Άγιος Χριστόφορος

Η παράδοση λέει πως έζησε και μαρτύρησε στα χρόνια του Ρωμαίου αυτοκράτορα Δεκίου (249-251 μ.Χ.). Στη διάρκεια ενός πολέμου συνελήφθη αιχμάλωτος μαζί με άλλους στρατιώτες και μεταφέρθηκε στην Αντιόχεια όπου βαπτίστηκε από τον εκεί επίσκοπο, ιερομάρτυρα Βαβύλα. Πήρε τότε το όνομα Χριστόφορος ή Χριστοφόρος εγκαταλείποντας το προηγούμενο όνομά του που ήταν Ρέπροβος.

Λέγεται ότι η αφορμή για τον αποκεφαλισμό του (το έτος 250 μ.Χ.) ήταν η μεταστροφή στον Χριστιανισμό από το κήρυγμά του, δύο γυναικών ελευθέρων ηθών, της Καλλίνικης και της Ακυλίνας, αλλά και Ρωμαίων στρατιωτών.

Ο Άγιος Χριστόφορος στη λαογραφία
Κατά την παράδοση του ελληνικού λαού ο Άγιος Χριστοφόρος θεωρείται προστάτης των χωραφιών και των αμπελιών από τις δυσμενείς καιρικές συνθήκες και ιδιαίτερα από την πτώση χαλαζιού. Στους νεότερους χρόνους, άρχισε να θεωρείται προστάτης των αυτοκινητιστών, των οδοιπόρων και του Σώματος Εφοδιασμού-Μεταφορών του Στρατού, ενώ είναι και ο πολιούχος της πόλης του Αγρινίου.

Η μνήμη του τιμάται στις 9 Μαΐου από την Ορθόδοξη Εκκλησία και στις 25 Ιουλίου από την Καθολική. Θεωρείται επίσης Άγιος από τη Λουθηρανική και την Αγγλικανική εκκλησία.

Απεικονίσεις του Αγίου Χριστόφορου
Σε αρχαϊκές τοιχογραφίες της Καππαδοκίας ο Χριστόφορος απεικονίζεται νέος αγένειος φέροντας χλαμύδα (γύρω στον 11ο αιώνα), κάτι που αποδεικνύει πως η παράδοση περί κυνοκέφαλου αγίου δεν είχε δημιουργηθεί την περίοδο αυτή ή δεν είχε επηρεάσει την εικονογραφία της Καππαδοκίας.Ξυγγόπουλος 1977-1979, σελ. 14. Σαν στρατιωτικός νεαρός και ωραίος Άγιος απεικονίζεται σε βυζαντινές τοιχογραφίες. Τον 12ο αιώνα τον εντοπίζουμε ως νέο αγένειο με στρατιωτική πανοπλία και ασπίδα (Άγιοι Ανάργυροι Καστοριάς), στους παλαιολόγιους χρόνους ως νέο κατά τον τύπο των μαρτύρων κρατώντας σταυρό και την ίδια περίοδο ως νέο φέροντα στους ώμους το βρέφος Ιησού. Της τελευταίας αναπαράστασης έχουν εντοπιστεί τοιχογραφίες στο Τίρνοβο της Βουλγαρίας και σε εικόνα της Πάτμου. Είναι μάλλον προϊόντα δυτικών προτύπων-χαλκογραφίας, η οποία κυκλοφορούσε στην Ανατολή.Ξυγγόπουλος 1977-1979, σελ. 15.

Ο Άγιος απεικονιζόμενος ως κυνοκέφαλος
Σύμφωνα με τον πανεπιστημιακό φιλόλογο-ιστορικό Θεοχάρη Δετοράκη «μια πολύ χαρακτηριστική περίπτωση της επίδρασης των παγανιστικών επιβιώσεων και των λαϊκών θρύλων στη διαμόρφωση της αγιολογικής παράδοσης βρίσκουμε στα σχετικά με τον Άγιο Χριστόφορο κείμενα»Δετοράκης 1992, σελ. 82..

Ο Άγιος Χριστοφόρος περιγράφεται και εικονίζεται πολλές φορές και ως κυνοκέφαλος, προφανώς λόγω της σύνδεσής του με το έθνος των Σκυλοκέφαλων. Εντοπίζεται έτσι σε τοιχογραφίες, φορητές εικόνες ακόμα και σε μικρογραφίες χειρογράφων. Πολλές από αυτές τις αναπαραστάσεις προέρχονται από την περίοδο της ύστερης Τουρκοκρατίας, ιδίως του 17ου και 18ου αιώνα, σε λαϊκές επαρχιακές ζωγραφιές. Λανθασμένα ο ιστορικός Ανδρέας Ξυγγόπουλος αναφέρει πως καμία παράσταση του Αγίου ως κυνοκεφάλου δεν απαντάται στα βυζαντινά χρόνια. Σύμφωνα με το Συναξάριο του Αγίου αναφέρεται ότι «Περὶ τούτου τοῦ ἐνδόξου καὶ μεγαλομάρτυρος τερατώδη λέγεταί τινά καὶ παράδοξα, ὅτι τε κυνοπρόσωπος ἦν ἐκ τῆς χώρας τῶν τοὺς ἀνθρώπους κατεσθιόντων καὶ ὅτι πρότερον ἀνθρώπους ἤσθιεν, ὕστερον δὲ μετὰ τὸ πιστεῦσαι Χριστῷ μετεμορφώθη. Οὐκ ἔστι δὲ τοῦτο, οὐκ ἔστιν· ἀλλὰ τινὲς αὐτὸν οὕτως ὑπενόησαν διὰ τὸ ἐθνικὸν καὶ ἄγριον καὶ φοβερόν.» Δηλαδή για την Εκκλησιαστική συνείδηση, η λαϊκή αυτή παράδοση που είναι σχετική με την απεικόνιση του Αγίου ως σκύλου, αποκρούσθηκε.Ξυγγόπουλος 1977-1979, σελ. 12-13. Στην πραγματικότητα υπάρχει αναπαράσταση από το 1162 που δείχνει τον Άγιο σε υπερφυσικό μέγεθος και με κεφάλι σκύλου.

Σε κώδικα του 11ου αιώνα ο Χριστόφορος «ἐκ τοῦ γένους τῶν κυνοκεφάλων ὐπῆρχεν, γῆς δὲ τῶν ἀνθρωποφάγων». Και περιγράφεται ως ἀνὴρ νεανίας, φοβερὸς τῷ εἴδει, καὶ ὑπερμεγέθης τῷ σώματι καὶ τῷ πάχει· οἱ δὲ ὀφθαλμοὶ αὐτοῦ ὡς ἀστὴρ ὁ πρωῒ ἀνατέλλων, καὶ οἱ ὀδόντες αὐτοῦ ὡς συάγρου ἐξέχοντες.Ξυγγόπουλος 1977-1979, σελ. 13. Έτσι από τα κείμενα προκύπτει πως υπήρχε παράδοση περί καταγωγής του Χριστόφορου από τη χώρα των Κυνοκεφάλων, χωρίς όμως να λέγεται ότι αυτός ήταν κυνοκέφαλος. Το θέμα της ερμηνείας του Κυνοκέφαλου Αγίου έχει απασχολήσει τους ερευνητές, οι οποίοι το συνδέουν με τον Αιγύπτιο θεό Άνουβι αλλά δυσκολεύονται να βρουν τη συνέχεια, αφού η μορφή αυτή είναι γνωστή περισσότερο από νεότερες εικόνες.Χατζηνικολάου-Μαραβά 1957, σελ. 227.Δετοράκης 1992, σελ. 82-83. Γενικά η απεικόνισή του ως σκύλου συνδέεται με μια λαϊκή, ανατολική μορφή του Αγίου.

 Στον πολιτισμό και τη λαϊκή κουλτούρα 

 Κινηματογράφος 

 Στην αμερικανική ταινία επιστημονικής φαντασίας Κουιντέτο (1979) του Ρόμπερτ Όλτμαν, ένας τζογαδόρος με το όνομα Άγιος Χριστόφορος (Βιτόριο Γκάσμαν) κυβερνά μια φουτουριστική πόλη της εποχής των παγετώνων.
 Στην ταινία Ο δράκος (1996) του Γερμανού Φόλκερ Σλέντορφ που εκτυλίσσεται στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ένα επαναλαμβανόμενο θέμα είναι η σύγκριση του κύριου χαρακτήρα, του Άβελ, με το παρατσούκλι "Δράκος" (Τζον Μάλκοβιτς), με τον Άγιο Χριστόφορο.
 Στη μαύρη κωμωδία Ο ένατος σχηματισμός (1980) του Γουίλιαμ Πίτερ Μπλάτι, ένα μετάλλιο του Αγίου Χριστοφόρου χρησιμεύει ως βάση της πλοκής, όταν ο πρωταγωνιστής βρίσκει το μετάλλιο που έδωσε σε έναν στρατιώτη (Στέισι Κιτς) και πιστεύει ότι είναι σημάδι της μετά θάνατον ζωής.

 Τηλεόραση 

 Στη σειρά Το τάγμα (2019) του Netflix, ορισμένοι βασικοί χαρακτήρες είναι μέλη μιας φυλής λυκανθρώπων που ονομάζεται «Οι ιππότες του Αγίου Χριστοφόρου».

 Μουσική 

 Ο Τομ Γουέιτς έγραψε το τραγούδι "Hang on St. Christopher", που κυκλοφόρησε στο άλμπουμ Franks Wild Years (1987), στο οποίο εκλιπαρεί τον Άγιο Χριστόφορο να τον προσέχει όταν οδηγεί αυτοκίνητα και μοτοσικλέτες.

Άγιοι με την ονομασία Χριστόφορος
Την ονομασία Χριστοφόρος φέρουν συνολικά επτά 'Αγιοι της Ορθόδοξης, ενώ 6 (εκ των 7) της Καθολικής Εκκλησίας οι οποίοι και είναι:

 Ο Άγιος Χριστόφορος που τιμάται στις 5 Ιουνίου.
 Ο Άγιος Χριστόφορος, τιμάται στις 9 Νοεμβρίου.
 Ο  Άγιος Χριστόφορος, τιμάται στις 19 Νοεμβρίου.
 Ο  Άγιος Χριστόφορος, τιμάται στις 22 Νοεμβρίου.
 Ο  Άγιος Χριστόφορος, τιμάται στις 24 Νοεμβρίου.
 Ο Άγιος Χριστόφορος τιμάται στις 20 Απριλίου και
 Ο Άγιος Χριστοφόρος ο Μεγαλομάρτυς ή Επίμαχος που τιμάται στις 9 Μαΐου.

Για τους πρώτους πέντε εξ αυτών δεν είναι γνωστό πού και πότε μαρτύρησαν. Γνωστοί είναι μόνο οι βίοι που τιμώνται στις 20 Απριλίου και στις 9 Μαΐου του τελευταίου ως «Αγίου Χριστοφόρου του Επιμάχου».

Δείτε επίσης
 Άγιος Σκύλος Αντρωνίου
 Άγιος Χρήστος ο εκ Πρεβέζης
 Άγιος Τίτος
 Αυξέντιος ο Αλαμάνος

Παραπομπές

 Πηγές 
Θεοχάρης Ε. Δετοράκης, Εισαγωγή στη σπουδή των αγιολογικών κειμένων (Πανεπιστημιακές παραδόσεις), Ρέθυμνο 1992, σελ. 82-84.
Άννα Χατζηνικολάου-Μαραβά, «Εικόνες του αγίου Χριστοφόρου του Κυνοκεφάλου», Mélanges offerts à Octave et Melpo Merlier: à l'Occasion du 25e anniversaire de leur arrivée en Grèce, σειρά: "Collection de l'Institut Français d'Athènes, nos 92-94", τόμ. 3, εκδ. Institute Francais d’ Athens, Athenes 1957, σελ. 225-233.
Ανδρέας Ξυγγόπουλος, «Κυνοκέφαλοι», Δελτίον της Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας, περίοδος Δ΄, τόμ. 9 (1977-1979), σελ. 1-19.

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Θωμάς Μαφρέδας 2007, «Άγιος Χριστόφορος ο Κυνοκέφαλος», στο Archive 04/07/2007.

Κατηγορία:Άγιοι της Ορθόδοξης και της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας
Κατηγορία:Άγιοι προστάτες στρατιωτικών σωμάτων