Βασίλης Τσιτσάνης

Ο Βασίλης Τσιτσάνης (Τρίκαλα, 18 Ιανουαρίου 1915 - Λονδίνο, 18 Ιανουαρίου 1984) ήταν ένας από τους μεγαλύτερους Έλληνες λαϊκούς τραγουδιστές, συνθέτες και στιχουργούς του 20ού αιώνα, του οποίου τραγούδια ακούγονται μέχρι και σήμερα. Ήταν μία από τις σημαντικότερες φυσιογνωμίες του ρεμπέτικου και του λαϊκού τραγουδιού.

 Βιογραφία 
Ο Τσιτσάνης γεννήθηκε στα Τρίκαλα στις 18 Ιανουαρίου 1915 από Ηπειρώτες γονείς οι οποίοι κατέβηκαν από τα Άγραφα. 

Από μικρή ηλικία ήτανε αυτοδίδακτος στην μουσική και έμαθε να παίζει μόνος του έγχορδα της εποχής μαντολίνο και μπουζούκι.

Σε ηλικία 25 χρονών το 1940 ο Τσιτσάνης κατέβηκε στην Αθήνα για μια καλύτερη ζωή.

Ο Τσιτσάνης αργότερα κατέφυγε στη Θεσσαλονίκη, όπου για ένα διάστημα τεσσάρων ετών (1944–1946) είχε δικό του μαγαζί, το «Ουζερί ο Τσιτσάνης» στην οδό Παύλου Μελά 22Τοποθεσία του Ουζερί Τσιτσάνης στο χάρτη της πόλης, που έγινε διάσημο. Εκεί έγραψε μερικά από τα καλύτερα τραγούδια του, τα οποία ηχογραφήθηκαν μετά τη λήξη του πολέμου, όπως τη «Συννεφιασμένη Κυριακή».

Το παίξιμό του όμως στο μπουζούκι ήτανε αξιοθαύμαστο. Οι πρώτες του επιρροές είναι τα τραγούδια του Βαγγέλη Παπάζογλου και του Μάρκου Βαμβακάρη. Η πρώτη του εμφάνιση πραγματοποιήθηκε στο μαγαζί «Μπιζέλια». Σύντομα γνώρισε τον Δημήτρη Περδικόπουλο, που τον πήγε στην Odeon, όπου έλαβε μέρος σε ηχογραφήσεις δημοτικών τραγουδιών παίζοντας μπουζούκι. Μερικά από αυτά τα τραγούδια ήταν τα καλαματιανά "Σιγά καλέ μ' την άμαξα" και "Αμπέλι μου πλατύφυλλο". Το τραγούδι "Σ’ έναν τεκέ σκαρώσανε" είναι το πρώτο ρεμπέτικο τραγούδι που ηχογράφησε ο Τσιτσάνης σε δική του σύνθεση.

Τον Ιούλιο του 1942 παντρεύτηκε τη Ζωή Σαμαρά από τα Γρεβενά, όντες αρραβωνιασμένοι επί 19 μήνες. Κουμπάρος του Τσιτσάνη ήταν ο προσωπικός φίλος Νικόλαος Μουσχουντής, ο οποίος ήταν και διοικητής χωροφυλακής της Θεσσαλονίκης, αλλά και θαυμαστής του έργου του Τσιτσάνη και γενικώς του ρεμπέτικου τραγουδιού. Απέκτησε μια κόρη, τη Βικτώρια και ένα γιο, τον Κώστα.

Το 1946 επέστρεψε στην Αθήνα και άρχισε να ηχογραφεί ξανά. Δίπλα του έγιναν ευρέως γνωστές, τραγουδίστριες όπως η Σωτηρία Μπέλλου, η Ιωάννα Γεωργακοπούλου, η Μαρίκα Νίνου, αλλά και ο τραγουδιστής Πρόδρομος Τσαουσάκης.

Το 1947 η Σωτηρία Μπέλλου προσελήφθη ως τραγουδίστρια στο κέντρο διασκέδασης της Αθήνας όπου εμφανιζόταν ο Βασίλης Τσιτσάνης, ο οποίος και την ανακάλυψε ως ιδιαίτερη φωνή. 

Τα επόμενα χρόνια ο Τσιτσάνης γνώρισε ευρύτατη αποδοχή. Ειδικά μετά την πτώση της Χούντας, είχε ξεκινήσει συναυλίες σε στάδια και ανοιχτούς χώρους, κάτι που συνέβαινε πρώτη φορά για λαϊκά τραγούδια. Η τελευταία του δημόσια εμφάνιση σε ανοιχτό χώρο, ήταν σε τιμητική εκδήλωση του Δήμου Νίκαιας, σε συνεργασία του δημάρχου Στέλιου Λογοθέτη με τον Μίκη Θεοδωράκη για τη διοργάνωση του πρώτου πολιτιστικού καλοκαιριού στην Ελλάδα.

Ο Βασίλης Τσιτσάνης ήταν στενός φίλος του Ανδρέα Παπανδρέου και ο αγαπημένος του μουσικός.Η ΕΡΕΥΝΑ, ο Τσιτσάνης και ο Ανδρέας, 20/1/2009 Υπήρξε μεγάλος λάτρης του Άρη Θεσσαλονίκης αλλά και του ιστορικού ποδοσφαιρικού Α.Ο. Τρίκαλα, πηγαίνοντας συχνά στο γήπεδο.

Απεβίωσε στις 18 Ιανουαρίου 1984, την ημέρα των 69ων γενεθλίων του, σε νοσοκομείο του Λονδίνου, έπειτα από επιπλοκές σε εγχείρηση στους πνεύμονες λόγω καρκίνου. Κηδεύτηκε στο Πρώτο Νεκροταφείο Αθηνών δημοσία δαπάνη.

Προς τιμήν του, ο Δήμος Γλυφάδας μετονόμασε την οδό Βάου σε οδό Βασίλη Τσιτσάνη, καθώς ο συνθέτης κατοικούσε στη συγκεκριμένη οδό. Επίσης, κεντρικός δρόμος των Τρικάλων φέρει το όνομά του, όπως και άλλοι δρόμοι στην Ελλάδα, ενώ το 2017 ιδρύθηκε το Μουσείο Τσιτσάνη στην πόλη που γεννήθηκε, τα Τρίκαλα.

 Αποτίμηση 
Κατά τον μουσικολόγο Λάμπρο Λιάβα, ο Τσιτσάνης«έβγαλε το λαϊκό τραγούδι από τα όρια του περιθωρίου, όπου το είχαν τάξει τα αντικοινωνικά και ανατολίτικα στοιχεία του, για να το εντάξει στην καινούργια κοινωνική πραγματικότητα της μεταπολεμικής Ελλάδος. Καθιέρωσε νέο ύφος παιξίματος και τραγουδιού με τον εξευρωπαϊσμό-συγκερασμό των κλιμάκων, αρμονίες με δεύτερες και τρίτες φωνές, εμπλουτισμένη ενορχήστρωση και καινοτομίες στην ποιητική δομή, όπου για πρώτη φορά το λαϊκό τραγούδι απoμακρύνθηκε από τις παραδοσιακές φόρμες του δίστιχου επισημοποιώντας το ρόλο του ρεφρέν».Λάμπρος Λιάβας, Το Ελληνικό τραγούδι από το 1821 έως τη δεκαετία του 1950, εκδ. Εμπορική Τράπεζα της Ελλάδος, Αθήνα, 2009,σελ.12D. Michael,Tsitsanis and the Birth of New “Laiko Tragoudi, Modern Greek Studies,vol. iv,(1996),σελ.55-96

 Προπολεμική δισκογραφία 
Το 1994 εκδόθηκε το βιβλίο του Θεσσαλονικού ποιητή και μελετητή του ρεμπέτικου, Ντίνου Χριστιανόπουλου, Ο Βασίλης Τσιτσάνης και τα πρώτα τραγούδια του (1932-1946) (εκδ. Διαγωνίου, 1994). Ατυχώς, όμως, διαπιστώθηκε ότι η -πολύτιμη, αναμφισβήτητα, ως πρώτη προσπάθεια στον τομέα αυτό και, βεβαίως, εξαιρετικά κοπιώδης- εργασία του Ντίνου Χριστιανόπουλου και ελλιπής ήτανε και πολλά λάθη είχε (ένα βασικό, π.χ. αρχίζει αναφέροντας ότι ο Τσιτσάνης γεννήθηκε το 1917, όταν είναι βεβαιωμένο ότι ο Τσιτσάνης γεννήθηκε το 1915. Αυτό οδήγησε τον Ντίνο Χριστιανόπουλο σε πολλά σφάλματα χρονολόγησης). Ο έλεγχος, όμως, των λαθών και των ελλείψεων της καταγραφής Χριστιανόπουλου μπόρεσε να γίνει χάρη σε δύο εκδόσεις, ενός βιβλίου και μίας σειράς δίσκων, που κυκλοφόρησαν επίσης το 1994. Το βιβλίο του Διονύση Μανιάτη Βασίλης Τσιτσάνης - Ο ατελείωτος (εκδ. Πιτσιλός, 1994) και οι δίσκοι Δισκογραφία Τσιτσάνη Νο 1-10, Minos-EMI, σε επιμέλεια Βασίλη ΧριστιανούΤα Προπολεμικά τραγούδια του Τσιτσάνη, Δίφωνο, τεύχος 1, σελ. 57-61, Οκτώβριος 1995.

 Έτος  Τίτλος  Αριθμός καταλόγου  Πληροφορίες 1936  Σ' Ένα Τεκέ Σκαρώσανε  Odeon 1929  Με τη Γεωργία Μηττάκη. Πικρός Είναι Ο Πόνος ΜουΜαντήλι Χρυσοκεντημένο  Odeon 1990  Και τα δύο με την Ελβίρα Κάκκη. 1937  Να Γιατί Περνώ  Odeon 7005  Με τους Μάρκο Βαμβακάρη και Σοφία Καρίβαλη. Μαριώ Και ΜανάβηςΓκουβενάντα  Columbia 6305  Με τον Δημήτρη Περδικόπουλο. Για Σένα ΞενυχτώΤα Χάνω Σαν Σε Βλέπω  Columbia 6344  Με τον Στελλάκη Περπινιάδη. Όλα Τα Έχω Βαρεθεί (Είμαι Παιδάκι Με Ψυχή)Ξελογιάστρα  Odeon 7068 & His Master's Voice 2438  Με τον Δ. Περδικόπουλο και τα δύο, αλλά ταυτόχρονα και με τους Στ. Περπινιάδη-Π. Χρυσίνη.  Ο Τσιτσάνης Στο Μόντε ΚάρλοΤρικαλινή Τσαχπίνα  HMV 2448  Το πρώτο τραγούδι με τους Στράτο Παγιουμτζή-Στ. Περπινιάδη και το δεύτερο με τους Σ. Περπινιάδη-Π. Χρυσίνη.  Με Θαμπώνουν Οι Ματιές ΣουΜε Λικέρ Και Με Σαμπάνια  Parlophone 21936  Με τον Δ. Περδικόπουλο.  1938  Θα 'Ρθω Μια Γλυκιά Βραδιά (Μια Χιονισμένη Νύχτα)Σ' Αυτόν Τον Κόσμο Δυστυχής  Columbia 6357  Το πρώτο με τον Στρ. Παγιουμτζή και το δεύτερο με τους Στ. Περπινιάδη-Π. Χρυσίνη.  Η ΞενητιάΤο Τρελοκόριτσο  Odeon 7095  Και τα δύο με τον Απόστολο Χατζηχρήστο. Σήμερα Ξύπνησα Πρωί  Odeon 7107  Το αναφέρει ο Δ. Μανιάτης, μαζί με την Πλακιώτισσα του Α. Παγκαλάκη, στον ίδιο δίσκο, με ερμηνευτή τον Παγιουμτζή. Αγνοούνται λοιπά στοιχεία. ΠολίτισσαΤι Θέλεις Από Μένα  HMV 2484  Το πρώτο με τους Δ. Περδικόπουλο-Π. Χρυσίνη και το δεύτερο με τον Σ. Περπινιάδη. Παρηγοριά Τα Μάτια ΣουΔεν Το 'Πα Το Παράπονο  HMV 2523  Και τα δύο με τον Δημήτρη Ρουμελιώτη. Η Μικρή Των Ποδαράδων  Columbia 6432  Με τον Δ. Περδικόπουλο. Απόψε Να Μην Κοιμηθείς  HMV 2538  Με τους Ρίτα Αμπατζή-Σ. Περπινιάδη.  Ο Ασυρματιστής (Στο Τάγμα Τηλεγραφητών)Από Σένα Τι Ζηλεύω  Odeon 7127  Και τα δύο με τους Περδικόπουλο-Τσιτσάνη. ΒασίλωΔυο Χρόνια Σ' Αγαπώ  Odeon 7139  Και τα δύο με τον Δ. Περδικόπουλο. Μπράβο Σου Πως Με ΔουλεύειςΤσιγγάνα Μου Γλυκιά  Odeon 7181  Και τα δύο με τον Σ. Παγιουμτζή. Στα Ταβερνία Θα ΤριγυρνώΣτης Σαλονίκης Τα Στενά  Odeon 7182  Και τα δύο με τον Σ. Παγιουμτζή. Μαριώ (Η Μαριγώ)Χορός Πολίτικος  Odeon 7214  Το πρώτο με τον Σ. Παγιουμτζή. Το δεύτερο είναι ορχηστρικό. Κάποτε ΖήλεψαΜελαχρινή Κοπέλα  Odeon 7222  Και τα δύο με τον Σ. Παγιουμτζή. Πάνε Τα ΠαλιάΠροξενεύουν Τον Σταμάτη  Odeon 7248  Και τα δύο με τον Σ. Παγιουμτζή. Αγαπώ Μια ΠαντρεμένηΜαζί Σου Εγώ Που Τα 'Μπλεξα  Odeon 7254  Και τα δύο με τον Σ. Παγιουμτζή. Μια Νύχτα Στο ΠασαλιμάνιΟι Μερακλήδες  Odeon 7287  Και τα δύο με τον Σ. Παγιουμτζή. Θα Ρωτήσω Τη Μαμά ΣουΜες Στην Πολλή Σκοτούρα Μου  HMV 2540  Το πρώτο με τους Σ. Παγιουτμζή-Σ. Περπινιάδη και το δεύτερο με τον Σ. Παγιουμτζή. 1939  Αρχόντισσα  Columbia 6440  Ηχογραφήθηκε τον Δεκέμβριο του 1938 και κυκλοφόρησε τον Ιανουάριο του 1939 με τους Παγιουμτζή-Περπινιάδη. Στην άλλη πλευρά η Βαγγελίτσα του Γιάννη Παπαϊωάννου. Ο Γάμος Του ΤσιτσάνηςΑτελείωτο  Columbia 6449  Το πρώτο με τους Παγιουμτζή-Περπινιάδη, ηχογραφήθηκε τον Δεκέμβριο του 1938 και κυκλοφόρησε σε δίσκο τον Φεβρουάριο του 1939 μαζί με το δεύτερο. Το Ατελείωτο είναι σέρβικος. Σόλο μπουζούκι ο Τσιτσάνης. Τα Βελούδινα Μάτια Σου  Columbia 6451  Με τον Σ. Παγιουμτζή, ηχογραφήθηκε τον Δεκέμβριο του 1938 και κυκλοφόρησε τον Φεβρουάριο του 1939. Φάνταζες Σαν ΠριγκιπέσσαΕίσαι Αριστοκράτισσα Κι Ωραία  Odeon 7322  Το πρώτο με τους Βαμβακάρη, Τσιτσάνη, Χατζηχρήστο. Το δεύτερο με τον Απ. Χατζηχρήστο. Την Ομορφιά Σου ΈχασεςΠάνε Τα Λεφτά Μου  HMV 2571  Το πρώτο με τους Παγιουμτζή-Περπινιάδη. Το δεύτερο με τους Περπινιάδη-Τσιτσάνη (υπογραφή Δ. Περδικόπουλος) Δεν Σε Θέλω ΠιαΤώρα Γυρνάς Τις Γειτονιές  HMV 2600  Το πρώτο με τον Σ. Περπινιάδη. Το δεύτερο με τους Παγιουμτζή-Περπινιάδη. Μηχανικά Με Μπέρδεψες (Μεγάλο Πόνο Μου 'Βαλες)Καλαμπακιώτισσα  HMV 2610  Και τα δύο με τον Παγιουμτζή. Ο ΣακαφλιάςΤαταυλιανό  HMV 2628  Το πρώτο με τον Παγιουμτζή. Το δεύτερο οργανικό. Οι Φιλενάδες  HMV 2629  Με την Ιωάννα Γεωργακοπούλου και τον Στ. Χρυσίνη. Μικρή Μικρή Σ' ΑγάπησαΣκληρόκαρδη  HMV 2637  Και τα δύο με την Νταίζη Σταυροπούλου. Θα Προτιμήσω Θάνατο (Όταν Γυρνάς Και Με Κοιτάς)Τα Παντρεμενάδικα  HMV 2645  Το πρώτο με τους Ντ. Σταυροπούλου-Χ. Μαυρίδη. Το δεύτερο με την Ντ. Σταυροπούλου. Αφού Μ' Αρέσει Να ΓυρνώΕίσαι Σαν Νεράιδα  HMV 2655  Το πρώτο με την Ντ. Σταυροπούλου. Το δεύτερο με τους Ντ. Σταυροπούλου-Χρ. Μαυρίδη. ΝταίζηΣε Φίνο Ακρογιάλι (Παραγουάη)  Columbia 6479  Το πρώτο με τον Παγιουμτζή. Το δεύτερο με τους Παγιουμτζή-Περπινιάδη. Σε Περιμένουνε, Σε ΣυζητούνεΝα Πάμε Για Τη Βούλα (Το Φιλί Δεν Είναι Κρίμα)  Columbia 6488  Το πρώτο με τον Παγιουμτζή. Το δεύτερο με τους Παγιουμτζή-Περπινιάδη. Η Μάγισσα Της ΑραπιάςΜια Βίλλα Εγώ Θα Σου 'Χτιζα  HMV 2657  Και τα δύο με τον Παγιουμτζή. Θα Βρω Μιαν Άλλη Με Καρδιά  HMV 2666  Με την Ντ. Σταυροπούλου. Ματσαράγκα (Στου Αλευρά Τη Μάντρα)Καμαριέρα  HMV 2667  Και τα δύο με τον Παγιουμτζή. Ο Τσιτσάνης Στη ΖούγκλαΣέρβικο  Columbia 6511  Το πρώτο με τον Παγιουμτζή. Το δεύτερο οργανικό, σόλο μπουζούκι ο Τσιτσάνης. 1940  Την Κυριακή Το ΔειλινόΔώδεκα Η Ώρα (Μαριώ)  Columbia 6528  Και τα δύο με τον Παγιουμτζή. Ο δίσκος ηχογραφήθηκε τον Νοέμβριο του 1939 αλλά κυκλοφόρησε στις αρχές του 1940. Το Κατσαρό Σου Το ΜαλλίΤρικαλινό Ζεϊμπέκικο   Το πρώτο με τον Παγιουμτζή. Ηχογραφήθηκε στα τέλη του 1939 αλλά κυκλοφόρησε το 1940 μαζί με το δεύτερο. Το Τρικαλινό Ζεϊμπέκικο είναι σόλο μπουζούκι. Ηχογραφήθηκε κατά τους συλλέκτες Κομίνια και Χριστιανό το 1939, κατά τον Χατζηδουλή το 1940. Το Σύρε Κι Έλα Αρχήνισα  Columbia 6535  Με τον Παγιουμτζή. Το τραγούδι αυτό φέρεται σε πολλές εκδόσεις ως ηχογραφημένο το 1947, αλλά η συνύπαρξή του σε δίσκο με το αναμφισβήτητα προπολεμικό Το Κατσαρό Σου Το Μαλλί, καθώς και η ετικέτα του δίσκου, βεβαιώνουν ότι είναι προπολεμικό του 1940 (κατά τον Δ. Μανιάτη ηχογραφήθηκε τον Μάιο και κυκλοφόρησε στις 7 Ιουνίου 1940) Σαν Εγγλέζα Να Φερθείς  HMV 2640  Ο Μανιάτης, σελ. 195, αναφέρει πως στην ετικέτα του δίσκου το τραγούδι αποδίδεται στον Παγιουμτζή, που το τραγουδάει. Το θεωρεί ηχογράφηση του 1940. Ο Β. Χριστιανός (CD Τα Προπολεμικά) αφ' ενός αναφέρει "Στίχοι-μουσική: Α. Πετροπουλέα", αφ' ετέρου μαρτυρεί ότι ο Τσιτσάνης συχνά του μιλούσε γι' αυτό το χαμένο τραγούδι του. Χαρέμια Με ΔιαμάντιαΣε Ζηλεύω, Σε Πονώ  Columbia 6546  Και τα δύο με τον Παγιουμτζή. Κυκλοφορία: Ιούνιος 1940. Γι' Αυτά Τα Μαύρα Μάτια ΣουΦίνα Θα Την Περνάμε  Columbia 6547  Το πρώτο με τον Στέλιο Κερομύτη. Το δεύτερο με την Ντ. Σταυροπούλου.  Ο Κόσμος Απ' Τη Ζήλεια ΤουΤ' Άδικο Ο Θεός Δεν Θέλει  Columbia 6556  Το πρώτο με τους Παγιουμτζή-Κερομύτη. Το δεύτερο με τον Παγιουμτζή. Για Μια ΞανθούλαΖωίτσα Μου  Columbia 6566  Και τα δύο με τον Παγιουμτζή. ΜπατίρηςΜ' Ένα Πικρό Αναστεναγμό  HMV 2695  Το πρώτο με τους Κερομύτη-Γεωργακοπούλου. Το δεύτερο με τον Στελλάκη Περπινιάδη. Αυτές είναι οι τελευταίες ηχογραφήσεις του Τσιτσάνη πριν από τον ελληνοϊταλικό πόλεμο: ηχογραφήθηκαν την παραμονή της κήρυξης του πολέμου, στις 27 Οκτωβρίου 1940.

 Παραπομπές 

 Βιβλιογραφία 


 Καλυβίτης, Α, Ηχογραφήσεις τραγουδιών του Βασίλη Τσιτσάνη στην Αµερική, Συλλογές, τ/χ 175 (1999), σελ. 116-122


 Βλέπε επίσης 
 Μπαξέ Τσιφλίκ

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 
 Εγκυκλοπαίδεια για το Ρεμπέτικο και την Παραδοσιακή μουσική

 Ψηφιακό αρχείο ΕΡΤ 



Κατηγορία:Έλληνες βλάχικης καταγωγής
Κατηγορία:Έλληνες τραγουδιστές
Κατηγορία:Έλληνες τραγουδοποιοί
Κατηγορία:Έλληνες στιχουργοί
Κατηγορία:Έλληνες συνθέτες
Κατηγορία:Έλληνες μπουζουκτσήδες
Κατηγορία:Ρεμπέτες
Κατηγορία:Λαϊκοί τραγουδιστές
Κατηγορία:Ενταφιασμοί στο Πρώτο Νεκροταφείο Αθηνών