Γιουγκοσλαβία

δεξιά|μικρογραφία|167x167px|Σημαία της Σοσιαλιστικής Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γιουγκοσλαβίας
δεξιά|μικρογραφία|168x168px|Σημαία της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γιουγκοσλαβίας

Η Γιουγκοσλαβία (σερβοκροατικά: Jugoslavija/Југославија, σλοβενικά: Jugoslavija, ) ήταν κράτος της Ευρώπης στο δυτικό μέρος των Βαλκανίων κατά το μεγαλύτερο διάστημα του 20ού αιώνα. Σχηματίστηκε μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο το 1918 με το όνομα Βασίλειο των Σέρβων, Κροατών και Σλοβένων μετά τη συγχώνευση του προσωρινού Κράτους των Σλοβένων, Κροατών και Σέρβων (που αυτοανακηρύχθηκε μετά τη διάλυση της πρώην Αυστροουγγαρίας) με το ανεξάρτητο Βασίλειο της Σερβίας. Η σερβική βασιλική οικογένεια των Καρατζόρτζεβιτς έγινε η δυναστεία του Βασιλείου των Σέρβων, Κροατών και Σλοβένων. Το Βασίλειο κέρδισε τη διεθνή του αναγνώριση στις 13 Ιουλίου του 1922 στη Διάσκεψη των Πρεσβευτών στο Παρίσι. Η χώρα ονομάστηκε έτσι από τους Νότιους Σλαβικούς λαούς που σχημάτισαν την πρώτη τους ένωση, μετά από αιώνες στους οποίους τα εδάφη τους ήταν μέρος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και της Αυστροουγγαρίας.

Μετονομάστηκε σε Βασίλειο της Γιουγκοσλαβίας στις 3 Οκτωβρίου 1929 και στις 6 Απριλίου 1941 οι δυνάμεις του Άξονα εισέβαλαν στη Γιουγκοσλαβία και τη διαμέλισαν. Το 1943 ανακηρύχθηκε η Δημοκρατική Ομοσπονδιακή Γιουγκοσλαβία από τους Γιουγκοσλάβους Παρτιζάνους. Το 1944, ο βασιλιάς τους αναγνώρισε ως νόμιμη κυβέρνηση, αλλά τον Νοέμβριο του 1945 η μοναρχία καταργήθηκε. Η Γιουγκοσλαβία μετονομάστηκε σε Ομοσπονδιακή Λαϊκή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας το 1946, όταν και σχηματίστηκε η κομμουνιστική κυβέρνηση. Απέκτησε τα εδάφη της Ίστριας, της Ριέκας και το Ζαντάρ από την Ιταλία. Ο κομματικός ηγέτης Γιόσιπ Μπροζ Τίτο κυβέρνησε τη χώρα ως πρόεδρος μέχρι τον θάνατό του το 1980. Το 1963, η χώρα μετονομάστηκε σε Σοσιαλιστική Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας (ΣΟΔΓ).

Οι έξι Σοσιαλιστικές Δημοκρατίες που αποτελούσαν τη Σοσιαλιστική Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας ήταν η Σ.Δ. Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, η Σ.Δ. Κροατίας, η Σ.Δ. Μαυροβουνίου, η Σ.Δ. Σλοβενίας, η Σ.Δ. Σερβίας και η Σ.Δ. Μακεδονίας. Η Σερβία περιείχε δύο Σοσιαλιστικές Αυτόνομες Επαρχίες, τη Σ.Α.Ε. Βοϊβοντίνας και τη Σ.Α.Ε. Κοσσυφοπεδίου (η οποία μετά το 1974 ήταν σε μεγάλο βαθμό ίση με τα άλλα μέλη της ομοσπονδίας). Μετά από την οικονομική και πολιτική κρίση της δεκαετίας του 1980 και την άνοδο του εθνικισμού, η Γιουγκοσλαβία διαλύθηκε και χωρίστηκε στις επιμέρους δημοκρατίες της, στα ήδη υπάρχοντα σύνορά τους, στην αρχή σε πέντε κράτη που τελικά οδηγήθηκαν σε πόλεμο μεταξύ τους.

Μετά τη διάλυση, οι δημοκρατίες της Σερβίας και του Μαυροβουνίου σχημάτισαν ένα μικρότερο κράτος την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας (ΟΔΓ), η οποία φιλοδοξούσε να έχει την ιδιότητα του μοναδικού νόμιμου διαδόχου της ΣΟΔΓ, αλλά οι ισχυρισμοί αυτοί βρήκαν αντίθετες τις άλλες δημοκρατίες. Τελικά, η Σερβία και το Μαυροβούνιο αποδέχθηκαν τη γνώμη της επιτροπής Μπατιντέρ για την από κοινού διαδοχή. Η ΟΔΓ μετονομάσθηκε σε Ένωση Κρατών Σερβίας και Μαυροβουνίου το 2003. Η Σερβία και το Μαυροβούνιο χωρίστηκαν το 2006 και έγιναν ανεξάρτητα κράτη, ενώ το Κοσσυφοπέδιο διακήρυξε την ανεξαρτησία του το 2008.

 Εισαγωγή 
Η ιδέα για τη δημιουργία ενός κράτους για τους Νότιους Σλάβους της δυτικής περιοχής της βαλκανικής αναπτύχθηκε τον 17ο αιώνα και βρήκε πρόσφορο έδαφος μόλις τον 19ο αιώνα με το «Κίνημα των Ιλλυρίων» και η αρχική ιδέα για τη δημιουργία κρατικής οντότητας άρχισε να γίνεται πραγματικότητα. Ο Γιουγκοσλαβισμός ήταν μια ισχυρή πολιτική δύναμη κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, που έγινε ευρύτερα γνωστός με τη δολοφονία του Αρχιδούκα της Αυστρίας Φραγκίσκου Φερδινάνδου από τον Σέρβο Γκαβρίλο Πρίντσιπ στο Σαράγεβο και την επακόλουθη κήρυξη πολέμου και εισβολή της Αυστροουγγαρίας στη Σερβία και προσπάθησε να συσπειρώσει τους Γιουγκοσλάβους κατά της Αυστροουγγρικής αυτοκρατορικής κυριαρχίας για μια ανεξάρτητη Γιουγκοσλαβία που τελικά επιτεύχθηκε το 1918.

Στη δίκη του το 1914, ο Πρίντσιπ δήλωσε: «Είμαι ένας Γιουγκοσλάβος εθνικιστής που με ενδιαφέρει η ενοποίηση όλων των Γιουγκοσλάβων και δεν με νοιάζει τι μορφή θα έχει το κράτος αυτό, αλλά πρέπει να είναι ελεύθερο από την Αυστρία.O. Malcolm, Noel, σ. 153, Βοσνία, Μια σύντομη ιστορία, Πανεπιστήμιο Νέας Υόρκης, 1996 ISBN 0-8147-5561-5

 Γεωγραφία 
Η Γιουγκοσλαβία συνόρευε βόρεια με την Ιταλία και την Αυστρία, βορειοανατολικά με την Ουγγαρία, ανατολικά με τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία, νότια με την Ελλάδα, νοτιοδυτικά με την Αλβανία και βρεχόταν από την Αδριατική θάλασσα στα δυτικά. Η πιο σημαντική αλλαγή στα σύνορα της Γιουγκοσλαβίας ήταν η προσάρτηση της Ζώνης B΄ της Ελεύθερης Περιοχής της Τεργέστης το 1954.
Το 1991-1992 το έδαφος της Γιουγκοσλαβίας χωρίστηκε στις, Σλοβενία, Κροατία,και τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη. Μόνο οι δημοκρατίες της Σερβίας και του Μαυροβουνίου παρέμειναν στη συνομοσπονδία και αποτέλεσαν την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας.

 Επίσημες Ονομασίες 
Η χώρα είχε αρκετές επίσημες ονομασίες:
 Βασίλειο των Σέρβων, Κροατών και Σλοβένων (Kraljevina Srba Hrvata i Slovenaca, Краљевина Срба Хрвата и Словенаца). Από την ίδρυση του ενιαίου κράτους το 1918 μέχρι τη μετονομασία του το 1929 σε Γιουγκοσλαβία.
 Βασίλειο της Γιουγκοσλαβίας (Kraljevina Jugoslavija, Краљевина Југославија), το πρώτο όνομα της Γιουγκοσλαβίας, κάτω από τη διακυβέρνηση των Σέρβων βασιλέων το 1929.
 Λαοκρατική Ομοσπονδιακή Γιουγκοσλαβία (Demokratska Federativna Jugoslavija, Демократска Федеративна Југославија), από το όνομα της κυβέρνησης αντίστασης που δημιουργήθηκε το 1943 όταν ακόμη η χώρα ήταν υπό την κατοχή του Άξονα. Το μέτωπο υπό την ηγεσία των κομμουνιστών θα ελέγξει ολόκληρο το έδαφος της Γιουγκοσλαβίας τον Μάιο του 1945.
 Ομοσπονδιακή Λαϊκή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας'(Federativna Narodna Republika Jugoslavija-FNRJ, Федеративна Народна Република Југославија-ФНРЈ), στις 27 Νοεμβρίου 1945,
 Σοσιαλιστική Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας (Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija-SFRJ, Социјалистичка Федеративна Република Југославија-СФРЈ). Στις 7 Απριλίου 1963 η χώρα θα λάβει αυτό το όνομα και θα διατηρηθεί έως και τις 15 Ιανουαρίου 1992 όπου μετά τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας θα εγκαταλειφθεί. Η Σερβία και το Μαυροβούνιο, που παρέμειναν σε ένα ενιαίο κράτος θα λάβουν την ονομασία Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας (Savezna Republika Jugoslavija-SRJ, Савезна Република Југославија-СРЈ) έως το 2003.

Στα ελληνικά παλαιότερα η Γιουγκοσλαβία αποκαλούνταν Νοτιοσλαβία Εγκυκλοπαίδεια Ελευθερουδάκη, σ. 876, τόμ. 9 έκδοση 1963, λήμμα Νοτιοσλαυία: «Κράτος της Ν.Α. Ευρώπης....»Κοινωνικές Ασφάλειες και Φτηνά Υγιεινά Σπίτια, Δημήτριος Σαράτσης, Αρχείο Κοινωνικών και Οικονομικών Επιστημών, Τόμος 11, Έτος 11 (1931), Εισήγησις εις το Συνέδριον Υγιεινής, Αθήνα, 1930Gnosisnet, λήμμα Λοζάνης συνθήκη , «Συνθήκη ειρήνης που υπογράφηκε το 1923 από την Αγγλία, τη Γαλλία, την Ιταλία και την Ιαπωνία, από τις Μεγάλες Δυνάμεις, και την Ελλάδα, την Τουρκία, τη Ρουμανία και τη Νοτιοσλαβία...»Ιστορία της Τεχνολογίας, Στυλ. Γ. Φραγκόπουλος (2000-2008) , Κεφάλαιο:Ο πρώτος παγκόσμιος πόλεμος «Με το τέλος του πολέμου ενώθηκαν όλα τα δυτικά σλαβικά κράτη μεταξύ Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και Αυστρο-Ουγγαρίας και συγκρότησαν ένα νέο κράτος με το όνομα Νοτιοσλαβία (Γιουγκοσλαβία)»Τα σύμβολα ενός εμφύλιου πολέμου, Εφημερίδα Καθημερινή, 24-07-2011, ανακτήθηκε στις 7 Ιουλίου 2012«Οι παλιοί, αυτοί που γνώριζαν τη Γιουγκοσλαβία ή Νοτιοσλαβία από την εποχή του πανσλαβισμού ρωσικής ή δυτικής επιρροής, και είχαν δει τη συνέχεια στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο,»Γεωγραφία της Ελλάδος δια την Α' τάξιν των Γυμνασίων, Γεωργίου Α, Μέγα, Καθηγητού, Οργανισμός Εκδόσεως Σχολικών Βιβλίων, εν Αθήναις 1939 «Ἀλλ’ ὅλην τὴν Μακεδονίαν δὲν τὴν κατέχει σήμερον ἡ Ἑλλάς. Τὸ βόρειον μέρος της τὸ κατέχουν δύο ἄλλα κράτη, ἡ Νοτιοσλαβία καὶ ἡ Βουλγαρία». Παρά την εκτεταμένη χρήση του ονόματος Γιουγκοσλαβία στα μετέπειτα χρόνια, στα ελληνικά ο όρος επέζησε για αρκετά χρόνια. Χαρακτηριστικά, το 2005, αναφέρθηκε από τον πρώην πρόεδρο της Ελληνικής Δημοκρατίας Χρήστο Σαρτζετάκη σε μήνυμά του προς τον Ελληνικό λαό, όταν αυτός μιλούσε για τη Γιουγκοσλαβία του Στρατάρχη ΤίτοΧρήστος Α. Σαρτζετάκης Μήνυμα για την Εθνικήν μας Επέτειον (25ης Μαρτίου 2005), ανακτήθηκε στις 8 Ιουλίου 2012 «ὁ ἡγέτης τῆς Νοτιοσλαβίας Τίτο μετονόμασε τὸ 1943 τὴν μέχρι τότε ἀποκαλουμένην Βαρδαρίαν (ἐκ τοῦ διατρέχοντος αὐτὴν Ἀξιοῦ ποταμοῦ, σλαβιστὶ Βαρδάρη) εἰς Μακεδονίαν, τὴν ὁποίαν καὶ ἀνύψωσεν εἰς ὁμόσπονδον τῆς Νοτιοσλαβίας κράτος».

 Το Βασίλειο της Γιουγκοσλαβίας 
μικρογραφία|δεξιά|Οι περιοχές που δημιούργησαν το βασίλειο το 1918|206x206εσ
Η Γιουγκοσλαβία δημιουργήθηκε ως κράτος την 1η Δεκεμβρίου 1918 με την ονομασία Βασίλειο των Σέρβων, Κροατών και Σλοβένων.

Μετά την ήττα των κεντρικών δυνάμεων και την κατάρρευση της Αυστροουγγαρίας στα εδάφη της διαλυμένης αυτοκρατορίας όπου κατοικούσαν Σλοβένοι, Κροάτες και Σέρβοι δημιουργήθηκε στις 29 Οκτωβρίου 1918 ένα εφήμερο κράτος με την ονομασία κράτος των Σλοβένων, Κροατών και Σέρβων. Το κράτος αυτό στις 1η Δεκεμβρίου 1918 ενώθηκε με το Βασίλειο της Σερβίας, με το οποίο εν τω μεταξύ είχαν ενωθεί το Βασίλειο του Μαυροβουνίου και η περιοχή του Βανάτο, Μπάτσκα και Μπαράνια (Βοϊβοντίνα).

Πρωτεύουσα του βασιλείου ήταν το Βελιγράδι και επίσημη γλώσσα τα σερβο-κροατο-σλοβενικά. Πρώτος βασιλιάς ήταν ο Πέτρος Α' Καραγιώργης της Σερβίας.
 Διοικητική διαίρεση 
Με τη δημιουργία του κράτους το 1918 η χώρα διοικητικά διαιρέθηκε σε Επαρχίες (Ποκράϊνε) οι οποίες διατηρήθηκαν έως το 1922.

Οι Επαρχίες (Ποκράϊνε) του Βασιλείου των Σέρβων, Κροατών και Σλοβένων την περίοδο 1918-1922 ήταν:

 Σερβία
 Βόρεια Σερβία
 Νότια Σερβία
 Μαυροβούνιο
 Βοσνία και Ερζεγοβίνη
 Δαλματία
 Κροατία και Σλαβονία
 Σλοβενία
 Μπανάτο, Μπάτσκα και Μπαράνια

Με το Σύνταγμα του Βίντοβνταν του 1921 που εφαρμόστηκε το 1992 καταργήθηκαν οι Επαρχίες και δημιουργήθηκαν 33 Περιφέρειες (Όμπλαστ) που διατηρήθηκαν έως το 1929.

Με τη μετονομασία του κράτους το 1929 σε Βασίλειο της Γιουγκοσλαβίας η χώρα διοικητικά διαιρέθηκε σε Μπανοβίνες (Επαρχίες) που αντικατέστησαν τις έως τότε 33 Περιφέρειες.

Οι Μπανοβίνες (Επαρχίες) του Βασιλείου της Γιουγκοσλαβίας την περίοδο από το 1929 έως την κατάρρευση της χώρας ήταν:

 Όνομα  Πρωτεύουσα  Περίοδος Περιοχή ΣήμεραΜπανόβινα του ΔούναβηΝόβι Σαντ1929-1941 60px|alt=Βορειοανατολικά της χώραςΣερβίαΜπανόβινα του ΜοράβαΝις1929-1941 60pxΣερβίαΜπανόβινα του ΒαρδάρηΣκόπια1929-1941 60pxΒόρεια ΜακεδονίαΜπανόβινα της ΖέταΤσέτινιε1929-1941 60pxΜαυροβούνιοΜπανόβινα του ΔρίνουΣαράγεβο1929-1941 60pxΒοσνία-ΕρζεγοβίνηΜπανόβινα του ΒρμπαςΜπάνια Λούκα1929-1941 60pxΒοσνία-ΕρζεγοβίνηΜπανόβινα του ΣάβουΖάγκρεμπ1929-1939 60pxΚροατίαΠαράκτια ΜπανόβιναΣπλιτ1929-1939 60pxΚροατίαΜπανόβινα του ΔράβουΛιουμπλιάνα1929-1941 60pxΣλοβενία

Το 1939 η Μπανόβινα του Σάβου και η Παράκτια Μπανόβινα ενώθηκαν και σχημάτισαν μέχρι το 1941 την Μπανόβινα της Κροατίας.

Η πρωτεύουσα του ομοσπονδιακού κράτους το Βελιγράδι, μαζί με το Ζέμουν και το Πάντσεβο αποτελούσαν ξεχωριστή διοικητική ενότητα τη Διοίκηση πόλης Βελιγραδίου. Σήμερα το Βελιγράδι είναι η πρωτεύουσα της Σερβίας.

 Κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο 
μικρογραφία|δεξιά|250px
Κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, οι δυνάμεις του Άξονα (Γερμανοί, Ιταλοί, Αλβανοί, Ούγγροι και Βούλγαροι) εισέβαλαν στο Βασίλειο της Γιουγκοσλαβίας και διαμέλισαν το έδαφός της.

 Ο διαμελισμός 
 Οι Γερμανοί προσάρτησαν στο κράτος τους το βόρειο και μεγαλύτερο τμήμα της σημερινής Σλοβενίας, όπου η συγκεκριμένη περιοχή κατοικείτο κατά πλειοψηφία από Σλοβένους. 
 Η Ιταλία προσάρτησε τη νότια Σλοβενία, τμήματα και νησιά της Δαλματίας μαζί με το Σπλιτ και το Ντουμπρόβνικ στην Κροατία, όπου η συγκεκριμένη περιοχή κατοικείτο κατά πλειοψηφία από Κροάτες. 
 Οι Ούγγροι προσάρτησαν μικρό τμήμα στην ανατολική Σλοβενία και τη δυτική Βοϊβοντίνα, όπου στην συγκεκριμένη περιοχή η πλειοψηφία των κατοίκων είναι κυρίως Σέρβοι. 
 Η Αλβανία προσάρτησε το Κοσσυφοπέδιο, μικρό τμήμα του Μαυροβουνίου και το δυτικό τμήμα της Βόρειας Μακεδονίας, όπου η πλειοψηφία των κατοίκων είναι οι Αλβανοί, οι οποίοι Αλβανοί ήταν το μοναδικό έθνος από τα κύρια έθνη στην πρώην Γιουγκοσλαβία που δεν ήταν Σλάβοι.
 Η Βουλγαρία προσάρτησε στο έδαφος της το σύνολο της σημερινής κεντρικής και ανατολικής Βόρειας Μακεδονίας και μικρό τμήμα στην ανατολική Σερβία, όπου στην περιοχή της σημερινής κεντρικής και ανατολικής Βόρειας Μακεδονίας η πλειοψηφία των κατοίκων είναι κυρίως Σλαβομακεδόνες, οι οποίοι Βούλγαροι θεωρούσαν ότι αυτό το μέρος ήτανε κομμάτι της χώρας τους λόγω της ομοιότητας της Σλαβομακεδονικής γλώσσας με αυτήν της Βουλγαρικής.

 Τα κράτη - προτεκτοράτα 
Στην υπόλοιπη χώρα δημιουργήθηκαν τρία διαφορετικά κράτη - προτεκτοράτα:
 Στα εδάφη, υπό γερμανική και ιταλική κατοχή, της σημερινής Κροατίας και Βοσνίας - Ερζεγοβίνης οι φασίστες Κροάτες Ουστάσι δημιούργησαν ένα κράτος - μαριονέτα, το Ανεξάρτητο Κράτος της Κροατίας (NDH), όπου το κυρίαρχο έθνος ήτανε οι Κροάτες, και είναι στο θρήσκευμα Ρωμαιοκαθολικοί.
 Στην υπό γερμανική κατοχή Σερβία, δημιουργήθηκε το κράτος της Σερβίας, η επονομαζόμενη και Σερβία του Νέντιτς, όπου το κυρίαρχο έθνος ήτανε οι Σέρβοι, και είναι στο θρήσκευμα Παλαιοημερολογίτες Χριστιανοί Ορθόδοξοι. 
 Στο υπό ιταλική κατοχή Μαυροβούνιο, δημιουργήθηκε το Ανεξάρτητο Κράτος του Μαυροβουνίου, όπου το κυρίαρχο έθνος ήτανε οι Μαυροβούνιοι, και είναι στο θρήσκευμα Νεοημερολογίτες Χριστιανοί Ορθόδοξοι, αν και κάποιοι Μαυροβούνιοι θεωρούν τους εαυτούς τους Σέρβους.

 Η Αντίσταση 
αριστερά|μικρογραφία|Ο Τίτο 
Ένας σκληρός πόλεμος της αντίστασης οδήγησε σύντομα τους Παρτιζάνους με επικεφαλής τον κομμουνιστή ηγέτη Τίτο, στο να αποτελέσουν το πιο σημαντικό κίνημα της αντίστασης. Το Κομμουνιστικό Κόμμα Γιουγκοσλαβίας, που ιδρύθηκε μαζί με άλλα πολιτικά κόμματα, το Λαϊκό Απελευθερωτικό Μέτωπο (Jedinstveni narodnooslobodilačk), αναπτύσσει τον Νοέμβριο του 1942, ένα αντιπροσωπευτικό πολιτικό όργανο, το αντιφασιστικό Συμβούλιο Εθνικής Απελευθέρωσης της Γιουγκοσλαβίας (Antifašističko V(ij)eće Narodnog Oslobođenja Jugoslavije). Από τις 21 έως 29 Νοεμβρίου 1943, το Συμβούλιο Εθνικής Απελευθέρωσης της Γιουγκοσλαβίας  στη δεύτερη συνεδρίασή του στο Γιάιτσε θεσπίζει ένα πολιτικό πρόγραμμα, που περιλαμβάνει τη δημιουργία ενός ομοσπονδιακού γιουγκοσλαβικού κράτους, τη Δημοκρατική Ομοσπονδία της Γιουγκοσλαβίας, και επίσης τη διεξαγωγή μετά τον πόλεμο δημοψηφίσματος με το ερώτημα εάν θα πρέπει να διατηρηθεί η μοναρχία. Δημιουργείται μια προσωρινή κυβέρνηση, η Εθνική Επιτροπή για την Απελευθέρωση της Γιουγκοσλαβίας (Nacionalni Komitet Oslobođenja Jugoslavije). Ο Τίτο, ανακηρύσσεται σε στρατάρχη της Γιουγκοσλαβίας και είναι ο πρωθυπουργός της χώρας. 
Η διάσκεψη της Τεχεράνης, η οποία πραγματοποιήθηκε την ίδια στιγμή, παρέχει ένα αποφασιστικό πλεονέκτημα στους Παρτιζάνους, οι οποίοι αναγνωρίζονται από τους Συμμάχους ως το νόμιμο κίνημα αντίστασης, σε βάρος των Τσέτνικ. Τον Ιούνιο του 1944, ο βασιλιάς Πέτρος Β' αναγνωρίζει με τη σειρά του τον Τίτο ως νόμιμο ηγέτη των Γιουγκοσλαβικών ενόπλων δυνάμεων. Με μια συμφωνία που επετεύχθη με τον Ιβάν Σούμπασιτς (Ivan Subasic), πρωθυπουργό της εξόριστης μοναρχικής κυβέρνησης σχηματίζεται μια μεταπολεμική κυβέρνηση συνασπισμού, με τον Σούμπασιτς να είναι Υπουργός Εξωτερικών. Οι αντάρτες κερδίζουν σταθερά έδαφος και το φθινόπωρο του 1944, συνεπικουρούμενοι από τον Κόκκινο Στρατό ελευθερώνουν το Βελιγράδι. Την άνοιξη του 1945, οι δυνάμεις του Άξονα και οι συνεργάτες τους έχουν ηττηθεί. Ο Τίτο σχηματίζει επίσημα την κυβέρνησή του στις 8 Μαρτίου. Οι τελευταίες συγκρούσεις λαμβάνουν χώρα τον Μάιο του 1945 όταν ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος φτάνει στο τέλος του και επίσημα στην Ευρώπη. Τις επόμενες εβδομάδες με την εισβολή των Παρτιζάνων στη Σλοβενία, ο Τίτο ισχυρίζεται ότι απελευθερώνονται οι Γιουγκοσλάβοι πρόσφυγες από την αυστριακή Καρινθία. Περίπου 12.000 με 15.000 Σλοβένοι (συμπεριλαμβανομένων των μελών της Εθνικής Φρουράς της Σλοβενίας), περίπου 7.000 Σέρβοι και οι 150.000 με 200.000 Κροάτες (περίπου 40.000 Ουστάσι) αναγκάζονται από τους Βρετανούς για να διασχίζουν τα σύνορα.

 Η Σοσιαλιστική Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας 

 Γιουγκοσλαβικές Δημοκρατίες 

Η γιουγκοσλαβική ομοσπονδία αποτελείτο από τις έξι σοσιαλιστικές δημοκρατίες που δημιουργήθηκαν το 1944 καθώς και από δύο αυτόνομες περιοχές, το Κόσοβο και τη Βοϊβοντίνα, επιμέρους επαρχίες της Σερβίας. Ομοσπονδιακή πρωτεύουσα ήταν το Βελιγράδι.

 Όνομα  Πρωτεύουσα  Σημαία  Εθνόσημο Κυρίαρχο Έθνος  ΠεριοχήΣοσιαλιστική Δημοκρατία της Βοσνίας και ΕρζεγοβίνηςΣαράγεβο 70px 40px Βόσνιοι Μουσουλμάνοι (50,11%) 60pxΣοσιαλιστική Δημοκρατία της ΚροατίαςΖάγκρεμπ 70px|πλαίσιο 40px Κροάτες 60px Σοσιαλιστική Δημοκρατία της ΜακεδονίαςΣκόπια 70px|πλαίσιο 40px Σλαβομακεδόνες (82%) 60pxΣοσιαλιστική Δημοκρατία του ΜαυροβουνίουΤίτογκραντ 70px|πλαίσιο 40px Μαυροβούνιοι 60pxΣοσιαλιστική Δημοκρατία της Σερβίας
 Σοσιαλιστική Αυτόνομη Επαρχία του Κοσσυφοπεδίου
 Σοσιαλιστική Αυτόνομη Επαρχία της ΒοϊβοδίναςΒελιγράδι
 Πρίστινα
 Νόβι Σαντ 70px|πλαίσιο 40px Σέρβοι (Κεντρική Σερβία και Βοϊβοντίνα)  Αλβανοί του Κοσυφοπεδίου (81% του πληθυσμού του Κοσόβου) 60pxΣοσιαλιστική Δημοκρατία της ΣλοβενίαςΛιουμπλιάνα 70px|πλαίσιο 40px Σλοβένοι 60px

 Δημογραφία 

Η Σοσιαλιστική Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας αναγνώριζε τις έννοιες "έθνη" (narodi) και "εθνικότητες" (narodnosti) ως διαφορετικές. Στο πρώτο περιλαμβάνονταν οι σλαβικές εθνότητες που αποτελούσαν τη ΣΟΔΓ ενώ στο δεύτερο άλλες σλαβικές ή μη ομάδες όπως Ούγγροι και Αλβανοί.

+
Οι βασικές εθνότητες ήταν οι εξής: Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία Εθνοτική ομάδα ΣΔ ΣλοβενίαςΣλοβένοι (κυρίαρχο έθνος, πλειοψηφία)
Ιταλοί (μειονότητα, κυρίως στις Δυτικές περιοχές)
Ούγγροι (μειονότητα, κυρίως στην περιοχή Πρεκμούριε) ΣΔ ΚροατίαςΚροάτες (κυρίαρχο έθνος, πλειοψηφία)
Σέρβοι (οι περισσότεροι εκδιώχθηκαν στη Σερβία, μετά τον Πόλεμο της Κροατίας)
 Άλλοι (Ρομά) ΣΔ Βοσνίας και ΕρζεγοβίνηςΜποσνιάκοι (κυρίαρχο έθνος, 50.11% του πληθυσμού, πλειοψηφία στην μισή και παραπάνω σημερινή Βοσνία και Ερζεγοβίνη)
Σέρβοι (30% πλειοψηφία, κυρίαρχο έθνος κυρίως στη σημερινή Σερβική Δημοκρατία της Βοσνίας)
Κροάτες (15%, μειοψηφία) ΣΔ Σερβίας (Κεντρική Σερβία)Σέρβοι (κυρίαρχο έθνος, πλειοψηφία)
Μποσνιάκοι
 Άλλοι (Αυτοπροσδιοριζόμενοι Μουσουλμάνοι του Σάντζακ, Εθνικά Γιουγκοσλάβοι, Ρομά, Αλβανοί του Πρέσεβου, Κροάτες Μπούνιεβτσι, Μαυροβούνιοι, Γερμανοί κ.α.) ΣΑΕ ΚοσσυφοπεδίουΑλβανοί (κυρίαρχο έθνος, πλειοψηφία, σχεδόν σε ολόκληρο το σημερινό Κοσσυφοπέδιο)
Σέρβοι (πλειοψηφία, κυρίαρχο έθνος στο Βόρειο Κοσσυφοπέδιο)
 Γκοράνοι (Σλαβόφωνοι Μουσουλμάνοι του Κοσόβου - πλειοψηφία, στην περιοχή Γκόρα)
Τούρκοι (διάσπαρτοι)
Μποσνιάκοι
Αιγύπτιοι Ασκαλιού (λιγοστοί)
Μαυροβούνιοι  ΣΑΕ ΒοϊβοδίναςΣέρβοι (κυρίαρχο έθνος, πλειοψηφία, σχεδόν σε ολόκληρη τη σημερινή Βοϊβοντίνα)
Ούγγροι (πλειοψηφία, κυρίως σε περιοχές στα σύνορα με την Ουγγαρία)
Σλοβάκοι 
Ρουμάνοι (διάσπαρτοι, οι περισσότεροι μετά την διάλυση του ανατολικού μπλοκ έφυγαν στην Ρουμανία)
Ρούθοι (οι περισσότεροι μετά την διάλυση του ανατολικού μπλοκ έφυγαν στην Ουκρανία, στην πατρίδα τους την Υπερκαρπαθία)
Κροάτες (οι περισσότεροι εκδιώχθηκαν στην Κροατία, μετά τον Πόλεμο της Κροατίας) ΣΔ ΜαυροβουνίουΜαυροβούνιοι (κυρίαρχο έθνος, πλειοψηφία, αν και ορισμένοι θεωρούν τους εαυτούς τους Σέρβους)
Αλβανοί (μειονότητα, στην περιοχή του Ούλτσιν)
Μποσνιάκοι
Σέρβοι
Κροάτες ΣΔ ΜακεδονίαςΣλαβομακεδόνες (κυρίαρχο έθνος, 67%, Παλαιοημερολογίτικη Ορθόδοξη Χριστιανική πλειοψηφία, αν και ορισμένοι θεωρούν τους εαυτούς τους Βούλγαρους, κυρίως για γλωσσικούς λόγους)
 Αλβανοί (33% μειονότητα, κυρίαρχο έθνος κυρίως στο Δυτικό τμήμα της σημερινής Βόρειας Μακεδονίας, στα δυτικά προάστια των Σκοπίων, στο Τέτοβο, το Γκόστιβαρ και σε πολυάριθμα χωριά)
 Τορμπέσοι (Σλαβομακεδόνες Μουσουλμάνοι)
 Τούρκοι (διάσπαρτοι)
 Ρομά (διάσπαρτοι, οι οποίοι είναι κυρίως Σουνίτες Μουσουλμάνοι)
 Σέρβοι (διάσπαρτοι, κατοικούν κυρίως σε χωριά κοντά στα σύνορα με την Ελλάδα)
 Μποσνιάκοι
 Βλάχοι (διάσπαρτοι, κατοικούν κυρίως σε χωριά με πλούσια ιστορική σημασία, αλλά και σε σημαντικές πόλεις της χώρας όπως την Μπίτολα και την Οχρίδα)
 Έλληνες (λίγοι μόνιμοι κυρίως στις μεγάλες πόλεις της σημερινής Βόρειας Μακεδονίας, οι οποίοι ήταν στην πλειοψηφία αντάρτες του ΕΛΑΣ, αλλά και υποστηρικτές του ΚΚΕ, που πήγαν παλαιότερα κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου. Οι περισσότεροι μετά την διάλυση του ανατολικού μπλοκ έφυγαν στην Ελλάδα.)

Ο όρος Γιουγκοσλάβος, προσδιόριζε όλους τους κατοίκους της χώρας αλλά και άτομα που είχαν γεννηθεί από μεικτούς γάμους.

 Εθνότητες 
Πριν από τη διάλυση του Ομόσπονδου Κράτους της Γιουγκοσλαβίας η Δημοκρατία της Σερβίας που αντιπροσώπευε το 42% του συνολικού πληθυσμού είχε και 2 αυτόνομες περιοχές με εθνικές μειονότητες. Άλλες εθνικές ομάδες περιελάμβαναν τους Κροάτες, τους Βόσνιους μουσουλμάνους, τους Σλοβένους, τους Αλβανούς, τους Σλαβομακεδόνες, καθώς και τους Μαυροβούνιους, που είχαν αρχίσει να έχουν μια ξεχωριστή ταυτότητα από τους Σέρβους. Με μια τόσο περίπλοκη εθνοπολιτισμική σύνθεση η Γιουγκοσλαβία αποτελούσε το πιο ετερογενές πολυπολιτισμικό κράτος στην Ευρώπη.

 Εξωτερική Πολιτική 
 Αδέσμευτες Χώρες 
Υπό τον Τίτο η Γιουγκοσλαβία υιοθέτησε μια πολιτική ουδετερότητας κατά τη διάρκεια του Ψυχρού πολέμου. Ανέπτυξε στενές σχέσεις με τις χώρες του αναπτυσσόμενου κόσμου (Ομάδα Αδέσμευτων Χωρών), ενώ παράλληλα βελτίωσε τις σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες και τις δυτικοευρωπαϊκές χώρες. Ο Στάλιν, μετά το 1948, θεωρούσε τον Τίτο προδότη και γι'αυτό τον λόγο είχε καταδικαστεί από το Κρεμλίνο. Το 1968, μετά τη σοβιετική εισβολή στην Τσεχοσλοβακία, προστέθηκε επιπλέον αμυντική γραμμή στα σύνορα με τις χώρες του Συμφώνου της Βαρσοβίας.
Την 1η Ιανουαρίου 1967, η Γιουγκοσλαβία ήταν η πρώτη κομμουνιστική χώρα που άνοιξε τα σύνορά της για όλους τους ξένους επισκέπτες και μάλιστα χωρίς απαίτηση βίζας. Την ίδια χρονιά ο Τίτο προωθούσε μια ειρηνική επίλυση των Αραβο-ισραηλινών διαφορών. Πρότεινε στις αραβικές χώρες να αναγνωρίσουν το Ισραήλ με αντάλλαγμα να δοθούν πίσω τα εδάφη που είχε κατακτήσει. Οι αραβικές χώρες απέρριψαν την πρόταση ειρήνης.

 Αλβανία 
Οι σχέσεις της Γιουγκοσλαβίας με την Αλβανία του Εμβέρ Χότζα ήταν αρκετά καλές. Οι δυο χώρες είχαν εμπορικές σχέσεις, με τη Γιουγκοσλαβία να απαιτεί τη διδασκαλία των σερβοκροατικών στα σχολεία. Εκείνη την περίοδο ήταν στα σκαριά η δημιουργία μιας βαλκανικής ομοσπονδίας μεταξύ Γιουγκοσλαβίας, Αλβανίας και Βουλγαρίας. Η Αλβανία ήταν σε πλήρη οικονομική εξάρτηση από τη Γιουγκοσλαβία, για τη χρηματοδότηση δημιουργίας υποδομών στη χώρα. Οι σχέσεις κλονίστηκαν όταν οι Αλβανοί διαμαρτυρήθηκαν θεωρώντας ότι οι Γιουγκοσλάβοι πλήρωναν πολύ φθηνά τους αλβανικούς φυσικούς πόρους. Από το 1948 και έπειτα, η Σοβιετική Ένωση ήταν στο "πλευρό" της Αλβανίας με σκοπό να βρίσκεται απέναντι από τη "αποσχισθείσα" Γιουγκοσλαβία. Σχετικά με το αλβανόφωνο Κοσσυφοπέδιο, οι δύο χώρες προσπαθούσαν να αμβλύνουν τις διαφορές τους με σκοπό να μειώσουν τον εθνικισμό που αναπτυσσόταν. Ο Χότζα αν και ήταν αντίθετος με την καλλιέργεια εθνικισμού στην Αλβανία μιας και ήταν πιστός στα κομμουνιστικά ιδεώδη της αδελφότητας των λαών, τη δεκαετία του 1980 με μερικές εμπρηστικές ομιλίες για του αλβανόφωνους του Κοσόβου και εναντίον της γιουγκοσλαβικής κυβέρνησης, προκάλεσε τα αντίθετα αποτελέσματα.

 Διάλυση και Εμπάργκο 
Το 1992 τα Ηνωμένα Έθνη επέβαλλαν κυρώσεις στη Γιουγκοσλαβία λόγω των πολεμικών συγκρούσεων. Οι κυρώσεις περιελάμβαναν, από εμπορικό εμπάργκο έως και αποκλεισμό ποδοσφαιρικών ομάδων από διεθνείς διοργανώσεις. Κυρώσεις επιβλήθηκαν και τα έτη 1996 και 2000, λόγω των Πολέμων σε Κροατία και Κόσοβο.

Μετά την Διάλυση της Γιουγκοσλαβίας, στους Ολυμπιακούς αγώνες του 1992 στην Βαρκελώνη της Ισπανίας, η Σλοβενία, η Κροατία και η Βοσνία και Ερζεγοβίνη, συμμετείχαν ως ανεξάρτητες χώρες με δικές τους εθνικές ομάδες η καθεμία ξεχωριστά, ενώ στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1996, που έλαβαν χώρα στην Ατλάντα των ΗΠΑ, συμμετείχε ως ανεξάρτητη χώρα και η Βόρεια Μακεδονία. Η Ομάδα της Γιουγκοσλαβίας μετά την διάλυση περιλάμβανε μόνο αθλητές από την Σερβία και το Μαυροβούνιο, ενώ το 2003, η Γιουγκοσλαβία μετονομάστηκε σε Σερβία και Μαυροβούνιο, ώσπου το 2006 οι δύο συνιστώσες Δημοκρατίες κατέληξαν σε συμφωνία για να γίνουν η καθεμία κυρίαρχο κράτος, κάτι που επετεύχθη και η Γιουγκοσλαβία τυπικά διαλύθηκε το 2006, μετά την Ανεξαρτησία του Μαυροβουνίου.

 Τέχνες 
Πριν από την κατάρρευση της Γιουγκοσλαβίας τη δεκαετία του 1990 η χώρα ήταν μια σύγχρονη πολυπολιτισμική κοινωνία. Ιδιαίτερη έμφαση δινόταν στην έννοια της αδελφοσύνης και της ενότητας και στη μνήμη της νίκης των κομμουνιστών Γιουγκοσλάβων Παρτιζάνων εναντίον των φασιστών και των εθνικιστών ως αναγέννηση του Γιουγκοσλαβικού λαού, μολονότι όλες οι μορφές τέχνης άνθιζαν ελεύθερα σε αντίθεση με άλλες σοσιαλιστικές χώρες. Στη ΣΟΔΓ η ιστορία της Γιουγκοσλαβίας κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου ήταν πανταχού παρούσα και απεικονιζόταν ως αγώνας όχι μόνο μεταξύ της Γιουγκοσλαβίας και των δυνάμεων του Άξονα, αλλά ως αγώνας μεταξύ του καλού και του κακού μέσα στη Γιουγκοσλαβία με τους πολυεθνικούς Γιουγκοσλάβους Παρτιζάνους να εμφανίζονται ως "οι καλοί" Γιουγκοσλάβοι που αγωνίστηκαν εναντίον των χειραγωγημένων "κακών" Γιουγκοσλάβων - των Κροατών Ούστασε και των Σέρβων ΤσέτνικFlere, Sergej. "The Broken Covenant of Tito's People: The Problem of Civil Religion in Communist Yugoslavia". East European Politics & Societies, vol. 21, no. 4, November 2007. Sage, California: SAGE Publications. P. 685 . Η ΣΟΔΓ παρουσιαζόταν στον λαό της ως ηγέτης του Κινήματος των Δεσμεύτων και αφιερωμένη στη δημιουργία ενός δίκαιου, αρμονικού, μαρξιστικού κόσμουFlere, Sergej. P. 685. Οι καλλιτέχνες από διαφορετικές εθνότητες της χώρας ήταν δημοφιλείς μεταξύ των άλλων εθνοτήτων και η κινηματογραφική της βιομηχανία απέφευγε τις εθνικιστικές υπερβολές μέχρι τη δεκαετία του 1990.Lampe, John R. P. 342 Σε αντίθεση με άλλες σοσιαλιστικές κοινωνίες η Γιουγκοσλαβία ήταν πολύ ανεκτική σε όλα τα είδη τέχνης, ακόμη και στα κρίσιμα, και αυτό έκανε τη Γιουγκοσλαβία φαίνεται ως ελεύθερη χώρα παρά το μονοκομματικό της καθεστώς.

 Λογοτεχνία 
μικρογραφία|upright=0.9|Ίβο Άντριτς, βραβευμένος με το Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1961.
Μερικοί από τους πιο εξέχοντες Γιουγκοσλάβους συγγραφείς ήταν ο Νομπελίστας Ίβο Άντριτς, ο Μίροσλαβ Κρλέζα, ο Μέσα Σελίμοβιτς, ο Μπράνκο Τσόπιτς, ο Μακ Ντίζνταρ και άλλοι.

 Εικαστικές τέχνες 
Αξιοσημείωτοι ζωγράφοι ήταν οι Τζόρτζε Αντρέγεβιτς Κουν, Πέταρ Λούμπαρντα, Μέρσαντ Μπέρμπερ, Μίλιτς οντ Μάτσβε και άλλοι. Διάσημος γλύπτης ήταν ο Αντουν Αουγκούστιντιτς, που έργο του είναι μνημείο μπροστά από την Εδρα των Ηνωμένων Εθνών στη Νέα Υόρκη.

Στον Γιουγκοσλαβικό κινηματογράφο θήτευσαν οι σημαντικοί ηθοποιοί Ντανίλο Στοϊκοβιτς, Λιούμπα Τάντιτς, Φάμπιαν Σοβάγκοβιτς, Μουσταφά Ναντάρεβιτς, Μπάτα Ζιβογίνοβιτς, Μπόρις Ντβόρνικ, Λιούμπισα Σάμαρντζιτς, Ντράγκαν Νίκολιτς, Πάβλε Βούισιτς, Mίρα Μπάνιατς, Στέβο Ζίγκον, Βόγια Μπράγιοβιτς, Μίκι Μανόιλοβιτς, Σβετλάνα Μποΐκοβιτς, Μιλάνο Μαντογιώβιτς, Στότλα Μπόκοβιτς, Μιόντραγκ Πέτροβιτς Σκάλια, Ζόραν Ραντμίλοβιτς, Μίλαν Γκούτοβιτς, Μιλένα Ντράβιτς, Μπεκίμ Φεχμίου, Νέντα Αμεριτς, Ράντε Σερμνπέτζιγια, Μίρα Φουρλάν, Ένα Μπέγκοβιτς και άλλους. Αντίστοιχα οι σκηνοθέτες Εμίρ Κουστουρίτσα, Ντούσαν Μακαβέγεφ, Γκόραν Μάρκοβιτς, Λόρνταν Ζαφράνοβιτς, Γκόραν Παασκάλιεβιτς, Ζίβογιν Πάβλοβιτς και Χαϊρουντίν Κρβάβατς. Πολλές γιουγκοσλαβικές ταινίες περιελάμβαναν διάσημους ξένους ηθοποιούς όπως ο Όρσον Γουέλς, ο Σεργκέι Μπονταρτσούκ, ο Φράνκο Νέρο και ο Γιουλ Μπρίνερ στη βραβευμένη με Όσκαρ ταινία Η Μάχη του Νερέτβα και ο Ρίτσαρντ Μπάρτον στη Σουτιέσκα. Επίσης πολλές ξένες ταινίες γυρίστηκαν σε τοποθεσίες της Γιουγκοσλαβίας με τη συμμετοχή ντόπιων, όπως οι Force 10 from Navarone, Armour of God και Escape from Sobibor.

 Πηγές 
 Η Γιουγκοσλαβική αποσύνθεση 1991-2001, Γεώργιος Δουδούμης, εκδόσεις Δωδώνη
 Παραπομπές 

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 


Κατηγορία:Ιστορία του Μαυροβουνίου
Κατηγορία:Ιστορία της Βόρειας Μακεδονίας
Κατηγορία:Ιστορία της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης
Κατηγορία:Ιστορία της Σερβίας
Κατηγορία:Ιστορία της Κροατίας
Κατηγορία:Ιστορία της Σλοβενίας
Κατηγορία:Πρώην κράτη των Βαλκανίων