Αθλητισμός

Ο αθλητισμός είναι η συστηματική σωματική καλλιέργεια και δράση με συγκεκριμένο τρόπο, ειδική μεθοδολογία και παιδαγωγική, με σκοπό την ύψιστη σωματική απόδοση, ως επίδοση σε αθλητικούς αγώνες, στο ΔΑΥΙΔικό και κοινωνικό γίγνεσθαι.Ι. Ζέρβας (1993) Ψυχολογία Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού, σελ.15. Παράλληλα, ο αθλητισμός είναι ένας κοινωνικός θεσμός, ο οποίος αντικατοπτρίζει τη δεδομένη κοινωνία και τον πολιτισμό της. Για παράδειγμα, στην Αρχαία Ελλάδα και συγκεκριμένα στην Αθήνα ο αθλητισμός θεωρούταν κοινωνικό και πολιτισμικό αγαθό και είχε παιδαγωγικό χαρακτήρα, ενώ αντίθετα στην Αρχαία Σπάρτη ο αθλητισμός χρησιμοποιούταν για τη στρατιωτική εκπαίδευση. Ωστόσο, σημαντική είναι η στρωματική διάσταση του αθλητισμού στο πέρασμα του χρόνου. Η γενική τάση ήταν, ιδίως τον 18ο και 19ο αιώνα, τα κατώτερα κοινωνικά στρώματα να ασχολούνται με τα «λαϊκά παιχνίδια», όπως το ποδόσφαιρο, ενώ τα ανώτερα κοινωνικά στρώματα με τα «ευγενή αθλήματα» όπως ήταν η ιππασία και η ξιφασκία.

Η έννοια του αθλητισμού δεν συνάδει απαραίτητα με την εργασία, όπως αυτή δηλώνεται υπό τη στενή έννοια του όρου. Έτσι, υπάρχουν άτομα που ασχολούνται (λίγο ή πολύ) επαγγελματικά με τον αθλητισμό, ενώ κάποιοι άλλοι επιδιώκουν τη συμμετοχή τους σε αθλοπαιδίες, προκειμένου απλά να διατηρούνται σε καλή φυσική κατάσταση.

Οι επαγγελματίες αθλητές διακρίνονται, συνήθως, για την έντονη επιθυμία τους για διακρίσεις, δυναμισμό, αυστηρή πειθαρχία, αυτοκυριαρχία και απόλυτη υπακοή στις υποδείξεις των προπονητών τους σε θέματα που αφορούν στην άσκηση και τη διατροφή τους. Η έντονη σωματική άσκηση και ο ιδιαίτερος τρόπος ζωής που ακολουθεί ένας αθλητής απαιτούν υπομονή και επιμονή προκειμένου να καταφέρει να φθάσει στα επιθυμητά για εκείνον αποτελέσματα. Τα σωματικά προσόντα που απαιτούνται για κάθε άθλημα ποικίλουν όπως και οι αμοιβές που σχετίζονται με κάθε άθλημα. Στις περισσότερες περιπτώσεις όσο μεγαλύτερη φήμη έχει ο αθλητής ή η ομάδα στην οποία ανήκει, τόσο μεγαλύτερη είναι η αμοιβή που απολαμβάνει (σταθερός μισθός, bonus, χορηγίες).

Ωστόσο, πρέπει να διαχωριστεί η έννοια της άθλησης από την έννοια της άσκησης. Η άσκηση γίνεται άθληση όταν αποκτά ανταγωνιστικό χαρακτήρα. Για παράδειγμα, κάποιος ο οποίος τρέχει στον δρόμο ασκείται, ενώ εάν ανταγωνίζεται κάποιον αντίπαλο για το ποιος θα τερματίσει πρώτος ή ακόμη και αν ανταγωνίζεται τον ίδιο του τον εαυτό, με το χρονόμετρο, αθλείται. Επίσης, σημαντική στον αθλητισμό είναι και η έννοια της κίνησης.

Ο αθλητισμός διακρίνεται σε πέντε τύπους, ήτοι ο ερασιτεχνικός, ο επαγγελματικός, ο μαζικός αθλητισμός, οι φυσικές δραστηριότητες και τα παιχνίδια.

 Ιστορία του αθλητισμού 

Υπάρχουν τρεις θεωρίες σχετικά με την εμφάνιση του αθλητισμού:

 Όλες οι αθλητικές ασκήσεις έχουν λατρευτικές ρίζες (Carl Diem).
 Οι σωματικές ασκήσεις είναι φυσική συνέπεια των διαδικασιών της εργασίας και της παραγωγής (Μαρξιστική άποψη, Wolfgang, Eichel, Gerhard Lukas).
 Η άσκηση είναι μια εκδήλωση ενστικτωδών κινήσεων ή παρορμήσεων (Ηθολογία, Κόνραντ Λόρεντς, Ντέιβιντ Σάνσον, Φρίντριχ Έπενσταϊνερ).

Η λέξη αθλητισμός ως έννοια διαμορφώθηκε στους μετά-ομηρικούς χρόνους, καθώς η λέξη αυτή δεν συναντάται ούτε στην Οδύσσεια ούτε στην Ιλιάδα. Πιθανότατα, η έννοια διαμορφώθηκε με την καθιέρωση των ιερών αγώνων (Ολυμπιακοί αγώνες στην αρχαιότητα, Ολύμπια εν Δίω, Πύθια, Νέμεα, Ίσθμια κατά τον 8ο αιώνα π.Χ..Θ. Αυγερινός, Κοινωνιολογία του Αθλητισμού, σ.41). Ο αθλητισμός υπό αυτήν τη μορφή είναι καθαρά αγωνιστικός, χαρακτήρας που αλλάζει με την πάροδο του χρόνου και την κατάργηση των Ολυμπιακών Αγώνων το 392/393 μ.Χ. από τον Θεοδόσιο Α'.

Ο αθλητισμός θα επανεμφανιστεί αργότερα στις αρχές του 19ου αιώνα στη Μεγάλη Βρετανία ως σπορ (sport). Εντούτοις, η λέξη σπορ είναι γαλλική και χρονολογείται από την εποχή του Μεσαίωνα. Ήταν ταυτόσημη με το παιχνίδι και τη διασκέδαση.

Οι Αρχαίοι Αιγύπτιοι καθιέρωσαν πρώτοι τους αγώνες δρόμου, το βάδην και την πάλη, ήδη από την 3η χιλιετία π.Χ. Η Ελλάδα όμως στάθηκε η αληθινή κοιτίδα του αθλητισμού, γιατί εκεί ο αθλητισμός πήρε τη μορφή του ελεύθερου ανταγωνισμού και της ευγενούς άμιλλας.

Στην Αρχαιότητα, ιεροί αγώνες θεωρούνταν μόνο οι στεφανίτες, οι αγώνες δηλαδή που είχαν ως έπαθλο τον κότινο. Χαρακτηριστική είναι η φράση του γιου του Πέρση πολέμαρχου Αρτάβανου, Τριταντέχμη που παρατήρησε ότι ακόμη και αν οι Έλληνες είχαν ηττηθεί από τους Πέρσες, δεν παρέλειπαν να διοργανώσουν τους Ζ' Ολυμπιακούς Αγώνες.


Οι πρώτοι Ολυμπιακοί Αγώνες έγιναν το 776 π.Χ., για να κατευνάσουν οι Έλληνες την οργή των θεών και να τους ευχαριστήσουν για τις ευεργεσίες τους. Σύμφωνα με τη λαϊκή αντίληψη, με τους αγώνες αυτούς θα κέρδιζαν την εύνοια των θεών. Οι Ολυμπιακοί Αγώνες ετελούντο κάθε τέσσερα χρόνια στον ιερό χώρο της Ολυμπίας. Ο αθλητής που κέρδιζε στους Ολυμπιακούς Αγώνες στεφανώνονταν με το στεφάνι της αγριελιάς, γύριζε θριαμβευτής στην πατρίδα του και οι συμπατριώτες του γκρέμιζαν σ' ένα σημείο τα τείχη της πόλης, για να περάσει από κει ο νικητής - ενέργεια καθαρά συμβολική, που σήμαινε πως η πόλη που αναδείκνυε Ολυμπιονίκες δεν είχε ανάγκη από τείχη για να προασπίσει την ασφάλειά της.

Από τον 4ο αιώνα π.Χ. και κατά την περίοδο της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, οι αθλητικοί αγώνες εκφυλίστηκαν και μεταβλήθηκαν σε αιματηρούς αγώνες του Ρωμαϊκού Ιπποδρόμου. Οι αγώνες αυτοί ήταν αιματηρές συγκρούσεις μονομάχων οι οποίοι αγωνίζονταν μέσα σε τεράστια στάδια.

Έως σήμερα είναι διαδεδομένη η άποψη ότι ο Μέγας Θεοδόσιος απαγόρευσε την τέλεση των Ολυμπιακών Αγώνων το έτος 393, με την αιτιολογία ότι είχαν πάρει πλέον μια καθαρά ωφελιμιστική κατεύθυνση, με επιδείξεις μονομάχων, θεάματα τσίρκων και εκτεταμένο επαγγελματισμό, θεάματα που ήταν ασύμβατα με τη νοοτροπία του Χριστιανισμού. Σύμφωνα με έρευνες νεωτέρων βυζαντινολόγων (Howell, Robinson κ.ά., βλ. και Κορομηλά Μαριάννα, «Εν τω Σταδίω»), ο Μέγας Θεοδόσιος δεν απαγόρευσε τους Ολυμπιακούς Αγώνες, αλλά μόνο τις θυσίες κατά τη διάρκειά τους. Μάλιστα, οι Αγώνες συνεχίστηκαν για 30 χρόνια ακόμα και ο λόγος που έσβησαν (όχι διεκόπησαν - οι συγκεκριμένοι ιστορικοί ομιλούν για φθορά και σβήσιμο) ήταν η έλλειψη χρημάτων (χορηγών), καθώς έφθινε πλέον ο αριθμός των οπαδών της παλαιάς θρησκείας, καθώς και ορισμένες φυσικές καταστροφές, όπως η πυρκαγιά στον ναό της Ολυμπίας.

Ακολουθεί μία εποχή, μετά τον 8ο αιώνα μ.Χ., κατά την οποία ο αθλητισμός περιοριζόταν στους ευγενείς. Το πιο σημαντικό άθλημα ήταν οι έφιπποι ιπποτικοί αγώνες μέχρι θανάτου. Οι αντίπαλοι, χωρισμένοι σε δύο ομάδες, εφορμούσαν ο ένας εναντίον του άλλου χωρίς να τηρείται κανένας αγωνιστικός νόμος ή κανόνας.

Τον 12ο αιώνα, οι άνθρωποι άρχισαν να αγωνίζονται μεταξύ τους με πιο ειρηνικό τρόπο. Πετούσαν μεγάλες σφαίρες, όπως ρίχνουν σήμερα βάρη. Οι σφαίρες που πετούσαν ήταν από στουπί, τυλιγμένες με δέρμα προβάτου, και τις έριχναν πάνω στον τοίχο. Στην αρχή τις πετούσαν με γυμνό χέρι, σιγά-σιγά όμως η σφαίρα αυτή άλλαξε μορφή. Από τον 16ο αιώνα, όταν πρωτοεμφανίστηκαν οι ρακέτες, οι πρωτόγονες εκείνες σφαίρες αποτέλεσαν τις σύγχρονες μπάλες της αντισφαίρισης (τένις).

Από το 1896 με τη θέσπιση των Σύγχρονων Ολυμπιακών Αγώνων, ο αθλητισμός πήρε διαστάσεις οικονομικές, πολιτικές και πολιτιστικές. Θεσπίστηκαν κανόνες και κανονισμοί για τα αθλήματα, καθιερώθηκαν οι φάσεις των αγωνισμάτων, καθώς και οι εξειδικεύσεις στον τομέα του αθλητισμού. Τα ΜΜΕ είναι σαφώς ο μοχλός για την παγκοσμιοποίηση του αθλητισμού, ενός προϊόντος μοναδικού καθώς μπορεί να ενώσει τους ανθρώπους ανεξαρτήτως διακρίσεων. Με τη σύσφιξη των διεθνών σχέσεων, αυξάνεται ο αριθμός των αθλητών και των αθλουμένων, δημιουργούνται νέοι κυβερνητικοί και μη οργανισμοί, ενώ βελτιώνονται και οι αθλητικοί αγώνες. Οι αθλητικοί οργανισμοί μπορούν να διακριθούν στα Σωματεία, στις Αθλητικές Ανώνυμες Εταιρείες, στις ομοσπονδίες, στα τμήματα αμειβομένων αθλητών, στη Εθνική Ολυμπιακή Επιτροπή, η Γενική Γραμματεία Αθλητισμού, καθώς και στους συνδέσμους προπονητών, διαιτητών και κριτών.

 Αθλητικά μέσα ενημέρωσης 
Από τις αρχές του 20ού αιώνα, τα αθλητικά μέσα ενημέρωσης έχουν συμβάλει σημαντικά στη διάδοση του αθλητισμού ως πολιτιστικού φορέα.

Σε παγκόσμια κλίμακα, υπάρχουν εξειδικευμένα αθλητικά περιοδικά και εφημερίδες, τηλεοπτικοί σταθμοί και πάροχοι ροής ειδήσεων στο Διαδίκτυο. Πολλοί μεγάλοι αθλητικοί σύλλογοι λειτουργούν τις δικές τους πλατφόρμες πληροφοριών στο Διαδίκτυο.

Επώνυμοι διεθνείς πάροχοι υπηρεσιών τηλεόρασης και ροής στον αθλητικό τομέα είναι το πανευρωπαϊκό Eurosport, η βρετανική πλατφόρμα αθλητικής ροής και ψυχαγωγίας DAZN, το αμερικανικό πολυεθνικό Amazon Prime και το γερμανικό Sky Sport News, που ανήκει στο Sky Sport Deutschland και είναι το μοναδικό 24ωρο κανάλι αθλητικών ειδήσεων της Γερμανίας και της Αυστρίας.

 Δείτε επίσης 
 Θερινοί Ολυμπιακοί Αγώνες
 Χειμερινοί Ολυμπιακοί Αγώνες
 Διεθνής Ολυμπιακή Επιτροπή (ΔΟΕ)
 Ολυμπιακά αθλήματα
 Αθλήματα επίδειξης στους Ολυμπιακούς Αγώνες
 Αθλητισμός στην Ελλάδα
 Γενική Γραμματεία Αθλητισμού

 Παραπομπές 

 Πηγές 
 European Commission (2007), The White Paper on Sport.
 Council of Europe (2001), The European sport charter.

 Περαιτέρω ανάγνωση 
 The Meaning of Sports by Michael Mandel (PublicAffairs, ).
 Journal of the Philosophy of Sport.
 Sullivan, George. The Complete Sports Dictionary. New York: Scholastic Book Services, 1979. p. 199. .

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι