Περιφέρειες της Ελλάδας

Περιφέρειες ονομάζονται οι 13 δευτεροβάθμιοι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης του ελληνικού κράτους. Κάθε περιφέρεια έχει συσταθεί σε μια ευρύτερη περιοχή της χώρας (εξαιρουμένου του Αγίου Όρους), διαθέτει δικές της αυτοτελείς υπηρεσίες και προϋπολογισμό και τα όργανά της εκλέγονται με καθολική ψηφοφορία. Οι αρμοδιότητές της απλώνονται σε ένα ευρύ φάσμα: από το σχεδιασμό, το συντονισμό και την εφαρμογή των πολιτικών που άπτονται των ζητημάτων της περιοχής, μέχρι και επιμέρους καθήκοντα της κεντρικής διοίκησης που μπορεί να της ανατεθούν με νόμο.

Ο όρος εμπεριέχει επίσης γεωγραφική σημασία, υπό την έννοια ότι οι περιφέρειες διαθέτουν συγκεκριμένη έκταση, πληθυσμό και έδρα,Θεσμικό πλαίσιο οργάνωσης & λειτουργίας  - επίσημη πύλη των ελληνικών περιφερειών όμως ο αμιγώς γεωγραφικός όρος είναι το διαμέρισμα. Από τις δεκατρείς περιφέρειες, μόλις τρεις ταυτίζονται εδαφικά με διαμέρισμα: Ηπείρου, Θεσσαλίας και Κρήτης.

 Ιστορική εξέλιξη 
Μια ιδιότυπη διαίρεση της χώρας σε περιφέρειες (με την ονομασία Περιφερειακαί Διοικήσεις) έγινε από τη χούντα των συνταγματαρχών με τη μεταρρύθμιση του 1971, αλλά ακυρώθηκε δύο χρόνια αργότερα, μετά το πραξικόπημα Ιωαννίδη. Σύμφωνα με το τότε χουντικό πρόγραμμα, οι περιφέρειες ήταν μόλις επτά και οι διορισμένοι διοικητές τους εισέρχονταν αυτομάτως στο Υπουργικό Συμβούλιο ως υφυπουργοί.

Η σύσταση των κανονικών περιφερειών με τα σημερινά τους όρια έγινε από την δεύτερη κυβέρνηση του Ανδρέα Παπανδρέου και τον υπουργό Εσωτερικών Μένιο Κουτσόγιωργα με το Ν.1622/1986 «για την Περιφερειακή Ανάπτυξη και τον Δημοκρατικό Προγραμματισμό»Ν.1622/86 «Τοπική Αυτοδιοίκηση - Περιφερειακή Ανάπτυξη - Δημοκρατικός Προγραμματισμός», (ΦΕΚ 92/τ.Α΄/14-7-1986) Εφημερίς της Κυβερνήσεως και το Π.Δ.51/87,Π.Δ. 51/87 «Καθορισμός των Περιφερειών της Χώρας για το σχεδιασμό, προγραμματισμό και συντονισμό της Περιφερειακής Ανάπτυξης», (ΦΕΚ 26/τ.Α΄/06-03-1987) Εφημερίς της Κυβερνήσεως ο δε χαρακτήρας τους ήταν κατά βάσιν επικουρικός της κεντρικής διοίκησης και τα όργανά τους διορίζονταν από αυτήν. Στα τέλη της δεκαετίας του '90 η λειτουργία τους μεταρρυθμίστηκε με παράλληλη διεύρυνση των αρμοδιοτήτων τους (Ν.2503/1997Ν.2503/97 «Διοίκηση, οργάνωση, στελέχωση της Περιφέρειας, ρύθμιση θεμάτων για την τοπική αυτοδιοίκηση και άλλες διατάξεις», (ΦΕΚ 107/τ.Α΄/30-05-1997) Εφημερίς της Κυβερνήσεως και 2647/1998), και πάλι όμως παρέμειναν άμεσα εξαρτώμενες από την κεντρική διοίκηση, αφού το σύνολο των αποφασιστικών αρμοδιοτήτων συγκεντρωνόταν στα χέρια του διορισμένου από την κυβέρνηση γενικού γραμματέα τους.

Το σημερινό τους χαρακτήρα οι περιφέρειες τον έλαβαν τον Ιανουάριο του 2011, όταν τέθηκαν σε ισχύ οι σχετικές διατάξεις του «Καλλικράτη» που προέβλεπαν πλήρη δημοσιονομική και διοικητική αυτοτέλεια, αιρετά όργανα (περιφερειάρχης και περιφερειακό συμβούλιο) και ανάληψη μέρους των αρμοδιοτήτων των καταργημένων νομαρχιακών αυτοδιοικήσεων. Παράλληλα όμως έχασαν κάποιες από τις έως τότε αρμοδιότητές τους, οι οποίες κρίθηκε σκόπιμο να παραμείνουν στα χέρια της κρατικής διοίκησης μέσω των αποκεντρωμένων διοικήσεων.Ν. 3852/2010 «Νέα Αρχιτεκτονική της Αυτοδιοίκησης και της Αποκεντρωμένης Διοίκησης-Πρόγραμμα Καλλικράτης», (ΦΕΚ 87/τ.Α΄/07-06-2010) Εφημερίς της Κυβερνήσεως

 Κατάλογος περιφερειών 
ΝοΠεριφέρεια Έδρα Περιφέρειας  Μεγαλύτερη πόλη  Μεγαλύτερος Δήμος(σε πληθυσμό) Έκταση(km²)Μόνιμος Πληθυσμός (2021)
(κάτοικοι)Πυκνότητα πληθυσμού
(2021)(κάτοικοι/km²)  Ακαθάριστο εγχώριο προϊόν(2022)(εκατομμύρια €) Κατά κεφαλήν ακαθάριστο εγχώριο προϊόν(€)1Ανατολική Μακεδονία και Θράκη Κομοτηνή  Αλεξανδρούπολη  Αλεξανδρούπολης 14.157562.20139,718.11714.4372Κεντρική Μακεδονία Θεσσαλονίκη  Θεσσαλονίκη Θεσσαλονίκης  18.8111.795.66995,4528.41815.8253Δυτική Μακεδονία Κοζάνη  Κοζάνη Κοζάνης  9.451254.59526,934.55217.8794Ήπειρος Ιωάννινα  Ιωάννινα Ιωαννιτών 9.203319.99134,774.43213.8505Θεσσαλία Λάρισα  Λάρισα Λαρισαίων  14.037688.25549,0310.66115.4896Ιόνιες Νήσοι Κέρκυρα ΚέρκυραΚέρκυρας 2.307204.53288,663.34316.3447Δυτική Ελλάδα Πάτρα ΠάτραΠατρέων 11.350648.22057,119.09314.0278Στερεά Ελλάδα Λαμία Χαλκίδα Χαλκιδέων 15.549508.25432,6911.47522.5779Αττική Αθήνα ΑθήναΑθηναίων 3.8083.814.0641001,5997.03025.44010Πελοπόννησος Τρίπολη Καλαμάτα Καλαμάτας 15.490539.53534,839.72915.00811Βόρειο Αιγαίο Μυτιλήνη  Μυτιλήνη Λέσβου  3.836194.94350,822.70413.87012Νότιο Αιγαίο Ερμούπολη  Ρόδος  Ρόδου  5.286327.82062,026.73720.55013Κρήτη Ηράκλειο  Ηράκλειο Ηρακλείου  8.336624.40874,9010.33116.545
Πηγές πληροφοριών πίνακα

Χάρτης

 Δείτε επίσης 
 Άγιο Όρος, το μοναδικό αυτοδιοίκητο τμήμα του Ελληνικού Κράτους.

 Παραπομπές 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Ιστοσελίδα του αρμόδιου υπουργείου