Ελάτη

Η Ελάτη (Abies) είναι γένος 48–55 ειδών αειθαλών κωνοφόρων της οικογένειας Pinaceae. Βρίσκονται σε μεγάλο μέρος της Βόρειας και Κεντρικής Αμερικής, της Ευρώπης, της Ασίας και της Βόρειας Αφρικής, σε βουνά ποικίλων ειδών. Οι ελάτες σχετίζονται στενά με τους κέδρους (Cedrus)· οι λεγόμενες ψευδοελάτες ανήκουν στο γένος Ψευδοτσούγκα.

Είναι όλες  δέντρα, που φθάνουν σε ύψος 10–80 m και διαμέτρους κορμού 0,5–4 m σε ώριμη ηλικία. Οι ελάτες μπορούν να διακριθούν από άλλα μέλη της οικογένειας π.χ  των πεύκων από τα βελονοειδή τους φύλλα που είναι προσαρμοσμένα σε μικρά κλαδιά με μια βάση η οποία προσομοιάζει μια μικρή βεντούζα και από τους όρθιους κυλινδρικούς κώνους μήκους 5–25 cm, που αποσυντίθενται όταν ωριμάσουν ώστε να απελευθερώσουν τους φτερωτούς καρπούς. Η ταυτοποίηση των ειδών βασίζεται στο μέγεθος και την κατανομή των φύλλων, το μέγεθος και το σχήμα των κώνων, και στο αν οι κλίμακες των φύλλων του μίσχου στους κώνους είναι μακριά και εξέχουν ή κοντά και κρυμμένα μέσα στον κώνο. 

 Ταξινόμηση 

 Section Abies (κεντρική, νότια & ανατολική Ευρώπη, Μικρά Ασία)
Abies alba—Λευκή ελάτη
Abies nebrodensis—Sicilian Fir
Abies borisii-regis—Bulgarian Fir
Abies cephalonica—Κεφαλληνιακή ελάτη
Abies nordmanniana—Ελάτη η νορντμάννειος ή Καυκάσια ελάτη
Abies nordmanniana υποείδος του τρωικού ίππου (equi-trojani)—Kazdağı Fir, Τουρκική ελάτη
Abies nordmanniana υποείδος bornmülleriana—Uludağ Fir
Abies pinsapo—Spanish Fir
Abies pinsapo ποικ. marocana—Moroccan Fir
Abies numidica—Algerian Fir
Abies cilicica—Syrian Fir

 Section Balsamea (Τάιγκα|βόρειο δάσος Ασία, Βόρεια Αμερική και όρη νοτιότερα)
Abies fraseri—Fraser Fir
Abies balsamea—Ελάτη η βαλσαμική
Abies balsamea ποικ. phanerolepis—Bracted Balsam Fir
Abies lasiocarpa—Subalpine Fir
Abies lasiocarpa ποικ. arizonica—Corkbark Fir
Abies lasiocarpa ποικ. bifolia—Subalpine Fir Βραχοδών Ορέων
Abies sibirica—Siberian Fir
Abies sibirica ποικ. semenovii— 
Abies sachalinensis—Sakhalin Fir
Abies koreana—Korean Fir
Abies nephrolepis—Khinghan Fir
Abies veitchii—Veitch's Fir
Abies veitchii ποικ. sikokiana—Shikoku Fir

 Section Grandis (δυτική Βόρεια Αμερική έως Μεξικό και Γουατεμάλα, πεδινές περιοχές στα βόρεια, μέτρια υψόμετρα στο νότο)
Abies grandis—Grand Fir ή Giant Fir
Abies grandis ποικ. idahoensis—Interior Grand Fir ή Giant Fir
Abies concolor—White Fir
Abies concolor υποείδος lowiana—Low's White Fir
Abies durangensis—Durango Fir
Abies durangensis ποικ. coahuilensis—Coahuila Fir
Abies flinckii—Jalisco Fir
Abies guatemalensis—Guatemalan Fir

 Section Momi (ανατολική & κεντρική Ασία, Ιμαλάια, γενικά σε πεδινά έως μέτρια υψόμετρα)
Abies kawakamii—Taiwan Fir
Abies homolepis—Ελάτη Νίκο
Abies recurvata—Min Fir
Abies recurvata ποικ. ernestii—Min Fir
Abies firma—Momi Fir
Abies beshanzuensis—Baishanzu Fir
Abies holophylla—Manchurian Fir
Abies chensiensis—Shensi Fir
Abies chensiensis υποείδος salouenensis—Salween Fir
Abies pindrow—Pindrow Fir
Abies ziyuanensis—Ziyuan Fir
 Section Amabilis (Όρη ακτών Ειρηνικού, Βόρεια Αμερική και Ιαπωνία, σε όρη με υψηλή βροχόπτωση)
Abies amabilis—Pacific Silver Fir
Abies mariesii—Maries' Fir

 Section Pseudopicea (Σινο-Ιμαλάια όρη, σε μεγάλο υψόμετρο)
Abies delavayi—Delavay's Fir
Abies delavayi ποικ. nukiangensis—
Abies delavayi ποικ. motuoensis—
Abies delavayi υποείδος fansipanensis—
Abies fabri—Faber's Fir
Abies fabri υποείδος minensis—
Abies forrestii—Forrest's Fir
Abies chengii—Cheng's Fir
Abies densa—Bhutan Fir
Abies spectabilis—East Himalayan Fir
Abies fargesii—Farges' Fir
Abies fanjingshanensis—Fanjingshan Fir
Abies yuanbaoshanensis—Yuanbaoshan Fir
Abies squamata—Flaky Fir
Abies webbiana-Talispatra

 Section Oiamel (Κεντρικό Μεξικό, σε μεγάλο υψόμετρο)
Abies religiosa—Sacred Fir
Abies hickelii—Hickel's Fir
Abies hickelii ποικ. oaxacana—Oaxaca Fir

 Section Nobilis (δυτικές Ηνωμένες Πολιτείες, σε μεγάλα υψόμετρα)
Abies procera—Noble Fir
Abies magnifica—Red Fir
Abies magnifica ποικ. shastensis—Shasta Red Fir

 Section Bracteata (ακτές Καλιφόρνιας)
Abies bracteata—Bristlecone Fir
 Section Incertae sedis
Abies milleri—(Εξαφανισμένο) Πρώιμη Ηώκαινο

 Βιολογικές ιδιότητες 
Η ελάτη είναι δέντρο ύψους 15-60 μέτρων, ανάλογα με το είδος, με στενή κόμη, καλό κορμό και λεπτά κλαδιά. Τα φύλλα είναι επίπεδα. Το ριζικό της σύστημα χαρακτηρίζεται ως μέτριο βαθύ και έντονο. Η έναρξη της σπερμοπαραγωγής γίνεται σε ηλικία 20-50 ετών και φτάνει στο μέγιστο της σε ηλικία 60-100 ετών. Οι σπόροι της έχουν μικρή φυτρωτική ικανότητα και η φύτρωση τους γίνεται 2-4 εβδομάδες μετά τη σπορά. Η αύξηση της σε ύψος γίνεται πολύ αργά και φτάνει στο μέγιστο στην ηλικία των 40-60 ετών. Η διάρκεια ζωής της είναι από 300 ως 500 έτη.

 Σταθμολογικές απαιτήσεις 
Η ελάτη είναι είδος σκιόφυτο και αντέχει σε σκίαση 50 με 100 έτη, ενώ, αν ελευθερωθεί, έχει τη δυνατότητα να αναπτύσσεται γρήγορα. Συναντάται σε εδάφη πλούσια σε οργανική ύλη και θρεπτικά συστατικά. Τα είδη της ελάτης απαντώνται στη ζώνη οξιάς-ελάτης και είναι προσαρμοσμένα στο ορεινό μεσογειακό κλίμα.

 Κίνδυνοι και εχθροί 
Είναι ευπαθής στους όψιμους παγετούς και στα χιόνια. Προσβάλλεται από τον ιξό (Viscum album) και από σηψιρριζίες όπως Armelaria melea, Agrobacterium tumefaciens κλπ.
Επίσης δημιουργούνται προβλήματα από ζώα όπως τα γίδια, τα πρόβατα, το ζαρκάδι και ο σκίουρος που τρώει τους σπόρους των κουκουναριών. Επίσης καταναλώνονται από τις κάμπιες κάποιων λεπιδόπτερων.

 Σημειώσεις 

 Βιβλιογραφία 
Philips, Roger. Trees of North America and Europe, Random House, Inc., New York ISBN 0-394-50259-0, 1979.

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

  Abies at The Gymnosperm Database
  Michael P. FRANKIS CONE COLLECTION: Abies at the Arboretum de Villardebelle—images of cones of selected species

Κατηγορία:Δασική οικολογία
Κατηγορία:Δενδροκομία
Κατηγορία:Δέντρα
Κατηγορία:Πευκοειδή
Κατηγορία:Γένη φυτών