Λεοπάρδαλη

Η λεοπάρδαλη (Panthera pardus - Πάνθηρ πάρδος) ή απλά πάνθηρας είναι σαρκοφάγο θηλαστικό ζώο που ανήκει στις αιλουρίδες. Είχε κυνηγηθεί πολύ από τον άνθρωπο για την όμορφή της γούνα, αλλά πλέον προστατεύεται με ειδικούς νόμους. Ζει στην Αφρική και στην Νότια Ασία, ενώ παλαιότερα ζούσε και στην Ευρώπη (ίσως υπάρχει ακόμα στην περιοχή του Καυκάσου), ακόμα και στην Ελλάδα, μέχρι και την Ισπανία.

Η ευρωπαϊκή κατανομή της λεοπάρδαλης των σπηλαίων P.p.spelaea, η οποία είχε αρκετά κοινά μορφολογικά χαρακτηριστικά με την λεοπάρδαλη του χιονιού, κατά το Ύστερο Πλειστόκαινο περιελάμβανε περιοχές από τις ακτές τις Μεσογείου, στην Ελλάδα, την Ιταλία και την Ισπανία, μέχρι το Βερολίνο και τη νότια Αγγλία, στα βόρεια.Diedrich, C.G. 2013: Late Pleistocene leopards across Europe e northernmost EuropeanGerman population, highest elevated records in the Swiss Alps,complete skeletons in the Bosnia Herzegowina Dinarids andcomparison to the Ice Age cave art. Quaternary Science Reviews 76: 167-193 Η λεοπάρδαλη των σπηλαίων φαίνεται να εξαφανίστηκε κατά τη μετάβαση από το Πλειστόκαινο στο Ολόκαινο, με τα πιο πρόσφατα ευρήματα στην Ελλάδα (Αττική) να χρονολογούνται στο 15.000 - 5.000 π.Χ..Sauqué V. & G. Cuenca Bescós 2013: The Iberian Peninsula, the last European refugium of Panthera pardus linnaeus 1758 during the Upper Pleistocene. Quaternaire 24(1): 13-24.Marciszak, A., Lipecki, G., Gornig, W., Matyaszczyk, L., Oszczepalińska, O., Nowakowski, D. & S. Talamo 2022: THE FIRST RADIOCARBON-DATED REMAINS OF THE LEOPARD PANTHERA PARDUS (LINNAEUS, 1758) FROM THE PLEISTOCENE OF POLAND. Radiocarbon 0(0): 1-14. 

Κατά τους ιστορικούς χρόνους η λεοπάρδαλη είχε εξαφανισθεί από τα Βαλκάνια και ο Αριστοτέλης αναφέρει ότι υπάρχουν στην Ασία, αλλά όχι στην Ευρώπη.Αριστοτέλης, 4ος π.Χ. αιώνας: Περί ζώων ιστορίας Στην πρόσφατη ιστορία όμως, στο ελληνικό νησί της Σάμου υπάρχουν σποραδικές καταγραφές λεοπαρδάλεων (με συχνή σύγχυση με την τίγρη, λόγω της χρήσης τοπικά της λέξης καπλάνι για τη λεοπάρδαλη, που στα τούρκικα κυριολεκτικά σημαίνει τίγρη), προερχόμενων από τη χερσόνησο της Μυκάλης, με χαρακτηριστικά παραδείγματα την αναφορά του Tournefort, ο οποίος επισκέφτηκε το νησί το 1700, του Κρητικίδη που περιγράφει μια λεοπάρδαλη που παγιδεύτηκε το 1836 και μία που θανατώθηκε το 1862 και του Erhard που αναφέρει ότι μια λεοπάρδαλη πυροβολήθηκε το 1858.Tournefort, J.P. 1717: Relation d’un Voyage du Levant, fait par ordre du Roy. Contenant l’histoire ancienne & moderne de plusieurs Isles de l’Archipel, de Constantinople, des côtes de la Mer Noire, de l’Armenie, de la Georgie, des frontières de Perse & de l’Asie Mineure. Avec les plans des villes & des lieux considérables; Les Plans des Villes & des Lieux conſiderables; le Genie, les Mæurs , le Commerce & la Religion des differens Peuples qui les habitent; Et l'Explication des Médailles & des Monumens Antiques. Enrichie de Descriptions & de Figures d'un grand nombre de Plantes rares, de divers Animaux; Et de plusieurs Observations touchant l'Histoire Naturelle.Κρητικίδης, Ε.Ι. 1869: Τοπογραφία Αρχαία και Σημερινή της Σάμου. Ερμούπολη 136p.Masseti, M. 2012: Atlas of terrestrial mammals of the Ionian and Aegean islands.Sidiropoulos, K., Polymeni, R.M. & A. Legakis 2016: The evolution of Greek fauna since classical times. The Historical Review/La Revue Historique 13:  127-146. 

Η λεοπάρδαλη του 1862 είναι αυτή που θανατώθηκε από την οικογένεια Γλιαρμή, στο σπήλαιο Καπλανοφωλιά και αφού βαλσαμώθηκε από έναν ιερέα, μετά από δεκαετίες κατέληξε στο μουσείο των Μυτιληνιών, για να αποτελέσει τη έμπνευση για το μυθιστόρημα Το καπλάνι της βιτρίνας.Ανώνυμος 2020: Mια αυθεντική μαρτυρία για το θρύλο του καπλανιού της Σάμου (Μαυρατζαίων). Σαμιακόν Βήμα. 31/5/2020. Η λεοπάρδαλη ανήκει στο γένος Panthera, στο ίδιο γένος ανήκουν το λιοντάρι (Panthera leo), η τίγρη (Panthera tigris) και ο ιαγουάρος (Panthera onca).

 Ετυμολογία 
Το αγγλικό όνομα «leopard» προέρχεται από το παλαιό γαλλικό leupart (λιουπάρτ), που προέρχεται από το λατινικό leopardus (λεοπάρντους) και απο το αρχαίο ελληνικό λεόπαρδος (λέων + πάρδος = λιοντάρι με βούλες). Το γενικό όνομα Πανθέρα (Panthera) προέρχεται απο το λατινικό panther, εκ του οποίου προέκυψε το panthera, το οποίο αναφέρεται σε ένα δίχτυ κυνηγιού άγριων θηρίων που χρησιμοποιήθηκε από τους Ρωμαίους σε μάχες, και το οποίο προήλθε από το ελληνικό πάνθηρ, δηλαδή αυτός που θηρεύει τα πάντα. Το φωνητικά παρόμοιο σανσκριτικό pândara (πάνταρα) σημαίνει ωχροκίτρινο, υπόλευκο ή λευκό. Το λατινικό όνομα pardus (πάρντους) αναφέρεται σε έναν αρσενικό πάνθηρα. Η λέξη pardus πιστεύεται ότι προέρχεται από το αρχαίο ελληνικό παρδαλωτός που σημαίνει "με κηλίδες".

 Χαρακτηριστικά 
Η λεοπάρδαλη έχει μήκος σώματος κοντά στα 2,1 μέτρα, με την ουρά να καταλαμβάνει τα 90 εκ. Τα αρσενικά ζυγίζουν από 37 εως 90 kg με ύψος 60 εως 70 cm, ενώ τα θηλυκά είναι ελαφρύτερα, ζυγίζοντας από 28 εως 60 kg με ύψος 57 εως 64 cm. Παρότι θεωρείται το μικρότερο από τα τέσσερα μεγάλα αιλουροειδή του γένους panthera (Λιοντάρι, Τίγρης, Ιαγουάρος, Λεοπάρδαλη), είναι το δυνατότερο αναλογικά με το μέγεθος και το βάρος του (εάν δηλαδή είχαν όλα τα παραπάνω υποείδη το ίδιο σωματικό βάρος και μέγεθος, η λεοπάρδαλη θα υπερτερουσε σε σωματική (μυϊκή) δύναμη).

Συνήθως, οι λεοπαρδάλεις είναι μεγαλύτερες σε περιοχές όπου βρίσκονται στην κορυφή της τροφικής αλυσίδας, χωρίς περιορισμό του ανταγωνισμού από μεγαλύτερους θηρευτές όπως το λιοντάρι και η τίγρη. Ορισμένες λεοπαρδάλεις στη Βόρεια Αφρική υποτίθεται ότι ήταν τόσο μεγάλες όσο τα Βερβερικά λιοντάρια. Το 1913, μια εφημερίδα της Αλγερίας ανέφερε ότι μια σκοτωμένη λεοπάρδαλη φαίνεται να υπολογίστηκε περίπου στα 275 εκατοστά συνολικού μήκους. Προς σύγκριση, τα μεγέθη των αρσενικών λιονταριών κυμαίνονται απο 266 εως 311 cm από το κεφάλι μέχρι το τέλος της ουράς.

Η ταχύτητα του εν λόγω αιλουροειδους φτάνει μέχρι και τα 58 χλμ. την ώρα, ενώ έχει επιπλέον την ικανότητα να πραγματοποιεί άλματα μήκους έως και 6 μέτρων. Ο συνδυασμός δύναμης, ταχύτητας αλλά κυρίως η εξαιρετική ικανότητα του συγκεκριμένου είδους να κινείται εντελώς αθόρυβα χωρίς να γίνεται αντιληπτό από τα πιθανά θηράματα του, όπως και μοναδική δυνατότητα του (σε σχέση με τα υπόλοιπα είδη αιλουροειδων του γένους panthera) να σκαρφαλώνει με ευκολία και να κινείται πάνω στα δέντρα και τα κλαδιά αυτών, καθιστούν τη λεοπάρδαλη ή πάνθηρα έναν από τους ικανότερους και πιο επιτυχημένους θηρευτές του ζωικού Βασιλείου.

Όσον αφορά τα εξωτερικά χαρακτηριστικά τους, το τρίχωμα των πανθήρων μπορεί να έχει δύο χρώματα: να είναι μαύρο (τα άτομα αυτού του είδους είναι γνωστοί και ως μαύροι πάνθηρες, ή πάνθηρες σκέτο), ή σκούρο κίτρινο, με μαύρες κηλίδες που στο κέντρο τους έχουν κίτρινο.

Η λεοπάρδαλη ζευγαρώνει όλη την διάρκεια του χρόνου. Η εγκυμοσύνη διαρκεί γύρω στις 100 μέρες, και στο τέλος το θηλυκό γεννάει απο 2 εώς 4 μικρά (συνήθως 3), τα οποία αρχικά είναι τυφλά. Τα μικρά μένουν με τους γονείς τους μέχρι να ενηλικιωθούν.

 Υποείδη 
Ακολουθώντας την πρώτη περιγραφή του Λινναίου, 27 υποείδη λεοπάρδαλης είχαν προταθεί από φυσιοδίφες, μεταξύ του 1794 και του 1956. Από το 1996, μόνο 8 υποείδη είχαν θεωρηθεί ως έγκυρα, σύμφωνα με μιτοχονδριακή ανάλυση, ενώ αργότερα είχε προστεθεί και η Αραβική λεοπάρδαλη.Uphyrkina, O.; Johnson, E. W.; Quigley, H.; Miquelle, D.; Marker, L.; Bush, M. & O'Brien, S. J. (2001). "Phylogenetics, genome diversity and origin of modern leopard, Panthera pardus" (PDF). Molecular Ecology. 10 (11): 2617–2633. doi:10.1046/j.0962-1083.2001.01350.x. PMID 11883877. S2CID 304770

Το 2017, η Ομάδα Ταξινόμησης Αιλουρίδων, της Ομάδας Ειδικών στις Αιλουρίδες, αναγνώρισε τα ακόλουθα 8 υποείδη ως έγκυρα, θεωρώντας την λεοπάρδαλη της βόρειας Κίνας ταυτόσημη με την λεοπάρδαλη του Αμούρ:

 Subspecies  Distribution  ImageΑφρικανική λεοπάρδαλη (P. p. pardus) Wozencraft, W. C. (2005). "Species Panthera pardus". In Wilson, D. E.; Reeder, D. M. (eds.). Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference (3rd ed.). Johns Hopkins University Press. p. 547. ISBN 978-0-8018-8221-0. OCLC 62265494Είναι το πιο διαδεδομένο είδος λεοπάρδαλης και είναι αυτόχθονο στο μεγαλύτερο τμήμα της Υποσαχάριας Αφρικής, ενώ ιστορικά υπήρχε και στην μεσογειακή, βόρεια Αφρική.framelessΙνδική λεοπάρδαλη (P. p. fusca) Είναι αυτόχθονη της Ινδικής υποηπείρου, της Μιανμάρ και του νότιου Θιβέτ.framelessΛεοπάρδαλη της Ιάβας (P. p. melas) Είναι αυτόχθονη στην Ιάβα, στην Ινδονησία και θεωρείται ως Κρισίμως Κινδυνεύον υποείδος.framelessΑραβική λεοπάρδαλη (P. p. nimr) Είναι αυτόχθονη της Αραβικής Χερσονήσου, αλλά θεωρείται τοπικά εξαφανισμένη στη Χερσόνησο του Σινά. Πρόκειται για το μικρότερο υποείδος λεοπάρδαλης.framelessΠερσική λεοπάρδαλη ή λεοπάρδαλη της Ανατολίας (P. p. tulliana) Το μεγαλύτερο υποείδος λεοπάρδαλης, το οποίο περιγράφηκε για πρώτη φορά από την περιοχή της Σμύρνης. Είναι αυτόχθονη της Τουρκίας (με κατανομή η οποία μέχρι τη δεκαετία του 1970 ξεκινούσε από τα παράλια του Αιγαίου), του Καυκάσου, της νότιας Ρωσίας, του υψιπέδου του Ιράν και του Χίντου Κους. Θεωρείται ως Κινδυνεύον υποείδος.
Ο πληθυσμός του Μπαλουχιστάν μάλλον εξελίχθηκε στα νότια του Ιράν, Αφγανιστάν και Πακιστάν, καθώς απομονώθηκε από το βόρειο πληθυσμό, από τις ερήμους Dasht-e Kavir και Dasht-e Lut.framelessΛεοπάρδαλη του Αμούρ (P. p. orientalis) Είναι αυτόχθονη της ρώσικης Άπω Ανατολής, της βόρειας και της κεντρικής Κίνας, αλλά είναι τοπικά εξαφανισμένη πλέον στη Χερσόνησο της Κορέας.framelessΛεοπάρδαλη της Ινδοκίνας (P. p. delacouri) Είναι αυτόχθονη της ηπειρωτικής νοτιοανατολικής Ασίας και της νότιας Κίνας.framelessΛεοπάρδαλη της Σρι Λάνκα (P. p. kotiya) Είναι αυτόχθονη της Σρι Λάνκα.frameless

Αποτελέσματα από μια ανάλυση, 182 αφρικανικών λεοπαρδάλεων από μουσειακά δείγματα, έδειξε ότι μερικές αφρικανικές λεοπαρδάλεις επιδεικνύουν μεγαλύτερες γενετικές διαφορές, σε σχέση με υποείδη της Ασίας.

 Παραπομπές 

Κατηγορία:Αιλουρίδες
Κατηγορία:Θηλαστικά της Αφρικής
Κατηγορία:Θηλαστικά της Ασίας