Δωδεκάνησα

μικρογραφία|Θέα Δωδεκανήσων από τον δορυφόρο.
Δωδεκάνησα (πληθυντικός) ή Δωδεκάνησος (ενικός) ονομάζεται το σύνολο των νησιών, νησίδων και βραχονησίδων που ανήκουν στην ελληνική επικράτεια και βρίσκονται στον θαλάσσιο χώρο ανάμεσα στη Σάμο, στην Κρήτη, στις Κυκλάδες και τα μικρασιατικά παράλια. 

Τα νησιά οργανώθηκαν σε μια ενιαία δομή διοίκησης κατά τη διάρκεια της Ιταλοκρατίας, υπό τον τίτλο Ιταλικές Νήσοι του Αιγαίου. Μετά την αποχώρηση των Ιταλών, οργανώθηκαν και διοικήθηκαν για ένα μικρό χρονικό διάστημα ως Στρατιωτική Διοίκηση Δωδεκανήσου και μετά ως Γενική Διοίκηση Δωδεκανήσου. Στη συνέχεια συστάθηκε ο Νομός Δωδεκανήσου, που λειτούργησε ως την καθιέρωση του θεσμού των Περιφερειών και την υπαγωγή των Δωδεκανήσων στην Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου. Όσον αφορά τον διαχωρισμό της χώρας σε γεωγραφικά διαμερίσματα, η Δωδεκάνησος εντάσσεται στο γεωγραφικό διαμέρισμα Αιγαίου.

Η συνολική έκταση τους (αν υπολογιστούν μικρότερα νησιά και βραχονησίδες) φτάνει τα 2.665,26 τετραγωνικά χιλιόμετρα, ενώ κοντά στα 30 από αυτά κατοικούνται. Παρότι στο πέρασμα των αιώνων από την αρχαιότητα ως τη σύγχρονη εποχή, έχουν βρεθεί πολλές φορές στο στόχαστρο κατακτητών, ο πληθυσμός τους διατήρησε την ελληνικότητά του. Είναι χαρακτηριστικό, πως το 1912 (στο τέλος της Τουρκοκρατίας και την έναρξη της Ιταλοκρατίας) ο πληθυσμός τους ανερχόταν σε 143.482 άτομα, από τα οποία τα 131.332 άτομα ήταν Έλληνες.

Το πλέον ιστορικό, κυριότερο και γνωστό από τα Δωδεκάνησα είναι η Ρόδος, η οποία, εδώ και χιλιετίες, είναι το νησί στο οποίο βρίσκεται η διοικητική έδρα της περιοχής. Από τα υπόλοιπα, η Κως και η Πάτμος θεωρούνται ως τα επόμενα νησιά με ιδιαίτερη ιστορική σημασία και ακολουθούν η Αστυπάλαια, η Κάλυμνος, η Κάρπαθος, η Κάσος, η Λέρος, η Νίσυρος, η Σύμη, η Τήλος και το Καστελόριζο. Στα δώδεκα προαναφερθέντα προστίθενται και τα λοιπά κατοικημένα νησιά: Αγαθονήσι, Λειψοί και Χάλκη, διαμορφώνοντας ένα σύνολο δεκαπέντε βασικών νησιών.

Άλλα μικρότερα νησιά της Δωδεκανήσου είναι η Αλιμιά, οι Αρκοί, το Φαρμακονήσι, το Γυαλί, η Κίναρος, τα Λέβιθα, η Μάραθος, η Νίμος, η Ψέριμος, η Σαρία, η Στρογγυλή, η Σύρνα και η Τέλενδος.

Ονομασία
Η ονομασία Δωδεκάνησος ή Δωδεκάνησα αναφέρεται σήμερα σε ένα νησιωτικό σύμπλεγμα που περιλαμβάνει δεκαπέντε κύρια νησιά – Αγαθονήσι, Αστυπάλαια, Κάλυμνος, Κάρπαθος, Κάσος, Καστελλόριζο, Κως, Λειψοί, Λέρος, Νίσυρος, Πάτμος, Ρόδος, Σύμη, Τήλος, και Χάλκη – καθώς και 93 μικρότερες νησίδες. Από την αρχαιότητα, τα νησιά αυτά ανήκαν στο ευρύτερο σύμπλεγμα των Νοτίων Σποράδων.

Το όνομα «Δωδεκάνησος» πρωτοεμφανίζεται σε βυζαντινές πηγές του 8ου αιώνα, και δεν αφορούσε τα σημερινά Δωδεκάνησα, αλλά τα δώδεκα νησιά των Κυκλάδων πέριξ της Δήλου. Η ονομασία είναι πιθανό να είναι πολύ παλαιότερη, και σύγχρονοι ερευνητές εικάζουν ότι ανάγεται τουλάχιστον σε έναν κατάλογο των δώδεκα νησιών του Στράβωνα. Ο όρος «Δωδεκάνησος» συνέχισε να χρησιμοποιείται για τις Κυκλάδες κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα και μέχρι τον 18ο αιώνα, τόσο στη δημώδη γλώσσα όσο και σε λόγια έργα. Η μεταφορά της ονομασίας στη σημερινή Δωδεκάνησο έχει τις ρίζες της στην οθωμανική κυριαρχία. Μετά την κατάκτηση της Ρόδου το 1522, τα δυο μεγαλύτερα νησιά της Ρόδου και της Κω περιήλθαν υπό άμεση οθωμανική διοίκηση, ενώ τα υπόλοιπα, συνήθως αναφερόμενα ως «προνομιούχα», απολάμβαναν ευρείας αυτοδιοίκησης και φορολογικών προνομίων. Μετά το 1869, καθώς η Οθωμανική Αυτοκρατορία προσπαθούσε να εκσυγχρονιστεί και να υιοθετήσει ένα πιο ομοιόμορφο και συγκεντρωτικό διοικητικό μηχανισμό, αυτά τα προνόμια άρχισαν να περιορίζονται, και καταργήθηκαν πλήρως μετά την επικράτηση των Νεότουρκων το 1909.

Έτσι, όταν ο ελληνικός τύπος της εποχής άρχισε να αναφέρεται με το ζήτημα, χρησιμοποιήθηκε ο όρος «Δωδεκάνησος» για να δηλώσει συλλογικά τα δώδεκα προνομιούχα νησιά—Κάλυμνος, Σύμη, Λέρος, Ικαρία, Πάτμος, Αστυπάλαια, Νίσυρος, Χάλκη, Τήλος, Κάρπαθος, Κάσος, και Καστελλόριζο. Λίγο αργότερα, το 1912, τα περισσότερα νησιά καταλήφθηκαν από την Ιταλία στα πλαίσια του Ιταλοτουρκικού Πολέμου, εκτός από το Καστελλόριζο, που περιήλθε υπό ιταλική κυριαρχία μόλις το 1921, και την Ικαρία, που με την έκρηξη του Α' Βαλκανικού Πόλεμου ενώθηκε με την Ελλάδα. Τη θέση των δύο τελευταίων την πήραν η Κως και η Ρόδος, επαναφέροντας τον αριθμό των μειζόνων νήσων υπό ιταλική κυριαρχία σε δώδεκα. Έτσι όταν ο ελληνικός τύπος άρχισε να κινητοποιείται υπέρ της ένωσης των ιταλοκρατούμενων νήσων με την Ελλάδα το 1913, και πάλι χρησιμοποιήθηκε ο όρος «Δωδεκάνησος». Οι ίδιες οι ιταλικές αρχές βοήθησαν στην καθιέρωσή του όταν ονόμασαν την κτήση τους «Ρόδος και Δωδεκάνησος» (Rodi e Dodecaneso), με τους Λειψούς να παίρνουν τη θέση της Ρόδου, την οποία οι Ιταλοί θεωρούσαν ξεχωριστή λόγω της ιδιαίτερης σημασίας της. Μέχρι το 1920, ο όρος «Δωδεκάνησος» είχε επικρατήσει για να δηλώνει τα ιταλοκρατούμενα νησιά στο σύνολό τους, πράγμα που αναγνωρίστηκε και από τους Ιταλούς με τον διορισμό του πρώτου μη στρατιωτικού κυβερνήτη, κόμη Κάρλο Σένι, ως «Αντιβασιλέα της Δωδεκανήσου» (Reggente del Dodecaneso) στις 7 Αυγούστου 1920. Με την άνοδο του Μουσσολίνι στην εξουσία έγιναν προσπάθειες να ελαττωθεί η χρήση του ονόματος, πλέον στενά συνδεδεμένου με τις ελληνικές αξιώσεις επί των νησιών, και υιοθετήθηκε η επίσημη ονομασία «Ιταλικά Νησιά του Αιγαίου» (Isole italiane dell'Egeo), αλλά αυτή δεν απέκτησε ποτέ απήχηση πέραν του ιταλικού διοικητικού μηχανισμού. Τα νησιά τελικά ενώθηκαν με την Ελλάδα το 1947, αρχικά ως Στρατιωτική Διοίκηση Δωδεκανήσου, μετά ως Γενική Διοίκηση Δωδεκανήσου, και μετά το 1955 ως ο Νομός Δωδεκανήσου.

 Ιστορία 
μικρογραφία|Απόβαση Ιταλών στη Ρόδο (Όρμος Φαληρακίου 4 Μαΐου 1912)
Αρχαιότεροι κάτοικοι ήταν οι Τελχίνες και οι Κάρες, αργότερα οι Αχαιοί και οι Δωριείς. Ήταν μέλος της πρώτης και της δεύτερης Αθηναϊκής Συμμαχίας. Μεγάλη ακμή γνώρισαν κατά τους ελληνιστικούς χρόνους. Με την υποταγή τους αργότερα στη ρωμαϊκή κυριαρχία, τα Δωδεκάνησα αποτέλεσαν τμήμα του Ανατολικού Ρωμαϊκού κράτους (395 μ.Χ.). Το 1310 βρέθηκαν κάτω από την εξουσία των Ιωαννιτών Ιπποτών. Οι Τούρκοι τα κατέλαβαν το 1522. Τα Δωδεκάνησα συμμετείχαν στον ξεσηκωμό τού 1821. Κατά την Κρητική Επανάσταση του 1867, ξεσηκώθηκαν οι Κάσιοι, χωρίς ουσιαστικό αποτέλεσμα. Μετά από πολλές περιπέτειες, τόσο στρατιωτικές όσο και διπλωματικές, παρέμειναν υπό την οθωμανική κυριαρχία, μέχρι την έναρξη του Ιταλοτουρκικού Πολέμου, το 1911. Οι Ιταλοί αποβιβάσθηκαν στην Αστυπάλαια, τη Ρόδο και άλλα νησιά το 1912. Αρχικά κατέλαβαν την Αστυπάλαια στις 28 Απριλίου και στη συνέχεια πραγματοποίησαν απόβαση στη Ρόδο στις 4 Μαΐου 1912. Η τουρκική φρουρά του νησιού οχυρώθηκε στο ορεινό χωριό Ψίνθος και αντιστάθηκε μέχρι τις 17 Μαΐου, οπότε και παραδόθηκε. Παράλληλα με τις επιχειρήσεις στη Ρόδο οι ιταλικές δυνάμεις επιχειρούσαν και σε άλλα νησιά τα οποία κατέλαβαν με την εξής σειρά: τη Χάλκη στις 8 Μαΐου, την Κάλυμνο, την Κάσο, την Κάρπαθο, τη Λέρο, τους Λειψούς, τη Νίσυρο, την Πάτμο και την Τήλο στις 12 Μαΐου, τη Σύμη στις 19 Μαΐου και τέλος την Κω στις 20 Μαΐου. Για να εξασφαλίσουν την κυριαρχία τους στα νησιά, οι Ιταλοί υποσχέθηκαν στους κατοίκους, ότι η κατάληψη θα ήταν προσωρινή.

Εγκατάσταση Μικρασιατών
Τον Μάιο του 1914 καθώς οι διωγμοί στα απέναντι μικρασιατικά παράλια είχαν ενταθεί ενάντια στο ελληνικό στοιχείο, πολλοί Μικρασιάτες κατέφυγαν στα Δωδεκάνησα. Τους τελευταίους μήνες του 1918, μετά τη λήξη του Α΄ Παγκόσμιου Πολέμου για την Τουρκία, άρχισε η παλιννόστηση των προσφύγων στη Μικρά Ασία. Συγκεκριμένα με τη ανακωχή του Μούδρου (1918) και την αποβίβαση του Ελληνικού Στρατού στη Σμύρνη (1919) αρκετοί πρόσφυγες που είχαν παραμείνει στα Δωδεκάνησα επέστρεψαν στη Μικρά Ασία, αλλά προσωρινά όπως αποδείχθηκε. Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922, πολλές οικογένειες Μικρασιατών εγκαταστάθηκαν πλέον οριστικά στα Δωδεκάνησα. Η ιταλική κυριαρχία διήρκεσε μέχρι το Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, οπότε και πέρασαν στην Ελληνική δικαιοδοσία το 1947.
Κρυφά σχολεία κατά την Ιταλοκρατία
Κατά την περίοδο της Ιταλοκρατίας στα Δωδεκάνησα και ειδικά κατά τη φασιστική περίοδο η Ιταλία έλαβε αυστηρά μέτρα κατά της ελληνικής παιδείας και κουλτούρας. Τον Ιούλιο του 1937 και στη συνέχεια το 1939 (διάταγμα 163/30.6.1939) ο Ντε Βέκκι, Υπουργός Παιδείας και Τετράρχης του Φασισμού (Quadrumviro), επέβαλε αυστηρές διατάξεις. Καταργήθηκαν όλα τα ελληνικά έντυπα και η ελληνική γλώσσα έγινε μάθημα προαιρετικό που διδασκόταν χωρίς βιβλία ως την τρίτη τάξη του πενταετούς δημοτικού σχολείου. Διδάσκοντες και διδασκόμενοι υποχρεώνονταν να μιλούν μόνο ιταλικά, με την απειλή αυστηρών κυρώσεων. Πολλοί δάσκαλοι της μέσης και της δημοτικής εκπαίδευσης απολύθηκαν και έφυγαν από τη Ρόδο ενώ ήλθαν Ιταλοί δάσκαλοι από την Ιταλία. Πολλά παιδιά προτίμησαν να μην πηγαίνουν καθόλου στο σχολείο παρά να μάθουν ιταλικά. Τότε ο Μητροπολίτης Ρόδου Απόστολος, εκμεταλλευόμενος ένα «παράθυρο» του διατάγματος που επέτρεπε τη θρησκευτική κατήχηση, οργάνωσε κρυφά σχολεία που λειτουργούσαν υπό τον μανδύα των κατηχητικώνΑπόστολος Τρύφωνος: «Απομνημονεύματα Μητροπολίτη Ρόδου», τόμος Β, σελίδα 228, Ρόδος, 1954. Αναφέρεται στο: Παπαδόπουλος Στ., Η προσπάθεια εξιταλισμού της παιδείας στα Δωδεκάνησα την περίοδο 1936-1943 και η αντίδραση της ελληνικής πλευράς -Τα κατηχητικά σχολεία και ο ρόλος τους. Συνέδριο " Η Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση και οι προκλήσεις της εποχής μας"
Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, 2007, σελ. 1429-1430. .

Στις εκκλησίες, όπως και σε σπίτια όπου γίνονταν κρυφά μαθήματα, δίδασκαν ιερείς και θεολόγοι. Όταν έγιναν καταγγελίες στις Ιταλικές αρχές ότι οι μαθητές στα κατηχητικά διδάσκονταν ουσιαστικά την ελληνική γλώσσα, ο Απόστολος απάντησε στον κυβερνήτη ότι: «αυτό είναι φυσικό, αφού η ελληνική είναι η επίσημη γλώσσα της ορθόδοξης λατρείας, και οι ιερείς δεν γνωρίζουν άλλη γλώσσα».Μαυρίδης Ανδρέας (2009) Η Ρόδος από την Οθωμανική Αυτοκρατορία μέχρι την εθνική ολοκλήρωση (1912-1947). Ο Μητροπολίτης Ρόδου Απόστολος (1913-1946), Εκκλησία και εκπαίδευση. Διδακτορική διατριβή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Θεολογική Σχολή, Σελ. 91-93 Στα σχολεία αυτά χρησιμοποιούνταν σαν αναγνωστικά διάφορα εκκλησιαστικά και θρησκευτικά βιβλία που μοιράζονταν στους μαθητές.

Ένωση με την Ελλάδα

27 Ιουνίου 1946: Στο Παρίσι και στο Συμβούλιο των Υπουργών των Εξωτερικών των τεσσάρων Δυνάμεων, αποφασίζεται να περιέλθουν τα Δωδεκάνησα στην Ελλάδα. Πρόκειται για απόφαση-σταθμό στην πορεία του δωδεκανησιακού λαού προς την ένωσή του με τη μητέρα Ελλάδα.

10 Φεβρουαρίου 1947: Υπογράφεται στο Παρίσι συνθήκη ειρήνης μεταξύ των συμμάχων και των συνασπισμένων Δυνάμεων (και Ελλάδας) και της Ιταλίας, σύμφωνα με την οποία η Ιταλία εκχωρεί στην Ελλάδα με πλήρη κυριαρχία τα νησιά της Δωδεκανήσου και τις παρακείμενες νησίδες.

31 Μαρτίου 1947: Στις 31 Μαρτίου 1947 ο Βρετανός διοικητής των συμμαχικών Δυνάμεων Κατοχής Δωδεκανήσου ταξίαρχος Α.Σ. Πάρκερ, παραδίδει τη Στρατιωτική Βρετανική Διοίκηση στον αντιναύαρχο Περικλή Ιωαννίδη. Αρχίζει η μεταβατική περίοδος της Ελληνικής Στρατιωτικής Διοίκησης Δωδεκανήσου.

9 Ιανουαρίου 1948: Με το άρθρο 1 του Νόμου υπ' αριθμ. 518 "Περί προσαρτήσεως της Δωδεκανήσου εις την Ελλάδα"Νόμος 518/1948 της Δ΄ Αναθεωρητικής Βουλής των Ελλήνων ορίζεται ότι:
"Αι νήσοι της Δωδεκανήσου Αστυπάλαια, Ρόδος, Χάλκη, Κάρπαθος, Κάσος, Τήλος, Νίσυρος, Κάλυμνος, Λέρος, Πάτμος, Λειψοί, Σύμη, Κως και Καστελλόριζον, ως και αι παρακείμεναι νησίδες, είναι προσηρτημέναι εις το Ελληνικόν Κράτος από της 28 Οκτωβρίου 1947".
Με τον νόμο αυτό, που αποτελεί τη ληξιαρχική πράξη της ενσωμάτωσης της Δωδεκανήσου στη μητέρα Ελλάδα, τερματίζεται το μεταβατικό στάδιο της ελληνικής στρατιωτικής διοίκησης. Η 7η Μαρτίου 1948 ορίζεται ως ημέρα της πανηγυρικής τυπικής ενσωμάτωσης.

Η επίσημη τελετή της ενσωμάτωσης έγινε στις 7 Μαρτίου του 1948. Το 1955 η Δωδεκάνησος έγινε νομός με πρωτεύουσα τη Ρόδο.

 Τα νησιά αναλυτικά 
Τα Δωδεκάνησα αποτελούνται από τα παρακάτω νησιά, τα οποία, κατά σειρά μεγέθους, είναι:

  Νησί  Έκταση (τ.χλμ.) Πληθυσμός (2021)  Πληθυσμός (2011)  Πληθυσμός (2001)Πίνακας αποτελεσμάτων μόνιμου πληθυσμού - Απογραφής 2001  Πληθυσμός (1991)Πίνακας αποτελεσμάτων μόνιμου πληθυσμού - Απογραφής 1991  Πληθυσμός (1981)Πίνακας αποτελεσμάτων μόνιμου πληθυσμού - Απογραφής 1981  Πληθυσμός (1971)Πίνακας αποτελεσμάτων μόνιμου πληθυσμού - Απογραφής 1971  Πρωτεύουσα  1  Ρόδος  1.401,46  125.113  115.490  117.007  98.181  87.831  66.606  Ρόδος  2 Κάρπαθος 300,152  6.521 Ο πληθυσμός του νησιού δεν ταυτίζεται με τον πληθυσμό του ομώνυμου δήμου, επειδή για τον καθορισμό του πληθυσμού του δήμου συνυπολογίζεται και ο αριθμός των κατοίκων των νησίδων πέραν του νησιού που βρίσκεται η έδρα του. Στο νησί της Καρπάθου συγκεκριμένα, δεν πρέπει να συνυπολογίζονται οι 46 κάτοικοι που έχουν απογραφεί στη Σαρία. 6.216  6.489  5.323  4.645  5.420  Κάρπαθος (ή Πηγάδια) 3  Κως  287,611  37.089  33.388  30.947  26.379  20.350  16.650  Κως  4  Κάλυμνος  110,581  17.601 Ο πληθυσμός του νησιού δεν ταυτίζεται με τον πληθυσμό του ομώνυμου δήμου, επειδή για τον καθορισμό του πληθυσμού του δήμου συνυπολογίζεται και ο αριθμός των κατοίκων των νησίδων πέραν του νησιού που βρίσκεται η έδρα του. Για το νησί της Καλύμνου συγκεκριμένα, δεν πρέπει να συνυπολογίζονται οι 84 κάτοικοι της Ψερίμου, οι 66 της Τελένδου και ο 1 της νησίδας Νερά. 16.179  16.235  15.706  14.295  13.097  Κάλυμνος (ή Πόθια)  5  Αστυπάλαια  96,420  1.371 Ο πληθυσμός του νησιού δεν ταυτίζεται με τον πληθυσμό του ομώνυμου δήμου, επειδή για τον καθορισμό του πληθυσμού του δήμου συνυπολογίζεται και ο αριθμός των κατοίκων των νησίδων πέραν του νησιού που βρίσκεται η έδρα του. Για το νησί της Αστυπάλαιας συγκεκριμένα, δεν πρέπει να συνυπολογίζονται οι 2 κάτοικοι της Σύρνας, ο 1 της Οφιδούσσας, ο 1 των Κουνούπων και ο 1 του Ζαφορά. 1.334  1.238  1.073  1.030  1.139  Αστυπάλαια (ή Χώρα) 6  Κάσος  66,419  1.220 Ο πληθυσμός του νησιού δεν ταυτίζεται με τον πληθυσμό του ομώνυμου δήμου, επειδή για τον καθορισμό του πληθυσμού του δήμου συνυπολογίζεται και ο αριθμός των κατοίκων των νησίδων πέραν του νησιού που βρίσκεται η έδρα του. Για το νησί της Κάσου συγκεκριμένα, δεν πρέπει να συνυπολογίζονται οι 2 κάτοικοι του Αστακιδόπουλου και ο 1 της Αστακίδας. 1.084  990  1.088  1.184  1.353  Φρυ 7  Τήλος  61,487  746  780  533  279  301  349  Μεγάλο Χωριό  8  Σύμη  57,865  2.601 Ο πληθυσμός του νησιού δεν ταυτίζεται με τον πληθυσμό του ομώνυμου δήμου, επειδή για τον καθορισμό του πληθυσμού του δήμου συνυπολογίζεται και ο αριθμός των κατοίκων των νησίδων πέραν του νησιού που βρίσκεται η έδρα του. Για το νησί της Σύμης συγκεκριμένα, δεν πρέπει να συνυπολογίζονται οι 2 κάτοικοι του Σεσκλιού. 2.590  2.606  2.332  2.273  2.489  Σύμη (Γιαλός)  9  Λέρος  54,052 7.962 Ο πληθυσμός του νησιού δεν ταυτίζεται με τον πληθυσμό του ομώνυμου δήμου, επειδή για τον καθορισμό του πληθυσμού του δήμου συνυπολογίζεται και ο αριθμός των κατοίκων των νησίδων πέραν του νησιού που βρίσκεται η έδρα του. Για το νησί της Λέρου συγκεκριμένα, δεν πρέπει να συνυπολογίζονται οι 21 κάτοικοι του Φαρμακονησίου, οι 5 των Λεβίθων, οι 2 της Κινάρου και οι 2 του Αρχαγγέλου. 7.917  8.123  8.059  8.127  8.494  Αγία Μαρίνα  10  Νίσυρος  41,263  1.041 Ο πληθυσμός του νησιού δεν ταυτίζεται με τον πληθυσμό του ομώνυμου δήμου, επειδή για τον καθορισμό του πληθυσμού του δήμου συνυπολογίζεται και ο αριθμός των κατοίκων των νησίδων πέραν του νησιού που βρίσκεται η έδρα του. Για το νησί της Νισύρου συγκεκριμένα, δεν πρέπει να συνυπολογίζονται οι 7 κάτοικοι του Γυαλιού. 1.008  938  913  916  1.253  Μανδράκι  11  Πάτμος  34,142  3.235 Ο πληθυσμός του νησιού δεν ταυτίζεται με τον πληθυσμό του ομώνυμου δήμου, επειδή για τον καθορισμό του πληθυσμού του δήμου συνυπολογίζεται και ο αριθμός των κατοίκων των νησίδων πέραν του νησιού που βρίσκεται η έδρα του. Για το νησί της Πάτμου συγκεκριμένα, δεν πρέπει να συνυπολογίζονται οι 38 κάτοικοι των Αρκιών και οι 10 της Μαράθου. 3.047  2.984  2.663  2.534  2.432  Πάτμος (ή Χώρα)  12  Χάλκη  26,988  475  478  313  281  334  387  Χάλκη (ή Εμπορειός) 13  Σαρία  20,429  46  45  22  0  4  13  Άργος 14  Λειψοί  15,842  778  790  698  606  574  597  Λειψοί 15  Ψέριμος  14,615  84 80  130  79  72  108  Ψέριμος 16  Αγαθονήσι  13,410  202  185  158  112  133  160  Μεγάλο Χωριό  17  Λέβιθα  9,121  5  0  8  0  4  9   18  Καστελλόριζο (ή Μεγίστη) 9,113  582 Ο πληθυσμός του νησιού δεν ταυτίζεται με τον πληθυσμό του ομώνυμου δήμου, επειδή για τον καθορισμό του πληθυσμού του δήμου συνυπολογίζεται και ο αριθμός των κατοίκων των νησίδων πέραν του νησιού που βρίσκεται η έδρα του. Για το νησί της Μεγίστης συγκεκριμένα, δεν πρέπει να συνυπολογίζονται ο 1 κάτοικος της Ρω και ο 1 της Στρογγύλης. 492  406  275  222  264  Καστελλόριζο (ή Μεγίστη)  19  Σύρνα  7,868  2  0  0  0  4  7   20  Αλιμιά  7,427  0  0  0  0  0  0   21  Αρκοί  6,697  38  44  54  50  68  46  Αρκοί 22  Νίμος  4,648  0  0  0  0  0  6   23  Τέλενδος  4,648  66  94  54  57  90  76  Τέλενδος 24  Κίναρος  4,577  2  1  2  2  4  3   25  Γυαλί  4,558  7  21  10  16  66  32   26  Φαρμακονήσι  3,866  21  10  74  0  1  6  ΦαρμακονήσιΣΥΝΟΛΟ Σύνολο για όλα τα νησιά και όχι μόνο για τα αναγραφόμενα.2.665,259206.831191.273190.019163.474145.062120.966

Άλλα μικρότερα νησιά είναι το Μακρύ, η Χήνα, η Αγία Κυριακή, το Αυγό, το Γλυνό, ο Ζαφοράς, οι Κουνούποι, το Κουτσομύτι, το Μεσονήσι, η Οφιδούσσα, η Πλακίδα, η Ποντικούσα, τα Στεφάνια, τα Φωκιονήσια, το Χονδρό, το Χονδρονήσι, η Ίμια - Λιμνιά δύο, η Ίμια - Λιμνιά ένα, η Καλαβρός, η Καλόλιμνος, το Μαυροπινάκι, η Νερά, η Πλάτη, το Σαφονήδι, το Χτένι, τα Αρμάθια, το Μακρονήσι, η Φράγκος, ο Αρχάγγελος, η Βελόνα, ο Γλάρος, η Μαύρα, το Μεγάλο Λιβάδι, η Πηγανούσσα, η Πλάκα, η Τρυπητή, ο Άγιος Γεώργιος, τα Αγριέλαια, τα Βουτσάκια (δύο νησίδες), το (Μικρό) Μαύρο Ποϊνί, το Μεγάλο Μαύρο Ποϊνί, η Πολύφαδος δύο, η Πολύφαδος ένα, η Ρω, η Σαβούρα, η Στρογγύλη, η Τραγονέρα, το Ψωμί, η Ψωραδιά, η Κανδελιούσσα, ο Άγιος Αντώνιος, η Παχειά, η Περγούσσα, το Αγκαθονήσι, η Αργελούσσα, το Άνυδρο, η Καλόβολος, ο Κόμαρος, το Μακρονήσι, η Μάραθος, η Νερά, το Τραγονήσι, το Χιλιομόδι, το Γιαλεσίνο, οι Διαβάτες, ο Κουλούνδρος, ο Μαρμαράς, το Σεσκλί, ο Χονδρός, ο Γάιδαρος, η Αντίτηλος, ο Άγιος Θεόδωρος, τα Κρεβάτια, το Μαελονήσι, η Τραγούσα, ο Γλάρος, το Κουνέλι,το Ψαθονήσιο, η Αστακίδα, το Αστακιδόπουλο, η Διβούνια, η Χαμηλή, το Αβάπτιστο, η Πίττα.
 Εικόνες 

 Σημειώσεις 

Παραπομπές

Πηγές

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Δωδεκανήσου
 Αεροφωτογραφίες από τα Δωδεκάνησα

 «Η ενσωμάτωση των Δωδεκανήσων», αφιέρωμα στον ιστότοπο της εφημερίδας «Η Καθημερινή», 7 Νοεμβρίου 2011.
 Πολιτιστική Πύλη του Αρχιπελάγους του Αιγαίου 
 Γενική Γραμματεία Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής
 Στατιστικά πληθυσμού Ελλάδας 2001
 ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ