Ναζίμ Χικμέτ

Ο Ναζίμ Χικμέτ (Nâzım Hikmet Ran, Θεσσαλονίκη, 15 Ιανουαρίου 1902 - Μόσχα, 3 Ιουνίου 1963) ήταν Τούρκος ποιητής και δραματουργός, τα έργα του οποίου μεταφράστηκαν σε πολλές γλώσσες. 

Υπήρξε μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος της Τουρκίας.

Βιογραφία
Πρώτα χρόνια
Γεννήθηκε στην οθωμανοκρατούμενη Θεσσαλονίκη στις 15 Ιανουαρίου 1902. Ο πατέρας του ήταν γόνος υψηλόβαθμων αξιωματούχων της Οθωμανικής Αυλής, ενώ η μητέρα του ήταν αριστοκρατικής καταγωγής από την Ανατολική Ευρώπη. 

Ο Χικμέτ μεγάλωσε στην Κωνσταντινούπολη, όπου διδάχτηκε αρκετές γλώσσες και σπούδασε σε σχολείο του Οθωμανικού Πολεμικού Ναυτικού. Με την ενηλικίωση του, εντάχθηκε στο Πολεμικό Ναυτικό, από όπου αποστρατεύθηκε σχεδόν αμέσως λόγω υγείας, αλλά επανήλθε στην ενεργό στρατιωτική δράση όταν προέκυψε ο Τουρκικός Πόλεμος της Ανεξαρτησίας. Τότε, άρχισε η συγγραφική καριέρα του Χικμέτ, γράφοντας ποιήματα προς εμψύχωση των Τούρκων εφέδρων, με τον Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ να διορίζει εκείνον και έναν φίλο του καθηγητές στην Ανώτατη Σχολή του Μπολού. Ωστόσο, λόγω των αριστερών πεποιθήσεων τους, δεν έχαιραν εκτίμησης από τις τοπικές αρχές, και έτσι κατέφυγαν στο Μπατούμι της σοβιετικής Γεωργίας και αργότερα στην Μόσχα, όπου ο Χικμέτ σπούδασε οικονομία και κοινωνιολογία στο εκεί Κομμουνιστικό Πανεπιστήμιο Εργαζομένων της Ανατολής. Κατά την παραμονή του στην Μόσχα, ήρθε σε επαφή με την ποίηση του Βλαντίμιρ Μαγιακόφσκι και το ιδεολογικό όραμα του Βλαντίμιρ Λένιν.

Καριέρα, διώξεις και αποφυλάκιση
Κατά την δεκαετία του 1930, ο Χικμέτ επέστρεψε στην Τουρκία, και βιοποριζόταν γράφοντας άρθρα και ποιήματα, τα οποία, λόγω του πολιτικού και κοινωνικού τους περιεχομένου, χαρακτηρίστηκαν «επικίνδυνα για τον λαό». Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να περνούσε συνεχώς από δίκες, ενίοτε αθωώνοντας τον, αλλά και καταδικάζοντας τον σε ολιγόμηνες φυλακίσεις και πρόστιμα. Όμως, το 1938 καταδικάστηκε αρχικά σε 15ετή κάθειρξη και αργότερα σε 28ετή για «υποκίνηση σε κομμουνιστική επανάσταση και εξέγερση». 

Η δίωξη του έγινε διεθνώς γνωστή την δεκαετία του 1940, όπου ο Χικμέτ πρωτοστατούσε σε απεργίες πείνας, ενώ διάσημοι καλλιτέχνες και διανοούμενους, όπως ο Ζαν-Πολ Σαρτρ, ο Αλμπέρ Καμύ και ο Πάμπλο Πικάσο να διαδηλώνουν υπέρ της απελευθέρωσης του. Με αυτές τις πιέσεις και λαϊκές διαδηλώσεις εντός της Τουρκίας, οι τουρκικές αρχές τον αποφυλάκισαν το 1950, με τον Χικμέτ να εγκαταλείπει οριστικά την Τουρκία για την Σοβιετική Ένωση το 1951. Ως απάντηση στην αυτοεξορία του, του αφαιρέθηκε η τουρκική υπηκοότητα. Το ίδιο έτος, του απονεμήθηκε το Διεθνές Βραβείο Ειρήνης από το Παγκόσμιο Συμβούλιο Ειρήνης.

Επειδή το Σιδηρούν παραπέτασμα αναγνώριζε την τουρκική μειονότητα μόνο στην κομμουνιστική Βουλγαρία, τα βιβλία του ποιητή εκδόθηκαν αμέσως στη χώρα, τόσο σε τουρκικά πρωτότυπα όσο και σε βουλγαρικές μεταφράσεις. Οι κομμουνιστικές αρχές στη Βουλγαρία τον εξύμνησαν σε τουρκικές και βουλγαρικές εκδόσεις ως «ποιητή της ελευθερίας και της ειρήνης». Στόχος ήταν να δυσφημιστεί η Τουρκία, η οποία παρουσιάζεται ως «λακές των ιμπεριαλιστικών» Ηνωμένων Πολιτειών στα μάτια της τουρκικής μειονότητας της ΒουλγαρίαςДимитрова, Блага Николова [Dimitrova, Blaga Nikolova]. 1952. Назъм Хикмет в България : Пътепис Nazim Khikmet v Bulgariia: Putepis [Nazim Hikmet in Bulgaria: Travels]. Sofia: Bulgarski pisatel; Dimitrova, Blaga [Димитрова, Блага]. 1955.  Nazim Hikmet Bulgaristanda: Yolculuk notlari [Nazim Hikmet in Bulgaria: Travel Notes] (translated from the Bulgarian into Turkish by Huseyin Karahasan. Sofia: Naorodna prosveta., πολλοί από τους οποίους επιθυμούσαν να φύγουν για την Τουρκία ή απελάθηκαν στην Τουρκία την περίοδο 1950-1953.Kostanick, Huey. 1957. Turkish resettlement of Bulgarian Turks, 1950–1953 (Ser: University of California Publications in Geography, Vol 8, No 2). Berkeley : University of California Press

Όταν ξέσπασε ο αγώνας της ΕΟΚΑ στην Κύπρο, ο Χικμέτ πίστευε ότι ο πληθυσμός της μπορούσε να ζήσει ειρηνικά μαζί και κάλεσε τους Τουρκοκύπριους να υποστηρίξουν το αίτημα των Ελληνοκυπρίων για τερματισμό της βρετανικής κυριαρχίας και ένωση με την Ελλάδα. Ο Χικμέτ προκάλεσε αρνητική αντίδραση από πλειάδα Τουρκοκυπρίων για τις απόψεις του.

Προσωπική ζωή και θάνατος
Η προσωπική ζωή του Χικμέτ υπήρξε πολυτάραχη. Σύνηψε τέσσερις γάμους, τον πρώτο με μια Τούρκισσα την περίοδο της στρατιωτικής του καριέρας, τον δεύτερο με μια Ρωσίδα κατά την διάρκεια των σπουδών του στην Μόσχα, ενώ τον τρίτο (και μεγαλύτερο σε διάρκεια γάμο του) τον έκανε με μια αστή από την Προύσα, την Πιραγιέ Αλτίνογλου, και υιοθέτησε τον γιο της από τον προηγούμενο γάμο, τον Μεχμέτ (1926–2002), κριτικό λογοτεχνίας και συγγραφέα, ο οποίος έγινε και κληρονόμος του ύστερα. Η Πιραγιέ στήριξε τον Χικμέτ καθ´ όλη την διάρκεια των διώξεων του, αλλά χώρισαν αμέσως μετά την αποφυλάκιση του. Ο Χικμέτ ύστερα έκανε σχέση με την νεαρή μεταφράστρια τότε, Μιουνεβέρ Αντάς, με την οποία απέκτησε έναν γιο, τον Μεχμέτ Ναζίμ (1951–2018). Με την αυτοεξορία του στην Σοβιετική Ένωση, παντρεύτηκε για τελευταία φορά με την Ρωσίδα Βέρα Τουλιάκοβα, με την οποία έμειναν μαζί έως τον θάνατό του.  

Ο Χικμέτ πέθανε από καρδιακή προσβολή στο εξοχικό του σπίτι στα περίχωρα της Μόσχας στις 3 Ιουνίου 1963, σε ηλικία 61 ετών. Κηδεύτηκε στο Κοιμητήριο Νοβοντέβιτσι, παρά την επιθυμία του για επαναπατρισμό της σορού του στην Τουρκία και την ταφή του κάτω από ένα δέντρο σε ένα οποιοδήποτε νεκροταφείο. Ο τάφος του παραμένει ως σήμερα τόπος προσκυνήματος για τους απανταχού Τούρκους.

Ύφος γραφής
Αν και τα πρώτα του ποιήματα γράφτηκαν με παραδοσιακό μέτρο, ο Χικμέτ σταδιακά απομακρύνθηκε από τα πλαίσια του μέτρου και της ομοιοκαταληξίας και άρχισε να αναζητεί νέα μορφή για τα ποιήματά του. Κατά τη διάρκεια των πρώτων χρόνων διαμονής του στη Σοβιετική Ένωση (1922-1925), η αναζήτηση αυτή έφτασε στο αποκορύφωμά της. Προτίμησε τον ελεύθερο στίχο, ο οποίος ταίριαζε και με την πλούσια φωνολογία της τουρκικής γλώσσας. Επηρεάστηκε κυρίως από τον Βλαντίμιρ Μαγιακόφσκι. Πολλά από τα ποιήματά του μελοποιήθηκαν από το γνωστό Τούρκο συνθέτη Ζουλφού Λιβανελί, ενώ αρκετά μελοποιήθηκαν και από τον συνθέτη Μάνο Λοΐζο και τον Θάνο Μικρούτσικο. Με υπουργική απόφαση, το 2009, ο ποιητής ανέκτησε την τουρκική υπηκοότητα που του αφαιρέθηκε το 1951 εξαιτίας των πολιτικών του πεποιθήσεων. Το αυτοβιογραφικό του έργο Οι  ρομαντικοί μεταφράστηκε στα Ελληνικά από τον Κώστα Κοτζιά («Θεμέλιο»)

Ποιήματα μελοποιημένα από τον Μάνο Λοΐζο και τον Θάνο Μικρούτσικο
 Αν η μισή μου καρδιά
 Απερίγραπτη λένε 
 Για τη ζωή
 Η πιο όμορφη θάλασσα
 Μονάκριβή μου
 Όπως ο Κερέμ
 Στηθάγχη
 Το δίχτυ
 Λίγα γαρούφαλλα
 Μικρόκοσμος
 Οι Χτίστες
Το ποίημα: «Φοβούνται τα τραγούδια μας» μελοποιήθηκε από τον Μάκη Ψαραδέλλη, στη συλλογή μελοποιημένων ποιημάτων «Στου χρόνου το σεντούκι»

Παραπομπές-σημειώσεις

 Εξωτερι.            κοί σύνδεσμοι 

 Σελίδα αφιερωμένη στο Ναζίμ Χικμέτ στην Αγγλική και Τουρκική γλώσσα
Ο Ναζίμ Χικμέτ διαβάζει το ποίημά του Kerem Gibi



Κατηγορία:Τούρκοι ποιητές
Κατηγορία:Τούρκοι Μακεδόνες
Κατηγορία:Τούρκοι κομμουνιστές
Κατηγορία:Τούρκοι επαναστάτες
Κατηγορία:Μαρξιστές θεωρητικοί
Κατηγορία:Αλεβιτισμός