδηγίες, όταν πίστευε πως διέθετε ορθότερη καλλιτεχνική προσέγγιση. Παρά την ανεξαρτησία του αυτή, η επαγγελματική του συνέπεια και η εύστοχη καλλιτεχνική του κρίση τού εξασφάλισαν μακροχρόνια και σταθερή παρουσία στον χώρο του ελληνικού θεάματος. Στο θέατρο έκανε την πρώτη του εμφάνιση στο έργο Ο τρομερός καλόγερος, με τον θίασο της Γιώτας Λάσκαρη. Έκτοτε, συνεργάστηκε και με την Κυβέλη, η οποία του έδειχνε ιδιαίτερη αδυναμία και ανέδειξε το ταλέντο του.

Έκτοτε, ο Αθηνόδωρος Προύσαλης καθιερώθηκε ως ένας από τους πλέον αγαπητούς και αναγνωρίσιμους Έλληνες ηθοποιούς, παρά το γεγονός ότι σπάνια κατείχε πρωταγωνιστικούς ρόλους. Η ιδιαίτερη ερμηνευτική του παρουσία και το χαρακτηριστικό του ύφος συνέβαλαν στη διαμόρφωση μνημειωδών στιγμών του ελληνικού κινηματογράφου, αφήνοντας πίσω του πλήθος διαχρονικών φράσεων που ενσωματώθηκαν στη λαϊκή κουλτούρα, όπως: «Εσύ πάψε, θα σου ρίξω φλιτ», «Μια αψηλή τσιριμπίμ τσιριμπόμ», «Θα κανελώνανε το ρυζόγαλο;», «Μυρίζεις απήγανο» και «Άρχισες πάλι το λιβανιστήρι;». Κατά τη διάρκεια της πενηντάχρονης καριέρας του, συμμετείχε τόσο σε ταινίες του κλασικού «ασπρόμαυρου» ελληνικού κινηματογράφου όσο και σε περίπου είκοσι παραγωγές του μεταγενέστερου, πιο καλλιτεχνικού ρεύματος, το οποίο ο ίδιος συνήθιζε να αποκαλεί «κουλτουριάρικο». Οι ρόλοι του επικεντρώνονταν κυρίως σε λαϊκούς χαρακτήρες και τύπους της καθημερινότητας, με ιδιαίτερη έμφαση στην προσωπογραφία του «βαρύμαγκα», μέσα από την οποία ανέδειξε αυθεντικά στοιχεία της ελληνικής κοινωνίας του 20ού αιώνα.

Στη διάρκεια της θεατρικής του πορείας, ο Αθηνόδωρος Προύσαλης συνεργάστηκε με μερικούς από τους σημαντικότερους θεατρικούς οργανισμούς και δημιουργούς της χώρας, μεταξύ των οποίων το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος, το Πειραϊκό Θέατρο του Δημήτρη Ροντήρη, ο θίασος του Νίκου Χατζίσκου, το Ελληνικό Λαϊκό Θέατρο του Μάνου Κατράκη και το Θέατρο Τέχνης «Κάρολος Κουν». Ιδιαίτερη αναγνώριση απέσπασε η ερμηνεία του στο έργο Το φιντανάκι του Παντελή Χορν, που παρουσιάστηκε από το Θέατρο Τέχνης το 1988. Στον κινηματογράφο συνεργάστηκε με τον Θόδωρο Αγγελόπουλο, συμμετέχοντας σε τρεις από τις σημαντικότερες ταινίες του δημιουργού, Ταξίδι στα Κύθηρα, Ο μελισσοκόμος και Το μετέωρο βήμα του πελαργού.

Η παρουσία του στην τηλεόραση υπήρξε επίσης αξιόλογη, με κορυφαία στιγμή την συμμετοχή του στη μαύρη κωμωδία Εγκλήματα, η οποία θεωρείται σήμερα μία από τις πιο επιτυχημένες και χαρακτηριστικές ελληνικές τηλεοπτικές παραγωγές.

Το 1990 τιμήθηκε με ειδική διάκριση στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης για την ερμηνεία του στην ταινία Οι Αθηναίοι, αναγνωριζόμενος ως ένας από τους πλέον συνεπείς και σεβαστούς ηθοποιούς της γενιάς του.

 Προσωπική ζωή και θάνατος 
Ο Αθηνόδωρος Προύσαλης υπήρξε παντρεμένος με την Τούλα, μια γυναίκα καταγόμενη από τη Θεσσαλονίκη. Αν και το ζευγάρι χώρισε σε μεταγενέστερο στάδιο, διατήρησε στενή και υποστηρικτική σχέση, με την Τούλα να τον φροντίζει έως το τέλος της ζωής του. Από τον γάμο τους απέκτησαν μία κόρη, τη θεατρολόγο Εύη Προύσαλη. 

Παρότι αποσύρθηκε τυπικά από το θέατρο σε ηλικία 69 ετών, ο Προύσαλης εξέφραζε ικανοποίηση για το γεγονός ότι σε ολόκληρη την καλλιτεχνική του πορεία δεν υπήρξε χρονιά χωρίς επαγγελματικές προτάσεις ή νέες συνεργασίες.

Κατά τους τελευταίους μήνες της ζωής του αντιμετώπισε σοβαρά καρδιολογικά προβλήματα και νοσηλεύτηκε στο νοσοκομείο «Αττικόν» στο Νέο Ψυχικό, όπου και απεβίωσε στις 5 Ιουνίου 2012.

 Φιλμογραφία 
ΈτοςΤίτλοςΡόλοςΔεκαετία 19501952Οι εγωιστέςΤο στραβόξυλοαστυφύλακας1957Λατέρνα, φτώχεια και γαρύφαλλοθαμώνας ταβέρναςΤης νύχτας τα καμώματα θαμώνας μπαρΔεκαετία 19601960Στρατιώτες δίχως στολήπατριώτης1963Ο τρελάραςταξιτζήςΠολυτεχνίτης και ερημοσπίτηςΠανάγος1964Το δόλωμαμέλος σπείρας1965Ιστορία μιας ζωήςΓιώργηςΤέντυ μπόι... αγάπη μουΚυριάκοςΤο χώμα βάφτηκε κόκκινοχωροφύλακαςΈνα έξυπνο έξυπνο... μούτροΜπάμπης ΚαντουράκηςΜια τρελλή τρελλή οικογένειαΜανώληςΠεράστε την πρώτη του μηνόςπαπουτσής1966Τζένη ΤζένηαμαξάςΕμείς οι αμαρτωλοίΑλέκος1967Ο μόδιστροςΚούληςΠατέρα κάτσε φρόνιμαΠερικλής ΚαραστεφάνουΚαλώς ήλθε το δολλάριοΣταμάτης ΤσίμπαςΆδικη κατάραεπιστάτης βίλαςΠυρετός στην άσφαλτοφύλακας κλινικήςΑπό τα Ιεροσόλυμα με αγάπηΚάποτε κλαίνε και οι δυνατοίΒαγγέληςΤα ψίχουλα του κόσμουΣτεφάνου1968Η καρδιά ενός αλήτηΚωνσταντήςΕπιχείρησις Απόλλων ΜανώληςΤο κανόνι και τ' αηδόνιΟ τσαχπίνηςΠανάγοςΑνοιχτή επιστολήΑλέκοςΜείνε κοντά μου αγαπημένεκυρ-ΓιάννηςΤαπεινός και καταφρονεμένοςγιατρόςΚαρδιά που λύγισε από τον πόνοΠαντελήςΞεριζωμένη γενιάΜια Ιταλίδα από την Κυψέληιδιοκτήτης νυχτερινού κέντρου1969Το θύμαΜπάμπης ΜπαγλάμηςΓιατί με πρόδωσεςΠαρασκευάςΗ ωραία του κουρέαΠερικλήςΦτωχογειτονιά αγάπη μουΑρίστοςΠαιδί μου, αγάπη μουΣταύροςΈνας άνδρας με συνείδησηΘανάσηςΟ Νταβέλης Φοβάται ο Γιάννης το θεριόΓεράσιμοςΔεκαετία 19701970ΒαβυλωνίαΜπαστιάς (λοκαντιέρης)Ο τελευταίος αιχμάλωτοςπεριπλανώμενος έμποροςΟ νάνος και οι εφτά ΧιονάτεςΑποστόλης ΠίτουλαςΟ δασκαλάκος ήταν λεβεντιάπρόεδρος ΡιζοχωρίουΕσένα μόνο αγαπώμπουζουξήςΟ τελευταίος των κομιτατζήδωνΣτρατής ΣτάμουΗ τύχη μου τρελάθηκεΠανάγος ΜαγκλάραςΟ αετός των σκλαβωμένωνΘείοςΤο παιδί της μαμάςΑναστάσης, χασάπης, μεγάλος αδελφός Καίτης1971Η εφοπλιστίναΝικήταςΟ αρχιψεύταροςΝότης ΧατζηδήμαςΚαταναλωτική κοινωνίατραγουδιστήςΜαντώ ΜαυρογένουςΚωνσταντήςΈνα αγόρι αλλιώτικο από τ' άλλαΙορδάνηςΟι εγωισταίΣωτήρηςΟ τρελοπενηντάρηςΦρίξος ΜπατακούναςΑγάπησα μια πολυθρόναπαλιατζήςΟ Μανωλιός στην ΕυρώπηΚλέαρχος1972Η Ρένα είναι οφσάινταστυνόμοςΑπ' τα αλώνια στα σαλόνιαΓρηγόρης1973Ο προεστός του χωριούΔιαμαντής1979Οι φανταρίνεςδιοικητής στρατοπέδουΜονά ζυγά δικά μουΠάτροκλος ΓιουσουφάκηςΤα παιδιά τις πιάτσαςΠροκόπης ΓράσσοςΔεκαετία 19801980Ρένα, να η ευκαιρίαεφοριακόςΟ άνθρωπος με το γαρύφαλλοσυνταγματάρχης1981Το μεγάλο κανόνιΜήτσοςΤο ξένο είναι πιο γλυκόΗλίας1982ΡεπότζαμάςΚαι ο πρώτος ματάκιαςΜεγάλος1983Δάσκαλε τι δίδασκες;Θωμάς1984Ταξίδι στα ΚύθηραμοίραρχοςΟ έρωτας του Οδυσσέασυνάδελφος1985Ο ΑγκαλίτσαςαρχιφύλακαςΜια νύφη για όλουςΑγόρια στην πορνείαπρόεδρος κοινότηταςΤα παιδιά του Κρόνουπατέρας ΆρηΟ Ράμπο από τα ΤρίκαλαΒλαδίμηροςΜούτρο... το μουτράκιΝεόφυτος Τράμπας1986Ράκος... Νο14: Και ο πρώτος μπουνάκιαςΘανάσης ΣπίνοςΟ μελισσοκόμοςΑδελφή μου... Αγάπη μου...Μιχάλης ΔεβουραίοςΤρελοί, παλαβοί κι ανάποδοιΓιώργοςΤο διαβολοθήλυκοΚυριάκος1987120 Ντεσιμπέλπατέρας ΝάσουΟι δεκατρείς γυναίκεςΗ ψεύτρα από το ΚατάκωλοΛέωνΛάκης, ο σουξέςΑρβύλαςΣ' αγαπάω, στο τιμόνι που κρατάωΑνέστηςΤο 'πε, το' πε ο παπαγάλος, είσαι κόκορας μεγάλοςΑνδρέαςΤρελές αστυνομικόνες, απίθανα θηλυκάΠλάτων1988Το σπίτι της θείαςΜπάμπηςΤίποτα δεν άλλαξε, λαέυπαρχηγός αστυνομίαςΟ πεθερόπληκτοςΠαντελής1989Ο τελευταίος πειρασμός του ΜήτσουΣάββαςΤο χωριό εκπαιδεύεταιΕυθύμιος ΚαραφατσέαςΣυζυγικό κοκτέιλΛάζαροςΔεκαετία 19901990Ο εραστήςΙσαάκ1991Οι ΑθηναίοιΠατσουρέαςΟ δραπέτηςΛάμπροςΤο μετέωρο βήμα του πελαργούξενοδόχος1997Ο κύριος με τα γκριπρόεδροςΔεκαετία 20002003Πολίτικη κουζίναΙορδάνης

 Τηλεόραση 
ΈτοςΤίτλοςΡόλοςΚανάλι1972Απόρρητος φάκελος 27ΥΕΝΕΔΕικοσιτετράωρο ενός παλιατζήΕΙΡΤΕπειδή και δια ταύτα1972-1973Αξιωματικός υπηρεσίας1973ΑναμορφωτήριονΥΕΝΕΔΒίβα Κατερίνα1975Η Θέμις Έχει... Νεύρα1982Έλληνες διηγηματογράφοι: Ο Σωτήρης και ο κόσμος τουΆνθρωποι και ανθρωπάκιαΔημήτρηςΑυλές και ρετιρέ1983-1984Οι ΙερόσυλοιΚώστας ΒαγιανόςΕΡΤ21987Η Κυρία μας..ΕΡΤ1989Βίος και πολιτεία του Χαράλαμπου Κ.ΛάζαροςΕΡΤ21991Ας πρόσεχεςΑΝΤ11991Αστυνόμος Θανάσης Παπαθανάσης: Νομοταγείς πολίτεςΘρασύβουλος Σακοράφας1993Η Καλή...ΠεθεράΆνθιμος1995-1997Ντόλτσε ΒίταΠερικλής ΜαρκάτοςMEGA1996-1998Εκείνες κι ΕγώANT11997-1999Δύο ξένοιΑντρέαςMEGA1998-2000ΕγκλήματαΑριστείδης ΜητρόπουλοςANT12000-2001Παππούδες εν δράσειΠαναγής ΑρβανιτίδηςΕΡΤ12001-2002Για μια γυναίκα και ένα αυτοκίνητοΒαγγέλης ΣταθόπουλοςANT12003-2010Επτά θανάσιμες πεθερέςΦώτηςMEGA2005-2006Οι ΑταίριαστοιΒρασίδας Πετρόπουλος2005-2008Το κόκκινο δωμάτιοπατέρας ΒέταςΣπύρος2006-2007Εντιμότατοι κερατάδεςΌμηροςALPHA2010-2011Η γενιά των 592 ευρώΒασίληςMEGA

Θεατρικές παραστάσεις
Κατάλογος βασικών πληροφοριών θεατρικών παραστάσεων στις οποίες συμμετείχε ο Αθ. Προύσαλης ως ηθοποιός. 

 σεζόν παράσταση ρόλος θίασος θέατρο σκηνοθέτης Ελληνική Θεατρική Περίοδος 1958/1959 Ο τοπικός παράγων Σπύρος Δαλέγκος Πειραϊκό Θέατρο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά Δημήτρης Ροντήρης Ελληνική Θεατρική Περίοδος 1958/1959 Αρραβωνιάσματα Δικηγόρος Θίασος Νίκου Χατζίσκου Υπαίθριον Θέατρον Νίκου Χατζίσκου Νίκος Χατζίσκος Ελληνική Θεατρική Περίοδος 1959/1960 Παραμύθι χωρίς όνομα Σιδεράς Θίασος Νέο Θέατρο Νέο Θέατρο Βασίλης Διαμαντόπουλος Ελληνική Θεατρική Περίοδος 1959/1960 Τα δέντρα πεθαίνουν όρθια Κυνηγός Θίασος Νέο Θέατρο Νέο Θέατρο Βασίλης Διαμαντόπουλος Ελληνική Θεατρική Περίοδος 1962/1963 Σίβυλλα  Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος Θέατρο Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών Σωκράτης Καραντινός Ελληνική Θεατρική Περίοδος 1962/1963 Το μυστικό της κοντέσσας Βαλέραινας Κόντε Μανώλης Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος Θέατρο Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών Αλέξης Σολομός Ελληνική Θεατρική Περίοδος 1962/1963 Ο αρχοντοχωριάτης Κοβιέλος Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος περιοδεία Σωκράτης Καραντινός Ελληνική Θεατρική Περίοδος 1962/1963Ελληνική Θεατρική Περίοδος 1963/1964 Το νησί της Αφροδίτης Ρίτσαρντ Κιτς Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος περιοδείαΘέατρο Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών Αλέξης Σολομός Ελληνική Θεατρική Περίοδος 1962/1963Ελληνική Θεατρική Περίοδος 1963/1964 Ιφιγένεια εν Αυλίδι Γέρος Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος περιοδεία Σωκράτης Καραντινός Ελληνική Θεατρική Περίοδος 1963/1964 Οθέλλος Ροδρίγος Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος Θέατρο Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών Σωκράτης Καραντινός Ελληνική Θεατρική Περίοδος 1964/1965 Το πανηγύρι Φραγγοράφτης Θέατρο Τέχνης «Κάρολος Κουν» Θέατρο Τέχνης Κάρολος Κουν - Υπόγειο Κάρολος Κουν Ελληνική Θεατρική Περίοδος 1967/1968 Ο σύζυγος της κυρίας Προέδρου Βίκτορ Ντερβάλ Θίασος Κώστα Μουσούρη Θέατρο Μουσούρη Κώστας Μουσούρης Ελληνική Θεατρική Περίοδος 1970/1971 Χίπισσα Ιωάννα Θωμάς Στρεφιάδης Θεατρικές επιχειρήσεις Βαγγέλη Λιβαδά Θέατρο Αμιράλ Κωστής Μιχαηλίδης Ελληνική Θεατρική Περίοδος 1988/1989 Το Φιντανάκι Γιαβρούσης Θέατρο Τέχνης «Κάρολος Κουν» Θέατρο Τέχνης Κάρολος Κουν - Φρυνίχου Μίμης Κουγιουμτζής

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

  Athinodoros Prousalis, ιστοσελίδα στην Internet Movie Database.
 Ο Αθηνόδωρος Προύσαλης στην εκπομπή «Οπωσδήποτε την Κυριακή» της Βίκης Φλέσσα

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Έλληνες ηθοποιοί κινηματογράφου
Κατηγορία:Έλληνες ηθοποιοί τηλεόρασης
Κατηγορία:Έλληνες ηθοποιοί θεάτρου
Κατηγορία:Απόφοιτοι του Ωδείου Αθηνών
Κατηγορία:Κωνσταντινουπολίτες Έλληνες