Ποίηση

Η ποίηση είναι μία από τις δύο βασικές κατηγορίες του λόγου, η άλλη κατηγορία είναι ο πεζός λόγος, η πεζογραφία, η οποία στη γενική σημασία της είναι το σύνολο των πεζών έργων (όχι μόνο των καθαρά λογοτεχνικών) μιας γραμματείας. Η ποίηση ήταν ανέκαθεν δύσκολο να οριστεί, έχουν υπάρξει όμως διάφοροι ενδεικτικοί ορισμοί ανά τους αιώνες. Σύμφωνα με τον σημαντικό Αργεντινό συγγραφέα Χόρχε Λουίς Μπόρχες, «Ποίηση είναι η έκφραση του ωραίου, διαμέσου λέξεων περίτεχνα υφασμένων μεταξύ τους».Χόρχε Λουίς Μπόρχες. Η τέχνη του στίχου. Eπιμέλεια: Calin-Andrei Mihailescu. Mετάφραση: Μαρία Τόμπρου. Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης. Ηράκλειο Κρήτης. 2006. ISBN 978-960-524-228-2. Ανακτήθηκε στις 04/05/2025.

Η ποίηση διαφέρει σε πολλά σημεία από την επιστημονική πεζογραφία. Οι διαφορές είναι και εξωτερικές και εσωτερικές. Πρώτα-πρώτα τα ποιήματα είναι γραμμένα σε στίχους, σε σειρές λέξεων, που έχουν ρυθμό και μέτρο, δηλαδή οι συλλαβές τους κυλούν με έναν ορισμένο τρόπο, ώστε να παρουσιάζουν στο αυτί ευχάριστο αποτέλεσμα. Αντίθετα, στο επιστημονικό πεζογράφημα τα νοήματα είναι διατυπωμένα σε προτάσεις, που η μια ακολουθεί την άλλη με βάση τους κανόνες της γραμματικής και της επιστήμης. Οι εσωτερικές διαφορές είναι και αυτές μεγάλες. Ο ποιητής χρησιμοποιεί τη φαντασία για να δημιουργήσει συγκίνηση στον αναγνώστη ή ακροατή. Απευθύνεται στο συναίσθημα και όχι τη νόηση, όπως ο επιστήμονας πεζογράφος.

Η ποίηση είναι το αρχαιότερο λογοτεχνικό είδος και από πολλούς θεωρείται η υψηλότερη τέχνη, η ουσία της τέχνης, η τέχνη των τεχνών.Πέρσι Σέλλεϋ. Υπεράσπιση της Ποίησης. Πρόλογος και μετάφραση Ιουλίτα Ηλιοπούλου. Ύψιλον/Βιβλία. Αθήνα. Δεύτερη έκδοση 1999. Πρώτη έκδοση 1996. ISBN 960-7949-36-6. Πριν την επινόηση της γραφής, ο άνθρωπος ήταν αδύνατο να αναπτύξει την τέχνη του πεζού λόγου και να απομνημονεύσει ένα πεζογράφημα. Ποιήματα όμως (όπως επιφωνηματικές επικλήσεις και ύμνους στους θεούς, θρήνοι και ξεσπάσματα χαράς) έπλασε πολύ νωρίς ο πρωτόγονος άνθρωπος, συνδυασμένα με μουσική και χορό.Matthew Arnold. Literature and Science. The Nineteenth Century August 1882. 216-228. Ανακτήθηκε στις 04/05/2025.

Η Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης εορτάζεται κάθε χρόνο στις 21 Μαρτίου.

 Ποιητικά γένη 
Τα γένη της ποίησης είναι τρία.Ιωάννης Παρίσης, Νικήτας Παρίσης. Λεξικό λογοτεχνικών όρων. Υπουργείο Εθνικής Παιδείας & Θρησκευμάτων. Παιδαγωγικό Ινστιτούτο. Οργανισμός Εκδόσεως Διδακτικών Βιβλίων. Εκδόσεις Πατάκη. Αθήνα. 2009.

 Η επική ποίηση είναι το αρχαιότερο είδος ποίησης και το αρχαιότερο έπος είναι το Έπος του Γκιλγκαμές του 2.100 π.Χ. από την περιοχή της Βαβυλωνίας. Τα έπη ασχολούνται με την περιγραφή και αφήγηση λόγων, πράξεων και κατορθωμάτων θεών (θρησκευτικό έπος) και ηρώων (ηρωικό έπος). Στο έπος, ο ποιητής αφηγείται σε τρίτο πρόσωπο μια ιστορία, την οποία δανείζεται από τον μύθο, έχει εκτεταμένο μέγεθος (μπορεί να αποτελείται από χιλιάδες στίχους) και συνήθως γράφεται και απαγγέλλεται σε εξάμετρους στίχους. Η Ιλιάδα και η Οδύσσεια του Ομήρου είναι τα αρχαιότερα ελληνικά έπη, η Μαχαμπαράτα και η Ραμαγιάνα τα αρχαιότερα ινδικά έπη, από την ελληνιστική εποχή διασώθηκε το έπος Αργοναυτικά του Απολλωνίου του Ροδίου, έπη της ρωμαϊκής εποχής είναι η Αινειάδα του Βιργιλίου και οι Μεταμορφώσεις του Οβιδίου, το γνωστότερο έπος του μεσαίωνα είναι η Θεία Κωμωδία του Δάντη, και της νεότερης εποχής ο Χαμένος Παράδεισος του Τζον Μίλτον. Το Έπoς του Διγενή Ακρίτα του 11ου - 12ου αιώνα σηματοδοτεί την αρχή της νεοελληνικής λογοτεχνίας, ενώ σύγχρονα νεοελληνικά έπη αποτελούν ο Διάκος του Αριστοτέλη Βαλαωρίτη και η Οδύσσεια του Νίκου Καζαντζάκη. 

 Στη λυρική ποίηση, ο ποιητής περιγράφει σε πρώτο πρόσωπο μία εικόνα ή μία κατάσταση, αποφεύγοντας συνήθως την εξιστόρηση μύθου. Χρησιμοποιεί διηγηματικά στοιχεία για να παραδειγματίσει, να φρονηματίσει ή να εξωτερικεύσει προσωπικά συναισθήματα, σκέψεις και εντυπώσεις και μάλιστα με τη χρήση άφθονων εκφραστικών μέσων (π.χ. σχήματα λόγου: πλεονασμούς, παρομοιώσεις, ομοιοκαταληξίες, μεταφορές κ.ά.). Είναι η ποίηση της καθημερινότητας, του ανθρώπου που ζει κοινωνικοπολιτικές μεταβολές και δεν επιμένει σε ακλόνητες αξίες και υψηλούς χαρακτήρες, στοιχεία τα οποία συναντάμε στο έπος, αλλά ασχολείται με τα απλά προβλήματα καθημερινής ζωής. Το μέγεθος του λυρικού ποιήματος είναι σύντομο (μπορεί να περιορίζεται σε μόνο δύο στίχους). Η λυρική ποίηση είναι αδόμενη (τραγουδιέται) και έχει μεγάλη ποικιλία μέτρων κάτι που διευκολύνει τη συνοδεία της από μουσικό όργανο. Αρχαία λυρικά ποιήματα ήταν οι ωδές, οι ύμνοι (μελική ποίηση) και οι διθύραμβοι, τα εγκώμια, οι παιάνες (χορική ποίηση). Από τα σύγχρονα ποιήματα τα πιο πολλά είναι λυρικά, ενώ και ο εθνικός ποιητής της Ελλάδας Διονύσιος Σολωμός, αλλά και οι δύο μοναδικοί Έλληνες ποιητές βραβευμένοι με Νόμπελ Λογοτεχνίας, ο Γιώργος Σεφέρης και ο Οδυσσέας Ελύτης, υπήρξαν κατά κύριο λόγο λυρικοί ποιητές.

 Η δραματική ποίηση συνταιριάζει έπος και λυρισμό σε μορφή θεατρική. Στο δράμα, ο ποιητής γράφει σε δεύτερο πρόσωπο. Διηγείται και παρουσιάζει (συνήθως επί σκηνής) ιστορίες οι οποίες έχουν αντλήσει το θέμα τους από κάποιον μύθο. Τα δράματα έχουν μεσαίο μέγεθος, όχι πάνω από 1000 - 1600 στίχους και αποτελούνται από μεικτά μέτρα. Τέτοια είναι οι τραγωδίες, οι κωμωδίες και τα σατυρικά δράματα της ελληνορωμαϊκής αρχαιότητας, τα λειτουργικά δράματα, τα μυστήρια, τα θαύματα, οι ηθικές αλληγορίες, οι φάρσες, οι μωρίες και οι μάσκες του μεσαιωνικού θεάτρου, οι τραγωδίες και οι κωμωδίες των Λόπε δε Βέγα και Ουίλλιαμ Σαίξπηρ, οι τραγωδίες των Ρακίνα και Φρίντριχ Σίλερ, οι κωμωδίες του Μολιέρου, και από τους σύγχρονους Έλληνες οι τραγωδίες του Άγγελου Σικελιανού και του Νίκου Καζαντζάκη.

 Τέλος, πέρα από τα τρία κύρια άνω γένη, υπάρχει και η διδακτική ποίηση, με αντιπροσωπευτικό ποιητή τον Ησίοδο. Με τη διδακτική ποίηση παρέχονταν συμβουλές και νουθεσίες. Στη σύγχρονη εποχή, τη διδακτική ποίηση ανανέωσε ο Κωνσταντίνος Καβάφης.

 Σχέση με άλλες τέχνες 
Η ποίηση είναι ένα όνομα που δίνουμε σε όλες τις τέχνες γενικά, αλλά η ποίηση σχετίζεται κυρίως με τη μουσική και τη ζωγραφική. Σύμφωνα με τον Στεφάν Μαλαρμέ, «Η ποίηση είναι προπάντων μουσική»,Καρ. Μητσάκης. Ο Ελύτης και η μουσική. Στο: Αφιέρωμα στον Οδυσσέα Ελύτη (1911 - 1996), στην πρώτη επέτειο του θανάτου του. Νέα Εστία. Τεύχος 1674 - 1675. Αθήνα. 1 & 15 Απριλίου 1997. ενώ σύμφωνα με τον Σιμωνίδη τον Κείο, «Η ζωγραφική είναι ποίηση που σιωπά, και η ποίηση ζωγραφική που μιλά».Αρχαία Ελληνική Γραμματολογία. greek-language.gr. Ανακτήθηκε στις 19/05/2025.

 Ποιητές 
Οι Έλληνες ήταν οι πρώτοι που υποστήριξαν ότι οι ποιητές θεμελίωσαν και προώθησαν την πολιτισμένη κοινωνία,Κόιντος Οράτιος Φλάκκος. Ποιητική τέχνη. Εισαγωγή, μετάφραση, σχόλια Γιώργης Γιατρομανωλάκης. Ινστιτούτο του Βιβλίου - Α. Καρδαμίτσα. Αθήνα. Τρίτη ανατύπωση 2009. Πρώτη έκδοση 1980. ενώ είναι διάσημη η τελευταία πρόταση του ημιτελούς δοκιμίου Υπεράσπιση της ποίησης του Άγγλου ποιητή Πέρσι Σέλλεϋ: «Οι ποιητές είναι οι ανεπίσημοι νομοθέτες του κόσμου». 

Από τους μεγαλύτερους ποιητές του κόσμου είναι οι αρχαίοι Έλληνες επικοί Όμηρος και Ησίοδος, οι τραγικοί Αισχύλος, Σοφοκλής και Ευριπίδης, οι κωμικοί Αριστοφάνης και Μένανδρος, και οι λυρικοί Πίνδαρος, Αλκαίος και Σαπφώ. Κατά τη νεότερη εποχή ξεχωρίζει η ποιητική δημιουργία του Δάντη, του Ουίλλιαμ Σαίξπηρ, του Τζον Μίλτον, του Γιόχαν Βόλφγκανγκ φον Γκαίτε, του Φρίντριχ Σίλερ, του Χάινριχ Χάινε, του Βίκτωρ Ουγκώ. Η νεοελληνική ποιητική μούσα μάς χάρισε τα θαυμάσια δημοτικά τραγούδια και τα ποιήματα γνωστών ποιητών, όπως ο Ανδρέας Κάλβος, ο Διονύσιος Σολωμός, ο Αριστοτέλης Βαλαωρίτης, o Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, ο Κωστής Παλαμάς, ο Ανδρέας Εμπειρίκος, ο Νίκος Εγγονόπουλος, ο Γιάννης Ρίτσος, ο Νίκος Γκάτσος κ.ά.

Οι αρχαίοι Έλληνες ανέπτυξαν ιδιαίτερα την ποίηση και συγκεκριμένα το έπος, τη λυρική ποίηση και το δράμα ως ποιητικά είδη, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει πως δεν άνθισαν και άλλα είδη, όπως η βουκολική ποίηση. Αξιοσημείωτο είναι ότι πέντε από τις εννέα Μούσες ήταν προστάτιδες των διαφόρων ειδών της ποίησης.

 Ποιητικές σχολές 
Ανάλογα πάλι με το περιεχόμενο και την τεχνοτροπία του ποιητή η ποίηση χωρίζεται σε σχολές.
 Ρομαντική, όπου δεν κυριαρχεί η λογική, αλλά το συναίσθημα. Ο ρομαντικός ποιητής συγκρούστηκε με τον κλασικισμό και το ορθολογικό πνεύμα του διαφωτισμού. Αμφισβήτησε όλους τους κανόνες, την τυποποίηση, τις ηθικές αξίες του κλασικού παρελθόντος και, γενικά, την παράδοση. Στη θέση όλων αυτών τοποθέτησε το συναίσθημα και τη φαντασία, το απόλυτο και το υπερβολικό, το συγκινησιακό και το ιδανικό. Γενικότερα, ο ρομαντισμός ξέφυγε από τα στενά πλαίσια της τέχνης και διαμόρφωσε μια στάση ζωής. Γι' αυτό και δεν υπήρξε απλά ένα λογοτεχνικό ή καλλιτεχνικό ρεύμα, αλλά ένα αληθινό κίνημα, μια πνευματική επανάσταση. Ο ρομαντισμός αγκάλιασε τους αγώνες των λαών για ελευθερία, δημοκρατία και εθνική ανεξαρτησία και ενστερνίστηκε τα ιδανικά της επανάστασης και της πολιτικής δράσης. Ο νεοελληνικός ρομαντισμός εκπροσωπήθηκε κυρίως από τη λεγόμενη Παλαιά Αθηναϊκή Σχολή, με ενδεικτικούς εκπροσώπους τους Παναγιώτη Σούτσο, Αλέξανδρο Κ. Σούτσο, Αλέξανδρο Ρίζο Ραγκαβή, Δημήτριο Παπαρρηγόπουλο, Ιωάννη Καρασούτσα, Γεώργιο Ζαλοκώστα, Θεόδωρο Ορφανίδη, Σπυρίδων Βασιλειάδη, Αχιλλέα Παράσχο κ.ά.
 Παρνασσική, όπου κυριαρχεί η προσπάθεια του ποιητή να πλάσει τέλειους στην εμφάνιση στίχους. Ο παρνασσισμός ξεκίνησε από τη Γαλλία και κυριάρχησε στην ευρωπαϊκή λογοτεχνία το διάστηµα 1850 - 1880. Ο παρνασσισμός εμφανίστηκε ως αντίδραση προς τον ρομαντισμό. Οι παρνασσικοί ποιητές επεδίωξαν την απουσία κάθε συναισθήματος, πάθους ή έντασης, καθώς θέλησαν να εκφράσουν την ηρεμία, τη γαλήνη, την απάθεια και γι' αυτό τον σκοπό υιοθέτησαν ως ένα βαθμό την πλαστικότητα και την αρμονία της κλασικής τέχνης. Για τους παρνασσικούς ποιητές, το ποίημα έπρεπε να έχει την ομορφιά ενός αρχαίου αγάλματος. Στη νεοελληνική λογοτεχνία ο παρνασσισμός έκανε την εμφάνισή του με την ποιητική γενιά του 1880, τη λεγόμενη Νέα Αθηναϊκή Σχολή. Παρνασσικά ποιήματα έγραψαν κυρίως οι ποιητές: Κωστής Παλαµάς, Λορέντζος Μαβίλης, Ιωάννης Γρυπάρης, Γεώργιος Δροσίνης, αλλά και μεταγενέστεροι ποιητές όπως ο Άγγελος Σικελιανός και ο Κώστας Βάρναλης.
 Συμβολική, όπου με τη μουσική επεξεργασία του στίχου (μουσικότητα, ρυθμός κ.λπ.) σε συνδυασμό με το νόημα δημιουργείται συγκίνηση στον αναγνώστη. Ο συμβολισμός είναι ένα ρεύμα που εμφανίστηκε στη Γαλλία στα τέλη του 19ου αιώνα και επηρέασε κυρίως την ποίηση και λιγότερο τη μουσική και τη ζωγραφική. Ο συμβολισμός εμφανίστηκε ως διπλή αντίδραση, τόσο στον ρομαντικό στόμφο και τη ρητορεία όσο και στην παρνασσιστική απάθεια, αντικειμενικότητα και ακαμψία στον στίχο. Και στη νεοελληνική λογοτεχνία ο συμβολισμός ήρθε για να απαλλάξει οριστικά την ποίηση από τη φλυαρία και τη μεγαλοστομία του ρομαντισμού, αλλά και από την απάθεια του παρνασσισμού. Αυθεντικοί συμβολιστές υπήρξαν οι Γιάννης Καμπύσης, Σπήλιος Πασαγιάννης και Κωνσταντίνος Χατζόπουλος. Συμβολικά στοιχεία όμως και επιρροές εντοπίζονται και σε ποιητές όπως οι Λορέντζος Μαβίλης, Ιωάννης Γρυπάρης, Λάμπρος Πορφύρας, Κωστής Παλαμάς, Κωνσταντίνος Καβάφης, Μιλτιάδης Μαλακάσης, Ζαχαρίας Παπαντωνίου, Απόστολος Μελαχρινός κ.ά. Λίγο αργότερα έκαναν την εμφάνισή τους οι ποιητές της Γενιάς του ’20, οι οποίοι συνήθως κατατάσσονται στη λεγόμενη ομάδα του νεοσυμβολισμού: Κώστας Καρυωτάκης, Κώστας Ουράνης, Ναπολέων Λαπαθιώτης, Τέλλος Άγρας, Μήτσος Παπανικολάου, Μαρία Πολυδούρη κ.ά.

 Νεοελληνικές ποιητικές σχολές 
Ακολουθούν ονομαστικά ορισμένες νεοελληνικές ποιητικές σχολές.

 Επτανησιακή σχολή
 Α΄ Αθηναϊκή Σχολή
 Νέα Αθηναϊκή Σχολή
 Γενιά του ’20
 Γενιά του '30
 Πρώτη μεταπολεμική ποιητική γενιά
 Δεύτερη μεταπολεμική ποιητική γενιά
 Τρίτη μεταπολεμική ποιητική γενιά ή Γενιά του '70 (λέγεται και γενιά της αμφισβήτησης)
 Τέταρτη μεταπολεμική ποιητική γενιά ή Γενιά του '80 (λέγεται και γενιά του ιδιωτικού οράματος)

 Αστεροειδής 
 Ο αστεροειδής 946 Ποίηση (Poësia), που ανακαλύφθηκε το 1921, πήρε το όνομά του από την προσωποποίηση της ποίησης.

 Δείτε επίσης 
 Ελεύθερος στίχος
 Μετρική (λογοτεχνία)

 Σημειώσεις 

 Παραπομπές 

 Προτεινόμενη βιβλιογραφία 
 Τέοντορ Αντόρνο. Αισθητική θεωρία. Επιμέλεια πρωτοτύπου Gretel Adorno, Rolf Tiedemann. Μετάφραση, σημειώσεις Λευτέρης Αναγνώστου. Εκδόσεις Αλεξάνδρεια. Αθήνα. 2000. ISBN 9602211962.
 Αριστοτέλης. Ποιητική. Πρόλογος, εισαγωγή, μετάφραση, σχόλια Δημήτρης Λυπουρλής. Γενική επιμέλεια Μαρίνα Λυπουρλή. Εκδόσεις Ζήτρος. Θεσσαλονίκη. 2008. ISBN 9789604630349.
 Λογγίνος. Περί ύψους. Εισαγωγή, μετάφραση, σχόλια Φιλολογική Ομάδα Κάκτου. Εκδόσεις Κάκτος. Αθήνα. 1999. ISBN 9603529567.
 Χάρολντ Μπλουμ. Ο δυτικός κανόνας. Τα βιβλία και τα σχολεία των εποχών. Μετάφραση Κατερίνα Ταβαρτζόγλου. Εισαγωγή, επιμέλεια Δημήτρης Αρμάος. Εκδόσεις Gutenberg. Αθήνα. 2007. ISBN 9789600111927.
 Όσκαρ Ουάιλντ. Τέχνη και κριτική. (Προθέσεις). Μετάφραση Ιάνης Λο Σκόκκο. Εκδόσεις Γερ. Αναγνωστίδη. Αθήνα. χ.χ.
 Χάρολντ Πίντερ. Οι νάνοι. Μετάφραση Παύλος Μάτεσις. Ειδική έκδοση που συνοδεύεται από το περιοδικό Faqbook με την ομιλία Τέχνη, Αλήθεια & Πολιτική (μετάφραση Γιώτα Ποταμιανού) του Χάρολντ Πίντερ στο Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας και με συνέντευξή του στον Θανάση Λάλα. Εκδόσεις Καστανιώτη. Αθήνα. 2010. ISBN 9789600336771.
 Νιλ Πόστμαν. Διασκέδαση μέχρι θανάτου. Ο δημόσιος λόγος στην εποχή του θεάματος. Μετάφραση Φωτεινή Ρουγκούνη, Αφροδίτη Τζαμουράνη. Γλωσσική επιμέλεια Γκέλη Σπανού. Επιστημονική επιμέλεια Πόπη Διαμαντάκου. Εκδόσεις Δρομέας. Αθήνα. 1998. ISBN 9608478022.
 Ρέα Thönges - Στριγγάρη. Joseph Beuys. Η επανάσταση είμαστε εμείς. Μετάφραση Γιώργος Ηλιόπουλος. Εκδόσεις Πατάκη. Αθήνα. 2010. ISBN 9789601630793.
 Γκέοργκ Χέγκελ. Αισθητική. Εισαγωγή, μετάφραση, σχόλια Σταμάτης Γιακουμής. Νομική Βιβλιοθήκη. Αθήνα. 2010. ISBN 9789602726648.

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Τι είναι ποίηση; Μικρό αφιέρωμα με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης. Σύνταξη Μάνος Στεφανάκης. 5ο Γυμνάσιο Ηρακλείου Κρήτης. 22 Μαρτίου 2010.
 Ποίηση και Ποιητές. Oι ποιητές, οι στίχοι τους, τα ίχνη της παρουσίας τους, η επιρροή τους. Ένα μεγάλο αφιέρωμα του LIFO.gr με σπάνιο υλικό. 167 αναρτήσεις. lifo.gr. Ανακτήθηκε στις 04/05/2025.
 Έλληνες Ποιητές, Ποιήματα & Ποίηση. poets.gr. Ανακτήθηκε στις 04/05/2025.


Ποιηση