Πολιτιστική πρωτεύουσα της Ευρώπης

Η Πολιτιστική πρωτεύουσα της Ευρώπης είναι μια πόλη που ορίζεται από την Ευρωπαϊκή Ένωση για περίοδο ενός χρόνου στη διάρκεια του οποίου της δίνεται η ευκαιρία να επιδείξει την πολιτιστική της ζωή και ανάπτυξη. Αρκετές ευρωπαϊκές πόλεις έχουν χρησιμοποιήσει την χρονιά της πολιτιστικής πόλης για να μεταμορφώσουν ολοκληρωτικά την πολιτιστική τους βάση και κατ’ επέκταση την εικόνα τους στο διεθνή χώρο.

Ιστορικό
Η έννοια της Ευρωπαϊκής πολιτιστικής πόλης εκπονήθηκε ως ένας τρόπος αλληλοπροσέγγισης των Ευρωπαίων κατοίκων και ξεκίνησε στις 13 Ιουνίου 1985 από το Συμβούλιο Υπουργών με πρωτοβουλία της Ελληνίδας Υπουργού Πολιτισμού Μελίνας Μερκούρη. Από τότε η πρωτοβουλία βρίσκει ολοένα αυξανόμενη απήχηση μεταξύ των Ευρωπαίων κατοίκων και έχει αποκτήσει έναν αυξανόμενο πολιτιστικό και κοινωνικό-οικονομικό αντίκτυπο με τους πολυάριθμους επισκέπτες που έχει προσελκύσει. Πρώτη Ευρωπαϊκή πολιτιστική πόλη ανακηρύχθηκε η Αθήνα το 1985.

Οι Ευρωπαϊκές πόλεις πολιτισμού ορίζονταν σε διακυβερνητική βάση μέχρι το 2004. Τα κράτη μέλη ομοφώνως επέλεγαν τις πιο πιθανές πόλεις για να φιλοξενήσουν το γεγονός και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παραχωρούσε μια επιδότηση στην επιλεγμένη πόλη κάθε χρόνο. Από το 2005 οι θεσμοί της Ε.Ε. συμμετέχουν στη διαδικασία επιλογής των πόλεων που θα φιλοξενήσουν το γεγονός. 

Το 1990 οι Υπουργοί Πολιτισμού είχαν ξεκινήσει τον «Ευρωπαϊκό πολιτιστικό μήνα». Το γεγονός αυτό είναι παρόμοιο με την Ευρωπαϊκή πολιτιστική πρωτεύουσα αλλά διαρκεί λιγότερο και απευθύνεται συγκεκριμένα σε χώρες της Ανατολικής και Κεντρικής Ευρώπης. Η επιτροπή παραχωρεί μια επιδότηση για τον Ευρωπαϊκό πολιτιστικό μήνα κάθε χρόνο. 

Από το 1991 οι οργανωτές των διαφορετικών ευρωπαϊκών πόλεων πολιτισμού δημιούργησαν ένα δίκτυο, που καθιστούσε δυνατή την ανταλλαγή και διασπορά των πληροφοριών ακόμα και στους οργανωτές των μελλοντικών γεγονότων. Το δίκτυο αυτό έκανε το 1994 μια μελέτη για τον αντίκτυπο της Ευρωπαϊκής Πόλης Πολιτισμού από την δημιουργία του θεσμού ως τότε. To 1997 Ευρωπαϊκή πολιτιστική πόλη ήταν η Θεσσαλονίκη.

Το 1999 η Ευρωπαϊκή πόλη πολιτισμού μετονομάστηκε σε Πολιτιστική πρωτεύουσα της Ευρώπης και πλέον χρηματοδοτείται από το πρόγραμμα Πολιτισμού 2000. Για το έτος 2006 Πολιτιστική πρωτεύουσα της Ευρώπης ήταν η Πάτρα. Σύμφωνα με μελλοντικούς σχεδιασμούς για το θεσμό (τουλάχιστον μέχρι το 2019) κάθε χρόνο θα ορίζονται δύο πολιτιστικές πρωτεύουσες της Ευρώπης και κάθε κράτος θα έχει την ευκαιρία να φιλοξενήσει με τη σειρά του το γεγονός. Αυτό έγινε για να αποφευχθεί υπερβολικά σκληρός ανταγωνισμός μεταξύ κρατών για την απόκτηση του τίτλου. 

Μόνο ευρωπαϊκές πόλεις που ανήκουν σε κράτη μέλη της Ε.Ε. έχουν αποκτήσει μέχρι σήμερα τον τίτλο της Ευρωπαϊκής πολιτιστικής πρωτεύουσας. Ωστόσο το συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης μπορεί να ορίσει και πόλη από τρίτο κράτος, αρκεί η απόφαση να ληφθεί ομόφωνα. Ένα τέτοιο παράδειγμα αποτελεί και η Κωνσταντινούπολη, που χρίσθηκε ευρωπαϊκή πολιτιστική πρωτεύουσα για το 2010.

 Κατάλογος πολιτιστικών πρωτευουσών της Ευρώπης 

+Πολιτιστικές Πρωτεύουσες της Ευρώπης Έτος  Πόλη  Χώρα  Σχόλια 1985  Αθήνα    1986  Φλωρεντία    1987  Άμστερνταμ    1988  Βερολίνο    1989  Παρίσι    1990  Γλασκώβη    1991  Δουβλίνο    1992  Μαδρίτη    1993  Αμβέρσα    1994  Λισαβώνα    1995  Λουξεμβούργο    1996  Κοπεγχάγη    1997  Θεσσαλονίκη    1998  Στοκχόλμη    1999  Φιλιππούπολη    Βαϊμάρη    2000  Αβινιόν    Μπέργκεν    Μπολόνια    Βρυξέλλες    Ελσίνκι    Κρακοβία    Πράγα    Ρέικιαβικ    Σαντιάγο ντε Κομποστέλα   2001  Ρότερνταμ    Πόρτο   2002  Μπριζ    Σαλαμάνκα    2003  Γκρατς   2004  Γένοβα    Λιλ    2005  Κορκ    2006  Πάτρα   2007  Σιμπίου    Λουξεμβούργο   2008  Λίβερπουλ    Στάβανγκερ   2009  Βίλνιους    Λιντς   2010  Έσσεν    Κωνσταντινούπολη    Πετς   2011  Τούρκου    Τάλιν   2012  Γκιμαράες    Μάριμπορ   2013  Μασσαλία    Κόσιτσε   2014  Ρίγα    Ούμεο   2015  Μονς    Πίλζεν   2016  Σαν Σεμπαστιάν    Βρότσλαβ   2017  Ώρχους    Πάφος   2018  Λέουβαρντεν    Βαλέτα   2019  Ματέρα    Φιλιππούπολη   2020  Ριέκα     Γκόλγουεϊ   2022  Κάουνας    Ες-συρ-Αλζέτ   Νόβι Σαντ    Αναβολή λόγω πανδημίας 2023  Βέσζπρεμ     Τιμισοάρα     Ελευσίνα   

 Βραβείο Μελίνα Μερκούρη 
Από το 2010 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε την χορήγηση σε κάθε Πολιτιστική Πρωτεύουσα βραβείου προς τιμήν της Μελίνας Μερκούρη. Το βραβείο δίνεται στην κάθε πόλη, όχι λιγότερο από τρεις μήνες πριν από την έναρξη των εκδηλώσεων και είναι ύψους 1,5 εκ. ευρώ. Το βραβείο αντικαθιστά την επιχορήγηση που δινόταν μέχρι τότε.EU Monitoring and Funding - The prize in honour of Melina Mercouri (as of the 2010 title), Ευρωπαϊκή Επιτροπή

 Παραπομπές 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Documentation Centre on European Capitals of Culture, Cultural Organization of the City of Athens
 European Capitals of Culture, European Commission
 ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΠΡΩΤΕΥΟΥΣΑ 2017, Κυπριακή Δημοκρατία, Υπουργείο Παιδείας και πολιτισμού

Κατηγορία:Ευρωπαϊκός πολιτισμός
Κατηγορία:Ευρωπαϊκή Ένωση
Κατηγορία:Πολιτιστικές πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης