Σμύρνη

Η Σμύρνη (, Ιζμίρ) είναι η τρίτη μεγαλύτερη πόλη της Τουρκίας, μετά την Κωνσταντινούπολη και την Άγκυρα και ο σημαντικότερος εισαγωγικός και εξαγωγικός εμπορικός λιμένας της χώρας.Δεκέμβριος 2018, υπολογισμός βάσει της διεύθυνσης του τουρκικού στατιστικού ινστιτούτου, όπως παρουσιάστηκε από το citypopulation.de Βρίσκεται στον ανατολικό μυχό του ομώνυμου Κόλπου της Σμύρνης, 90 χλμ. ανατολικά του Τσεσμέ, έναντι της νήσου Χίου, στα κεντρικά τουρκικά παράλια του Αιγαίου πελάγους.

Το 2019, η πόλη της Σμύρνης είχε πληθυσμό 2.972.000 κατοίκων, ενώ η ομώνυμη επαρχία είχε πληθυσμό 4.367.251 κατοίκων. Η μητροπολιτική περιοχή της πόλης εκτείνεται στα νερά του κόλπου της Σμύρνης και κατά μήκος του δέλτα του ποταμού Γκεντίζ στα βόρεια, ενώ στα ανατολικά εκτείνεται κατά μήκος μιας προσχωσιγενούς πεδιάδας στα ανατολικά την οποία δημιούργησαν διάφορα μικρά ρέματα και στα νότια κατά μήκος ενός πιο ανώμαλου ανάγλυφου.

Στην κλασική αρχαιότητα, η συγκεκριμένη πόλη ήταν γνωστή ως Σμύρνη. Έτσι ήταν γνωστή στα αγγλικά και πολλές άλλες γλώσσες μέχρι το 1930 περίπου, όταν μια εκστρατεία της κυβέρνησης της Τουρκίας είχε ως αποτέλεσμα τη σταδιακή επικράτηση του τουρκικού ονόματος Ιζμίρ έναντι του ελληνικού.Romein, Jan (translated by R. T. Clark). The Asian Century: A History of Modern Nationalism in Asia (De eeuw van Azie). University of California Press, 1962. p. 170. "In 1930 geographical names were 'turkicized'. [...] Smyrna, Ismir,[...]" Ωστόσο, το ιστορικό όνομα Σμύρνη χρησιμοποιείται μεταξύ άλλων στα ελληνικά, στα αρμενικά (, Ζμιούρνια), στα ιταλικά (), στα καταλανικά, τα πορτογαλικά και τα ισπανικά (). Η Σμύρνη έχει πάνω από 3.000 χρόνια καταγεγραμμένης ιστορίας και κατοικείται τουλάχιστον 8.500 χρόνια από τη νεολιθική εποχή. Βρίσκεται σε μια στρατηγική θέση στον μυχό ενός κόλπου που κινείται προς τα κάτω σε μια βαθιά εσοχή, στο μέσο της μικρασιατικής ακτής. Είναι μια από τις κύριες ναυτικές πόλεις της Μεσογείου για μεγάλο μέρος της ιστορίας της. Η Σμύρνη έχει φιλοξενήσει τους Μεσογειακούς Αγώνες του 1971 και την Πανεπιστημιάδα του 2005, ενώ συμμετείχε και στον Κλιμαθώνιο του 2019.

Η πόλη της Σμύρνης αποτελείται από αρκετές μητροπολιτικές επαρχίες. Από αυτές, η επαρχία Κονάκ αντιστοιχεί στην ιστορική Σμύρνη με την περιοχή της επαρχίας να αποτελεί τον κεντρικό δήμο Σμύρνης () της πόλης μέχρι το 1984. Με τον σχηματισμό του "Μητροπολιτικού δήμου της Σμύρνης" (), η πόλη της Σμύρνης ένωσε τις έντεκα αστικές επαρχίες της (αρχικά εννιά) - τις Μπάλτσοβα, Μπαϊρακλί, Μπουρνόβα, Μπουτζά, Τσιγλί, Γκαζιεμίρ, Γκιουζελμπαχτσέ, Καραμπαγλάρ, Καρσούγιακα, Κονάκ και Ναρλουντερέ, ενώ αργότερα εννιά επαρχίες της επαρχίας Σμύρνης συγχωνεύτηκαν με την πόλη. Το 2013, το πέρασμα του νόμου 6360 καθιέρωσε τις 30 επαρχίες της επαρχίας Σμύρνης ως τμήμα της μητροπολιτικής περιοχής της πόλης.

 Ιστορία 

Η Σμύρνη θεωρείται ως μία από τις αρχαιότερες πόλεις και λιμένες της Μεσογείου και της αρχαίας Ιωνίας. Ιδρύθηκε περί το 3000 π.Χ. και επέζησε μέχρι σήμερα. Στη μακραίωνη ιστορία της έχει αλλάξει δύο θέσεις. Η πρώτη των προϊστορικών χρόνων που αναφέρει ο Στράβων ως «Παλαιά Σμύρνη» και η δεύτερη που έκτισε ο Μέγας Αλέξανδρος και οι επίγονοι αυτού κατά την ελληνιστική περίοδο. Τη Ρωμαϊκή εποχή απέκτησε αίγλη. Οι Ρωμαίοι την τίμησαν τρεις φορές με τον εγκωμιαστικό τίτλο της «νεωκόρου» λόγω της εκπληκτικής της ευημερίας. Η Σμύρνη δε ήταν η πρώτη πόλη που αναγνώρισε τη Ρώμη ως θεότητα. Η Εκκλησία της Σμύρνης ήταν μία από τις Επτά Εκκλησίες της Ασίας, που αναφέρονται στην Αποκάλυψη του Ιωάννου. Κατά την πρωτοχριστιανική περίοδο επίσκοποι Σμύρνης διετέλεσε ο Άγιος Βουκόλος και μετέπειτα ο Άγιος Πολύκαρπος που μαρτύρησε στο όρος Πάγος της Σμύρνης.

Ο όρος «Καθολική Εκκλησία» χρησιμοποιήθηκε πρώτη φορά το 110 μ.Χ. σε επιστολή του Αγίου Ιγνατίου Αντιοχείας προς την Εκκλησία της Σμύρνης. Το 1424 η περιοχή κατακτήθηκε από τους Οθωμανούς. Ωστόσο πριν, αλλά και μετά την κατάληψη της, Βενετοί και Γενουάτες προσπάθησαν αρκετές φορές να τη συμπεριλάβουν στις Δημοκρατίες τους. Στις 13 Σεπτεμβρίου του 1472 Βενετοί, υπό τον Πιέτρο Μοκενίγο, σε μια αποτυχημένη προσπάθεια κυρίευσαν και κατέστρεψαν την πόλη. Κατοικήθηκε από Έλληνες από την αρχαιότητα μέχρι και την Καταστροφή της Σμύρνης το 1922 και την ανταλλαγή πληθυσμών που ακολούθησε με τη Συνθήκη της Λωζάνης.

Ο χριστιανικός πληθυσμός της Σμύρνης είχε υποστεί σφαγές και πριν το 1922. Η πρώτες σημαντικές βιαιοπραγίες ήταν κατά τα Ορλωφικά το 1770. Τότε είχαν συρρεύσει στη Σμύρνη περί τους 4.000 ενόπλους μουσουλμάνους από διάφορα μέρη με σκοπό να αντιμετωπίσουν τυχόν απόβαση των Ρώσων. Όταν στις 8 Ιουλίου έγινε γνωστή η καταστροφή του Οθωμανικού στόλου στη ναυμαχία του Τσεσμέ, μουσουλμανικός όχλος επιδόθηκε για εκδίκηση σε σφαγή Ελλήνων και άλλων χριστιανών, ακόμα και Ευρωπαίων. Κατά την εκτίμηση του Γάλλου προξένου Πεϊσονέ σφαγιάστηκαν 1.000-1.500 άτομα. Τότε ο αριθμός των Ελλήνων στην πόλη ανερχόταν σε περίπου 20.000 άτομα.Παπαδιά-Λάλα Αναστασία, Η Σμύρνη κατά τα Ορλωφικά (1770). Δελτίο Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών, τ. 5 (1984-1985), σ. 133 κ.ε.

Σφαγές εναντίον Ελλήνων και άλλων χριστιανών έγιναν επίσης τον Μάρτιο του 1797, με αφορμή τον φόνο ενός γενίτσαρου από χριστιανούς. Σε αντίποινα, γενίτσαροι και μουσουλμανικός όχλος σκότωσαν περί τους 1.500 έως 2.000 Έλληνες, σύμφωνα με εκτιμήσεις ξένων διπλωματών που ζούσαν στη Σμύρνη.Clogg Richard, "Είδε στον Τούρκο βασιλεύει η αδικία και η αρπαγή": The Smyrna 'Rebellion' of 1797. Στο "Economies Mediterraneennes. Equilibres et Intercommunications, XIIIe-XIXe siecles, 2ο Διεθνές Συνέδριο Ιστορίας, Αθήνα, 1983, έκδοση πρακτικών από Κέντρο Νεοελληνικών Ερευνών, ΕΙΕΕ, τόμος 1, σ. 415-427.
Στη Σμύρνη συστάθηκε η «Φιλόμουσος και Φιλάνθρωπος Γραικική Εμπορική Εταιρία», τα κέρδη της οποίας συγκεντρώνονταν για την Ελληνική Επανάσταση. Επικεφαλής της Εφορίας της Σμύρνης τοποθετήθηκε ο Μιχαήλ Ναύτης.Φιλήμων, δοκίμιον ιστορικόν περί της ελληνικής επαναστάσεως, Ελεύθερη Σκέψις, Αθήνα 2003,σελ. 373. Η Κυριακή Ναύτη από τη Σμύρνη, σύζυγός του Μιχαήλ, ήταν η πρώτη γυναίκα μέλος της Φιλικής Εταιρείας.Μικρασιατικά Χρονικά, Τόμοι 1-2, 1938, σελ. 117Φιλολογικός Σύλλλογος Παρνασός, Παρνασσός, 1969, σελ. 202

Σφαγές έγιναν και κατά τους πρώτους μήνες της Επανάστασης του 1821.Philip Mansel (2008) Smyrne, deux mille sept cents ans d’une histoire tourmentée. Le Monde Diplomatique. Η είδηση για την επανάσταση στη Βλαχία έφτασε στη Σμύρνη την 17/29 Μαρτίου 1821, οπότε άρχισαν μαζικοί διωγμοί και σφαγές χριστιανών, ακόμα και Δυτικών ("Φράγκων"). Τα γεγονότα περιγράφει, μεταξύ άλλων, ο Αμερικανός ιεραπόστολος Πλίνι Φισκ που έμενε στην πόληBond Alvan, "Memoir of the Rev. Pliny Fisk", Boston, 1828, σ. 150-154., όπως και ο Επτανήσιος Σπυρίδων Δεστούνης, πρόξενος της Ρωσίας στη Σμύρνη.Prousis Theophilus, "Smyrna in 1821: A Russian View" (1992). History Faculty Publications. Paper 16.

Ένας άγνωστος Μικρασιάτης δωρητής αγόρασε μπαρούτι από τη Σμύρνη και το Αϊβαλί και το προσέφερε μυστικά στον Αγώνα στα μέσα Μαρτίου του 1821. Με το μπαρούτι αυτό έγινε η απελευθέρωση της Καλαμάτας. Συνολικά αγόρασε 270 βαρέλια μπαρούτι -12 οκάδων το ένα- και 6 καντάρια μολύβι (κάθε καντάρι ισούται με 57 κιλά) και τα προσέφερε ως δωρεά στον Αγώνα με προορισμό την Πελοπόννησο. Το πολύτιμο φορτίο μεταφέρθηκε από τη Σμύρνη με καπετάνιο τον Χριστόφορο Μέξη. Το πλοίο κατάφερε και πέρασε όλα τα θαλάσσια μπλόκα και αγκυροβόλησε στην Πελοπόννησο. Το μπαρούτι κατέφτασε στη Μεσσηνία νύχτα και ακολούθως μεταφέρθηκε πάνω σε μουλάρια, από τον Αλμυρό της Βέργας στη Μονή Μαρδακίου στη Νέδουσα, για να ετοιμαστούν τα φυσέκια για τον Αγώνα.Δρόμοι του Μπαρουτιού, με το οποίο ξεκίνησε η Επανάσταση, ΔΗΜΟΣ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ, 

Σύμφωνα με την απογραφή του αγγλικού προξενείου που έγινε το 1891, η ευρύτερη περιοχή της Σμύρνης (βιλαέτι του Αϊδινίου) τότε είχε συνολικό πληθυσμό 207.000. Από αυτούς, οι Έλληνες ήταν 107.000, Τούρκοι 52.000, Εβραίοι 23.000, Αρμένιοι 12.000, Ιταλοί 6.500, Γάλλοι 2.500, Αυστριακοί 2.200 και Άγγλοι 1.500Χρήστος Σολωμονίδης, "Το Θέατρο στη Σμύρνη", Αθήνα,1954, σελ.18. Ενώ ο Γάλλος περιηγητής Ντεκάμ, που βρέθηκε στη Σμύρνη μεταξύ 1888-1889 αναφέρει ότι 80.000 Έλληνες κατοικούσαν μέσα στην πόλη.Gaston Descamps, Sur le routes d' Asie, 1894.σελ.157


Μέχρι πριν τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922 η Σμύρνη (μόνο η πόλη) αριθμούσε 370.000 κατοίκους, εκ των οποίων 165.000 ήταν Έλληνες, 80.000 Οθωμανοί Τούρκοι, 55.000 Εβραίοι, 40.000 Αρμένιοι, 6.000 Λεβαντίνοι και 30.000 διάφοροι άλλοι ξένοι. Σύμφωνα με τον Τζορτζ Χόρτον, Αμερικανό πρόξενο της πόλης, η Σμύρνη την εποχή εκείνη ξεπερνούσε τους 500.000 κατοίκους. Επικρατούσα γλώσσα ήταν η ελληνική εκ της οποίας η πόλη είχε ένα καθαρό ελληνικό χρώμα με σχετικά ανεπτυγμένο εμπόριο και πολιτιστικές εκδηλώσεις, έτσι ώστε ν΄ αποκαλείται από τους μεν Τούρκους ως "Γκιαούρ Ιζμίρ" (Gâvur İzmir = Άπιστη Σμύρνη), από τους δε Ευρωπαίους ως Παρίσι του Λεβάντε. Η συνεχής, μάλιστα, αύξηση των ξένων εμπόρων ήδη από τον 16ο αιώνα την κατέστησε μια από τις πιο κοσμοπολίτικες πόλεις της εποχής και οπωσδήποτε το μεγαλύτερο λιμάνι της Ανατολικής Μεσογείου. Η παρουσία αυτή σημαδεύτηκε από τα διάφορα έργα που τους ανατέθηκαν, κυρίως από πλούσιους Έλληνες εμπόρους που είχαν επαφές με την Ευρώπη. Έτσι, το τελωνείο της Σμύρνης κατασκευάστηκε από τον Γουστάβ Άιφελ, αρχιτέκτονα του ομώνυμου Παρισινού Πύργου, το Και από Γαλλική εταιρεία με πλάκες από τη Νάπολη, ενώ το Ρολόι στην πλατεία Διοικητηρίου (Κονάκ) ήταν δώρο του Γουλιέλμου Β'. Η Ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική σε συνδυασμό με την τοπική έδωσε τον όρο "Σμυρναίικο σπίτι" ως κάτι ξεχωριστό στο είδος του. Ο πολυταξιδεμένος Αδαμάντιος Κοραής ανέφερε για την πατρίδα του, τη Σμύρνη, ότι η καλαισθησία των κατοικιών της συγκρίνεται με την αντίστοιχη του Παρισιού. Στην πόλη λειτουργούσαν ξένες και ελληνικές λέσχες που διοργάνωναν χορούς και άλλες δεξιώσεις για φιλανθρωπικούς, συνήθως, σκοπούς.

Η Σμύρνη, για ντόπιους και ξένους, ήταν η “βασίλισσα της Ανατολής”. Η πόλη ήταν χτισμένη στο κέντρο ενός υπέροχου κόλπου και τραβούσε την ματιά των ταξιδιωτών από την πρώτη στιγμή. Τα πολυάριθμα πλοία, ελληνικά και ξένα, που βρίσκονταν αγκυροβολημένα στο λιμάνι, την έκαναν να μοιάζει σαν την μικρή αδελφή της Κωνσταντινούπολης. Οι σημαίες στα κτίρια των Προξενείων έδιναν στην πόλη μια πολύχρωμη νότα. Οι δυνατές φωνές των βαρκάρηδων, των ψαράδων και των ναυτικών από τα ξένα πλοία αντηχούσαν χαρούμενα στον αέρα, προσθέτοντας μια ακόμη πινελιά στο πολύχρωμο σκηνικό της πόλης. Στους δρόμους της Σμύρνης συναντούσες κάθε λογής ανθρώπους, από όλα τα μέρη της γης και άκουγες όλων των ειδών τις γλώσσες. Στα γραφικά παζάρια της, οι έφιπποι Τούρκοι αξιωματούχοι έλεγχαν τα πάντα στο πέρασμά τους. Πλούσιες κυρίες με όμορφα ρούχα και λαμπερά κοσμήματα έβγαιναν για τα ψώνια τους στα μαγαζιά με συνοδεία από μαύρους υπηρέτες. Τσιγγάνες με τα μωρά τους φασκιωμένα σφιχτά στην πλάτη τους περιπλανιόντουσαν στα σοκάκια λέγοντας τη μοίρα στους περαστικούς. Συχνά γίνονταν τόσο επίμονες, που πολλοί τους έδιναν χρήματα μόνο και μόνο για να τις ξεφορτωθούν. Η φημισμένη φιλοξενία των κατοίκων της Σμύρνης την είχαν κάνει αγαπημένο καλοκαιρινό προορισμό σε πολλούς δυτικούς. Τα αξιοθέατα στα περίχωρα, αλλά κυρίως οι Επτά Εκκλησίες, προσέλκυαν τους ταξιδιώτες που έρχονταν στην Ανατολή.

Η Σμύρνη εκτείνεται από τους ΝΔ. πρόποδες του Σιπύλου και των ΒΑ. του Πάγου (Καντιφέ καλέ) μέχρι την ακτή, όπου και η θαυμαστή προκυμαία "Και" που εκτείνεται κατά Β.-Ν. από έναντι του σιδηροδρομικού σταθμού του Αϊδινίου, της λεγόμενης Πούντας (Αλ Σατζάκ), βόρειο άκρο της προκυμαίας, μέχρι το παλαιό διοικητήριο (Κονάκι), νότιο άκρο. Μέχρι το 1922 η πόλη διακρίνονταν στον "Πάνω Μαχαλά", (Μελαντία, Μπασμανέ) ο οποίος βρισκόταν προς τον Πάγο και ήταν το αρχαιότερο τμήμα της πόλης, όπου διέμεναν κυρίως εύποροι Τούρκοι, Εβραίοι και λίγοι Έλληνες και στον "Κάτω Μαχαλά" ή "Κάτω Πόλη", νεότερο τμήμα, όπου διέμενε ο κυρίως χριστιανικός πληθυσμός, οι Αρμένιοι (νότια), και οι Έλληνες (βορειότερα των Αρμενίων), μέχρι και την έναντι ΒΔ. ακτή το λεγόμενο Κορδελιό.

Η κάτω πόλη περιελάμβανε την Αρμενοσυνοικία, (που συνόρευε με την εβραϊκή συνοικία του Πάνω Μαχαλά) με τον ναό του Αγίου Στεφάνου και την ελληνική συνοικία με τον ναό του Αγίου Γεωργίου, την αγορά «Μεγάλες Ταβέρνες», τη συνοικία "Γυαλάδικα", όπου και ο περίφημος ναός της Αγίας Φωτεινής, βορειότερα ο Φραγκομαχαλάς (συνοικία καθολικών), η συνοικία των Νοσοκομείων και μακρύτερα η συνοικία Φασουλάς, όπου αμέσως μετά άρχιζε δια της κεντρικής οδού Τράσα (τα), (εσωτερική παράλληλη προς την προκυμαία), η αριστοκρατική συνοικία με την πλατεία της Καλλιθέας (Μπέλα Βίστα) και τον παράλληλο δρόμο, το γνωστό εκ παραφθοράς "Παραλλέλι" με τις επαύλεις των εύπορων Σμυρναίων. Συνέχεια της οδού των Τράσων ήταν τα Σχοινάδικα, το Κερασοχώρι, και το βουλεβάρτο Αλιότι προς τον σιδηροδρομικό σταθμό Αϊδινίου. Ακολουθούσε η συνοικία της Πούντας με Ιταλούς και Μαλτέζους κατοίκους και ενδότερα οι λαϊκές συνοικίες του "Αγίου Τρύφωνα" ή Τσικουδιά, τα "Ταμπάκικα" (βυρσοδεψεία), τα "Μορτάκια" ή Λυγαριά, καθώς και η πέρα του σταθμού Κασαμπά η συνοικία του Αγίου Κωνσταντίνου με συνέχεια αυτής τα "Χιώτικα".

Την συνοικία των Φράγκων, τον Φραγκομαχαλά, 200 μέτρα από την ακτή και το λιμάνι, τον διέσχιζε η οδός των Φράγκων που στο μεγαλύτερο μέρος της συγκέντρωνε τα καλύτερα μαγαζιά της πόλης, τα ξένα προξενεία, τις καθολικές και προτεσταντικές εκκλησίες και τα διώροφα σπίτια, τους βερχανέδες, που έμεναν οι Φράγκοι στον επάνω όροφο καθώς στο ισόγειο είχαν τα μαγαζιά τους, τα εργαστήρια και τις αποθήκες με τα εμπορεύματα. Ακολουθώντας παράλληλα την προκυμαία, η οδός των Φράγκων οδηγούσε σε μια περιοχή που ζούσαν Έλληνες και βρισκόταν ανάμεσα σε δύο τμήματα του Φραγκομαχαλά. Μικρά σοκάκια, σπίτια και οινοπωλεία, μια ψαραγορά και μια λαχαναγορά υπήρχαν στην περιοχή αυτή και κατά μήκος της ακτής εκτείνονταν πολλές ξύλινες προβλήτες δέκα με δώδεκα μέτρα μέσα στη θάλασσα. Πιο πέρα από εκεί ήταν το γαλλικό νοσοκομείο και ένα τουρκικό φρουραρχείο, αρχοντικά σπίτια που ξεχώριζαν με την αρχιτεκτονική υπεροχή τους και τα προξενεία της Γαλλίας, της Αυστρίας, της Πρωσίας, της Πορτογαλίας και της Ελλάδας. Η πορεία προς τα βόρεια κατέληγε σε ένα σημείο όπου βρισκόταν ένας ανεμόμυλος και ένας τουρκικός στρατώνας, όπως υπήρχε και άλλος ένας στο νότιο άκρο της Σμύρνης. Από εκείνο το σημείο και σε κάποια απόσταση φαινόταν το χωριό Μπουρνόβα, όπου πολλοί Ευρωπαίοι περνούσαν τα καλοκαίρια τους.

Όλα τα καραβάνια για να μπουν στη Σμύρνη και να αφήσουν τα εμπορεύματα που  έφερναν από την Ανατολή περνούσαν από τη Γέφυρα των Καραβανιών πάνω από τον Μέλητα ποταμό. Στην περιοχή γύρω από τη Γέφυρα πήγαιναν οι Σμυρνιοί για περίπατο και αναψυχή. Στη μια όχθη του ποταμού έστεκαν πανύψηλα πλατάνια και στην αντίπερα όχθη κυπαρίσσια. Κάτω από τα πλατάνια υπήρχε ένα μικρό καφενείο με κληματαριά και δίπλα από το καφενείο ένας κήπος και ένα μαρμάρινο σιντριβάνι. Ολόγυρα από τα πλατάνια υπήρχαν πολλά καθίσματα για όσους ήθελαν να ξαποστάσουν και να πιούν καφέ ή δροσερή λεμονάδα. Στις όχθες του ποταμού ξεκουράζονταν Σμυρνιοί και ξένοι και παρατηρούσαν το πλήθος των περαστικών και τις γυναίκες που περνούσαν πάνω από τη Γέφυρα κουβαλώντας στάμνες με νερό. Όλοι οι ξένοι ήταν ντυμένοι ευρωπαϊκά, ένα στιλ που είχαν υιοθετήσει πολλοί Έλληνες και Αρμένιοι. Οι Άραβες που ερχόντουσαν με τα καραβάνια ήταν πολύ πιο διαφορετικοί σε εμφάνιση και συμπεριφορά από τους κομψούς κατοίκους της πόλης και τους επισκέπτες της. Οι καμήλες ξάπλωναν ρουθουνίζοντας, ο ήλιος έπεφτε στις πλάτες τους ενώ οι σκλάβοι και οι φύλακές τους ξεκουράζονταν πίσω τους στη σκιά.thumb|Η Καταστροφή της Σμύρνης, φωτογραφία από ιταλικό πλοίο, 14η Σεπτεμβρίου 1922.
Κατά την Καταστροφή της Σμύρνης του 1922 με τη μεγάλη πυρκαγιά του καταστράφηκε σχεδόν όλος ο Κάτω Μαχαλάς από την Αρμενοσυνοικία μέχρι και τα Σχοινάδικα. Στους χριστιανούς-θύματα των τουρκικών θηριωδιών συγκαταλέγεται και ο Μητροπολίτης Χρυσόστομος Σμύρνης, ο οποίος συνελήφθη, βασανίσθηκε και διαμελίστηκε από τον τουρκικό όχλο βρίσκοντας μαρτυρικό θάνατο στις 28 Αυγούστου 1922, ημέρα Κυριακή. Μαζί με τον Μητροπολίτη, από τον τουρκικό όχλο δολοφονήθηκαν και δύο επιφανή μέλη της Μικρασιατικής Άμυνας, ο δημογέροντας Γεώργιος Κλημάνογλου και ο διαπρεπής νομικός Νικόλαος Τσουρούκτσογλου.Μητροπολίτου Ἐφέσου Χρυσοστόμου Χατζησταύρου (Ἀρχιεπισκόπου Ἀθηνῶν καί Πάσης Ἑλλάδος 1962-1967): Οἱ κατά τῆς Ἐκκλησίας καί τῆς Ἐκπαιδεύσεως τῆς Μικρᾶς Ἀσίας τελευταῖοι διωγμοί τῶν Τούρκων», Ἱερά Μητρόπολις Καισαριανῆς, Βύρωνος καί Ὑμηττοῦ, 2010 Οι σφαγές κατά Ελλήνων και Αρμενίων από τους Τούρκους έκαναν τον Αμερικανό Πρόξενο στη Σμύρνη, Τζωρτζ Χόρτον (George Horton), να γράψει: «Ένα από τα δυνατώτερα συναισθήματα που πήρα μαζί μου απ’ τη Σμύρνη ήταν το συναίσθημα της ντροπής, διότι ανήκα στο ανθρώπινο γένος».George Horton, Γενικού Προξένου των ΗΠΑ στην Εγγύς Ανατολή επί τριάντα χρόνια, Η Κατάρα της Ασίας, μετάφρ. Γεωργίου Λ. Τσελίκα, εκδ. The Bobbbs - Merril Company, Indianapolis 1926, σ. 104.

 Σύγχρονη πόλη  
Η σημερινή Σμύρνη, εκτός από ένα τμήμα της τουρκικής συνοικίας του άλλοτε Πάνω Μαχαλά και της Πούντας με τους λιθόστρωτους δρόμους, σε τίποτα δε θυμίζει την ανατολίτικη όψη της παλαιάς Σμύρνης με το ιπποκίνητο τραμ της προκυμαίας, τα στενά σοκάκια (=παρόδους) και τα ξύλινα σπίτια. Στην τεράστια σε έκταση πυρίκαυστη περιοχή των άλλοτε έξι συνοικιών, της Αγίας Αικατερίνης, του Αγίου Δημητρίου, του Αγίου Τρύφωνα, της Ευαγγελιστρίας, του Αγίου Νικολάου, και του Αγίου Ιωάννη και κάποιων τμημάτων άλλων παλαιών συνοικιών εκτείνεται σήμερα το περίφημο πολιτιστικό πάρκο της Σμύρνης, έκτασης 300.000 τ.μ. που αποτελεί μικρογραφία του πάρκου της Μόσχας, όπου περιλαμβάνει μικρές λίμνες, ζωολογικό κήπο, ταβέρνες και τις εγκαταστάσεις της ετήσιας εμπορικής έκθεσης με μόνιμα περίπτερα εκθετών σε αρχαίο ελληνικό ρυθμό. Στη θέση του άλλοτε ναού του Αγίου Δημητρίου μέσα στο πάρκο, έχει ανεγερθεί το Αρχαιολογικό Μουσείο της Σμύρνης με πλήθος εκθεμάτων της αρχαίας ελληνικής, ελληνιστικής και ρωμαϊκής εποχής.

Η πλατεία του άλλοτε Διοικητηρίου (Κονάκι) αποτελεί σήμερα το κέντρο της κίνησης της πόλης, έναντι της οποίας βρίσκεται η αποβάθρα των μικρών επιβατηγών πλοίων ("βαποράκια") που εξυπηρετούν τη συγκοινωνία με τα παράλια περίχωρα της Σμύρνης. Η μεγαλύτερη εμπορική και τουριστική κίνηση σημειώνεται σε ακανόνιστη και στενή οδό από το Κονάκι μέχρι το τέμενος Ισάρ Τζαμί με πλήθος καταστημάτων νεωτερισμών, ζαχαροπλαστεία, χρυσοχοεία, παλαιοπωλεία, καθώς και κρεοπωλεία και οπωροπωλεία αντικαθιστώντας τους προ του 1922 εμπορικούς δρόμους του Φραγκομαχαλά, των Γυαλάδικων και τις Μεγάλες Ταβέρνες. Οι παλαιές θολωτές και σκοτεινές τουρκικές αγορές, οι λεγόμενες "μπεζεστένια", φέρονται σήμερα χωρίς σκέπαστρα.

Κύρια προάστια και χωριά γύρω από τη Σμύρνη είναι από ΝΔ. και επί της παραλίας κατά σειρά η Μελαντία (Καρατάσι), ο Σαλαχανάς, η Καραντίνα, το Γκιόζ Τεπέ και το Κοκαργιαλί, προς Α. είναι το Νταραγάτσι, το Χαλκά-μπουνάρ και από εκεί στο εσωτερικό ο Μπουρνόβας που αποτελούσε την κατ΄ εξοχήν αγγλική παροικία της Σμύρνης. Από το Χαλκά-μπουνάρ και επί της απέναντι ΒΔ. παραλίας του μυχού του κόλπου είναι η Αγία Τριάδα, το Μπαϊρακλί, και τέλος στο άκρο το Κορδελιό (Καρσίγιακα). Άλλα χωριά της Σμύρνης είναι ο Κουκλουτζάς, ο Μπουτζάς, το Σεβντίκιοϊ, ο Προφήτης Ηλίας και η Αγία Άννα.

Η Σμύρνη υπέστη από την αρχαιότητα πολλές καταστροφές από πυρκαγιές, σεισμούς αλλά και από επιδημίες (πανώλη). Πανώλη ενέσκηψε κατ' επανάληψη στους τρεις συνεχόμενους αιώνες, τον 17ο, 18ο και 19ο αιώνα με μεγάλο αριθμό θυμάτων. Επίσης στους μεγάλους σεισμούς του 1688 και 1778 ολόκληρες συνοικίες είχαν ισοπεδωθεί. Σημαντικότερη πυρκαγιά πριν από την καταστροφή του 1922 ήταν εκείνη του 1842, όπου αποτεφρώθηκε το αρχικό κτήριο της Ευαγγελικής Σχολής.

 (*)¹ Τα σχέδια του πάρκου μετέφερε το 1926 ο τότε δήμαρχος Σμύρνης Μπεκτσή Ουζ, που επισκέφθηκε τη Μόσχα, σε ανταπόδοση επίσκεψης στη Σμύρνη του Ρώσου στρατηγού Βοροσίλωφ το 1925.

 Η Σμύρνη προ του 1922 

 Εκκλησίες 
μικρογραφία|αριστερά|Άποψη της εκκλησίας του Προφήτη Ηλία στη Σμύρνη κατά τα τέλη του 19ου αιώνα.

Η Σμύρνη, (ο Κάτω Μαχαλάς), προ της καταστροφής της το 1922, είχε 16 ορθόδοξους ναούς με σημαντικότερο το μεγάλο μητροπολιτικό ναό της Αγίας Φωτεινής με το μεγαλοπρεπές και εξαίρετης τέχνης μαρμάρινο κωδωνοστάσιο, που κτίσθηκε τον 17ο αιώνα, καταστράφηκε από σεισμό το 1688, ανοικοδομήθηκε το 1690 και επανοικοδομήθηκε το 1692 μετά από πυρκαγιά που σημειώθηκε. Αποτελούσε τον κατ' εξοχήν σμυρναίικο ναό, όπου τελούνταν στη μικρή περίοδο της απελευθέρωσης όλες οι επίσημες λειτουργίες και εθνικές τελετές. Τόσο ο ναός όσο και το κωδωνοστάσιο ανατινάχθηκαν με δυναμίτιδα από τους Τούρκους μετά την καταστροφή. Οι άλλοι ναοί ήταν του Αγ. Γεωργίου, κοντά στη μητρόπολη, της Κοίμησης της Θεοτόκου, στη συνοικία Φασουλά, ο ναός του ορφανοτροφείου Σμύρνης, που εκκλησιαζόταν η αριστοκρατία, ο μεγαλοπρεπής ναός του Αγ. Ιωάννου του Προδρόμου, στα Σχοινάδικα, οι ναοί Αγ. Αικατερίνης, Αγ. Τρύφωνα, Αγ. Δημητρίου, Αγ. Χαραλάμπους και Ευαγγελιστρίας, (στην ελληνική συνοικία), ο ναός του Αγ. Στεφάνου στην Αρμενοσυνοικία, του Αγ. Βουκόλου, στον σταθμό Κασαμπά, του Αγ. Κωνσταντίνου, του Αγ. Ιωάννη θεολόγου και της Μεταμόρφωσης στη συνοικία Μορτάκια, του Τιμίου Προδρόμου στη Λυγαριά, και των Ταξιαρχών στον περίβολο του νεκροταφείου. Από όλους τους παραπάνω ναούς οι μόνοι που υφίστανται σήμερα είναι ο Άγιος Βουκόλος (Άη Βούκλας) αποκατεστημένος με τον γυάλινο τρούλο του, ο Τίμιος Πρόδρομος της Λυγαριάς, χωρίς στέγη, και στα πέριξ της Σμύρνης προάστια οι ναοί Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης στη Μενεμένη και του Τιμίου Σταυρού, στον Μπουρνόβα. Άλλοι κάηκαν, άλλοι γκρεμίστηκαν και στη θέση τους ανοίχθηκαν λεωφόροι και δημιουργήθηκαν πάρκα. Κάποιοι άλλοι που διασώθηκαν μετατράπηκαν σε τεμένη, σχολεία και αρχικά αποθήκες.

 Εκπαιδευτήρια 
Από τα ελληνικά εκπαιδευτικά ιδρύματα σημαντικότερη ήταν η "Ευαγγελική Σχολή Σμύρνης" (αρρένων), που ιδρύθηκε το 1717 με πλήρες γυμνάσιο με διάφορα παραρτήματα, όπως οι δημοτικές σχολές του Τιμίου Προδρόμου και το Κιουπετσόγλειο. Η σχολή αυτή περιελάμβανε επίσης βιβλιοθήκη με 35.000 τόμους και 180 ιστορικά χειρόγραφα, μικρό μουσείο με αρχαία εκθέματα και μεγάλη νομισματική συλλογή. Αντίστοιχη σχολή θηλέων ήταν το "Κεντρικόν Παρθεναγωγείον", που είχε εγκατασταθεί αρχικά (1837) στον περίβολο της Μητρόπολης και από το 1883 σε μεγαλοπρεπές οικοδόμημα που είχε δωρίσει ο Δ. Κιουπετζόγλου. Και τα δύο αυτά μαρμάρινα οικοδομήματα σώζονται μέχρι σήμερα και στεγάζουν τουρκικά γυμνάσια. Ακόμη, σημαντικό παρθεναγωγείο ήταν το "Ομήρειον" (1881) το οποίο ήταν ισάξιο του Αρσακείου και οι μαθήτριες, πλην των άλλων μαθημάτων, διδάσκονταν έξι ξένες γλώσσες. Επιπλέον, λειτουργούσαν πολλαπλές συνοικιακές σχολές ανάλογα με την εκκλησία στην οποία υπάγονταν. Όλες αυτές οι σχολές είχαν ως βάση το άσβεστο αρχαίο ελληνικό πνεύμα και ήταν ιδιαίτερα αυστηρές ως προς τους κανόνες και γενικώς τους τρόπους συμπεριφοράς, ευγένειας και καθαριότητας των μαθητών και των μαθητριών. Τέλος, υπήρχαν και ξένα σχολεία, τα οποία είχαν ιδρύσει κυρίως Ιταλοί, Γάλλοι, Αμερικάνοι κ.ά.

Ένα από τα πιο γνωστά ιδιωτικά παρθεναγωγεία στη Σμύρνη ήταν το γαλλικό παρθεναγωγείο «Πρόνοια» που το διεύθυναν και δίδασκαν οι Αδελφές του Ελέους. Το σχολείο στεγαζόταν σε ένα από τα πιο ωραία σχολικά κτίρια της Σμύρνης, στον Φραγκομαχαλά, στη συνοικία όπου έμεναν οι περισσότεροι καθολικοί. Στο σχολείο αυτό φοιτούσαν πολλά κορίτσια από εύπορες ελληνικές οικογένειες. Οι Αδελφές του Ελέους έδιναν ιδιαίτερη σημασία στη θρησκευτική διδασκαλία και στην καλλιέργεια του ήθους των μαθητριών τους. Παράλληλα, διεύθυναν το ορφανοτροφείο του Αγίου Ιωσήφ όπου υπήρχε βρεφοκομείο για τα εγκαταλελειμμένα παιδιά και σχολείο για τα ορφανά αγόρια και κορίτσια. Ακόμη πρόσφεραν τις υπηρεσίες τους στο Γαλλικό Νοσοκομείο που είχε ιδρυθεί από την γαλλική κυβέρνηση για να δέχεται ασθενείς ναύτες που ταξίδευαν στη Μεσόγειο.

 Νοσοκομεία 
Σημαντικότερα από τα ευαγή ιδρύματα ήταν το "Γραικικό Νοσοκομείο" ή "Νοσοκομείο του Αγ. Χαραλάμπους", που είχε ιδρυθεί από τον Π. Σεβαστόπουλο, (που περιελάμβανε 2 τμήματα χειρουργικής, 2 παθολογίας, 1 οφθαλμιατρικής, 1 μαιευτικής, 1 ψυχιατρικής, και γηροκομείο), το "Βρεφοκομείον Σμύρνης" που είχε ιδρυθεί το 1902, και το "Ορφανοτροφείον Σμύρνης" που λειτουργούσε από το 1870. Επίσης το Ψυχιατρείο Σμύρνης στην περιοχή Γκιοζ-Τεπέ με ιδρυτή και διευθυντή τον Νευρολόγο - Ψυχίατρο Ισαάκ Ταστσόγλου. Ανάλογα τέτοια νοσοκομεία είχαν ιδρύσει και οι Καθολικοί και οι Αρμένιοι, που όμως όλα καταστράφηκαν στη μεγάλη πυρκαγιά.

 Πνευματική κίνηση 
Η πνευματική κίνηση των Ελλήνων στη Σμύρνη άρχισε να αναπτύσσεται στις αρχές του 19ου αιώνα. Πρώτος που φέρεται να ίδρυσε κοινωνικό πνευματικό κέντρο ήταν ο Κωνσταντίνος Οικονόμος, που ίδρυσε την "Ιωνική Λέσχη" η οποία διατηρήθηκε μέχρι το 1922. Ακολούθησαν και άλλα, όπως το "Μουσείο" το 1838, το "Φιλολογικό Μουσείο" το 1854, ο "Σύλλογος προς διάδοση των ελληνικών γραμμάτων" και ο σύλλογος "Όμηρος", που εξέδιδε και ομώνυμο περιοδικό. Ακόμη, οι Σμυρνιοί λάτρευαν το θέατρο. Υπολογίζεται ότι η πρώτη παράσταση, το 1657, μετά την κατάκτηση από τους Τούρκους, αναφερόταν σε αρχαίο Ελληνικό έργο και πραγματοποιήθηκε στο Γαλλικό προξενείο. Μέχρι τον 19ο αιώνα έρχονταν κυρίως Ιταλικοί και Γαλλικοί θίασοι-οπερέτες, άλλα στη συνέχεια δημιουργήθηκαν ερασιτεχνικές θεατρικές ομάδες Ελλήνων, που εξελίχθηκαν σε σύντομο χρονικό διάστημα. Το 1862 χτίστηκε το μεγάλο, τριώροφο θέατρο, αντίστοιχο της Σκάλας του Μιλάνου, από τον Ιταλό αρχιτέκτονα Καμεράνο. Την ίδια περίοδο λειτουργούσε πλήθος κινηματογράφων.

 Εφημερίδες - περιοδικά 
Ιδιαίτερη επίσης ανάπτυξη είχε σημειώσει και η ελληνική δημοσιογραφία με την αρχαιότερη ελληνική εφημερίδα την "Αμάλθεια", που εκδιδόταν από το 1838 μέχρι το 1922 με τελευταίους διευθυντές έκδοσης τους Σ. Σολομωνίδη και Θ. Υπερίδη. Άλλες ελληνικές εφημερίδες της Σμύρνης ήταν η "Αρμονία" του Μ. Σεϊζάνη, η "Ιωνία", η "Νέα Ιωνία", η "Πρόοδος", καθώς και διάφορα περιοδικά, όπως το φιλολογικό ο "Κόσμος" και το σατυρικό ο "Κόπανος" του Γ. Αναστασιάδη. Ο Δημογέρων και εθνομάρτυρας Σμύρνης Νικόλαος Τσουρουκτσόγλου εξέδιδε τη γαλλόφωνη εφημερίδα "La Reforme" (από το 1900) και την "Ημερησία" Σμύρνης από το 1901.

Από τα τέλη της δεκαετίας του 1840, όπως μαρτυρείται από τον Χρήστο Σολομωνίδη, στη Σμύρνη λειτουργούσαν 10 τυπογραφεία, όπου στα 5 εξ αυτών τυπώνονταν οι εβδομαδιαίες ελληνικές εφημερίδες "Αμάλθεια", "Ιωνικός Παρατηρητής", "Άργος" και η "Ιωνική Μέλισσα" καθώς και το περιοδικό "Αποθήκη των Ωφελίμων Γνώσεων". 
Στη δε στατιστική που είχε προβεί ο Κάρολος ντε Σερζέ (Charles de Scherzer) το 1870 στη Σμύρνη λειτουργούσαν 17 τυπογραφεία, εκ των οποίων 10 ήταν ελληνικά, 3 αρμενικά, 2 γαλλικά, 1 τουρκικό και 1 εβραϊκό. Συνολικά κυκλοφορούσαν 134 εφημερίδες, περιοδικά και επιθεωρησιακά έντυπα.

 Φωτογραφίες 

 Κλίμα 
Η Σμύρνη έχει τυπικό μεσογειακό κλίμα (Csa κατά την Κλιματική ταξινόμηση Κέππεν) που επηρεάζεται από πολύ από την εγγύτητά της με τη θάλασσα. Η πόλη βιώνει ζεστά και ξηρά καλοκαίρια και ήπιους και βροχερούς χειμώνες. Η μέση υψηλή θερμοκρασία τον Ιούλιο και τον Αύγουστο είναι περίπου 33 °C, με τις θερμοκρασίες να φτάνουν περιστασιακά έως και τους 40 °C. Οι καλοκαιρινοί μήνες χαρακτηρίζονται επίσης από χαμηλά επίπεδα υγρασίας, κάνοντας τη ζέστη πιο υποφερτή. Αντίθετα, οι χειμώνες είναι ήπιοι και βροχεροί, με τις μέσες θερμοκρασίες να κυμαίνονται γύρω στους 10 °C. Η πόλη σημειώνει τις υψηλότερες βροχοπτώσεις τον Δεκέμβριο και τον Ιανουάριο, με περιστασιακές καταιγίδες και ισχυρούς ανέμους. Ωστόσο, παρά τους υγρούς χειμώνες, η πόλη εξακολουθεί να δέχεται πάνω από 300 ημέρες ηλιοφάνειας τον χρόνο. Οι χιονοπτώσεις δεν είναι σπάνιες κατά τη χειμερινή περίοδο αλλά η μεγάλη συσσώρευση χιονιού είναι σπάνια και η χιονοκαλύψη διαρκεί μόνο για λίγες ώρες ή λίγες ημέρες, αν είναι βαρειά. Λόγω της τοποθεσίας της, η Σμύρνη είναι επίσης ευάλωτη σε περιστασιακά ακραία καιρικά φαινόμενα, όπως καταιγίδες, ενώ το φαινόμενο των μελτεμιών μπορεί να γίνει έντονο. Λόγω της άναρχης πολεοδομίας και της εγγυτητά της σε αρκετά όρη και λόφους, η πόλη έχει βιώσει αρκετές καταστροφικές πλημμύρες στο παρελθόν, με πιο πρόσφατη το 2021.

 Πρόσωπα 

 Όμηρος (8ος αιώνας π.Χ.), συγγραφέας των ποιητικών κειμένων της Ιλιάδας και της Οδύσσειας
 Ονόμαστος ο Σμυρναίος, ο πρώτος αρχαίος Έλληνας ολυμπιονίκης στο άθλημα της πυγμαχίας το 688 π.Χ. στην 23η Ολυμπιάδα και εισηγητής των κανονισμών του αθλήματος
 Έρμιππος ο Σμυρναίος, περιπατητικός φιλόσοφος (τέλος 3ου αι. π.Χ.)
 Δίαλλος ο Σμυρναίος, αρχαίος Έλληνας ολυμπιονίκης στο παγκράτιο παίδων στην 152η Ολυμπιάδα, το 172 π.Χ.
 Θέων ο Σμυρναίος (70-135 μ.Χ.), μαθηματικός και Πλατωνικός φιλόσοφος
 Τίτος Κλαύδιος Ρούφος, ολυμπιονίκης στο παγκράτιο το 81 μ.Χ., στη 215η Ολυμπιάδα
 Κλαύδιος Απολλώνιος, ολυμπιονίκης το 189 μ.Χ., στη 242η Ολυμπιάδα και περιοδονίκης (νικητής και στους τέσσερις μεγάλους πανελλήνιους αγώνες της αρχαιότητας: Ολύμπια, Ίσθμια, Νέμεα και Πύθια)
 Κλαύδιος Ρούφος Απολλώνιος, διπλός ολυμπιονίκης (Ολυμπιάδες: τη 252η, το 229 μ.Χ. και τη 253η, το 233 μ.Χ.) και διπλός περιοδονίκης
 Ειρηναίος της Λυών (2ος-3ος αιώνας), θεολόγος και επίσκοπος Λυών
 Οικογένεια Καντακουζηνών, παλαιά Βυζαντινή οικογένεια
 Γαβριήλ Γ΄, Οικουμενικός Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως την περίοδο 1702-1707
 Γαβριήλ Δ΄, Οικουμενικός Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως την περίοδο 1780-1785
 Αδαμάντιος Κοραής (1748-1833), φιλόλογος και διαφωτιστής
 Κυριακή Ναύτη, αγωνίστρια της Επανάστασης του 1821 και η πρώτη γυναίκα μέλος της Φιλικής Εταιρείας
 Ικέσιος Λάτρης (1799 - 1881), λόγιος, αγωνιστής της Επανάστασης του 1821 και πολιτικός
 Κυριάκος Αλεβιζόπουλος, αγωνιστής της Επανάστασης του 1821
 Πέτρος Βακάλογου, αγωνιστής της Επανάστασης του 1821
 Πέτρος Ομηρίδης Σκυλίτσης (1784-1872), δήμαρχος Πειραιά
 Χρυσόστομος Σμύρνης (Χρυσόστομος Καλαφάτης) (1867–1922), τελευταίος Μητροπολίτης Σμύρνης
 Κωνσταντίνος Φανέλλης (1791-1863), ζωγράφος και αγιογράφος
 Θεόδωρος Ορφανίδης (1817-1886), ποιητής και βοτανολόγος
 Ιωάννης Καρασούτσας (1824-1873), ποιητής και μεταφραστής
 Βασίλειος Σμύρνης (1834-1910), λόγιος θεολόγος και Μητροπολίτης Σμύρνης
 Οικογένεια Μπαλτατζή, αλλιώς Βαλτατζή (Baltazzi),παλαιά ελληνική οικογένεια της Σμύρνης με ενετικές ρίζες
 Μήτσος Μυράτ (1878-1964), ηθοποιός
 Έκτωρ Δούκας (1885-1969), ζωγράφος
 Γεώργιος Σκούφος (1803-1873), δήμαρχος Αθηναίων
 Παύλος Καλλιγάς (1814-1896), νομικός, ιστορικός, λογοτέχνης και πολιτικός
 Λεωνίδας Παρασκευόπουλος (1860-1936), στρατιωτικός και πολιτικός
 Άγιος Δανιήλ Κατουνακιώτης, (1864-1929), άγιος της Ορθόδοξης Εκκλησίας, μοναχός στο Άγιο Όρος, ιδρυτής της αδελφότητας των Δανιηλαίων
 Γεώργιος Μπαλτατζής (1866-1922), πολιτικός
 Κωνσταντίνος Σαγιώρ (1867-1910), ηθοποιός
 Θωμάς Θωμόπουλος (1873-1937), γλύπτης και ακαδημαϊκός
 Θεόφραστος Τριανταφυλλίδης (1881-1955), ζωγράφος
 Δημήτρης Γληνός (1882-1943), εκπαιδευτικός, συγγραφέας και πολιτικός
 Μανώλης Καλομοίρης (1883-1962), μουσουργός
 Ισμέτ Ινονού (1884-1974), τούρκος στρατιωτικός και πολιτικός
 Παναγιώτης Τούντας (1886-1942), ρεμπέτης
 Νικόλαος Τσουρούκτσογλου (1861–1922) νομικός, δημοσιογράφος, πολιτικός και κοινωνικός ακτιβιστής
 Στέλιος Σπεράντζας (1888-1952), γιατρός και ποιητής
 Κυβέλη (1888-1978), ηθοποιός
 Δημητρός Καραμπάτης (1898-1964), αθλητής
 Γιώργος Σεφέρης (1900-1971), νομπελίστας ποιητής
 Κοσμάς Πολίτης (1888-1974), πεζογράφος
 Σπύρος Περιστέρης (1900-1966), μουσικός και συνθέτης
 Ιωάννης Συκουτρής (1901-1937),φιλόλογος και φιλόσοφος
 Απόστολος Χατζηχρήστος (1901-1959), ρεμπέτης
 Ιωάννης Δεσποτόπουλος (1903-1992), πρωτοπόρος αρχιτέκτονας
 Γιάννης Κωνσταντινίδης (1903-1984), συνθέτης, μουσικός και μαέστρος
 Γιώργος Κατραμόπουλος (1904), συγγραφέας
 Αριστοτέλης Ωνάσης (1906-1975), εφοπλιστής και επιχειρηματίας
 Ζοζέφ Κορίνθιος (1908-1992), τραγουδοποιός και μαέστρος
 Ιωάννα Τσάτσου (1909-2000), ποιήτρια
 Ορέστης Κανέλλης (1910-1979), ζωγράφος
 Θεολόγος Συμεωνίδης (1910-1969), ποδοσφαιριστής
 Γιάννης Βάζος (1913-1991), ποδοσφαιριστής
 Κωνσταντίνος Δεσποτόπουλος (1913-2016), αντιστασιακός, πανεπιστημιακός και ακαδημαϊκός
 Γιώργος Γάσπαρης (1913-1978), ποδοσφαιριστής
 Ελευθέριος Μουζάκης (1913-2006), κλωστοϋφαντουργός
 Ρίτα Αμπατζή (1914-1969), ρεμπέτισσα
 Θέων Σπανούδης (1915-1986), λοχοτέχνης και κριτικός τέχνης
 Γιώργος Γεραλής (1917-1996), φιλόλογος και ποιητής
 Αντώνης Χριστοφορίδης (1918-1985), πυγμάχος
 Τρύφωνας Τζανετής (1918-2001), ποδοσφαιριστής
 Μίνως Αργυράκης (1920-1998), ζωγράφος, σκιτσογράφος και σκηνογράφος
 Έλλη Παππά (1920-2009), δημοσιογράφος και συγγραφέας
 Γιάννης Φέρμης (1921-1999), ηθοποιός
 Άλεκ Ισσιγόνης (1906-1988), σχεδιαστής αυτοκινήτων

 Δείτε επίσης 
 Νέα Σμύρνη
 Ιερά Μητρόπολις Σμύρνης

 Παραπομπές 

 Βιβλιογραφία 
Ν.Κωστή, «Σμυρναϊκά ανάλεκτα. Το εν Σμύρνη ρεμπελιόν του 1797», Δελτίον της Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρείας της Ελλάδος, τομ.ΣΤ, σελ.358-372.
Ilias Chrissochoidis, "The Burning of Smyrna: H. C. Jaquith's Report to Admiral Bristol," American Journal of Contemporary Hellenic Issues 14 (Summer 2023).


 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Οδηγός Σμύρνης





*
Σμύρνη
Κατηγορία:Πόλεις της Τουρκίας