Βουλκάνους

Στη Ρωμαϊκή μυθολογία και στην Θρησκεία στην αρχαία Ρώμη ο Βουλκάνους (Λατινικά: Volcānus ή Vulcānus) ήταν ο θεός της φωτιάς που σχετιζόταν με την φωτιά από τα ηφαίστεια, την έρημο και τις μεταλλουργικές εργασίες.Georges Dumézil (1996) [1966]. Archaic Roman Religion: Volume One. trans. Philip Krapp. Baltimore: Johns Hopkins University Press, σσ. 320–321 Ο θεός απεικονίζεται πολλές φορές με το σφυρί ενός μεταλλουργού.Corbishley, Mike "Ancient Rome" Warwick Press 1986 Toronto Τα Βουλκανάλια ήταν η επίσημη από τις Ρωμαϊκές εορτές αφιερωμένη προς τιμή του, εορταζόταν την 23η Αυγούστου. Ο Έλληνας αντίστοιχος του θεός στην Interpretatio graeca ήταν ο Ήφαιστος, θεός της φωτιάς και των μεταλλουργών. Ο Βουλκάνους ανήκε στις αρχαιότερες Ρωμαϊκές θεότητες, ο Μάρκος Τερέντιος Βάρρων έγραψε ότι ο βασιλιάς των Σαβίνων Τίτος Τάτιος αφιέρωσε ιερά σε μια σειρά από θεότητες ανάμεσα τους και τον Βουλκάνους.Μάρκος Τερέντιος Βάρρων, "De Lingua Latina", V, X Η προέλευση του ονόματος του είναι ασαφής, σύμφωνα με την παράδοση σχετίζεται με τον υψηλό φωτισμό ο οποίος μετατρέπεται σε φλόγες, την ίδια άποψη ισχυρίζεται και ο Γουόλτερ Γουίλιαμ Σκιτ.Varro Lingua Latina V, 10: "Ignis a gnascendo, quod huic nascitur et omne quod nascitur ignis succendit; ideo calet ut qui denascitur cum amittit ac frigescit. Ab ignis iam maiore vi ac violentia Volcanus dictus. Ab eo quod ignis propter splendor."W. W. Skeat Etymological Dictionary of the English Language New York 1963 (first published in 1882) s.v. volcano: "cf. Sanskrit varchar-s: lustre" Πολλοί συγγραφείς τον συσχετίζουν με τον Έλχάνο, θεό της φύσης στην Κρήτη.Arthur B. Cook Zeus: a study in Ancient religion 1925 Τομ. 2, σ. 945 Αποκαλείται επίσης Μούλκιμπερ (Mulciber) στη Ρωμαϊκή μυθολογία και Σέθλανς ή Βέλκανς στην ετρουσκική. Σύμφωνα με το μύθο, το εργαστήρι του Βούλκαν ήταν κάτω από την Αίτνα στη Σικελία. Ο ναός του Βούλκαν στη Ρωμαϊκή Αγορά φαίνεται να έπαιξε σημαντικό ρόλο στις αστικές τελετουργίες του αρχαϊκού ρωμαϊκού βασιλείου.

Λατρεία

Το αρχαιότερο ιερό του Βουλκάνους καταγράφεται στην Ρώμη ως "Βουλκανάλ", βρισκόταν στην Ρωμαϊκή Αγορά στους πρόποδες του Καπιτωλίνου λόφου και χρονολογείται στα πρώτα χρόνια των Βασιλέων της Ρώμης.Samuel Ball Platner; Thomas Ashby (1929). "Volcanal". A Topographical Dictionary of Ancient Rome. London: Oxford University Press, σσ. 583–584Beard, Mary; John North; Simon Price (1998). Religions of Rome Volume 2: A Sourcebook. Cambridge: Cambridge University Press. σσ. Νο. 1.7c Η παράδοση αναφέρει ότι ιδρύθηκε από τον Σαβίνο συμβασιλέα των Ετρούσκων Τίτο Τάτιο και χρονολογείται τον 8ο αιώνα π.Χ. Οι Ετρούσκοι μάντεις είχαν προτείνει να αναγείρουν τον ναό του Βουλκάνους έξω από τα τείχη της πόλης, αργότερα μεταφέρθηκε στον Καπιτωλίνο λόφο.Georges Dumézil (1996) [1966]. Archaic Roman Religion: Volume One. trans. Philip Krapp. Baltimore: Johns Hopkins University Press, σσ. 320–321 Τα "Βολκανάλια" ήταν αφιερωμένα στον Βουλκάνους και εορτάζονταν την 23η του Αυγούστου.Samuel Ball Platner; Thomas Ashby (1929). "Volcanal". A Topographical Dictionary of Ancient Rome. London: Oxford University Press, σσ. 583–584 Ο Βουλκάνους είχε έναν ναό προς τιμήν του στο Άρεως Πεδίον το οποίο υπήρχε στην Ρωμαϊκή Δημοκρατία (214 π.Χ.).Georges Dumézil (1996) [1966]. Archaic Roman Religion: Volume One. trans. Philip Krapp. Baltimore: Johns Hopkins University Press, σσ. 320–321Τίτος Λίβιος, Ab urbe condita 24.10.9 Οι Ρωμαίοι ταύτιζαν τον Βουλκάνους με τον Έλληνα θεό των μεταλλουργών Ήφαιστο, συνδέθηκε όπως και ο Έλληνας ομόλογος του στην εποικοδομητική χρήση της φωτιάς στην Μεταλλοτεχνία. Ένα θραύσμα από Ελληνικό αγγείο που απεικονίζει τον Ήφαιστο βρέθηκε σε μια εορτή Βουλκαναλίων του 6ου αιώνα π.Χ., αυτό δείχνει ότι οι δύο θεοί εορτάζονταν ταυτόχρονα την ίδια μέρα.Beard, Mary; John North; Simon Price (1998). Religions of Rome Volume 2: A Sourcebook. Cambridge: Cambridge University Press. σσ. Νο. 1.7c 

Ο Βουλκάνους είχε ισχυρότατη σχέση με τον Ήφαιστο στο θέμα της καταστροφικής φύσης της φωτιάς, για αυτό οι ικεσίες των οπαδών του στις λατρείες του επικεντρώθηκαν στο θέμα της προστασίας από το συγκεκριμένο καταστροφικό φυσικό φαινόμενο.Georges Dumézil (1996) [1966]. Archaic Roman Religion: Volume One. trans. Philip Krapp. Baltimore: Johns Hopkins University Press, σσ. 320–321Τίτος Λίβιος, Ab urbe condita 24.10.9 Η τέλεση της εορτής των "Βουλκαναλίων" γινόταν της 23η του Αυγούστου, ημερομηνία στην οποία η μεγάλη καλοκαιρινή ζέστη έθετε σε κίνδυνο την καλλιέργεια και τους σιτοβολώνες σε καταστροφή από φωτιά.Georges Dumézil (1996) [1966]. Archaic Roman Religion: Volume One. trans. Philip Krapp. Baltimore: Johns Hopkins University Press, σσ. 320–321W. Warde Fowler (1899). The Roman Festivals of the Period of the Republic: An Introduction to the Study of the Religion of the Romans. London: Macmillan and Co. σσ. 123–124, 209–211 Στην διάρκεια της εορτής οι συμμέτοχοι άναβαν τεχνητές φωτιές και έριχναν μέσα μικρά ζώα όπως Ψάρια ζωντανά ως θυσία με στόχο να εξευμενίσουν τους θεούς.Sextus Pompeius Festus, On the Meaning of Words, s.v. "piscatorii ludi Archived 2012-10-26 at the Wayback Machine"; Varro, On the Latin Language 6.3 Τα "Βουλκανάλια" ήταν μια από τις τέσσερις εορτές που τελούνταν το δεύτερο ήμισυ του Αυγούστου, συσχετίζονταν με τις αντίστοιχες αγροτικές εορτές οι οποίες τελούνταν το δεύτερο ήμισυ του προηγούμενου μήνα Ιουλίου. Οι αγροτικές εορτές του Ιουλίου είχαν σχέση με την φύση και τα πόσιμα νερά στα οποία υπήρχε ανεπάρκεια, του Αυγούστου είχαν σχέση με την αποθήκευση των τροφών επειδή τότε επικρατούσαν ισχυροί άνεμοι και υπήρχε μεγάλος κίνδυνος πυρκαγιάς. Την περίοδο των Βουλκαναλίων επίσης πολλοί άνθρωποι κρεμούσαν τα ρούχα και τα υφάσματα τους κάτω από τον ήλιο, πιθανότατα το έθιμο αυτό αφορά την σχέση του Ηφαίστου με τον θεοποιημένο ήλιο.Paulinus of Nola Letters XXXII, 139G. Dumezil Fetes romaine d'étè et d'automne Paris Gallimard 1975; It. transl. Feste Romane Genova Il Melangolo 1979, σ. 60 Ένα επιπλέον έθιμο που τηρούσαν στην διάρκεια της εορτής ήταν το άναμμα ενός κεριού με στόχο να εξευμενίσει ο Βουλκάνους την ευεργετική χρήση της φωτιάς.Πλίνιος ο Νεότερος, Letters III, 5 Ο υπεύθυνος για την λατρεία του θεού ήταν ο "μάγος Βουλκανάλης", τελούσε μια φορά του χρόνου στις Καλένδες του Μαΐου θυσία στην θεά Μαία.Μακρόβιος, "Σατουρνάλια 1" 12,18; Aulus Gellius Noctes Atticae XIII 23, 2 Ο Βουλκάνους ήταν ένας από τους θεούς που εξευμενίστηκαν στην μεγάλη πυρκαγιά της Ρώμης επί Νέρωνα (64 μ.Χ.).Τάκιτος, "Χρονικά", 15.44.1 Ο Δομιτιανός ίδρυσε έναν νέο βωμό προς τιμή του Βουλκάνους στον Κυρηνάλιο λόφο, στην περιοχή του βωμού προστέθηκαν στις θυσίες ένας κόκκινος ταύρος και ένας κόκκινος αγριόχοιρος.Τάκιτος, "Χρονικά", 15.44.1Inscriptiones Latinae Selectae 4914, translated by Robert K. Sheark. (1988). The Roman Empire: Augustus to Hadrian. Translated Documents of Greece and Rome. Cambridge: Cambridge University Press, σ. 99

Τοπικοί θρύλοι

Η λατρεία των "Βουλκαναλίων" γινόταν κυρίως έξω από την πόλη με πρώτο στόχο να αποφύγουν τον κίνδυνο πυρκαγιάς η οποία θα έβαζε σε κίνδυνο τα αποθηκευμένα σιτηρά.Πλούταρχος, "Questiones Romanae" 47; Βιτρούβιος, "De architectura" I,7,1 Ο δεύτερος λόγος ήταν ώστε σε περίπτωση κινδύνου από εχθρικές επιδρομές να μπορέσουν να κατευθύνουν την πυρκαγιά εναντίον του εισβολέα, για αυτό διάλεγαν την κατάλληλη τοποθεσία. Η τακτική αυτή φαίνεται στο γεγονός ότι αφιερώθηκαν σε μια εορτή στον θεό τα όπλα των εχθρών τους καθώς και οι επιζώντες στρατηγοί.Reid Byers, The Private Library: The History of the Architecture and Furnishing of the Domestic Bookroom, 2021, σ. 53 Οι τελετές συνδέθηκαν από τους ιστορικούς  με την αμυντική φωτιά σύμφωνα με την "θεωρία των τριών Βεδικών θυσιαστικών πυρών".G. Dumezil La religion romaine archaique Paris, 1974, part 2, chap. 2; It. tr. Milan 1977, σσ. 277–280 Στην διάρκεια της εορτής λειτουργούσαν τρεις βωμοί, ο πρώτος ήταν ο βωμός του γαιοκτήμονα τον οποίο θεωρούσαν ως την έδρα με την οποία θα μπορούσε να συνδεθεί ο ουρανός με την γη. Ο δεύτερος ήταν ο βωμός της θυσίας με τον οποίο μεταφερόταν η προσφορά από την γη στον ουρανό. Ο τρίτος ήταν ο αμυντικός βωμός, βρισκόταν στο νότιο τμήμα του λατρευτικού χώρου, σε κατάλληλο σημείο για προστασία από εχθρικές επιδρομές. Ο Βουλκάνους συνδέεται επίσης σύμφωνα με παραλλαγές του μύθου με την ανδρική ικανότητα για νομιμοποίηση. Ο τρομερός ληστής Κάκος ιδρυτής της Πραινέστης τον οποίο σκότωσε ο Ηρακλής θεωρείται γιος του Βουλκάνους, σύμφωνα με τον θρύλο μεταμορφώθηκε σε τέρας που ζούσε στον Αβεντίνο λόφο.Κάτων ο Πρεσβύτερος, "Origines", Θραύσμα 65Βιργίλιος, Αινειάδα, VIII 198 Ο έκτος βασιλιάς της Ρώμης Σέρβιος Τύλλιος θεωρείται επίσης σύμφωνα με τους περισσότερους μελετητές γιος του Ηφαίστου αν και επίσημα ο πατέρας του ήταν άγνωστος.Πλούταρχος, Romulus II 3–6 Πολλοί σχολιαστές θεωρούν ότι ο άγνωστος θεός που άφησε έγκυες την Φορτούνα Πριμιγένια στην Πραινέστη και την Φερόνια στην Ταρρακινή ήταν ο Βούλκανους, στην περίπτωση αυτή θεωρείται ο πατέρας του Γιούπιτερ.Jacqueline Champeaux Fortuna, I, Fortuna dans la religion romaine archaique Rome, 1982; A. Mastrocinque Romolo. La fondazione di Roma tra storia e leggenda Este, 1993 Η άποψη έρχεται σε αντίθεση με τον επίσημο Ρωμαϊκό μύθο ο οποίος θεωρεί την Φορτούνα κόρη του Γιούπιτερ και την μητέρα του Οπς επίσης ως "Πριμιγένια". Σε όλες τις περιπτώσεις η γονιμότητα του θεού σχετίζεται με την φωτιά από την οικιακή εστία. Η μητέρα του γίγαντα Κάκου έμεινε έγκυος όταν έπεσε στην μήτρα της μια σπίθα από την οικιακή εστία της φωτιάς στην οποία καθόταν κοντά.Βιργίλιος, Αινειάδα, VII 680 

Η μητέρα του Σέρβιου Τύλλου Οκρισία έμεινε έγκυος από ένα θαυματουργικό ανδρικό όργανο το οποίο εμφανίστηκε με θαυματουργικό τρόπο στις στάχτες της οικιακής εστίας στην οποία καθόταν κοντά.Βιργίλιος, Αινειάδα, VII 680 Η σύζυγος του βασιλέως Ταρκύνιου Τανακύλλα ενθουσιάστηκε από το γεγονός και την παρέλαβε στην υπηρεσία της.Οβίδιος "Fasti" VI 627 Ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος αναφέρει την ίδια ιστορία αλλά καταγράφει τον άγνωστο πατέρα του παιδιού ως "Λαρ Φαμιλιάρις".Πλίνιος ο Πρεσβύτερος, "Φυσική Ιστορία", XXXVI 204 Η θεϊκή καταγωγή του παιδιού αναγνωρίστηκε όταν το κεφάλι του περιστοιχίστηκε την ώρα που κοιμόταν από φλόγες υπό μορφή στεφανιού και έμεινε άθικτο.Οβίδιος "Fasti" VI 625–636 Οι αναλυτικότερες μελέτες των μύθων καταλήγουν σύμφωνα με τον αρχαιολόγο Αντρέα Κανταρίνι στο συμπέρασμα ότι ο Κάκος και η Κάκα ήταν γιοι του Βουλκάνους με μια τοπική θεότητα ή τον Βουλκάνους όπως προκύπτει στην περίπτωση του Κάκου. Ο Κάκος και η Κάκα ήταν παρόντες σε όλες τις μεταλλουργικές εργασίες του Βουλκάνους και της Βέστα. Οι θρύλοι οι οποίοι χρονολογούνται πριν αστικοποιηθεί το Λάτιο είναι σαφείς, σε θεϊκό επίπεδο ο ίδιος ο Βουλκάνους με μια παρθένα γεννά τον Γιούπιτερ, σε ανθρώπινο επίπεδο γεννά έναν βασιλιά με μια τοπική παρθένα.Andrea Carandini La nascita di Roma Turin, 1997, σ. 52 Η πρώτη αναφορά για την σχέση ανάμεσα στον Βουλκάνους και την Βέστα καταγράφεται σε μια κοινή μεταξύ τους εορτή (217 π.Χ.), τα ιερά τους βρίσκονταν επίσης σε κοντινή απόσταση. Ο Διονύσιος ο Αλικαρνασσεύς έγραψε ότι τις δύο λατρείες εισήγαγε στην Ρώμης ο βασιλεύς των Σαβίνων Τίτος Τάτιος με στόχο να εκπληρώσει έναν όρκο που είχε δώσει πριν από μια μάχη.Διονύσιος ο Αλικαρνασσεύς, "Ρωμαικές αρχαιότητες" II 50, 3 Ο μετέπειτα μεγάλος συγγραφέας  Μάρκος Τερέντιος Βάρρων επιβεβαιώνει το γεγονός.Μάρκος Τερέντιος Βάρρων, "Lingua Latina", V 73

Παραπομπές

Πηγές

Beard, Mary; John North; Simon Price (1998). Religions of Rome Volume 2: A Sourcebook. Cambridge: Cambridge University Press
Cato Censor Origines fragment 65, cited in Scholia Veronensia ad Aeneidem VII 681
Georges Dumézil (1996) [1966]. Archaic Roman Religion: Volume One. trans. Philip Krapp. Baltimore: Johns Hopkins University Press
Larousse Desk Reference Encyclopedia, The Book People, Haydock, 1995
Jacqueline Champeaux Fortuna, I, Fortuna dans la religion romaine archaique Rome, 1982
Thomaidis, Konstantinos; Troll, Valentin R.; Deegan, Frances M.; Freda, Carmela; Corsaro, Rosa A.; Behncke, Boris; Rafailidis, Savvas (2021).
W. W. Skeat Etymological Dictionary of the English Language New York 1963 (first published in 1882)

Εξωτερικοί σύνδεσμοι


Κατηγορία:Θεοί της Ρωμαϊκής μυθολογίας
Κατηγορία:Θεότητες της μεταλλουργίας
Κατηγορία:Θεότητες της φωτιάς