Φόρμουλα 1

Η Φόρμουλα 1 (αγγλικά: FIA Formula One World Championship ή Formula 1 ή F1) είναι πρωτάθλημα αγώνων αυτοκινήτου. To Formula αναφέρεται σε ένα σύνολο κανονισμών που πρέπει απαρεγκλίτως να τηρούνται από τις ομάδες και τα αυτοκίνητα που λαμβάνουν μέρος σε κάθε αγώνα. Υπάρχουν 22 οδηγοί στη διοργάνωση, οι οποίοι προσπαθούν να διεκδικήσουν την πρώτη θέση στο παγκόσμιο πρωτάθλημα της Φόρμουλα 1. Για αυτοκίνητα μικρότερων δυνατοτήτων υπάρχουν τα πρωταθλήματα F2 (αντικατέστησε τη Φόρμουλα 3000 το 2005, και τη Formula GP2 το 2017), F3, F4 και F1 academy, τα οποία θεωρούνται «προθάλαμοι» στην πορεία των νέων οδηγών προς τη Φόρμουλα 1. Την ευθύνη της διοργανώσεως των αγώνων φέρει η Διεθνής Ομοσπονδία Αυτοκινήτου (FIA).

Αν και αρχικώς είχαν κέντρο την Ευρώπη, οι αγώνες, που λέγονται Γκραν Πρι (Grand Prix, γαλλικά = μεγάλο βραβείο), γίνονται πλέον σε πολλές χώρες ανά τον κόσμο. Διάσημες διαδρομές (πίστες) είναι αυτή στην Μόντσα στην Ιταλία, το γκραν πρι του Μονακό, το γκραν πρι του Βελγίου στο Σπά Φρανκοτσάμπς και αυτό του Silverstone στο Ηνωμένο Βασίλειο. Η Φόρμουλα 1 είναι το ακριβότερο σπορ στον κόσμο, τόσο όσον αφορά τις επενδύσεις που πρέπει να διενεργήσουν οι ομάδες σε τεχνολογία, οδηγούς, κινητήρες και μονοθέσια, όσο και στα εισιτήρια των θεατών. Τα εισιτήρια για κάθε αγώνα είναι από αρκετά έως πολύ ακριβά (ενδεικτικά το 2008 η χαμηλότερη τιμή εισιτηρίου για όλο το διήμερο του αγώνα είχε καθοριστεί στα 300 δολάρια, με την ακριβότερη στα 3.000 δολάρια), και μόνον όσοι έχουν την οικονομική ευχέρεια για συχνά - και μακρινά - ταξίδια μπορούν να παρακολουθήσουν περισσότερους από έναν αγώνες το χρόνο.

Στη Φόρμουλα 1 συμμετέχουν αρκετές γνωστές ομάδες - κατασκευαστές αυτοκινήτων, όπως η Ferrari, η Renault, η Mclaren, η Mercedes. Οι πιο διάσημοι οδηγοί των τελευταίων ετών στην F1 είναι ο Μίχαελ Σουμάχερ και  ο Λιούις Χάμιλτον οι οποίοι έχουν κατακτήσει 7 πρωταθλήματα οδηγών ο καθένας, Μαζί με τον πιο προσφατό τον, Μάξ Φερστάπεν, με 4 πρωταθλήματα. Άλλοι γνωστοί σύγχρονοι οδηγοί είναι οι Μίκα Χάκινεν, Κίμι Ραϊκόνεν, Φερνάντο Αλόνσο, Τζένσον Μπάτον, Σεμπάστιαν Φέτελ , Χουάν Πάμπλο Μοντόγια και Ζακ Βιλνέβ. Οδηγοί που επίσης έγραψαν ιστορία στο άθλημα ήταν ο Άιρτον Σένα, Νέλσον Πικέ, Αλέν Προστ, Νάιτζελ Μάνσελ, Τζάκι Στιούαρτ, Ζιλ Βιλνέβ, Νίκι Λάουντα, Τζάκι Ιξ , Κλέϊ Ρεγκατσόνι. Φιλ Χιλ, Τζιμ Κλαρκ, Στέρλινγκ Μος και ο Τζακ Μπράμπαμ. Σε ακόμη παλαιότερες εποχές πολύ μεγάλοι οδηγοί θεωρούνται ο Αργεντινός Χουάν Μανουέλ Φάντζιο, Τάτσιο Νουβολάρι, Αλμπέρτο Ασκάρι, Μπρούς Μακλάρεν και Μάικ Χόθορν. 

Ο λόγος των επενδύσεων σε αυτό το τόσο δαπανηρό άθλημα είναι η δοκιμή νέων τεχνολογιών με τελικό στόχο την άμεση χρησιμοποίησή τους σε οχήματα μαζικής παραγωγής. Χαρακτηριστικά αναφέρεται ότι η χρήση του δισκόφρενου έγινε για πρώτη φορά στον αγώνα του Λε Μαν από την Jaguar.

 Ιστορία 

Το 1950 η Διεθνής Ομοσπονδία Αυτοκινήτου (Fédération Internationale de l'Automobile), αποφάσισε να διοργανώσει το 1ο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα Οδηγών με κανόνες της  Φόρμουλα 1. Δημιουργήθηκε με την συνένωση επτά ανεξαρτήτων αγώνων ταχύτητος όπου οι έξι ήταν στην Ευρώπη, συν το Ράλι Ιντιανάπολις 500 στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ο πρώτος αγώνας έγινε στην πίστα του Σίλβερστόουν, στη Μεγάλη Βρετανία, στις 13 Μαΐου, και νικητής ήταν ο Τζουζέπε Φαρίνα (Emilio Giuseppe "Nino" Farina) με την ομάδα της Άλφα Ρομέο, που τελικώς κατέκτησε και το πρώτο πρωτάθλημα οδηγών (το πρωτάθλημα κατασκευαστών προστέθηκε για πρώτη φορά το 1958).

 Οι Παγκόσμιοι Πρωταθλητές της Φόρμουλα 1 

μικρογραφία|250px|Εικόνα από το Γκραν Πρι Καναδά, 2008.
μικρογραφία|250px|Ο Μίκα Χάκκινεν, αγωνιζόμενος με τα χρώματα της Μακλάρεν

  Πρωτάθλημα οδηγών  Πρωτάθλημα κατασκευαστών Πρωτάθλημα  Πιλότος  Μονοθέσιο  Κατασκευαστής  Χώρα 1950  Τζουζέπε Φαρίνα Alfa Romeo 158   1951  Χουάν Μανουέλ Φάντζιο  Alfa Romeo 159   1952  Αλμπέρτο Ασκάρι  Φερράρι 500   1953  Αλμπέρτο Ασκάρι  Φερράρι 500   1954  Χουάν Μανουέλ Φάντζιο  Mercedes W196   1955  Χουάν Μανουέλ Φάντζιο  Mercedes W196   1956  Χουάν Μανουέλ Φάντζιο  Lancia Ferrari D50   1957  Χουάν Μανουέλ Φάντζιο  Maserati 250F   1958  Μάικ Χόθορν  Ferrari Dino 246  Φερράρι  Ιταλία 1959  Τζακ Μπράμπαμ  Cooper T51 Climax  Κούπερ  Μεγάλη Βρετανία 1960  Τζακ Μπράμπαμ  Cooper T53 Climax  Κούπερ  Μεγάλη Βρετανία 1961  Φιλ Χιλ  Ferrari Dino 156  Φερράρι  Ιταλία 1962  Γκράχαμ Χιλ  BRM P57  BRM  Μεγάλη Βρετανία 1963  Τζιμ Κλαρκ  Lotus 25 Climax  Λότους  Μεγάλη Βρετανία 1964  Τζον Σέρτις  Ferrari 158  Φερράρι  Ιταλία 1965  Τζιμ Κλαρκ  Lotus 25 Climax  Λότους  Μεγάλη Βρετανία 1966  Τζακ Μπράμπαμ  Brabham BT19 Repco  Μπράμπαμ  Μεγάλη Βρετανία 1967  Ντένι Χιουλμ Brabham BT24 Repco  Μπράμπαμ  Μεγάλη Βρετανία 1968  Γκράχαμ Χιλ  Lotus 49B Ford Cosworth  Λότους  Μεγάλη Βρετανία 1969  Τζάκι Στιούαρτ  Matra MS10 Ford Cosworth  Ματρά  Γαλλία 1970  Γιόχεν Ριντ  Lotus 72 Ford  Λότους  Μεγάλη Βρετανία 1971  Τζάκι Στιούαρτ  Tyrrell 003 Ford  Τίρελ  Μεγάλη Βρετανία 1972  Έμερσον Φιτιπάλντι  Lotus 72D Ford  Λότους  Μεγάλη Βρετανία 1973  Τζάκι Στιούαρτ  Tyrrell 006 Ford  Λότους  Μεγάλη Βρετανία 1974  Έμερσον Φιτιπάλντι  McLaren M23 Ford  Μακ Λάρεν  Μεγάλη Βρετανία 1975  Νίκι Λάουντα  Ferrari 312T  Φερράρι  Ιταλία 1976  Τζέιμς Χαντ  McLaren M23 Ford  Φερράρι  Ιταλία 1977  Νίκι Λάουντα  Ferrari 312T2  Φερράρι  Ιταλία 1978  Μάριο Αντρέτι  Lotus 79 Ford Cosworth  Λότους  Μεγάλη Βρετανία 1979  Τζόντι Σέκτερ  Ferrari 312T4  Φερράρι  Ιταλία 1980  Άλαν Τζόουνς Williams FW07B Ford  Γουίλιαμς  Μεγάλη Βρετανία 1981  Νέλσον Πικέ  Brabham BT49C Ford  Γουίλιαμς  Μεγάλη Βρετανία 1982  Κέκε Ρόσμπεργκ Williams FW08 Ford  Φερράρι  Ιταλία 1983  Νέλσον Πικέ  Brabham BT52B BMW  Φερράρι  Ιταλία 1984  Νίκι Λάουντα  McLaren MP4/2 TAG Porsche  Μακ Λάρεν  Μεγάλη Βρετανία. 1985  Αλέν Προστ  McLaren MP4/2B TAG Turbo  Μακ Λάρεν  Μεγάλη Βρετανία 1986  Αλέν Προστ  McLaren MP4/2B TAG Turbo  Γουίλιαμς  Μεγάλη Βρετανία 1987  Νέλσον Πικέ  Williams FW11B Honda  Γουίλιαμς  Μεγάλη Βρετανία 1988  Άιρτον Σένα  McLaren MP4/4 Honda  Μακ Λάρεν  Μεγάλη Βρετανία 1989  Αλέν Προστ  McLaren MP4/5 Honda  Μακ Λάρεν  Μεγάλη Βρετανία 1990  Άιρτον Σένα  McLaren MP4/5B Honda  Μακ Λάρεν  Μεγάλη Βρετανία 1991  Άιρτον Σένα  McLaren MP4/6 Honda  Μακ Λάρεν  Μεγάλη Βρετανία 1992  Νάιτζελ Μάνσελ  Williams FW14B Renault  Γουίλιαμς  Μεγάλη Βρετανία 1993  Αλέν Προστ  Williams FW15C Renault  Γουίλιαμς  Μεγάλη Βρετανία 1994  Μίχαελ Σουμάχερ  Benetton B194 Ford  Γουίλιαμς  Μεγάλη Βρετανία 1995  Μίχαελ Σουμάχερ  Benetton B195 Renault  Μπένετον  Μεγάλη Βρετανία 1996  Ντέιμον Χιλ  Williams FW18 Renault  Γουίλιαμς  Μεγάλη Βρετανία 1997  Ζακ Βιλνέβ  Williams FW19 Renault  Γουίλιαμς  Μεγάλη Βρετανία 1998  Μίκα Χάκινεν  McLaren MP4/13 Mercedes  Μακ Λάρεν  Μεγάλη Βρετανία 1999  Μίκα Χάκινεν  McLaren MP4/14 Mercedes Φερράρι  Ιταλία  2000  Μίχαελ Σουμάχερ  Ferrari F1-2000  Φερράρι  Ιταλία 2001  Μίχαελ Σουμάχερ  Ferrari F2001  Φερράρι  Ιταλία 2002  Μίχαελ Σουμάχερ  Ferrari F2002  Φερράρι  Ιταλία 2003  Μίχαελ Σουμάχερ  Ferrari F2003-GA  Φερράρι  Ιταλία 2004  Μίχαελ Σουμάχερ  Ferrari F2004  Φερράρι  Ιταλία 2005  Φερνάντο Αλόνσο  Renault R25  Ρενώ  Γαλλία 2006  Φερνάντο Αλόνσο  Renault R26  Ρενώ  Γαλλία 2007  Κίμι Ραϊκόνεν  Ferrari F2007  Φερράρι  Ιταλία 2008  Λιούις Χάμιλτον  McLaren MP4-23 Mercedes  Φερράρι  Ιταλία  2009  Τζένσον Μπάτον  Brawn BGP001 Mercedes Μπρόν  Μεγάλη Βρετανία 2010  Σεμπάστιαν Φέτελ  Red Bull RB6 Renault Red Bull Racing  Αυστρία 2011  Σεμπάστιαν Φέτελ  Red Bull RB7 Renault  Red Bull Racing  Αυστρία 2012  Σεμπάστιαν Φέτελ  Red Bull RB8 Renault  Red Bull Racing  Αυστρία 2013  Σεμπάστιαν Φέτελ  Red Bull RB9 Renault  Red Bull Racing  Αυστρία 2014  Λιούις Χάμιλτον Mercedes F1 W05 Hybrid Mercedes  Γερμανία 2015  Λιούις Χάμιλτον Mercedes F1 W06 Hybrid Mercedes  Γερμανία 2016Νίκο ΡόσμπεργκMercedes F1 W07 HybridMercedesΓερμανία2017Λιούις ΧάμιλτονMercedes AMG F1 W08 EQ Power+MercedesΓερμανία2018Λιούις ΧάμιλτονMercedes AMG F1 W09 EQ Power+MercedesΓερμανία2019Λιούις ΧάμιλτονMercedes AMG F1 W10 EQ Power+MercedesΓερμανία2020Λιούις ΧάμιλτονMercedes AMG F1 W11 EQ Power+MercedesΓερμανία2021Μαξ ΦερστάπενRed Bull Racing RB16BMercedesΑυστρία2022Μαξ ΦερστάπενRed Bull Racing RB18Red Bull RacingΑυστρία2023Μαξ ΦερστάπενRed Bull Racing RB19Red Bull RacingΑυστρία2024Μαξ ΦερστάπενRed Bull Racing RB20Μακ ΛάρενΜεγάλη Βρετανία 

 Ενεργές ομάδες της Φόρμουλα 1 

 Ομάδα Κινητήρας Χώρα Βάση Σεζόν Πρώτο Γκραν Πρι Παλιά ονομασία Ferrari Ferrari   1950–σήμερα Μονακό 1950 Mercedes Mercedes   1954–1955,2010–σήμερα Γαλλία 1954     McLaren Mercedes   1966–σήμερα Μονακό 1966  AlpineRenault  2021–σήμερα Ηνωμένο Βασίλειο 1977     Williams Mercedes   1978–σήμερα Αργεντινή 1978 Kick Sauber Ferrari   2024–σήμερα Νότια Αφρική 1993   Alfa Romeo(2019-2023) Red Bull Honda   2005–σήμερα Αυστραλία 2005   Racing BullsHonda   2020–σήμερα Μπαχρέιν 2006    Aston Martin Mercedes   2021–σήμερα Αυστραλία 2008   Haas Ferrari   2016–σήμερα Αυστραλία 2016

 Βιβλιογραφία 
 Arron, Simon & Hughes, Mark (2003). The Complete Book of Formula One. Motorbooks International. .
 Gross, Nigel et al. (1999). "Grand Prix Motor Racing". In, 100 Years of Change: Speed and Power (pp. 55–84). Parragon.
 Hayhoe, David & Holland, David (2006). Grand Prix Data Book (4th edition). Haynes, Sparkford, UK. .
 Higham, Peter (2003). The international motor racing guide. David Bull, Phoenix, AZ, USA. .
 .
 Jones, Bruce (1997). The Ultimate Encyclopedia of Formula One. Hodder & Stoughton.
 Jones, Bruce (1998). Formula One: The Complete Stats and Records of Grand Prix Racing. Parragon.
 Jones, Bruce (2003). The Official ITV Sport Guide: Formula One Grand Prix 2003. Carlton. Includes foreword by Martin Brundle. .
 Jones, Bruce (2005). The Guide to 2005 FIA Formula One World Championship: The World's Bestselling Grand Prix Guide. Carlton. .
 Lang, Mike (1981–1992). Grand Prix! volumes 1–4. Haynes, Sparkford, UK.
 Menard, Pierre (2006). The Great Encyclopedia of Formula 1, 5th edition. Chronosport, Switzerland. .
 Miltner, Harry (2007). Race Travel Guide 2007. egoth: Vienna, Austria. .
 Small, Steve (2000). Grand Prix Who's Who (3rd edition). Travel Publishing, UK. .
 Tremayne, David & Hughes, Mark (1999). The Concise Encyclopedia of Formula One. Parragon.
 Twite, Mike. "Formula Regulations: Categories for International Racing" in Northey, Tom, ed. The World Of Automobiles, Volume 6, pp. 701–3. London: Phoebus, 1978.

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Επίσημη ιστοσελίδα της Φόρμουλα 1, formula1.com
 Πίστες της Φόρμουλα 1, formula1.com
 FIA (Διεθνής Ομοσπονδία Αυτοκινήτου), fia.com
 F1 Live Ομάδες, Πρόγραμμα, Αποτελέσματα και Νέα της Φόρμουλα 1, auto.in.gr