Σπήλαιο Φράγχθι

300px|right|thumb|Η λίμνη στο εσωτερικό του Σπηλαίου Φράγχθι
Το Σπήλαιο Φράγχθι είναι ένας σημαντικός αρχαιολογικός χώρος που επιβλέπει τον Όρμο της Κοιλάδας στον Αργολικό κόλπο, βρίσκεται απέναντι από το χωριό Κοιλάδα στη νοτιοανατολική Αργολίδα. Η πρώτη ανθρώπινη εγκατάσταση στο σπήλαιο παρατηρείται στην Ανώτερη Παλαιολιθική (38.000 π.Χ.).Douka, K.; Perles, C.; Valladas, H.; Vanhaeren, M.; Hedges, R.E.M (2011). "Franchthi Cave revisited: the age of the Aurignacian in south-eastern Europe" Οι ανθρώπινες εγκαταστάσεις στο σπήλαιο εξακολουθούσαν να υπήρχουν ασταμάτητα στη Μεσολιθική και τη Νεολιθική εποχή με σποραδικά διαστήματα εγκατάλειψης.Mary C. Stiner, Natalie D. Munro (2011) "On the evolution of diet and landscape during the Upper Paleolithic through Mesolithic at Franchthi Cave (Peloponnese, Greece)", Journal of Human Evolution, σ. 619 Η τελευταία ανθρώπινη εγκατάσταση παρατηρείται το 3.000 π.Χ., συνεπώς κατοικείται συνεχώς από ανθρώπους για 35.000 χρόνια. Το Σπήλαιο του Φράγχθι αποτελεί για την Εποχή του Λίθου κορυφαία αρχαιολογική τοποθεσία στη νοτιοανατολική Ευρώπη.K. Douka, C. Perles, H. Valladas, M. Vanhaeren, R.E.M. Hedges, (2011), σ. 1133 Το σπήλαιο έχει βάθος 150 μέτρα και πλάτος εισόδου 30 μέτρα. Ο Γιάκομπσεν καθηγητής αρχαιολογίας και κλασσικών σπουδών στο Πανεπιστήμιο της Ιντιάνα ξεκίνησε τις πρώτες ανασκαφές στο Σπήλαιο Φράγχθι (1967). Οι εργασίες απασχολούσαν αρχικά τον ίδιο τον Γιάκομπσεν, λίγους μαθητές του και σποραδικά τον συνεργάτη του Μίχαελ Χ. Τζέιμσον αλλά τα ευρήματα αποδείχτηκαν πολύ σημαντικά από αυτά που περίμεναν.Colin Renfrew (1994) "Review of Excavations at Franchthi Cave, Greece by T. W. Jacobsen," Journal of Field Archaeology 21(3): 378–379 Οι εργασίες συνεχίστηκαν με μεγαλύτερο ενδιαφέρον μέχρι την ολοκλήρωση τους (1976), τα ευρήματα μελετήθηκαν από αμέτρητους ερευνητές.William R. Farrand, (2003) "Depositional environments and site formation during the Mesolithic occupations of Franchthi Cave, Peloponnesos, Greece" The Greek Mesolithic: Problems and Perspectives, The British School at Athens, σ. 69

Αρχαιολογία

Παλαιολιθική εποχή

Το σπήλαιο Φράγχθι είναι μία από τις σημαντικότερες προϊστορικές θέσεις του Ελληνικού χώρου. Πιθανώς πρώτα κατοικήθηκε από τον άνθρωπο του Νεάντερταλ, κατά τη Μουστιαία περίοδο 40.000 χρόνια π.Χ., αλλά σίγουρα από τον Homo sapiens την περίοδο μετά από το 30.000 π.Χ. με έναν μικρό πληθυσμό της τάξης των 25-30 κατοίκων.https://www.ascsa.edu.gr/uploads/media/hesperia/147874.pdf Η κατοίκηση του σπηλαίου συνεχίστηκε από τότε ασταμάτητα με συνεχώς αυξανόμενο πληθυσμό μέχρι την περίοδο 26.000 π.Χ.-20.000 π.Χ.Mary C. Stiner, Natalie D. Munro (2011), σ. 619 Ο Οψιανός από τη Μήλο εισάγεται από το 13.000 π.Χ., αυτό δείχνει ότι εκείνη τη μακρινή εποχή κατασκεύαζαν πλεούμενα για τα θαλάσσια ταξίδια.N. Laskaris, A. Sampson, F. Mavridis, I. Liritzis, (September 2011) "Late Pleistocene/Early Holocene seafaring in the Aegean: new obsidian hydration dates with the SIMS-SS method" Journal of Archaeological Science, Volume 38, Issue 9, σσ. 2475–2479 Υπάρχουν πολλές ενδείξεις επιπλέον ότι ο Homo erectus ή ο Άνθρωπος της Χαϊδελβέργης είχε φτάσει στην Κρήτη πριν από 130.000 χρόνια.https://www.nytimes.com/2010/02/16/science/16archeo.htmlHeather Pringle, (February 17, 2010) "Primitive Humans Conquered Sea, Surprising Finds Suggest" National Geographic Μέχρι σήμερα έχει διερευνηθεί μέσω των ανασκαφών περίοδος 25.000 χρόνων και υπάρχουν ενδείξεις, ότι το σπήλαιο κατοικούταν συνεχώς από το 20.000 μέχρι το 3.000 π.Χ., οπότε και γκρεμίστηκε. Την εποχή που οι πρώτοι κυνηγοί βρήκαν καταφύγιο στη σπηλιά, το τοπίο ήταν διαφορετικό, οι θάλασσες ήταν 100 μέτρα χαμηλότερες αφήνοντας χώρο στην ξηρά.Vivien Gornitz, (Jan 2007), "Sea Level Rise, After the Ice Melted and Today" Στην περίπτωση του σπηλαίου, η θάλασσα κάποτε άρχιζε 6-8 χιλιόμετρα από το σπήλαιο και μεγάλες πεδιάδες απλώνονταν μπροστά στην είσοδό του.William R. Farrand, (2003), σ. 69 Σήμερα η είσοδος είναι 12,5 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας και σε απόσταση 50 μέτρων από την ακροθαλασσιά. Τότε το σπήλαιο δέσποζε σε μία μεγάλη πεδιάδα, που έφτανε μέχρι τις Σπέτσες και τη Σπετσοπούλα. Κατά την πρώιμη περίοδο κατοίκησής του βρέθηκαν υπολείμματα από ελάφια, βίσωνες, αλεπούδες, άγριους όνους, λαγούς και εργαλεία από πυριτόλιθο και σχιστόλιθο.

Μεσολιθική εποχή

Ενώ το κλίμα βελτιωνόταν και πλούσια δάση γέμιζαν τον τόπο, οι κυνηγοί που το χρησιμοποιούν δεν ήταν περιστασιακοί κάτοικοι της σπηλιάς, αλλά όλο και περισσότερο μόνιμοι. Το σπήλαιο φτάνει στην ακμή του στη Μέση Νεολιθική (5.000-4.500 π.Χ.) και την Ύστερη Νεολιθική περίοδο, που ακολουθεί για τα επόμενα 500 χρόνια. Αυτήν την περίοδο βρέθηκε επίσης περισσότερος Οψιδιανός, ένα φυσικό γυαλί προερχόμενο από τη Μήλο, 140 χλμ. (80 μίλια) μακριά. Ο άνθρωπος αντικαθιστά κάποια από τα λίθινα εργαλεία του με άλλα βασισμένα σε οψιδιανό, υλικό το οποίο είναι δυνατόν να διαμορφωθεί έτσι ώστε να εμφανίζει ιδιαίτερα κοφτερές ακμές. Όσον αφορά την πρόσβαση στη Μήλο, σημειώνεται ένας έλεγχος που έγινε στις 14/06/87: πλοιάριο με τετραμελές πλήρωμα, κατάρτι, πανί και σώμα από κορμούς πεύκων επέτυχε να πάει από την Ερμιόνη στη Μήλο για περισυλλογή οψιδιανού και να επιστρέψει. 

Νεολιθική εποχή

Αυτή την περίοδο στην τροφή προστίθενται γιγάντια ψάρια, φακές που συλλέγονταν με δρεπάνι από πυριτόλιθο, θαλασσινά όστρακα και προς το τέλος της περιόδου διαπιστώθηκε καλλιέργεια της γης και οικόσιτα ζώα. Οι κάτοικοι δεν είναι πια τροφοσυλλέκτες και κυνηγοί μόνο, αλλά και παραγωγοί. Στην ακμή του, το 4.000 π.Χ., το σπήλαιο έφτασε τους 150 κατοίκους και ο οικισμός εξαπλώθηκε και έξω από την είσοδο. Εκεί που με το ανέβασμα της στάθμης είναι σήμερα η θάλασσα, βρέθηκαν κάποια οικήματα, άριστης ποιότητας εργαλεία οψιδιανού. αλλά όχι ξύλινα σκεύη λόγω φυσικής φθοράς. 
Όλα τα πήλινα θραύσματα, που ανήκουν στη Νεολιθική εποχή, είναι εσωτερικά μαύρα και εξωτερικά καφέ, δοχεία (κούπες) χωρίς βάσεις και χερούλια, ή κάποια διακοσμητικά με επίπεδα χείλη. Βρέθηκαν ακόμη γυναικεία ειδώλια (νεώτερης νεολιθικής εποχής), αγαλματίδια, χάντρες, κοσμήματα και κατεργασμένα όστρακα. Όλα τα ευρήματα είναι στο αρχαιολογικό μουσείο Ναυπλίου.

Σημαντικό εύρημα θεωρείται ένας ανδρικός σκελετός. Πρόκειται για τον αρχαιότερο, ηλικίας 8.000-10.000 ετών, πλήρη σκελετό στην Ελλάδα. Πρόκειται για έναν άνδρα 25 χρονών με ύψος 1,56 m που δέχτηκε ισχυρό χτύπημα στο κεφάλι. Πάνω από τον νεκρό είχαν μπει πέτρες, αλλά δεν βρέθηκαν κοσμήματα η αφιερώματα. Είχε τα πόδια λυγισμένα και τα χέρια στο στήθος στη στάση του εμβρύου· ήταν θαμμένος με το κεφάλι νότια και τα πόδια στον βορρά. Βρέθηκαν επίσης δύο σκελετοί παιδιών με αντίστροφο προσανατολισμό. Οι ανασκαφές έχουν γίνει μόνο στον μπροστινό χώρο του σπηλαίου σε επιφάνεια 700 τ.μ. Το υπόλοιπο είναι καταπλακωμένο από την οροφή και ίσως κρύβει μοναδικές πληροφορίες. Τις ανασκαφές έχουν κάνει τα πανεπιστήμια της Ιντιάνα και της Πενσυλβάνιας κατά την περίοδο 1967-1976 με επικεφαλής καθηγητή τον Thomas Jacobsen.

Χρονολόγηση
300px|right|thumb|Άποψη του Σπηλαίου Φράγχθι
Οι ραδιοχρονολογήσεις σε περισσότερα από πενήντα δείγματα από τα διάφορα στρώματα του σπηλαίου, καθορίζουν τις παρακάτω περιόδους κατοίκησης. Η χρονολόγηση αυτή των διαφόρων περιόδων ισχύει μόνο για το σπήλαιο και δεν μπορεί να εφαρμοστεί γενικά στον Ελληνικό χώρο ή τις περιφέρειές του. Όλες οι χρονολογίες είναι ραδιοχρονολογίες χωρίς διόρθωση. 
Παλαιολιθική περίοδος: 20000 π.Χ. - 8300 π.Χ.
Μεσολιθική περίοδος: 8300 π.Χ. - 6000 π.Χ.
Νεολιθική περίοδος: 6000 π.Χ. - 3000 π.Χ.
Αρχαιότερη νεολιθική περίοδος: 6000 π.Χ. - 5000 π.Χ.
Μέση νεολιθική περίοδος: 5000 π.Χ. - 4500 π.Χ.
Νεότερη νεολιθική περίοδος: 4500 π.Χ. - 4000 π.Χ.
Τελική νεολιθική περίοδος: 4000 π.Χ. - 3000 π.Χ.

Πρόσφατες δράσεις
Επί δημαρχίας Καμιζή τo 2000 ξεκινήσαν εργασίες επισκευής του παλαιού σχολείου Κοιλάδας, προκειμένου να γίνει Μουσείο, που θα φιλοξενούσε ένα μέρος από τα ευρήματα του σπηλαίου.

Παραπομπές

 Πηγές 
 Άδωνι Κύρου, 1990, "Το Σταυροδρόμι του Αργολικού" σ. 31-47
 Βασίλειου Γκάτσου, 1996, "Η των Ερμιονέων Πόλις" σ. 19-41)

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Προϊστορική αρχαιολογία του σπηλαίου (J. Rutter, από το Κολλέγιο Ντάρτμουθ, αγγλικά)
 Αρχαιολογία του σπηλαίου (αγγλικά)
 Άρθρα και φωτογραφίες από τις ανασκαφές στο σπήλαιο (Πανεπιστήμιο Indiana - τμήμα Αρχαιολογίας, αγγλικά)

Φράγχθι
Κατηγορία:Νεολιθικοί αρχαιολογικοί τόποι στην Ελλάδα
Κατηγορία:Αρχαία σπήλαια της Ελλάδας
Κατηγορία:Γεωγραφικοί σχηματισμοί της Αργολίδας
Κατηγορία:Γεωγραφικοί σχηματισμοί της Πελοποννήσου