Ρωμανός Δ΄ Διογένης

Ο Ρωμανός Δ΄ Διογένης (1030 - 4 Αυγούστου 1072) ήταν Βυζαντινός αυτοκράτορας (1068 - 1071). Ανέβηκε στον θρόνο (1068) χάρη στον γάμο του με την χήρα αυτοκράτειρα Ευδοκία Μακρεμβολίτισσα και παρέμεινε αυτοκράτορας για τρία χρόνια. Έμεινε γνωστός για την αποτυχημένη του προσπάθεια να ανορθώσει τις στρατιωτικές δυνάμεις της Αυτοκρατορίας με οδυνηρή κατάληξη την καταστροφική Μάχη του Μαντζικέρτ (1071). Την εποχή που ήταν αιχμάλωτος των Σελτζούκων ανατράπηκε με πραξικόπημα στην Κωνσταντινούπολη από την Δυναστεία των Δουκών, την ίδια χρονιά ελευθερώθηκε, επέστρεψε στην Κωνσταντινούπολη αλλά ηττήθηκε, τυφλώθηκε και πέθανε από τα τραύματα του.

Αυτοκράτορας

Άνοδος στον θρόνο

Ο Ρωμανός Διογένης ήταν γιος του Κωνσταντίνου Διογένη (πέθανε το 1032) ενός ισχυρού γαιοκτήμονα από την Καππαδοκία, η οικογένεια του συνδέθηκε μέσω των γάμων με τις ισχυρότερες οικογένειες στην Μικρά Ασία.Norwich 1993, σ. 344Finlay 1854, σ. 30 Ο παππούς του από μητέρα ήταν ο Βασίλειος Αργυρός αδελφός του αυτοκράτορα Ρωμανού Γ΄ Αργυρού.Cheynet & Vannier 2003, p. 78 Ο Ρωμανός Δ΄ ήταν εξαιρετικά θαρραλέος και ορμητικός, έδειξε αμέσως τα στρατιωτικά του προσόντα στα βόρεια σύνορα της Αυτοκρατορίας.Αλεξάντρ Καζντάν (1991), Βυζαντινό Λεξικό της Οξφόρδης, σ.1807 Όταν πέθανε ο προκάτοχος του Κωνσταντίνος Ι΄ Δούκας κατηγορήθηκε ότι σχεδίαζε να σφετεριστεί τον θρόνο από τους γιους του (1067). Την ώρα που περίμενε να δεχτεί την ποινή του η χήρα του αυτοκράτορα Ευδοκία Μακρεμβολίτισσα του δήλωσε ότι όχι απλά τον συγχωρούσε αλλά τον επέλεξε σαν επόμενο σύζυγο και κηδεμόνα των γιων της.Finlay 1854, σ. 29 Η Ευδοκία πήρε την πρωτοβουλία επειδή χρειαζόταν επειγόντως έναν ισχυρό σύζυγο την εποχή που οι Σελτζούκοι έκαναν επέλαση στα ανατολικά, ήταν επίσης γοητευμένη από τον Ρωμανό. Η απόφαση συνάντησε αρχικά αντιδράσεις αλλά η επέλαση των Τούρκων στην Καππαδοκία που κατέλαβαν την Καισάρεια δεν άφηνε άλλα περιθώρια, χρειαζόταν ένας δυναμικός αυτοκράτορας. Η Ευδοκία έσπασε τον όρκο που έκανε στον Κωνσταντίνο Ι΄ ότι δεν θα παντρευτεί ποτέ, ο πατριάρχης της Κωνσταντινούπολης Ιωάννης Η΄ Ξιφιλίνος επικύρωσε τον γάμο τους (1 Ιανουαρίου 1068), ο Ρωμανός και η Ευδοκία στέφτηκαν αυτοκράτορες.

Ο Ρωμανός Δ΄ ορίστηκε κηδεμόνας και Συναυτοκράτορας με τους τρεις θετούς γιους του Μιχαήλ, Κωνστάντιο και Ανδρόνικο Δούκα.Dumbarton Oaks 1973, σ. 785 Η άνοδος του ενόχλησε έντονα την οικογένεια των Δουκάδων ειδικότερα τον Καίσαρα Ιωάννη Δούκα μικρότερο αδελφό του Κωνσταντίνου Ι΄ που έγινε αρχηγός της εξέγερσης. Η Βαράγγειος Φρουρά ήταν επίσης έντονα ενοχλημένη με τον δεύτερο γάμο της Ευδοκίας και την παραβίαση του όρκου στον Κωνσταντίνο Ι΄, το ίδιο και ο Μιχαήλ Ψελλός.Finlay 1854, σ. 31 Ο Ρωμανός Δ΄ Διογένης ήταν ωστόσο αποφασισμένος να δείξει την αξία του στο πεδίο της μάχης σαν αρχηγός του στρατού εναντίον των Σελτζούκων.

Πρώτες επιδρομές των Τούρκων

Την προηγούμενη χρονιά (1067) οι Τούρκοι έκαναν επιδρομές στην Μεσοποταμία, την Μαλάτεια, την Συρία, την Κιλικία και την Καππαδοκία, κατέλαβαν την Καισάρεια και λεηλάτησαν τον ναό του Μέγα Βασιλείου.Norwich 1993, σ. 343 
Τον χειμώνα στρατοπέδευσαν στα ανατολικά σύνορα της Αυτοκρατορίας και ετοιμάστηκαν για νέες επιδρομές, ο Ρωμανός ήταν πεπεισμένος ότι οι Βυζαντινοί υπερείχαν σημαντικά και οι Τούρκοι ήταν μια ομάδα ληστών που θα ηττηθούν εύκολα στην πρώτη μάχη.Finlay 1854, σ. 32 Δε υπολόγισε όμως την εξασθένιση στην άμυνα της Αυτοκρατορίας και των Βυζαντινών στρατιωτικών δυνάμεων, υπήρχε σημαντική κακοδιαχείριση από τους προκατόχους του ιδιαίτερα τον Κωνσταντίνο Ι΄. Το μεγαλύτερο τμήμα του στρατού του ήταν Σλάβοι, Αρμένιοι, Βούλγαροι και Φράγκοι μισθοφόροι πλήρως ανοργάνωτοι.Norwich 1993, σ. 345 Ο Ρωμανός για να ενδυναμώσει το Βυζαντινό στράτευμα στρατολόγησε, εκπαίδευσε και τοποθέτησε σε όλη την επικράτεια της Αυτοκρατορίας, μισθοφόρους που συνολικά αριθμούσαν τους 100.000. Η καταγωγή τους ήταν από την Ιβηρία της Αρμενίας, Σλάβοι, Τουρκομάνοι, Χαζάροι, Γότθοι, Αλανοί, Κουμάνοι, Πετσενέγοι, Φράγκοι και Νορμανδοί. Ο Ρωμανός Δ΄ ήταν προσωπικά μεγάλο στρατιωτικό ταλέντο αλλά η ανυπομονησία του και η ορμητικότητα του θα του στοιχίσουν ακριβά.

Πρώτες επιτυχίες

Οι πρώτες εκστρατείες του ήταν επιτυχείς, η Αντιόχεια δέχτηκε επίθεση από τους Σαρακηνούς στο Χαλέπι οι οποίοι με την βοήθεια Τουρκικών στρατευμάτων προσπάθησαν να κατακτήσουν την Βυζαντινή επαρχία της Συρίας.Finlay 1854, σ. 33 Ο Ρωμανός Διογένης βάδιζε στα νοτιοανατολικά σύνορα να τους αντιμετωπίσει αλλά ενώ βρισκόταν στο Θέμα Λυκανδού άκουσε ότι οι Σελτζούκοι έκαναν νέα επιδρομή στον Πόντο και λεηλάτησαν την Νεοκαισάρεια.Finlay 1854, σ. 34 Με έναν μικρό στρατό πέρασε από την Σεβάστεια και έφτασε στα βουνά στην Τεφρική, έδιωξε τους Σελτζούκους και απελευθέρωσε τους αιχμαλώτους. Μετά την επιστροφή του στον νότο ο Ρωμανός ενώθηκε με τον κύριο στρατό του, πέρασε από τα στενά του Ταύρου στα βόρεια του Καχραμάνμαρας και επιτέθηκε στο Εμιράτο του Χαλεπίου. Ο Ρωμανός Δ΄ κατέκτησε την Ιεράπολη Φρυγίας και την μετέτρεψε σε κάστρο για να προστατέψει την Αυτοκρατορία από νέες επιδρομές, έκανε και άλλες εκστρατείες στους Σαρακηνούς του Χαλεπίου αλλά οι νίκες του ήταν μόνο προσωρινές. Όταν τελείωσε η εκστρατεία επέστρεψε από την Αλεξανδρέττα και έφτασε στις Κιλικιακές πύλες του Πόδανδος, εκεί πληροφορήθηκε ότι οι Σελτζούκοι έκαναν νέα επιδρομή στο Αμόριο. Προχώρησε γρήγορα να τους αντιμετωπίσει αλλά όταν έφτασε οι Σελτζούκοι είχαν φύγει, τον Ιανουάριο του 1069 επέστρεψε στην Κωνσταντινούπολη.

Εκστρατεία στην Αρμενία

Τα σχέδια του Ρωμανού για νέα εκστρατεία την επόμενη χρονιά έπεσαν στο κενό όταν οι Νορμανδοί μισθοφόροι επαναστάτησαν υπό την ηγεσία του Ρομπέρ Κρίσπιν. Η αιτία πιθανότατα ήταν ότι ο αυτοκράτορας τους άφησε απλήρωτους, οι Φράγκοι λεηλάτησαν την ενδοχώρα, σταμάτησαν στην Έδεσσα και επιτέθηκαν στους αυτοκρατορικούς φοροσυλλέκτες. Την ίδια εποχή η περιοχή γύρω από την Καισάρεια δέχτηκε επιδρομή ξανά από τους Τούρκους και ο Ρωμανός Δ΄ αναγκάστηκε να μεταφέρει τις περισσότερες δυνάμεις του στην Καππαδοκία.Finlay 1854, σ. 35 Απρόθυμος να σπαταλήσει και άλλες στρατιωτικές δυνάμεις διέταξε την εκτέλεση όλων των Τούρκων αιχμαλώτων ακόμα και ενός Σελτζούκου οπλαρχηγού που πλήρωνε ένα τεράστιο ποσό για την απελευθέρωση του. Όταν επανέφερε την ειρήνη στην περιοχή βάδισε μέσω της Μελίτεια προς τον Ευφράτη με στόχο να κυριεύσει την Χαλάτα στην Λίμνη Βαν ώστε να προστατεύσει τα σύνορα με την Αρμενία.

Ο αυτοκράτορας με ένα μικρό στρατιωτικό σώμα βάδισε προς την Χαλάτα, ο στρατηγός Φιλάρετος Βραχάμιος παρέμεινε με το κύριο σώμα του στρατού να υπερασπιστεί τα σύνορα στην Μεσοποταμία, ο Φιλάρετος Βραχάμιος ηττήθηκε από τους Τούρκους που κατέλαβαν το Ικόνιο. Ο Ρωμανός Δ΄ αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τα σχέδια του και να επιστρέψει στην Σεβάστεια, ζήτησε από τον Δούκα της Αντιόχειας να τον αφήσει να περάσει από την Μοψουεστία και προσπάθησε να υποτάξει τους Τούρκους στην Ηράκλεια. Οι Τούρκοι εγκατέλειψαν τις λεηλασίες στο Χαλέπι και αποσύρθηκαν στα βουνά της Κιλικίας, ο Ρωμανός επέστρεψε στην Κωνσταντινούπολη άλλη μία φορά χωρίς κάποια σημαντική επιτυχία.

Μεταρρυθμίσεις

Το 1070 ο Ρωμανός Δ΄ έμεινε στην Κωνσταντινούπολη και ασχολήθηκε με διοικητικές υποθέσεις την ίδια εποχή που το Μπάρι το τελευταίο οχυρό των Βυζαντινών στην Ιταλία έπεφτε στους Νορμανδούς. Η πολιορκία ξεκίνησε πριν από δύο χρόνια (1068) αλλά ο αυτοκράτορας περίμενε δύο χρόνια μέχρι να απαντήσει, παρήγγειλε έναν μεγάλο στόλο με προμήθειες που θα κρατούσαν πολύ χρόνο.Finlay 1854, σ. 45 Ο στόλος ηττήθηκε ωστόσο από τους Νορμανδούς υπό την ηγεσία του Ρογήρου Μπόσο, του μικρότερου αδελφού του Ροβέρτου Γυισκάρδου, το τελευταίο Βυζαντινό οχυρό στην Ιταλία χάθηκε (15 Απριλίου 1071).Norwich 1993, σ. 355

Ο Ρωμανός Δ΄ προχώρησε την εποχή που βρισκόταν στην Κωνσταντινούπολη σε μία σειρά από μεταρρυθμίσεις. Ελάττωσε σημαντικά τις σπατάλες στις τελετές της αυλής, τους μισθούς της αριστοκρατίας και τα προνόμια των εμπόρων.Finlay 1854, σ. 42 Οι μεταρρυθμίσεις του τον έκαναν μισητό τόσο στον στρατό όσο και στους περιφερειακούς διοικητές που δεν μπορούσαν να συνεχίσουν τις καταχρήσεις. Η πειθαρχία που επέβαλε στον στρατό δυσαρέστησε έντονα τους μισθοφόρους, ο απλός λαός δυσαρεστήθηκε επίσης επειδή διέκοψε τις διασκεδάσεις στον Ιππόδρομο και ανέβασε τους φόρους. Η εχθρότητα που αντιμετώπιζε από όλες τις τάξεις της Αυτοκρατορίας βοήθησε τους Τούρκους να ολοκληρώσουν το έργο τους. Ο Ρωμανός Διογένης δεν μπορούσε να γίνει ο ίδιος αρχηγός του στρατού και τοποθέτησε τον Μανουήλ Κομνηνό, ανιψιό του πρώην αυτοκράτορα Ισαάκιου Α΄ Κομνηνού και μεγαλύτερο αδελφό του μελλοντικού αυτοκράτορα Αλεξίου Α΄ Κομνηνού.Finlay 1854, σ. 36 Ο Μανουήλ ηττήθηκε και αιχμαλωτίστηκε από τον Τούρκο στρατηγό Χρούτζ, έπεισε τελικά τον στρατηγό να τον απελευθερώσει για να πάει στην Κωνσταντινούπολη να κλείσει συμμαχία με τον αυτοκράτορα.

Πτώση

Η απώλεια του Μάτζικερτ

Την διετία 1068 - 1069 ο Ρωμανός Δ΄ ξεκίνησε εκστρατείες εναντίον του Σελτζούκου πολέμαρχου Αλπ Αρσλάν, είναι εκπληκτικό το ότι παρά την κακή κατάσταση του στρατού, είχε κάποιες επιτυχίες στα μέτωπα. Παρ΄ όλα αυτά δεν μπόρεσε να αντιμετωπίσει τους Τούρκους όπως επιθυμούσε, δηλαδή σε μάχη εκ παρατάξεως. Ο βασικός στόχος των Τούρκων ήταν η Αίγυπτος, βάσει θρησκευτικών διαφορών με τους Φατιμίδες, και όχι η Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Στην πορεία όμως ο Αλπ Αρσλάν αναγκάστηκε για διάφορους λόγους να στραφεί κατά του Ρωμανού, ο οποίος προσπαθούσε να επανακτήσει την Αρμενία και να εξασφαλίσει τα ανατολικά σύνορα.
Ο Σελτζούκος Σουλτάνος Αλπ Αρσλάν επιτέθηκε σε Βυζαντινές περιοχές και κατέλαβε το σημαντικό Βυζαντινό κάστρο Μαλαζγκίρτ αλλά ο Ρωμανός του έκανε προσφορά να το ανταλλάξει με την Ιεράπολη στην Συρία που είχε κατακτήσει πριν από τρία χρόνια.Norwich 1993, σ. 347

Την άνοιξη του 1071 και ενώ ο αυτοκράτορα συνέχιζε τις διαπραγματεύσεις με τον Αλπ Αρσλάν για το Μάτζικερτ προχώρησε με έναν μεγάλο στρατό σε εκστρατεία για να ανακαταλάβει το κάστρο.Norwich 1993, σ. 346 Ο στρατός ήταν απείθαρχος και λεηλατούσε τις γύρω περιοχές, ο Ρωμανός Δ΄ προσπάθησε να επιβάλει μεγαλύτερη πειθαρχία αλλά οι Γερμανοί μισθοφόροι επαναστάτησαν.Finlay 1854, σ. 38 Με την ελπίδα ότι ο Αλπ Αρσλάν δεν θα βρισκόταν στο Μάτζικερτ ο Ρωμανός αποφάσισε να διαιρέσει τον στρατό του, το ένα υπό το στρατηγό Ιωσήφ Ταρχανειώτη θα έκανε επίθεση στην Χαλάτα που βρισκόταν υπό την κατοχή των Τούρκων.Norwich 1993, σ. 348 Ο αυτοκράτορας βάδισε με το κύριο σώμα του στρατού του για το Μάτζικερτ που ανακατέλαβε σύντομα. Την ίδια στιγμή ένας μεγάλος Τουρκικός στρατός έφτασε στο Μάτζικερτ, ο Ρωμανός Δ΄ έδωσε εντολή στον στρατό του που βρισκόταν στην Χαλάτα να ενωθεί μαζί του αλλά ένας άλλος Τουρκικός στρατός εμφανίστηκε και τους ανάγκασε να δραπετεύσουν, εξαφανίστηκε στην Μαλάτεια. Ο Βυζαντινός στρατός εξασθένησε περισσότερο όταν οι μισθοφόροι από το Ουζέ αποστάτησαν στους Τούρκους.Norwich 1993, σ. 349

Η μάχη του Μάτζικερτ

Ο Αλπ Αρσλάν έκανε προτάσεις για ειρήνη στον Ρωμανό με ευνοϊκούς όρους αλλά ο αυτοκράτορας τις απέρριψε όλες και ετοιμάστηκε για μάχη που πραγματοποιήθηκε τελικά στις 26 Αυγούστου 1071.Norwich 1993, σ. 351 Η μάχη κράτησε μία ολόκληρη μέρα χωρίς νικητή, ο Ρωμανός διέταξε τότε ένα τμήμα του στρατού του που βρισκόταν στο κέντρο να επιστρέψει στο στρατόπεδο.Finlay 1854, σ. 41 Η διαταγή αυτή παρεξηγήθηκε, ο Ανδρόνικος Δούκας γιος του Καίσαρα Ιωάννη Δούκα βρήκε την ευκαιρία να προδώσει τον αυτοκράτορα, διέδωσε ότι σκοτώθηκε ο Ρωμανός και αποχώρησε με 30.000 άντρες.Norwich 1993, σ. 352 Οι Τούρκοι άρχισαν να πιέζουν σκληρά το Βυζαντινό στρατόπεδο σε αρκετά πλεονεκτική θέση. Όταν ο αυτοκράτορας έμαθε τι συνέβη προσπάθησε με κάθε τρόπο να κερδίσει το χαμένο έδαφος, αποφασίζοντας να πολεμήσει μόνος του μέχρι το τέλος.

Φόρεσε την πανοπλία του και έγδυσε το ξίφος εναντίον των εχθρών, σκότωσε πλήθος από αυτούς, άλλους τόσους έτρεψε σε φυγή.Μιχαήλ Ψελλός, Χρονογραφία κεφ. έκτον εδ. 22. Εν συνεχεία όμως εκείνοι, που έβαλαν εναντίον του τον αναγνώρισαν και τον περικύκλωσαν. Τότε πληγωμένος γλιστράει από το άλογο και πιάνεται αιχμάλωτος.Ο Μιχαήλ Ατταλειάτης, (χ.χ.Βασιλικών) αναφέρει, ότι ο Ρωμανός, τραυματισμένος στο χέρι και πεσμένος από το άλογο, εξακολούθησε να μάχεται ώσπου πιάστηκε αιχμάλωτος. Ο αυτοκράτωρ των Ρωμαίων οδηγείται δορυάλωτος στους εχθρούς και το στράτευμα διαλύεται. Λίγοι ήταν αυτοί που διέφυγαν.Ανάμεσα στις προσωπικότητες που μετείχαν στη μάχη ήταν ο Ανδρόνικος Δούκας που ήταν επικεφαλής της αυτοκρατορικής φρουράς και εχθρικός, όπως όλοι οι Δούκες, προς τον Ρωμανό Δ'. Υπήρξε ο πρώτος που εγκατέλειψε τον αγώνα την κρίσιμη στιγμή επιστρέφοντας στην Κωνσταντινούπολη, αφού προηγουμένως στάθμευσε στα κτήματά του στη Βιθυνία για να συναντήσει τον πατέρα του. Ατταλειάτης σσ.161-62, Σκυλίτσης σ.149 Οι περισσότεροι είτε πέρασαν δια στόματος μαχαίρας είτε αιχμαλωτίσθηκαν.Μετάφραση χωρίου (22) Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης, Τάκης Ιατρού, Γιώργος Κιτόπουλος, περ. «Κοχλίας» αρ. 2, Ιανουάριος 1946

Η γενναιοδωρία του Αλπ Αρσλάν

Βυζαντινοί ιστορικοί όπως ο Ιωάννης Σκυλίτζης γράφουν ότι ο Αλπ Αρσλάν δεν μπορούσε να πιστέψει ότι αυτός ο στρατιώτης που βρισκόταν ντυμένος στα κουρέλια ήταν ο Βυζαντινός αυτοκράτορας.Norwich 1993b, σ. 353 Ο Αλπ Αρσλάν σηκώθηκε έβαλε το πόδι του στον λαιμό του Ρωμανού Δ΄ συμβολικά για την νίκη του αλλά αυτή ήταν η μοναδική ταπεινωτική πράξη απέναντι του.Norwich 1993, σ. 354 Από τότε και τις επόμενες οκτώ μέρες που τον κράτησε ο Αλπ Αρσλάν συμπεριφέρθηκε στον Ρωμανό Δ΄ βασιλικά, στην συνέχεια τον απελευθέρωσε αφού του υποσχέθηκε ένα μεγάλο ποσό για λύτρα. Το ποσό που πρότεινε αρχικά ο Σουλτάνος ήταν 10.000.000 νομίσματα αλλά αργότερα τα μείωσε σε 1.500.000 νομίσματα με ετήσιες δόσεις 360.000 νομισμάτων. Η απώλεια της Ανατολίας, βασικού τροφοδότη σε έμψυχο υλικό και τρόφιμα, σημαίνει την ανεπανόρθωτη αποδυνάμωση μεγάλου τμήματος της Βυζαντινής επικράτειας, αν και μπόρεσε να ορθοποδήσει, ποτέ ξανά δεν έφτασε τα επίπεδα ακμής της Δυναστείας των Μακεδόνων.

Ανατροπή


Η αντιπολίτευση των Δουκών στο μεταξύ στην Κωνσταντινούπολη βρήκε την κατάλληλη ευκαιρία να τον ανατρέψει, ο Καίσαρ Ιωάννης Δούκας και ο Μιχαήλ Ψελλός πίεσαν την Ευδοκία να αποσυρθεί σε μοναστήρι και έστεψαν νεο αυτοκράτορα τον Μιχαήλ Ζ΄. Αρνήθηκαν να δεχτούν την συμφωνία που έκλεισε ανάμεσα στον Ρωμανό Διογένη και τον Αλπ Αρσλάν.Norwich 1993, σ. 358 Ο Ρωμανός Δ΄ επέστρεψε στο μεταξύ στην Κωνσταντινούπολη και η Οικογένεια των Δουκών συγκέντρωσε τον στρατό της, ο Κωνστάντιος και ο Ανδρόνικος Δούκας νίκησαν τον Ρωμανό και τον ανάγκασαν να δραπετεύσει στα Άδανα. Ο Ανδρόνικος Δούκας πολιόρκησε τα Άδανα και ο Ρωμανός του δήλωσε ότι θα παραδοθεί αν του εγγυηθεί την προσωπική του ασφάλεια.Norwich 1993, σ. 356 Ο Ρωμανός συγκέντρωσε όλα τα χρήματα που είχε και τα έστειλε στον Αλπ Αρσλάν με μία επιστολή στην οποία έγραφε "Σαν αυτοκράτορας υποσχέθηκα να πληρώσω τα λύτρα του 1.500.000, τώρα δεν είμαι πλέον αυτοκράτορας αλλά είμαι υποχρεωμένος να σας τα στείλω από ευγνωμοσύνη για την καλοσύνη σας".Finlay 1854, σ. 44

Τύφλωση και θάνατος

Ο Ανδρόνικος Δούκας του δήλωσε, ότι θα του χαρίσουν την ζωή αν παραιτηθεί από όλα τα δικαιώματα του και αποσυρθεί σε μοναστήρι, ο Ρωμανός συμφώνησε και η συνθήκη υπογράφηκε στην Κωνσταντινούπολη. Ο εκδικητικός Καίσαρας Ιωάννης Δούκας διέταξε ωστόσο να ακυρώσουν την συνθήκη και να τον τυφλώσουν σκληρά (29 Ιουνίου 1072). Ο Μιχαήλ Ατταλειάτης γράφει ότι ο πρώην αυτοκράτορας ικέτευε συγχώρεση, δεν ήθελε να τυφλωθεί από έναν "άπειρο Εβραίο", τον τύφλωσε μετά από τρεις προσπάθειες ενώ "κοίταζε σαν ταύρος". Ο Μιχαήλ Ατταλειάτης γράφει ότι "σήκωσε τα μάτια του γεμάτα αίματα, το θέαμα ήταν τόσο θλιβερό που έκανε όλους όσους τον κοίταζαν να κλαίνε με λυγμούς". Ο Ρωμανός εξορίστηκε στην νήσο Πρώτη στην Θάλασσα του Μαρμαρά, χωρίς καμία ιατρική επίβλεψη τα τραύματα του χειροτέρευσαν μέχρι που πέθανε. Ο μισητός εχθρός του Μιχαήλ Ψελλός λίγο πριν τον θάνατο του έστειλε επιστολή με την οποία τον συγχαίρει ειρωνικά για την απώλεια των ματιών του.Norwich 1993b, σ. 357 Πέθανε παρακαλώντας τον θεό να τον συγχωρέσει για τις αμαρτίες του ενώ η σύζυγος του Ευδοκία προχώρησε σε μεγαλοπρεπή κηδεία. Ο ιστορικός Τζον Τλούλιους Νόρυιτς (1929 - 2018) έγραψε "θανάτωσαν μαρτυρικά έναν γενναίο και σωστό άνδρα".

Νομίσματα


Ο Ρωμανός Δ΄ έκοψε χρυσά ιστάμενα, χρυσά τεταρτηρά, αργυρά στα 2/3 ή στο 1/3 του μιλιαρησίου και χάλκινες φόλλεις.David R. Sear, Byzantine coins & their values, Seaby Ltd., 2nd edition 1996

Οικογένεια

Με την πρώτη του σύζυγο, μία ανώνυμη κόρη του Αλουσιάνου, απέκτησε:

Κωνσταντίνος Διογένης, νυμφεύτηκε τη Θεοδώρα Κομνηνή, αδελφή του Αλέξιου Α΄ Κομνηνού.Finlay 1854, σ. 74 Ο γάμος κανονίστηκε από την πεθερά του Άννα Δαλασσηνή, όταν πέθανε ο Ρωμανός Δ΄, αλλά κράτησε λίγο, επειδή ο Κωνσταντίνος χάθηκε έξω από τα τείχη της Αντιόχειας (1073), ενώ επέζησε ο κουνιάδος του Ισαάκιος Κομνηνός.Garland, Lynda (25 May 2007), Anna Dalassena, Mother of Alexius I Comnenus (1081–1118)Αλεξάντρ Καζντάν (1991), Βυζαντινό Λεξικό της Οξφόρδης, σ. 627

Με τη δεύτερη σύζυγό του Ευδοκία Μακρεμβολίτισσα απέκτησε:

Λέων Διογένης, γεννήθηκε σύμφωνα με την Άννα Κομνηνή το 1069 και έγινε συναυτοκράτορας στη διάρκεια της βασιλείας τού πατέρα του.Άννα Κομνηνή, Αλεξιάδα, Βιβλίο 9, Κεφάλαιο 6 Όταν έγινε αυτοκράτορας ο Αλέξιος Α΄ Κομνηνός μετέβη στην αυτοκρατορική αυλή και απέκτησε ψηλά αξιώματα, μέχρι τον θάνατό του σε εκστρατεία εναντίον των Πετσενέγων (1087).
Νικηφόρος Διογένης, γεννήθηκε το 1070 και έγινε συναυτοκράτορας με τη γέννησή του.

Παραπομπές


Πηγές

Ματωμένο στέμμα. Πολιτικές δολοφονίες και απόπειρες πολιτικών δολοφονιών στις ιστοριογραφικές πηγές του 11ου αι. (Μ.Ψελλός, Μ.Ατταλειάτης, Ι.Σκυλίτζης). Μελέτη Αφηγηματολογική, Αθήνα 2022.
Αλεξάντρ Καζντάν (1991), Βυζαντινό Λεξικό της Οξφόρδης 
Άννα Κομνηνή, Αλεξιάδα, Βιβλίο 9
Dumbarton Oaks (1973), Catalogue of the Byzantine Coins in the Dumbarton Oaks Collection and in the Whittemore Collection: Leo III to Nicephorus III, 717–1081.
Cheynet, J.C.; Vannier, J.F. (2003), "Les Argyroi", Zbornik Radova Vizantološkog Instituta (Στα Γαλλικά)
Finlay, George (1854), History of the Byzantine and Greek Empires from 1057–1453, 2, William Blackwood & Sons
Garland, Lynda (25 May 2007), Anna Dalassena, Mother of Alexius I Comnenus (1081–1118).
Norwich, John Julius (1993), Byzantium: The Apogee, Penguin.
Norwich, John Julius (1993b) [1992], Byzantium: The Apogee, Byzantium, II
Soloviev, A.V. (1935), "Les emblèmes héraldiques de Byzance et les Slaves", Seminarium Kondakovianum (in French), 7: 119–164
Κώστας Κυριαζής, Ρωμανός Δ΄ ο Διογένης, εκδ. Εστία, 1998, ISBN 960-05-0596-9
Νίκος Τσάγγας, Μάντζικερτ η αρχή του τέλους του μεσαιωνικού ελληνικού πολιτισμού, Εκδ. Γκοβόστη
Νίκος Βασταρδής, Θυμάμαι...«κινηματογραφική σειρά: Διογένης ο Ρωμανός», εκδ. Περίπλους
Μιχαήλ Ψελλός, Χρονογραφία, Βιβλίον 6ον 1-42
Vasiliev, A. «History of the Byzantine Empire, 324–1453»
Ostrogorsky, G. «History of the Byzantine State»
ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΠΟΛΕΜΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ, ΜΑΝΤΖΙΚΕΡΤ, Ψαρουλάκης Γεώργιος, τεύχος 5, Ιούνιος 2006
Γεώργιος Α. Λεβενιώτης, «Η συνθήκη ειρήνης Ρωμανού Δ´ Διογένη και Alp Arslan μετά την μάχη του Μαντζικέρτ (Αύγουστος/Σεπτέμβριος του 1071)», Βυζαντιακά, τομ. 27 (2008),σελ. 167-196

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Η αρχή του τέλους του Μεσαιωνικού Ελληνισμού, Μάντζικερτ - 1071 
Ρωμανός Δ΄ Διογένης - ο άδολος πατριώτης

Κατηγορία:Βυζαντινοί αυτοκράτορες
Κατηγορία:Οίκος Διογένη
Κατηγορία:Βυζαντινοί του 11ου αιώνα