Λάικα

Η Λάικα (στα ρώσσικα Лайка, "Αυτή που γαβγίζει", 1954 - 3 Νοεμβρίου 1957) ήταν μία σκυλίτσα που χρησιμοποιήθηκε στο Σοβιετικό Διαστημικό Πρόγραμμα. Στις 3 Νοεμβρίου 1957, έγινε ο πρώτος ζωντανός οργανισμός που μπήκε σε τροχιά γύρω από τη Γη, επιβαίνοντας τον τεχνητό δορυφόρο Σπούτνικ 2.

 Το σύντομο ταξίδι της Λάικα 

 Πριν τη πτήση 
Η Λάικα γεννήθηκε περίπου το 1954 στη Μόσχα και ήταν αδέσποτο ημίμαιμο σκυλί, ράτσας Χάσκυ-Σπιτς. Μόλις επιλέχθηκε για να γίνει πειραματόζωο της Σοβιετικής Διαστημικής Υπηρεσίας, ήταν πιθανώς τριών ετών. Η επιλογή ενός αδέσποτου ήταν σκόπιμη, ώστε να έχει συνηθίσει στο κρύο και την πείνα και να μπορεί να αντεπεξέλθει ευκολότερα τυχόν δυσμενείς καταστάσεις κατά την πτήση. Το όνομά της στην αρχή ήταν Κουντριάβκα (- "Μικρή Σγουρομάλλα/Κατσαρομάλλα") ενώ τη φώναζαν και Αλμπίνα (- "Λευκή"), Ζούτσκα (- "Ζουζουνάκι") και Λιμοντσίκ (- "Λεμονάκι").

 Εκπαίδευση 
Πέρασε μία σχετική εκπαίδευση εξοικείωσης με περιορισμένους χώρους και με τους θόρυβους και την επιτάχυνση της εκτόξευσης και στις 3 Νοέμβριου 1957 (για να γιορταστεί η 40-ή επέτειος της Ρωσικής Επανάστασης) εκτοξεύτηκε με το Σπούτνικ 2.

 Πτήση 
μικρογραφία|Η αυθεντική διαστημική στολή που φορούσε η Λάικα όταν ταξίδεψε στο διάστημα στις 3 Νοεμβρίου 1957. Η διαστημική στολή εκτίθεται σήμερα στο Διαστημικό Μουσείο της Μόσχας.
Το Σπούτνικ 2 είχε σχεδιαστεί και κατασκευαστεί στα γρήγορα, σε μόλις ένα μήνα, καθώς ο Νικίτα Χρουστσόφ είχε δώσει ρητή εντολή να προλάβει να εκτοξευτεί ο δορυφόρος στην επέτειο της Ρωσικής Επανάστασης. Ως αποτέλεσμα, αντίθετα με τους μεταγενέστερους σοβιετικούς δορυφόρους, δεν είχε προλάβει να σχεδιαστεί και για ασφαλή επανείσοδο στην ατμόσφαιρα και έτσι η Λάικα ήταν καταδικασμένη απ' τη στιγμή που άρχισε το ταξίδι της.

Το σχέδιο ήταν να μείνει ζωντανή επί 10 μέρες σε τροχιά, τρεφόμενη με ένα τζελ που περιείχε θρεπτικά συστατικά, και ύστερα να της γίνει ευθανασία, με δηλητήριο που είχε τοποθετηθεί στο τζελ που θα κατανάλωνε τη δέκατη ημέρα. Οι αισθητήρες που ήταν τοποθετημένοι πάνω της έδειξαν ότι επιβίωσε από την εκτόξευση, παρουσίασε όμως σύμφωνα με αμερικανικό έγγραφο, ταχυκαρδία και ταχύπνοια, με τους παλμούς της να φθάνουν τους τριπλάσιους από το κανονικό, λόγω του φόβου και να επανέρχονται σε κανονική κατάσταση μετά από πολλή ώρα.

Επειδή ακριβώς το Σπούτνικ 2 είχε κατασκευαστεί πολύ γρήγορα και πρόχειρα, προκειμένου να προλάβει την επέτειο της Επανάστασης, λίγο μετά την επιτυχή τοποθέτηση σε τροχιά γύρω από τη Γη παρουσιάστηκε μία βλάβη στο σύστημα θερμομόνωσης και εξαερισμού, με αποτέλεσμα η θερμοκρασία στον χώρο που βρισκόταν η Λάικα να φτάσει ή ίσως και ξεπεράσει τους 40 βαθμούς Κελσίου. Καθώς ο οργανισμός των σκύλων δεν μπορεί να αντέξει τέτοια υπερθέρμανση, λόγω έλλειψης ιδρωτοποιών αδένων, η Λάικα πέθανε από έναν συνδυασμό θερμοπληξίας, καταπόνησης και ακραίου στρες, σε 5 έως 7 ώρες μετά την εκτόξευση, αφού είχε συμπληρώσει 4 τροχιές γύρω από τη Γη. Το Σπούτνικ 2 εξαερώθηκε κατά την επανείσοδό του στην ατμόσφαιρα στις 14 Απριλίου 1958, μετά από 2.570 τροχιές γύρω από τη Γη.

Εκτός από τον πρώτο ζωντανό οργανισμό σε τροχιά, έγινε έτσι και το πρώτο θύμα της εξερεύνησης του διαστήματος. Η πτήση της όμως απέδειξε ότι οι ζωντανοί οργανισμοί μπορούσαν να επιβιώσουν από μια εκτόξευση και από τις συνθήκες που επικρατούν σε τροχιά και έδωσε τα πρώτα στοιχεία για το πως συμπεριφέρονται τα έμβια όντα στο διάστημα. Παρόλα αυτά, ο τότε εκπαιδευτής της, Όλεγκ Γκαζένκο, το 1998 δήλωσε ότι «Όσο ο καιρός περνάει, μετανιώνω όλο και πιο πολύ γι' αυτό που έκανα. Αυτά που μάθαμε από αυτή την αποστολή δεν ήταν τόσα ώστε να δικαιολογούν το θάνατο του σκυλιού».

 Λαϊκή απήχηση 
μικρογραφία|182x182εσ|Γραμματόσημο της Αλβανίας του 1957 με τη Λάικα.
Το σύντομο ταξίδι της Λάικα, την έκανε ένα από τα πιο διάσημα σκυλιά του κόσμου. Απεικονίστηκε σε γραμματόσημα σε πολλές χώρες, και μάρκες από τσιγάρα και σοκολάτες είχαν το όνομά της. 

Τις τελευταίες δεκαετίες, έχει γίνει και όνομα συγκροτημάτων και τραγουδιών. Τον Νοέμβριο του 1997, σαράντα χρόνια μετά την πτήση της Λάικα, ένα μνημείο ανεγέρθηκε προς τιμήν της στην Αστρόπολη, το κέντρο εκπαίδευσης των Σοβιετικών κοσμοναυτών στο Όμπλαστ της Μόσχας, κοντά στην πόλη της Μόσχας. Σε μία γωνιά του μνημείου υπάρχει και η εικόνα της Λάικα.
μικρογραφία|200x200εσ|Το σημείο που η ΝΑΣΑ ανεπίσημα ονόμασε Λάικα στον Άρη, 2005.
Κατά τη διάρκεια της αρειανής αποστολής του Opportunity της ΝΑΣΑ, τον Μάρτιο του 2005 η υπηρεσία έδωσε ανεπίσημα την ονομασία «Λάικα» σε ένα σημείο εντός ενός κρατήρα στον Άρη.

Η Λάικα χρησιμοποιήθηκε επίσης το 2025 στον Διαγωνισμό τραγουδιού Eurovision από την Ιρλανδία, η οποία εκπροσωπούταν από την τραγουδίστρια Emmy. Το τραγούδι λέγεται  και μιλάει για ένα πάρτυ που εύχεται η Emmy στην Λάικα να περνάει στο διάστημα.

Τον Νοέμβριο του 2025, παρουσιάστηκε στην στρατιωτική άσκηση «Αίσιος Οιωνός 2025» των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων και το μη επανδρωμένο όχημα εδάφους (UGV) του Τμήματος Αεροδιαστημικής του ΕΚΠΑ ονόματι «Λάικα», προς τιμήν της σκυλίτσας.

 Δείτε επίσης 
 Σπούτνικ 2
 Εξερεύνηση του διαστήματος

Παραπομπές

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Ηχογράφηση των παλμών της καρδιάς της Λάικα κατά τη διάρκεια της πτήσης
 Ακούστε την συμμετοχή της Emmy για την Eurovision του 2025

Κατηγορία:Σοβιετικό διαστημικό πρόγραμμα
Κατηγορία:Διάσημα ζώα
Κατηγορία:Σκύλος
Κατηγορία:Eurovision