Γαζή Αχμέτ Εβρενός

Ο Γαζή Αχμέτ Εβρενός (Gazi Evrenos Beg ή Hadji Gazi Evrenos), γνωστός και με τα ονόματα Ἐβρενέζ, Εβρενός, Ἀβρανέζης, Βρανέζης, Βρενέζ, Βρενέζης ή Βρενές) (πέθανε στις 17 Νοεμβρίου 1417) ήταν Οθωμανός στρατιωτικός, απόγονος του γνωστού ελληνικής καταγωγήςArmies of the Ottoman Turks 1300-1774, Σελίδα 5P. Voutierides, “Neai Ellenikai Poleis-Yenitsa” Panathinaia 25 (1912-13), p. 210. οίκου των Evrenos Ogullari, ισλαμικού κλάδου των Ουρανών. Γεννήθηκε στο Παλαιόκαστρο (σημερινό Μπαλίκεσιρ, Balıkesir της Τουρκίας) και πέθανε στο Γενιτζέ ι Βαρντάρ (Yenice-i Vardar, σημερινά Γιαννιτσά).

 Περί καταγωγής 
Σύμφωνα με την ελληνική παράδοση, ο πατέρας του Εβρενός ήταν κάποιος Ουρανός, κυβερνήτης της Προύσας, που αποστάτησε από την Βυζαντινή Αυτοκρατορία και αυτομόλησε στους Οθωμανούς και στη συνέχεια στο Καρασί, μετά την Πολιορκία του 1326. Ο ιστορικός Στάνφορντ Τζ. Σο αναφέρει ότι ο Εβρενός ήταν αρχικά ένας Βυζαντινός Έλληνας φεουδάρχης πρίγκιπας στην Μικρά Ασία, που άρχισε να υπηρετεί τον οθωμανικό στρατό μετά την κατάληψη της Προύσας, ασπάστηκε το Ισλάμ και αργότερα έγινε κορυφαίος στρατιωτικός διοικητής υπό τους σουλτάνους Ορχάν και Μουράτ Α΄. Ο ιστορικός και διπλωμάτης του 19ου αιώνα, Γιόζεφ φον Χάμμερ, επίσης θεωρούσε το ίδιο.von Hammer-Purgstall, Joseph (1836). Geschichte des Osmanischen Reiches. Zweite verbesserte Ausgabe Bd. I - IV. μετεφρασμένο από τον Nerkez, Smailagić. Pesth: Hartlebens. Ο ιστορικός Πίτερ Σούγκαρ θεωρούσε και αυτός την οικογένεια ελληνικής καταγωγής. Οι τουρκικές πηγές τον αναφέρουν ως Τούρκο. Ωστόσο αυτό απορρίπτεται από άλλους μελετητές, σημειώνοντας ότι η οικογένεια του Εβρενός ήταν σίγουρα μη τουρκικής καταγωγής.

 Βιογραφία 
μικρογραφία|Το κοράνι του Γαζή Εβρενός
Το πραγματικό του όνομα ήταν Εβρενόζ (εκ του «Ουρανός») αλλά μεταξύ των ελληνικών πληθυσμών αναφέρονταν και ως Εβρενέζ ή με παρόμοια ονόματα. Αρχικά ήταν ένας ευγενής αξιωματούχος, πρίγκιπας του Μπεηλικίου του Καρασί, του οποίου έδρα ήταν το Παλαιόκαστρο. Μετά την κατάκτηση της περιοχής από τους Οθωμανούς, εντάχθηκε στον στρατό τους το 1359.

Ο Γαζή Εβρενός Μπέης γνώρισε πολύχρονη σταδιοδρομία ως στρατηγός, και διακρίθηκε υπό την αρχηγία του πρίγκιπα Σουλεϊμάν Πασά (γιου του σουλτάνου Ορχάν), και των σουλτάνων Μουράτ Α΄, Βαγιαζήτ Α΄ και Σουλεϊμάν Τσελεμπή. Αφού, μαζί με τον σουλτάνο Μουράτ, κατέκτησε την Ανδριανούπολη το 1362, ηγήθηκε πολλών εκστρατειών και κατέκτησε μια σειρά από σημαντικά κέντρα των Βαλκανίων, κυρίως της Θράκης και της Μακεδονίας. Επίσης ήταν αρχηγός μιας σειράς μαχών στη Βουλγαρία, τη Σερβία, την Ήπειρο και τη Θεσσαλία.Προσωπογραφικό λεξικό της εποχής των Παλαιολόγων, σελ. 207-208   Υπήρξε ιδρυτής του οθωμανικού οίκου Εβρενόζογλου, ο οποίος, μαζί με τους οίκους των Κιοσέ Μιχαήλ και Τουραχάν Μπέη, ήταν από τις πρώτες οικογένειες επιδρομέων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας που εγκαταστάθηκαν στα Βαλκάνια. Ο Εβρενός ήταν ο κύριος κατακτητής των Βαλκανίων, ως uc beyi, δηλαδή άρχοντας των συνόρων, «ακρίτας».

Η διασημότερη μάχη του Εβρενός ήταν μεταξύ άλλων η Μάχη του Έβρου το 1371, κατά τη διάρκεια της οποίας, εξαπέλυσε τη νύχτα μια μικρή επιδρομή από άντρες του και κατατρόπωσε πάνω από 50.000 στρατιώτες της Σερβικής Αυτοκρατορίας. 

Οι Βυζαντινοί ιστορικοί χαρακτηρίζουν με αρνητικό τρόπο τον Εβρενός. Ο αυτοκράτορας Μανουήλ Β΄ αναφέρει σε γραπτό του έργο το 1409 ότι ο Εβρενός ήταν αιμοβόρος με «απαράμιλλη» έχθρα για τους Χριστιανούς.

 Θάνατος και απόγονοι 
Ο Γαζή Εβρενός απεβίωσε την Τετάρτη, 17 Νοεμβρίου 1417, στα Γιαννιτσά, την πόλη που πιστεύεται πως ίδρυσε. Το μαυσωλείο του σώζεται μέχρι σήμερα σε πολύ καλή κατάσταση. Θρυλείται, αλλά είναι βιολογικώς απίθανο, ότι γνώρισε μακροβιότητα 129 χρόνων.Περιφέρεια Ηπείρου: Περιφερειακή Ενότητα Ιωαννίνων: Όπου η Ομορφιά Περισσεύει Φαίνεται ότι μεταξύ των πολυάριθμων απογόνων του, μεταξύ των οποίων και ο Γαζή Αχμέτ, προφανώς η μνήμη κάποιων χάθηκε στη λήθη, με τα κατορθώματά τους να ενσωματώνονται στα επιτεύγματα του ένδοξου προγόνου τους. Οι απόγονοί του Εβρενός  κατοικούσαν και διοικούσαν τα Γιαννιτσά μέχρι και την απελευθέρωση της πόλης το 1912. 

Ως ένας από τους πιο επιτυχημένους Οθωμανούς διοικητές, ο Εβρενός απέκτησε σημαντικό πλούτο και ίδρυσε πολλά βακούφια στις περιοχές που κατέκτησε. Κάποια από αυτά είναι το Ιμαρέτ στην Κομοτηνή, το οποίο σήμερα λειτουργεί ως εκκλησιαστικό μουσείο, η Χάνα στη Τραϊανούπολη και τα Λουτρά στα Γιαννιτσά.Machiel Kiel, «The Oldest Monuments of Ottoman-Turkish Architecture in the Balkans: The Imaret and the Mosque of Ghazi Evrenos Bey in Gümülcine (Komotini) and the Evrenos Bey Khan in the Village of Ilıca/Loutra in Greek Thrace». Sanat Tarihi Yıllıġı, Kunsthhistorische Forschungen 12 (Κωνσταντινούπολη, 1983): σελ. 117-138.

 Παραπομπές 

Εβρενος
Εβρενος
Κατηγορία:Έλληνες Μουσουλμάνοι
Κατηγορία:Οθωμανοί ελληνικής καταγωγής
Κατηγορία:Βυζαντινο-Οθωμανικοί Πόλεμοι
Κατηγορία:Ιστορία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας