Πλαίσιο

Το πλαίσιο, ή πιο ακριβώς τα συμφραζόμενα ή συγκείμενο (από το λατινικό context <- contextere, που σημαίνει «πλέκω μαζί»Turra Neto 2025, 2.), αναφέρεται στο σύνολο των παραμέτρων, συνθηκών, εννοιών και καταστάσεων που περιβάλλουν και καθορίζουν μια οντότητα, είτε αυτή είναι φυσική είτε ιδεατή. Το πλαίσιο καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο μια οντότητα γίνεται κατανοητή και αποκτά νόημα. Εκτός του εννοιολογικού της πλαισίου, η ίδια οντότητα μπορεί να αποκτά διαφορετικές ερμηνείες ή να μεταδίδει διαφορετικές παραστάσεις, ανάλογα με τις συνθήκες υπό τις οποίες εξετάζεται ή παρουσιάζεται.

Για παράδειγμα, ένα αρχαιολογικό αγγείο αποκτά νόημα μόνο μέσα στο πλαίσιο της ανασκαφής από την οποία προέρχεταιHuggett 2015, 4.. Το αρχαιολογικό πλαίσιο περιλαμβάνει παράγοντες όπως το γεωλογικό στρώμα, η ακριβής γεωγραφική θέση, η συσχέτιση με άλλα ευρήματα και η χρονολόγηση (σχετική και απόλυτη). Αν το ίδιο αγγείο βρίσκεται εκτός του αρχαιολογικού πλαισίου, για παράδειγμα σε μουσείο μετά από λαθρανασκαφή, δεν μπορεί πλέον να χρησιμεύσει ως αρχαιολογική μαρτυρία για την ιστορική ή αρχαιολογική μελέτη. Ωστόσο, εξακολουθεί να μεταφέρει αισθητικά ή συμβολικά μηνύματα μέσω της μορφής και της εικονογραφίας του.

Παρομοίως, στη γλώσσα, το πλαίσιο μιας λέξης, μιας πρότασης ή μιας παραγράφου περιλαμβάνει τις λέξεις και τις φράσεις που την περιβάλλουν, καθορίζοντας τη σημασία της μέσα στο μεγαλύτερο κείμενοIlles 2001, 16.. Το πλαίσιο επιτρέπει την αποσαφήνιση της έννοιας, την ερμηνεία διφορούμενων όρων και την κατανόηση της επικοινωνίας στο κοινωνικό και πολιτισμικό πλαίσιο όπου λαμβάνει χώραIlles 2001, 18..

 Αρχαιολογία 

Στην αρχαιολογία, το πλαίσιο αναφέρεται στη φυσική και χρονική θέση μιας ανακάλυψης. Η σημασία του είναι καθοριστική, καθώς παρέχει το υπόβαθρο για την ακριβή ερμηνεία των ευρημάτωνHuggett 2015, 5..

Παραδείγματα:
Η διάνοιξη ενός λάκκου ή σκάμματος σε μία ανασκαφή αποτελεί ξεχωριστό πλαίσιο.
Οι αποθέσεις υλικών μέσα σε στρώματα αντιπροσωπεύουν διαφορετικά πλαίσια, καθώς κάθε στρώμα μπορεί να αντανακλά διαφορετική χρονική περίοδο ή δραστηριότητα.
Δομικά χαρακτηριστικά, φυσικές αποθέσεις ή ενταφιασμοί δημιουργούν επιπλέον επίπεδα πλασίου.

Με τη διαίρεση μιας αρχαιολογικής θέσης σε διακριτά πλαίσια, οι αρχαιολόγοι μπορούν να χρονολογούν, να περιγράφουν και να ερμηνεύουν τις δραστηριότητες που έλαβαν χώρα σε κάθε περίοδο, καθιστώντας δυνατή την ανασύνθεση της ιστορίας του χώρουHuggett 2015, 6..

 Γλωσσολογία 
Στη γλωσσολογία και στις επιστήμες επικοινωνίας, το πλαίσιο αφορά τη σημασία ενός μηνύματος σε σχέση με:

Άλλα τμήματα του μηνύματος,
Το κοινωνικό και πολιτισμικό περιβάλλον της επικοινωνίας,
Τον σκοπό και τις συνθήκες της επικοινωνίας.

Το πλαίσιο διαμορφώνει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε και ερμηνεύουμε ένα μήνυμα, επιτρέποντας την κατανόηση συμφραζομένων, υπονοουμένων και διφορούμενων εκφράσεων. Η ίδια λέξη ή πρόταση μπορεί να έχει διαφορετική σημασία ανάλογα με τις λέξεις που τη συνοδεύουν ή το κοινωνικό περιβάλλον της επικοινωνίαςIlles 2001, 45..

 Μαθηματικά 
Στη μαθηματική λογική, το πλαίσιο (ή συγκείμενο) ενός όρου καθορίζει τη σωστή χρήση των συμβόλων και των μεταβλητώνKohler 2022, 3..

Αν t(s) είναι ένας καλά σχηματισμένος όρος σε μια τυπική γλώσσα, τα συμφραζόμενα του όρου s είναι ο όρος t(x), όπου x είναι μια νέα μεταβλητή που δεν εμφανίζεται ήδη στη γλώσσαKohler 2022, 4..

Το πλαίσιο εξασφαλίζει σαφήνεια, αποφυγή ασάφειας και ορθή εφαρμογή λογικών κανόνων, καθώς κάθε μεταβλητή ή όρος αποκτά ακριβές νόημα μέσα στο καθορισμένο συγκείμενο.

 Επιστήμη υπολογιστών 
Στην επιστήμη υπολογιστών, το πλαίσιο αναφέρεται στις συνθήκες χρήσης μιας συσκευής ή ενός προγράμματοςDourish 2004, 1.:

Η ίδια εφαρμογή μπορεί να χρησιμοποιείται διαφορετικά ανάλογα με το επάγγελμα, την εμπειρία ή την κατάσταση του χρήστηDourish 2004, 2..

Στην τεχνητή νοημοσύνη, το πλαίσιο αφορά την κατανόηση της επικοινωνίας, της γλώσσας και των εννοιών, ώστε να είναι δυνατή η αυτοματοποιημένη αιτιολόγηση, η παραγωγή νοήματος και η προσαρμοστικότητα των συστημάτωνDourish 2004, 5..

 Τέχνη 
Στη σύγχρονη τέχνη, το πλαίσιο αναφέρεται σε οτιδήποτε περιβάλλει το έργο πέρα από το ίδιο το περιεχόμενοBrieber et al. 2014, 2.:

Η θέση ενός πίνακα σε μια έκθεση,
Η κοινωνική ή πολιτική συγκυρία κατά τη δημιουργία ή παρουσίαση,
Η κριτική και η υποδοχή από το κοινό.

Το πλαίσιο επηρεάζει τον τρόπο που ένα έργο γίνεται αντιληπτό, την αισθητική του ερμηνεία και τον συμβολισμό που αποδίδεται σε αυτόBrieber et al. 2014, 3..

 Ψυχολογία 
Στην ψυχολογία, το πλαίσιο αφορά τα παρασκηνιακά ερεθίσματα που συνοδεύουν ένα γεγονός. Για παράδειγμα, αν ένας ποντικός τρομάξει από μια γάτα ενώ τρώει, ο τόπος και η ώρα του γεύματος αποτελούν το πλαίσιο, ενώ η γάτα είναι το κύριο συμβάν. Ο ιππόκαμπος φαίνεται πως διαδραματίζει ως νευρική δομή ιδιαίτερο ρόλο στην ανάλυση και καταγραφή τέτοιων πλαισίων.

Στη γνωστική ψυχολογία, ιδιαίτερα, το εννοιολογικό πλαίσιο αναφέρεται στον τρόπο που διάφορες έννοιες συνδέονται και οργανώνονται στο νου ενός ατόμουMedin and Schaffer 1978, 211.. Στον εποικοδομητισμό, η μάθηση επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό από το προϋπάρχον πλαίσιο του μαθητευόμενου, δηλαδή από τις προηγούμενες γνώσεις, εμπειρίες και αντιλήψεις τουMedin and Schaffer 1978, 212..

Παραπομπές

 Συνέδρια 
 International and Interdisciplinary Conferences on Modeling and Using Context (CONTEXT)

 Βιβλιογραφία 
Brieber, D., Nadal, M., Leder, H., Rosenberg, R. 2014. Art in Time and Space: Context Modulates the Relation between Art Experience and Viewing Time. PLOS ONE 9(6): e99019. https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0099019
Dourish, P. 2004. What We Talk About When We Talk About Context. Personal and Ubiquitous Computing 8: 19-30. https://www.dourish.com/publications/2004/PUC2004-context.pdf
Huggett, J. 2015. Digital Haystacks: Open Data and the Transformation of Archaeological Knowledge. In Open Source Archaeology: Ethics and Practice, edited by A. T. Wilson and B. Edwards, pp. 6–29. De Gruyter Open. https://eprints.gla.ac.uk/114652/7/114652.pdf
Illes, E. 2001. The Definition of Context and its Implications for Language Teaching. PhD thesis, University of London. https://discovery.ucl.ac.uk/id/eprint/10018870/1/Illes_Eva_Redacted.pdf
Kohler, A. 2022. The Contextual Logic. HAL Open Science. https://hal.science/hal-03195162v4/file/The%20contextual%20logic.pdf
Medin, D. L., Schaffer, M. M. 1978. Context Theory of Classification Learning. Psychological Review 85(3): 207-238. https://groups.psych.northwestern.edu/medin/documents/MedinSchaffer1978PsychRev.pdf
Turra Neto, N. 2025. Geographic Context and Field of Possibilities for the Geographical Reading of Youth. Mercator 24: e2407. http://www.mercator.ufc.br/mercator/article/view/e2407/1641

Κατηγορία:Ορολογία της αρχαιολογίας
Κατηγορία:Θρησκειολογία
Κατηγορία:Γλωσσολογία
Κατηγορία:Κοινωνιογλωσσολογία