Αρέθας

Ο Αρχιεπίσκοπος Καισαρείας Αρέθας θεωρείται ένας από τους διαπρεπέστερους λογίους της Μεσοβυζαντινής περιόδου, και από τους πρωτεργάτες της αναβίωσης των κλασικών σπουδών στο ΒυζάντιοΈνθετο εφημερίδας «Δημοκρατία», Δημοκρατία & Ορθοδοξία, Κυριακή 4 Νοεμβρίου 2012, σελ 8.. Οι κώδικες που δημιούργησε ο ίδιος, που περιείχαν τα σχόλιά του, θεωρούνται ότι διέσωσαν πολλά αρχαία κείμενα, συμπεριλαμβανομένων έργων του Πλάτωνα και των «εἰς ἑαυτόν» του Μάρκου Αυρηλίου.

 Βίος 
Ο Αρέθας γεννήθηκε στην Πάτρα γύρω στο 850. Αφού σπούδασε αρχικά στη γενέτειρά του πρέπει να βρέθηκε σχετικά νωρίς στην Κωνσταντινούπολη, όπου και πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του. Ήταν μαθητής του Πατριάρχη Φωτίου. Σπούδασε στο Πανδιδακτήριο και πιθανότατα έγινε κληρικός μετά το 888. Το 903, επί Πατριάρχου Νικολάου Α΄ Μυστικού, χειροτονήθηκε Αρχιεπίσκοπος Καισαρείας. Λόγω της θέσης της Αρχιεπισκοπής του ως πρωτόθρονης του Πατριαρχείου, παρέμεινε στην Κωνσταντινούπολη κατά το μεγαλύτερο διάστημα.

Συμμετείχε ενεργά στην πολιτική της Αυλής, και ενεπλάκη στη διαμάχη για το σκάνδαλο που δημιουργήθηκε, όταν ο αυτοκράτορας Λέων ΣΤ΄ προσπάθησε να παντρευτεί για τέταρτη φορά, αφού οι τρεις πρώτες του γυναίκες πέθαναν αφήνοντάς τον χωρίς κληρονόμο. Παρά τη φήμη του ως μελετητή, ο Αρέθας περιγράφεται ως «... στενόμυαλος, κακός ... νοσηρά φιλόδοξος και απολύτως αδίστακτος...».

Πέθανε σε μεγάλη ηλικία γύρω στο 944.

 Έργο
Υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους εκδότες κλασικών και εκκλησιαστικών κειμένων, και θεωρείται κάτοχος μιας από τις μεγαλύτερες βιβλιοθήκες του καιρού του, αποτελούμενη από χιλιάδες έργα της κλασσικής αρχαιότητας και της πρωτοχριστιανικής περιόδου. Επιμελήθηκε και χρηματοδότησε τη μεταγραφή μεγάλου αριθμού χειρογράφων από τη Μεγαλογράμματη στη μικρογράματη γραφή, σε πολλά από τα οποία σώζονται ιδιόχειροι σχολιασμοί. Αν και το έργο του στερείται πρωτοτυπίας, θεωρείται εντούτοις πολύ σημαντικό, διότι διασώζει πολλά έργα που αλλιώς θα είχαν χαθεί. Ενδεικτικά μπορεί να αναφερθεί πως τα έργα των απολογητών του 2ου και του 3ου αιώνα σώζονται μόνο σε χειρόγραφα προερχόμενα από τη βιβλιοθήκη του. Προϊόντα τού εργαστηρίου του βρίσκονται στις κυριότερες βιβλιοθήκες του κόσμου, όπως στο Βατικανό, το Παρίσι, το Λονδίνο, τη Μόσχα και αλλού.

Συνέταξε σχόλια για την Αποκάλυψη, για τα οποία έκανε αξιοσημείωτη χρήση του παρόμοιου έργου τού προκατόχου του, Ανδρέα Καισαρείας. Εκτυπώθηκε για πρώτη φορά το 1535 ως προσάρτημα των έργων του ΟικουμένιουΒρίσκεται στην Patrologia Graeca, τόμ. 106, 493.. Ο Albert Ehrhard τείνει στην άποψη ότι έγραψε και άλλα σχόλια. Στο ενδιαφέρον του για την πρώιμη χριστιανική βιβλιογραφία, που του κέντρισε ίσως ο προκάτοχός του Ανδρέας, χρωστάμε τον Arethas Codex, μέσω του οποίου έχουν, σε μεγάλο βαθμό, φτάσει σε εμάς τα κείμενα σχεδόν όλων των προ-Νικαίας Ελλήνων χριστιανών απολογητώνOtto Bardenhewer, Patrologie, 40..


Είναι επίσης γνωστός ως σχολιαστής του Πλάτωνα και του Λουκιανού. Το περίφημο χειρόγραφο του Πλάτωνα (Codex Clarkianus), που μεταφέρθηκε από την Πάτμο στο Λονδίνο, αντιγράφηκε με εντολή του Αρέθα. Άλλα σημαντικά ελληνικά χειρόγραφα, π.χ. του ΕυκλείδηL.D. Reynolds and Nigel G. Wilson, Scribes and Scholars 2η έκδ. (Oxford, 1974) σελ. 57, του ρήτορα Αριστείδη, και ίσως και του Δίονος του Χρυσοστόμου, οφείλονται σε αυτόν. Ο Καρλ Κρουμπάχερ τονίζει την αγάπη του για την αρχαία κλασική ελληνική φιλολογία και τις αρχικές πηγές της χριστιανικής θεολογίας.

Τα έργα του Αρέθα περιλαμβάνουν επίσης τις παλαιότερες γνωστές αναφορές «εἰς ἑαυτόν», που γράφτηκε περί το 175 μ.Χ. από τον Ρωμαίο αυτοκράτορα Μάρκο Αυρήλιο. Ο Αρέθας παραδέχεται ότι έχει σε μεγάλο βαθμό το έργο σε επιστολές του προς τον Βυζαντινό Αυτοκράτορα Λέοντα ΣΤ΄ Σοφό, καθώς και σε σχόλιά του στον Λουκιανό και τον Δίονα Χρυσόστομο. Στον Αρέθα πιστώνεται η επαναφορά των «εἰς ἑαυτόν» στον δημόσιο λόγο.

Μέχρι τον 19ο αιώνα, οι μελετητές πίστευαν ότι υπήρχε παλαιότερος Αρέθας, επίσης αρχιεπίσκοπος της Καισάρειας, ο οποίος είχε γράψει τα έργα για την Αποκάλυψη, γύρω στο έτος 540. Οι σύγχρονοι μελετητές πιστεύουν ότι αυτό είναι λανθασμένο, και υπήρχαν μόνο ένας ΑρέθαςSmith, William. A Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology, "Aretas"..

 Παραπομπές 

Πηγές

Περαιτέρω ανάγνωση
 Σ. Β. Κουγέας, Ὁ Καισαρείας Ἀρέθας καὶ τὸ ἔργον αὐτοῦ, Αθήναι 1913.
 Paul Lemerle, Le premier humanisme byzantin, Paris 1971.
 Tusculum-Lexikon

Κατηγορία:Μητροπολίτες Καισαρείας
Κατηγορία:Βυζαντινοί λόγιοι
Κατηγορία:Βυζαντινοί του 9ου αιώνα
Κατηγορία:Βυζαντινοί του 10ου αιώνα
Κατηγορία:Επίσκοποι του 10ου αιώνα