Βλάστη

Η Βλάστη, γνωστή και με τις παλαιότερες ονομασίες Μπλάτσι και Βλάτσι, είναι ορεινός οικισμός της Ελλάδας, γεωγραφικά ενταγμένος στο διαμέρισμα της Μακεδονίας και διοικητικά στην Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας. Αποτελεί την έδρα της Δημοτικής Ενότητας Βλάστης του Δήμου Εορδαίας, στην Περιφερειακή Ενότητα Κοζάνης. Ο οικισμός είναι κτισμένος στους πρόποδες του όρους Ασκίου, σε υψόμετρο περίπου 1.180 μ. από την επιφάνεια της θάλασσας, στοιχείο που επηρεάζει καθοριστικά τη γεωμορφολογία, την οικονομική δραστηριότητα και τον πολιτισμό της περιοχής. Σύμφωνα με την απογραφή του 2021, έχει πληθυσμό 326 κατοίκους. Κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας, η Βλάστη γνώρισε αξιοσημείωτη άνθηση, αναδεικνυόμενη σε ένα από τα μεγαλύτερα κεφαλοχώρια της Δυτικής Μακεδονίας και σε σημαντικό κέντρο του ελληνικού στοιχείου. Απέχει περίπου 24 χλμ. νοτιοδυτικά της Πτολεμαΐδας και 52 χλμ. βορειοδυτικά της Κοζάνης.  

 Ιστορία 
Εικάζεται ότι πριν από τη βυζαντινή περίοδο στη θέση της σημερινής Βλάστης υπήρχε οικισμός· ωστόσο, μέχρι σήμερα δεν έχουν πραγματοποιηθεί αρχαιολογικές έρευνες που να επιβεβαιώνουν την ύπαρξή του. Δεν είναι επίσης γνωστό πότε ακριβώς ιδρύθηκε ο οικισμός, θεωρείται όμως βέβαιο ότι η Βλάστη ιδρύθηκε κατά τον 16ο αιώνα. Μετά την οθωμανική κατάκτηση της Μακεδονίας, Τούρκοι Κόνιαροι εγκαταστάθηκαν στην κοιλάδα των Καϊλαρίων (Πτολεμαΐδας). Ως αποτέλεσμα, οι χριστιανικοί πληθυσμοί της περιοχής αναγκάστηκαν να μετακινηθούν προς τα ορεινά τμήματα, τα οποία ήταν περισσότερο απομονωμένα και λιγότερο προσβάσιμα στην οθωμανική διοίκηση. Υποστηρίζεται πως οι πρώτοι κάτοικοι της Βλάστης ήταν πρόσφυγες από το γειτονικό Σισάνι, το οποίο καταστράφηκε στα μέσα του 16ου αιώνα ύστερα από οθωμανικές επιδρομές. 

Οι Βλαστιώτες είχαν καλλιεργήσει από νωρίς το εθνικό τους φρόνημα και διαχρονικά συμμετείχαν σε πολλούς εθνικοαπελευθερωτικούς αγώνες, με την συμμετοχή τους να ανάγεται πρώτη φορά στην Ναυμαχία της Ναυπάκτου το 1571, ενάντια των Οθωμανών. 

Το 1611 εγκαταστάθηκε στον οικισμό κύμα Βλάχων από την περιοχή της Πίνδου, οι οποίοι είχαν συμμετάσχει στην αποτυχημένη εξέγερση κατά των Οθωμανών με ηγέτη τον Διονύσιο Σκυλόσοφο. Προκειμένου να αποφύγουν τα αντίποινα, κατέφυγαν «στην κατούνα της Μπλάτσας», δηλαδή στις καλύβες που συγκροτούσαν τότε τον οικισμό της Βλάστης. Περί τα τέλη του 17ου αιώνα εγκαταστάθηκε επίσης πληθυσμός προερχόμενος από τον γειτονικό αρχαίο οικισμό του Πεκρεβενίκου.

Η σημαντική ανάπτυξη της Βλάστης ξεκίνησε μετά το 1769, όταν εγκαταστάθηκε εκεί μεγάλο κύμα Βλάχων προσφύγων από τη Μοσχόπολη, η οποία καταστράφηκε από Τουρκαλβανούς εξαιτίας της συμμετοχής των κατοίκων της στα Ορλωφικά. Η εγκατάσταση αυτή συνέβαλε καθοριστικά τόσο στη δημογραφική όσο και στην οικονομική άνθηση του οικισμού, καθώς οι νεοφερμένοι ήταν κατά κύριο λόγο αστοί, ενώ μέρος τους ασχολούνταν με την ημινομαδική κτηνοτροφία. Οι πρόσφυγες αυτοί μετέφεραν στη Βλάστη και το ξυλόγλυπτο τέμπλο τους, το οποίο τοποθετήθηκε στον ναό του Αγίου Νικολάου, γεγονός που συμβολίζει την ένταξή τους και τη σύνδεσή τους με το γηγενές στοιχείο του οικισμού. Σταδιακά, οι κάτοικοι αυτοί εγκατέλειψαν τη βλάχικη γλώσσα και εξελληνίστηκαν γλωσσικά, διαδικασία που ενισχύθηκε από την ανάπτυξη της παιδείας στην περιοχή. Σημαντικό ρόλο σε αυτό διαδραμάτισαν και οι δύο επισκέψεις του Κοσμά του Αιτωλού στη Βλάστη, κατά τις οποίες δίδαξε και ενίσχυσε την ελληνική παιδεία και συνείδηση των κατοίκων.

Κατά την ίδια περίοδο εγκαταστάθηκαν στη Βλάστη και άλλοι βλαχόφωνοι πληθυσμοί, προερχόμενοι από την περιοχή του Γράμου και ειδικότερα από τα χωριά Γράμμουστα, Νικολίτσα, Λινοτόπι, Βυθικούκι και Δάρδα. Παράλληλα, έχει διατυπωθεί η άποψη ότι μετά την καταστροφή των χωριών του Σουλίου, ορισμένοι κάτοικοί τους κινήθηκαν προς την ανατολική Πίνδο, με αποτέλεσμα κάποιοι από αυτούς να εγκατασταθούν και στη Βλάστη. Αντίστοιχα, εικάζεται ότι και οικογένειες από τη Μάνη κατέφυγαν στην περιοχή, πιθανώς έπειτα από τοπικές βεντέτες. Όπως και στις προηγούμενες περιπτώσεις, τα τεκμήρια που στηρίζουν αυτές τις θεωρίες παραμένουν περιορισμένα και δεν επιτρέπουν την ασφαλή ιστορική τους επιβεβαίωση. Σύμφωνα με μία επιστημονική άποψη, βλαχόφωνοι πληθυσμοί εγκαταστάθηκαν στη Βλάστη και από τη Φούρκα γύρω στο 1793. Ως αποτέλεσμα των διαδοχικών αυτών εγκαταστάσεων, στα τέλη του 18ου αιώνα ο οικισμός γνώρισε ιδιαίτερη ακμή. Το 1797 η Βλάστη προήχθη σε κωμόπολη, ξεπερνώντας τους 6.000 κατοίκους, οι οποίοι διακρίνονταν ως επιτυχημένοι έμποροι, μεγαλοκτηνοτρόφοι, βιοτέχνες, αργυροχόοι, ξυλουργοί, χτίστες, αρχιτέκτονες, ζωγράφοι και ράφτες. Τα γνωστότερα προϊόντα που παρήγαγε ήταν τα τυροκομικά και τα υφάσματα. 

Κατά την ίδια περίοδο, η Βλάστη λειτουργούσε ως καταφύγιο των κλεφτών και των αρματολών της ευρύτερης περιοχής, αλλά και ως τόπος ασφάλειας για τον χριστιανικό πληθυσμό. Η γεωμορφολογία της, με το ορεινό και δυσπρόσιτο ανάγλυφο, την καθιστούσε φυσικό οχυρό. Τη σχετική ασφάλεια του οικισμού ενίσχυε και το ιδιαίτερο διοικητικό του καθεστώς, καθώς υπαγόταν στη δικαιοδοσία της εκάστοτε Βαλιδέ Σουλτάνας ως προικιακό κτήμα, γεγονός που παρείχε προστασία από αυθαιρεσίες τοπικών οθωμανικών αρχών και από επιδρομές των στρατευμάτων του Αλή Πασά. Ωστόσο, λόγω της περιορισμένης διαθεσιμότητας πόρων και των επαναλαμβανόμενων επιδρομών των κατακτητών, σημαντικός αριθμός κατοίκων της Βλάστης αναγκάστηκε να μεταναστεύσει προς τα μεγάλα οικονομικά κέντρα της εποχής, τόσο στον ελλαδικό χώρο όσο και, κυρίως, στην Ευρώπη. Βλαστιώτες εγκαταστάθηκαν σε πόλεις όπως το Μοναστήρι, το Βελιγράδι, η Βιέννη, η Βενετία, η Τεργέστη, το Λιβόρνο και το Βουκουρέστι. Από τη μετανάστευση αυτή προέκυψε μια αξιόλογη τάξη εθνικών ευεργετών, οι οποίοι διατήρησαν στενούς δεσμούς με τον τόπο καταγωγής τους και χρηματοδότησαν την ανέγερση μνημείων και δημόσιων έργων στη Βλάστη. Κατά τις αρχές του 19ου αιώνα συνεχίστηκε η εγκατάσταση νέων οικογενειών στη Βλάστη, οι οποίες επιδίωκαν τη διατήρηση της ελληνορθόδοξης ταυτότητάς τους. Ειδικότερα, περί το 1806 εγκαταστάθηκαν στον οικισμό Βλάχοι κτηνοτρόφοι προερχόμενοι από την περιοχή των Ιωαννίνων, οι οποίοι μετανάστευσαν είτε εξαιτίας των διωγμών του Αλή Πασά είτε στο πλαίσιο της αναζήτησης νέων και καταλληλότερων βοσκοτόπων.

Κατά την Ελληνική Επανάσταση του 1821, πολλοί Βλαστιώτες συμμετείχαν ενεργά, με κυριότερους αγωνιστές τους οπλαρχηγούς Ιωάννη Φαρμάκη και Δημήτριο Καραμήτσο, ενώ Βλαστιώτες μυήθηκαν και στη Φιλική Εταιρεία, όπως ο Αθανάσιος Γκίμου. Παράλληλα, στη Βλάστη κατέφυγαν οικογένειες μεγαλοκτηνοτρόφων και τσελιγκάδων, οικονομικά εύρωστων, από την περιοχή των Γρεβενών, προκειμένου να αποφύγουν τα οθωμανικά αντίποινα, καθώς είχαν λάβει μέρος στην εξέγερση υπό την ηγεσία του Θεόδωρου Ζιάκα. Καθ’ όλη τη διάρκεια της Επανάστασης σημειώθηκαν στη Βλάστη και άλλες παρόμοιες εγκαταστάσεις πληθυσμών, συνολικά δεκατέσσερις, συμβάλλοντας στη δημογραφική ενίσχυση και στη διατήρηση του ελληνικού χαρακτήρα του οικισμού.

Η ακμή της Βλάστης διαρκεί μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα. Οι σημαντικές στρατιωτικές και πολιτικές εξελίξεις της εποχής, όπως οι Βαλκανικοί Πόλεμοι και ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, είχαν σαφείς αρνητικές επιπτώσεις στην πορεία του χωριού. Η σταδιακή μείωση του πληθυσμού ολοκληρώνεται στα χρόνια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, καθώς το χωριό καίγεται από τους Γερμανούς. Στα χρόνια του Εμφυλίου Πολέμου, η Βλάστη εγκαταλείπεται πλήρως από τους κατοίκους της. Με το τέλος του εμφυλίου πολέμου, περίπου οκτακόσιοι κάτοικοι επέστρεψαν στο χωριό. Στη συνέχεια όμως, ακολουθώντας το ρεύμα αστυφιλίας των επόμενων δεκαετιών, οι περισσότεροι κάτοικοι αναζήτησαν καλύτερες ευκαιρίες απασχόλησης και διαβίωσης στα αστικά κέντρα. 

 Εκδηλώσεις 
Το χωριό «ζωντανεύει» το καλοκαίρι. Η συγκέντρωση των Βλατσιωτών στο χωριό, καθώς και η φυσική ομορφιά της περιοχής, ευνοούν την πραγματοποίηση ποικίλων πολιτιστικών εκδηλώσεων. Μεταξύ αυτών είναι και οι Γιορτές της Γης, ένα  οικολογικό και πολιτιστικό φεστιβάλ που λαμβάνει χώρα στις αρχές κάθε Ιουλίου, με σημείο αφετηρίας το 2001. Οι «Γιορτές της Γης» διοργανώνονται από την Κοινότητα Βλάστης και την Εταιρεία Περιβαλλοντικής Έρευνας και Ενημέρωσης OΙΚOΤOΠΙΑ.
μικρογραφία|Η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου.
Επίσης, με ξεχωριστή λαμπρότητα γιορτάζεται κάθε Δεκαπενταύγουστο το πανηγύρι της Παναγίας. Το πανηγύρι διαρκεί τρεις μέρες. Κατά τη διάρκεια του πανηγυριού χορεύεται ο Τρανός Χορός, ο οποίος από το 2022 αποτελεί άυλη παγκόσμια κληρονομιά. Ο χορός έχει αργό ρυθμό και χορεύεται σε μεγάλο κύκλο με τους χορευτές να κρατούν τα χέρια και να τραγουδούν α καπέλα.

 Προσωπικότητες 
 Αθανάσιος Γκίμου, μέλος της Φιλικής Εταιρείας
 Ιωάννης Φαρμάκης (1772 - 1821), φιλικός, οπλαρχηγός της Ελληνικής Επανάστασης του 1821
 Δημήτριος Καραμήτσος, οπλαρχηγός της Ελληνικής Επανάστασης του 1821
 βαρόνος Κωνσταντίνος Βέλλιος (1772 - 1838), εθνικός ευεργέτης
 Κωνσταντίνος Δόσιος (1810 - 1871), νομικός, πολιτικός, υπουργός το 1863
 Στέργιος Δούμπας (1794 - 1870), εθνικός ευεργέτης
 Δημήτριος Μουσίκος, εθνικός ευεργέτης
 Αριστείδης Δόσιος (1844 - 1881), οικονομολόγος, συγγραφέας, τραπεζίτης
 Γεώργιος Βρανάκης (1845-1880), εθνικός ευεργέτης
 Αντώνιος Κεραμόπουλος (1870 - 1960), αρχαιολόγος, ακαδημαϊκός
 Χρήστος Αργυράκος (καπετάν Μουρίκης) (1876 - 1907), οπλαρχηγός μακεδονομάχος
 Ιωάννης Μπερεκετλής (καπετάν Βλαχάβας), οπλαρχηγός μακεδονομάχος
 Ηλίας Κούντουρας, (καπετάν Φαρμάκης) (1882- 1908), οπλαρχηγός μακεδονομάχος
 Στέργιος Κούντουρας, (1888- 1943), οπλαρχηγός μακεδονομάχος
 Ιωάννης Μπουμπάρας (; - 1905), οπλαρχηγός μακεδονομάχος
 Χριστόδουλος Γαλάνος (1880-1957), κτηματίας από την Τανγκανίκα, εθνικός-οικουμενικός ευεργέτης
 Τσάγκας Φ. Γρηγόριος, Μαθηματικός, Καθηγητής στο Μαθηματικό του Α.Π.Θ. Πηγή: https://metabook.gr/search?query=%CE%93%CF%81%CE%B7%CE%B3%CF%8C%CF%81%CE%B9%CE%BF%CF%82%20%CE%A4%CF%83%CE%AC%CE%B3%CE%BA%CE%B1%CF%82
 Τσάγκας Φ. Νικόλαος, Φυσικός, Καθηγητής πυρηνικής τεχνολογίας στην Πολυτεχνική Σχολή Ξάνθης του Δ.Π.Θ. Πηγή: https://www.linkedin.com/in/nikolaos-tsagas-90027a174?originalSubdomain=gr

 Παραπομπές 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 


 Ιστοσ. oikotopia.gr, Γιορτές της Γης

Κατηγορία:Χωριά της περιφερειακής ενότητας Κοζάνης
Κατηγορία:Δήμος Εορδαίας