Πρωτοχρονιά

Με τη λέξη Πρωτοχρονιά ή αρχιχρονιά, ή πρώτη του έτους, χαρακτηρίζεται η πρώτη ημέρα του οποιουδήποτε ακολουθούμενου ημερολογιακού έτους. Στις περισσότερες χώρες, η ημέρα της Πρωτοχρονιάς έχει καθιερωθεί ως επίσημη αργία (εργασίας) και γιορτάζεται μαζικά. Κατά το Γρηγοριανό ημερολόγιο που ακολουθεί ο Δυτικός Κόσμος στη σύγχρονη εποχή, Πρωτοχρονιά είναι η 1η Ιανουαρίου. Δεν συμβαίνει όμως το ίδιο με όλες τις χώρες. Υπάρχουν διαφορετικά έθιμα σε όλο τον κόσμο. Για τους Ρωμαιοκαθολικούς χριστιανούς, από τον 7ο αιώνα, η 1η Ιανουαρίου γιορταζόταν ως εορτασμός της Μητρότητας της Θεοτόκου. Τον 13ο αιώνα, η εορτή της Περιτομής του Χριστού είχε έρθει για να αντικαταστήσει τη γιορτή προς τιμήν της Παναγίας. Ωστόσο, το 1751, ο Πάπας Βενέδικτος ΙΔ΄ επέτρεψε στις εκκλησίες της Πορτογαλίας να αφιερώσουν μια γιορτή στη Μαρία την πρώτη Κυριακή του Μαΐου. Αυτό συνέβη λόγω της ώθησης στην Πορτογαλία για μια επίσημη γιορτή που γιορτάζει τη θεία μητρότητα της Μαρίας.

 Ελληνική Πρωτοχρονιά 
μικρογραφία|Ελληνική βασιλόπιτα.

Στην Ελλάδα, η Πρωτοχρονιά είναι μεγάλη και μία από τις σημαντικές γιορτές για τους Έλληνες και αρχίζει με τα Πρωτοχρονιάτικα Κάλαντα (Αγίου Βασιλείου) - (Αρχιμηνιά κι αρχιχρονιά κι αρχή καλός μας χρόνος…) που ψάλλονται από παιδιά την παραμονή την Πρωτοχρονιάς (31 Δεκεμβρίου) από νωρίς το πρωί μέχρι το μεσημέρι. Τα παιδιά ρωτούν συνήθως «Να τα πούμε;» και περιμένουν την απάντηση «Να τα πείτε», τελειώνοντας μετά την απαγγελία με την Ευχή (Και του Χρόνου! Χρόνια Πολλά!), με τον/την νοικοκύρη/υρά του σπιτιού να τα ανταμείβει με χρήματα. Την Παραμονή της Πρωτοχρονιάς, αλλά και ανήμερα (την ημέρα της Πρωτοχρονιάς), μαζεύονται όλοι οι συγγενείς μαζί στο σπίτι σε οικογενειακή συγκέντρωση, ανταλλάζουν δώρα και τρώνε γύρω από το οικογενειακό τραπέζι όλοι μαζί.

Το βράδυ της παραμονής της Πρωτοχρονιάς, μόλις λίγα λεπτά πριν την αλλαγή του χρόνου και την ώρα που έχουν ξαπλώσει τα παιδιά στα κρεβάτια τους, οι γονείς αφήνουν κάτω από το χριστουγεννιάτικο δέντρο τα δώρα, για να τα βρουν τα παιδιά μετά την αλλαγή του χρόνου και το κόψιμο της Βασιλόπιτας ή μόλις ξημερώσει η επόμενη μέρα, πυροδοτώντας  τη σκέψη των παιδιών ότι τα δώρα τα έχει φέρει ο Άγιος Βασίλης. Εξέχουσα θέση την πρωτοχρονιά στην Ελλάδα στο γιορτινό τραπέζι, όπως και τα Χριστούγεννα κατέχει το χοιρινό κρέας π.χ. χοιρινό στη γάστρα ολόκληρο, χοιρινό με σέλινο αυγολέμονο κ.α. Με τον ερχομό του νέου έτους γιορτάζουν: Ο Βασίλειος, η Βασιλεία, ο Βασιλικός, η Βασιλική κ.α.

Την Πρωτοχρονιά στην Ελλάδα, παραδοσιακά εξέχουσα θέση στο γιορτινό τραπέζι κατέχει το χοιρινό. Η κατανάλωση του χοιρινού την Πρωτοχρονιά στην Ελλάδα είναι έθιμο το οποίο έχει τις ρίζες του στην αρχαιότητα. Το χοιρινό συμπληρώνει το πατροπαράδοτο Πρωτοχρονιάτικο τραπέζι.

Το έθιμο του Ροδιού: Το έθιμο του  του ροδιού την Πρωτοχρονιά έχει τις ρίζες του από την Πελοπόννησο, από όπου και διαδόθηκε στην υπόλοιπη Ελλάδα. Συμβολίζει την ευημερία, τη γονιμότητα και την καλοτυχία για το νέο έτος. Το πρωί της Πρωτοχρονιάς, η οικογένεια πηγαίνει στην εκκλησία για τη Θεία Λειτουργία του Μεγάλου Βασιλείου και ο νοικοκύρης κουβαλά μαζί του ένα ρόδι για να το «λειτουργήσει». Κατά την επιστροφή στο σπίτι, ο νοικοκύρης πρέπει να χτυπήσει το κουδούνι της εξώπορτας -δεν κάνει να ανοίξει ο ίδιος με το κλειδί του- και έτσι να είναι ο πρώτος που θα μπει στο σπίτι για να κάνει το καλό ποδαρικό, με το ρόδι στο χέρι. Μπαίνοντας μέσα, με το δεξί, πετάει το ρόδι πίσω από την εξώπορτα, το ρίχνει δηλαδή κάτω με δύναμη για να ανοίξει και να πεταχτούν οι ρώγες του παντού και ταυτόχρονα λέει: «με , ευτυχία και χαρά το νέο έτος κι  οι σπόροι αυτού του ροδιού τόσες να είναι οι χαρές αυτού του σπιτιου». Τα παιδιά μαζεμένα γύρω-γύρω κοιτάζουν οι ρώγες αν είναι τραγανές και κατακόκκινες. Όσο γερές κι όμορφες είναι οι ρώγες, τόσο χαρούμενες και ευλογημένες θα είναι οι μέρες που φέρνει μαζί του ο νέος χρόνος.

 Δείτε Επίσης 
Βασιλόπιτα (Ελληνικό Έθιμο).

 Κινεζική Πρωτοχρονιά 


Η Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας χρησιμοποιεί επίσημα το Γρηγοριανό ημερολόγιο, όπως και οι δυτικές χώρες. Παρ' όλα αυτά η Κινέζικη Πρωτοχρονιά δεν συμπίπτει με την 1η Ιανουαρίου, αλλά γιορτάζεται σε διαφορετικές ημερομηνίες κάθε χρόνο, αφού βασίζεται ακόμη και σήμερα στο αρχαίο κινεζικό ημερολόγιο που έχει τις ρίζες του βαθιά στο παρελθόν όταν, σύμφωνα με την παράδοση, το ημερολόγιο αυτό επινοήθηκε και εγκαθιδρύθηκε από τον Κινέζο αυτοκράτορα Χουανγκντί το 2637 π.Χ. Όπως και πολλά άλλα ημερολόγια του κόσμου, το Κινέζικο είναι και αυτό ένας συνδυασμός ηλιακού και σεληνιακού ημερολογίου και βασίζεται μερικώς τουλάχιστον στις φάσεις της Σελήνης, ένα μηνιαίο φαινόμενο που είναι εμφανές σε όλους. Σύμφωνα με το ημερολόγιο αυτό ένα κανονικό έτος έχει 12 σεληνιακούς μήνες, ενώ ένα δίσεκτο έτος έχει 13 σεληνιακούς μήνες. Σε ημέρες το κανονικό έτος διαρκεί από 353 έως 355 ημέρες, ενώ ένα δίσεκτο έτος διαρκεί από 383 έως 385 ημέρες. Με αυτά ως βάση στο κινεζικό ημερολόγιο η Πρωτοχρονιά γιορτάζεται σε διαφορετικές ημερομηνίες που επαναλαμβάνονται σε μια περίοδο 60 ετών, ενώ κάθε έτος παίρνει την ονομασία ενός ζώου. Έτσι η Πρωτοχρονιά στη διάρκεια του 2005 γιορτάστηκε στις 9 Φεβρουαρίου (έτος 4703 ή έτος του πετεινού), ενώ το 2006 γιορτάστηκε στις 29 Ιανουαρίου (έτος 4704 ή έτος του σκύλου), το 2025 είναι το έτος του φιδιού κ.ο.κ.

 Μουσουλμανική Πρωτοχρονιά 
Στη δομή του Αραβικού-Μουσουλμανικού ημερολογίου, που και αυτό είναι σεληνιακό με διάρκεια 354 ημερών, δεν προστίθεται ποτέ κάποιος επιπλέον μήνας με αποτέλεσμα οι διάφορες θρησκευτικές εορτές των Μουσουλμάνων να μετακινούνται δια μέσου των εποχών. Το γεγονός αυτό οδηγεί το ημερολόγιο να αρχίζει 10 έως 12 ημέρες νωρίτερα του προηγουμένου σε σχέση με το ηλιακό έτος. Η Πρωτοχρονιά δηλαδή των Μουσουλμάνων είναι πάντα η πρώτη ημέρα του μήνα τον οποίον ονομάζουν «Μουχαράμ». Αλλά και στη χρονολόγηση υπάρχει διαφορά, αφού οι Μουσουλμάνοι ξεκινούν την αρίθμηση των ετών τους από το έτος της «Εγίρας», δηλαδή την 16η Ιουλίου του 622 μ. Χ. στο Ιουλιανό ημερολόγιο. Η ημέρα αυτή είναι η συμβατική ημέρα της αναχώρησης του Μωάμεθ από την Μέκκα προς την γειτονική πόλη της Μεδίνας για να γλιτώσει από μία συνωμοσία εναντίον του. Την ημέρα αυτή γιορτάζεται και η Πρωτοχρονιά των Μουσουλμάνων.

 Ιαπωνική Πρωτοχρονιά 
Στην Ιαπωνία γιορταζόταν ανέκαθεν η φύση, όπως για παράδειγμα, η ημερομηνία άνθισης των κερασιών. Το ημερολόγιό τους ήταν παρόμοιο με το Κινεζικό και χωριζόταν σε 24 δεκαπενθήμερες περιόδους και ήταν συνδεδεμένο με τις αγροτικές τους εργασίες. Από το 1873 όμως η Ιαπωνία εισήγαγε το Γρηγοριανό ημερολόγιο, με διαφορετική όμως χρονολόγηση που συνεχίζεται από το 660 π. Χ. 

Πρώτον, στην Ιαπωνία, η Πρωτοχρονιά γιορτάζεται μετά από 108 χτυπήματα καμπάνας. Σύμφωνα με την παράδοση, κάθε ένα από αυτά τα χτυπήματα αυτά καταστρέφει ένα από τα μειονεκτήματα ενός ατόμου. Στα πρώτα λεπτά της νέας χρονιάς οι Ιάπωνες γελούν, κάτι που, κατά τη γνώμη τους, είναι το κλειδί για μια επιτυχημένη χρονιά. Και το σπίτι είναι διακοσμημένο με μπαμπού, που είναι σύμβολο αιωνιότητας και πιστότητας. Τα ξημερώματα οι Ιάπωνες φεύγουν από τα σπίτια τους για να συναντήσουν την αυγή. Κάτω από τις πρώτες ακτίνες του ήλιου της Πρωτοχρονιάς, αυτοί συγχαίρουν ο ένας τον άλλον και δίνουν δώρα. Οι Ιάπωνες γιορτάζουν το νέο έτος με νέα ρούχα. Το Χατσουμόντε (επίσκεψη στο ιερό) πραγματοποιείται συνήθως την πρώτη ημέρα του νέου έτους, αλλά επιτρέπεται επίσης η επίσκεψη ιερών τόπων την παλιά Πρωτοχρονιά. Κατά τη διάρκεια αυτής της επίσκεψης, οι πιστοί προσεύχονται στους θεούς για υγεία και ευημερία το επόμενο έτος.

 Βουλγαρία 
Στη Βουλγαρία στο πρωτοχρονιάτικο τραπέζι μαζεύονται οι αγαπημένοι, φίλοι και συγγενείς και σε όλα τα σπίτια για τρία λεπτά σβήνουν τα φώτα. Αυτή την ώρα οι συγκεντρωμένοι στο τραπέζι φιλιούνται μεταξύ τους. Κανείς δεν λέει ποιον φίλησε. Αυτά τα φιλιά της Πρωτοχρονιάς προστατεύονται από το σκοτάδι της Πρωτοχρονιάς.

 Ιταλία 
Την παραμονή της Πρωτοχρονιάς στην Ιταλία, τα παλιά πράγματα πετιούνται από το παράθυρο, αντικαθιστώντας τα με τα νέα. Οι Ιταλοί δίνουν μεγάλη προσοχή στο ποιον θα συναντήσουν πρώτο την Πρωτοχρονιά. Το να δεις έναν κληρικό ή ένα παιδί είναι ανεπιθύμητο, αλλά το να δεις έναν γέρο καμπούρη παππού θεωρείται σημάδι επιτυχίας.

 Δανία 
Τα μεσάνυχτα, οι Δανοί βάζουν στο τραπέζι γλυκό χυλό ρυζιού. Είναι και αυτό μια έκπληξη. Η ιδιαιτερότητα του χυλού είναι ότι μέσα του κρύβονται καρύδια ή αμύγδαλα. Αυτή η παράδοση αρέσει ιδιαίτερα στα ανύπαντρα κορίτσια. Αν κάποια από αυτές βρει ένα καρύδι, δεν θα είναι πλέον δυνατό για αυτή να αποφύγει τον γάμο την Πρωτοχρονιά. Για τους παντρεμένους, μια έκπληξη με τη μορφή χυλού υπόσχεται απλώς μια καλή χρονιά. Αυτός είναι επίσης καλός οιωνός.

 Βουδιστική Πρωτοχρονιά 
μικρογραφία|Σεληνοηλιακό ημερολόγιο από την Ταϊλάνδη.

Πολλοί λαοί την νοτιοανατολικής Ασίας χρησιμοποιούν το σεληνοηλιακό βουδιστικό ημερολόγιο 12 μηνών 29 ή 30 ημερών με ένα δίσεκτο μήνα 30 ημερών που προστίθεται σε κανονικά διαστήματα. Και σ’ αυτές τις περιπτώσεις αλλάζει και εδώ η χρονολόγηση.

 Τρέχουσα υιοθέτηση από την 1η Ιανουαρίου 
Χρειάστηκαν αρκετά μεγάλο χρονικό διάστημα πριν η 1η Ιανουαρίου γίνει και πάλι το καθολικό πρότυπο έναρξης του νέου έτους. Τα έτη της υιοθέτησης από την 1η Ιανουαρίου ως τη νέα χρονιά είναι οι εξής:

 Χώρες  Έναρξη έτουςMike Spathaky Old Style and New Style Dates and the change to the Gregorian Calendar: A summary for genealogists Βενετία  1522 Σουηδία  1529 Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία (~Γερμανία)  1544 Ισπανία, Πορτογαλία, Πολωνία  1556 Πρωσία, ΔανίαDenmark named 1 January as the New Year in the early 14th century according to R.W. Bauer (Calender for Aarene fra 601 til 2200, 1868/1993 ISBN 87-7423-083-2) although the number of the year did not begin on 1 January until 1559. και Νορβηγία 1559 Γαλλία (Διάταγμα του Ροσιλιόν)  1564 Ισπανικές Κάτω ΧώρεςPer decree of 16 June 1575. Hermann Grotefend, "Osteranfang" (Easter beginning), Zeitrechnung de Deutschen Mittelalters und der Neuzeit (Chronology of the German Middle Ages and modern times) (1891–1898)  1576 Λωρραίνη  1579 Ολλανδική Δημοκρατία  1583 Σκωτία  1600 Ρωσία  1700 Τοσκάνη  1721 Βρετανία, Ιρλανδία καιΒρετανική Αυτοκρατορία εκτός Σκωτίας 1752 Ιαπωνία  1873 Κίνα (Δημοκρατία της Κίνας (1912–49) και ΛΔΚ)  1912 Ελλάδα  1923 Τουρκία  1926 Ταϊλάνδη  1941

 Δείτε επίσης 
 Ημέρα της Πρωτοχρονιάς
 Παραμονή Πρωτοχρονιάς

 Παραπομπές 

 Πηγές 
 Σιμόπουλος, Διονύσης Π. Τα Ημερολόγια του Κόσμου, Γεωτρόπιο Ελευθεροτυπίας, Τεύχος 301 (21 Ιανουαρίου 2006).

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 «Πρωτοχρονιά, μία από τις αρχαιότερες γιορτές κόσμου», άρθρο στον ιστότοπο In.gr, 31 Δεκεμβρίου 2010.


Κατηγορία:Θρησκευτικές εορτές και τελετές
Κατηγορία:Επίσημες αργίες στην Ελλάδα
Κατηγορία:Λαογραφία
Κατηγορία:Αργίες
Κατηγορία:Εκφράσεις