Νομός Μεσσηνίας

Η Μεσσηνία  βρίσκεται στη νοτιοδυτική Πελοπόννησο και είναι νομός της Ελλάδας. Γεωγραφικά είναι η περιοχή η οποία ορίζεται στα βόρεια από τον ποταμό Νέδα και τα Αρκαδικά Όρη (Λύκαιο, Μαίναλο), στα ανατολικά από το όρος Ταΰγετος, στα νότια από τον Μεσσηνιακό Κόλπο και στα δυτικά από τα Όρη Κυπαρισσίας και το Ιόνιο Πέλαγος. Συνορεύει στα βόρεια με τον Νομό Ηλείας, στα βορειοανατολικά με τον Νομό Αρκαδίας και στα ανατολικά με τον Νομό Λακωνίας.

Ο Νομός Μεσσηνίας με πρωτεύουσα την Καλαμάτα είναι ένας από τους 51 νομούς της Ελλάδας, ο οποίος ταυτίζεται σήμερα με την εκλογική περιφέρεια Μεσσηνίας, με βάση το ισχύον πολιτικό και εκλογικό σύστημα και εκπροσωπείται στη Βουλή των Ελλήνων με 5 βουλευτές. Μέχρι το 2010 στον Νομό Μεσσηνίας αντιστοιχούσε επίσης η Νομαρχία Μεσσηνίας, η οποία ήταν δευτεροβάθμιος οργανισμός τοπικής αυτοδιοίκησης (νομαρχία) και αποτελούσε βαθμίδα της ελληνικής δημόσιας διοίκησης, στο χρονικό διάστημα μεταξύ 1833-2010. Από την 1η Ιανουαρίου του 2011, οπότε τέθηκε σε ισχύ το Πρόγραμμα Καλλικράτης του Ν.3852/2010,Ν. 3852/2010 «Νέα Αρχιτεκτονική της Αυτοδιοίκησης και της Αποκεντρωμένης Διοίκησης-Πρόγραμμα Καλλικράτης», (ΦΕΚ 87/τ.Α΄/07-06-2010) Εφημερίδα της Κυβερνήσεως η νομαρχιακή αυτοδιοίκηση Μεσσηνίας καταργήθηκε και αντικαταστάθηκε από την Περιφερειακή Ενότητα Μεσσηνίας.

Σύμφωνα με το ισχύον αυτοδιοικητικό σύστημα η Περιφερειακή ενότητα Μεσσηνίας, με έδρα την Καλαμάτα, από το 2011 και μετέπειτα με βάση το Πρόγραμμα Καλλικράτης (3852/2010) αποτελεί μία από τις 74 περιφερειακές ενότητες της χώρας. Εκτείνεται στο νοτιοδυτικό μέρος του γεωγραφικού διαμερίσματος της Πελοποννήσου και υπάγεται διοικητικά στην Περιφέρεια Πελοποννήσου, με έδρα την Τρίπολη, καθώς και στην Αποκεντρωμένη Διοίκηση Πελοποννήσου, Δυτικής Ελλάδας και Ιονίου, με έδρα την Πάτρα.

 Διοικητική διαίρεση 

Ο Νομός Μεσσηνίας, από το 2011, με την εφαρμογή του Προγράμματος Καλλικράτης, ταυτίζεται με την Περιφερειακή Ενότητα Μεσσηνίας (με πρωτεύουσα την Καλαμάτα), της Περιφέρειας Πελοποννήσου. Με τη συνένωση και συγχώνευση των 29 μικρότερων δήμων + 2 κοινοτήτων, όπως προέβλεπε το Πρόγραμμα, οι νέοι 6 μεγάλοι δήμοι που προέκυψαν είναι οι εξής:Για την παλιά διοικητική διαίρεση του νομού, όπως ίσχυσε έως το 2010 και σύμφωνα με το Σχέδιο «Καποδίστριας», βλ. Διοικητική διαίρεση νομού Μεσσηνίας. Για την πλήρη διοικητική διαίρεση της Π.Ε. Μεσσηνίας, όπως ισχύει από το 2011 σύμφωνα με το Πρόγραμμα Καλλικράτης, βλ. Διοικητική διαίρεση Περιφερειακής Ενότητας Μεσσηνίας.

ΔήμοςΈκτ. (χμ2)Πληθ.(2021)ΈδραΧάρτηςΔυτικής Μάνης402,85.772Καρδαμύληκέντρο|μικρογραφίαΚαλαμάτας 440,371.894Καλαμάτακέντρο|μικρογραφίαΜεσσήνης563,719.200Μεσσήνηκέντρο|μικρογραφίαΟιχαλίας411,48.508Μελιγαλάςκέντρο|μικρογραφίαΠύλου-Νέστορος 554,317.179Πύλοςκέντρο|μικρογραφίαΤριφυλίας 612,122.367Κυπαρισσίακέντρο|μικρογραφία

 Μορφολογία 

 Βουνά 
Το ψηλότερο βουνό είναι ο Ταΰγετος (2.404 μ., κορυφή Προφήτης Ηλίας), τον οποίο η Μεσσηνία μοιράζεται με τη Λακωνία και του οποίου η αλυσίδα συνεχίζεται με άλλες ψηλές κορυφές προς βορειοδυτικά. Στα βορειοανατολικά σύνορα με την Αρκαδία και σε μικρή απόσταση από την Ανδρίτσαινα της Ηλείας βρίσκεται το Λύκαιο όρος (1.420 μ.). Στα βόρεια σύνορα με την Ηλεία βρίσκεται το Τετράζιο. Στα δυτικά και προς το Ιόνιο Πέλαγος εκτείνονται από βορρά προς νότο τα όρη της Κυπαρισσίας (όρος Αιγάλεω, 1224 μ), στην προέκταση των οποίων βρίσκεται, στη δυτική μεσσηνιακή χερσόνησο, το όρος Λυκόδημος (960 μ.). Στο κέντρο του νομού και από βορρά προς νότο εκτείνεται η ευφορότατη πεδιάδα της Μεσσηνίας.

 Ποτάμια 
Μεγαλύτερο ποτάμι είναι ο Πάμισος, ο οποίος διασχίζει την πεδιάδα της Μεσσήνης και χύνεται στον Μεσσηνιακό κόλπο. Στα σύνορα με την Ηλεία βρίσκεται ο ποταμός Νέδα. Μικρότερα ποτάμια είναι ο Βελίκας και ο Νέδωνας, που διασχίζει την πόλη της Καλαμάτας.

 Οικονομία 

Η Καλαμάτα είναι το εμπορικό και βιομηχανικό κέντρο του νομού, καθώς και σημαντικό λιμάνι. Ο αγροτικός τομέας παραμένει σημαντικός με κύρια προϊόντα τα σύκα, τη σταφίδα, τα σταφύλια και το κρασί, τα πορτοκάλια, τις ελιές και το ελαιόλαδο.

 Ιστορία 
 Αρχαία περίοδος 

Η Μεσσηνία ήταν κατοικημένη από τα προϊστορικά χρόνια, κυρίως λόγω των εύφορων πεδιάδων της. Υπάρχει συνέχεια ευρημάτων από τη νεολιθική εποχή.

Κοντά στη Χώρα βρίσκεται τα απομεινάρια του μυκηναϊκού ανακτόρου του Νέστορα, του μυθικού βασιλιά που αναφέρεται στα ομηρικά έπη. Η κάθοδος των Δωριέων τον 12ο αιώνα π.Χ. έθεσε τέλος στον μυκηναϊκό πολιτισμό.

Από τον 8ο ως τον 5ο αιώνα π.Χ. οι Σπαρτιάτες υποδούλωσαν τη Μεσσηνία με τους Μεσσηνιακούς Πολέμους. Οι Θηβαίοι την απελευθέρωσαν το 369 π.Χ., αλλά τελικά κατακτήθηκε από τους Ρωμαίους το 183 π.Χ..

 Βυζαντινή & Μεσαιωνική περίοδος 
Ακολούθησε η Βυζαντινή Εποχή και τον 13ο αιώνα κατακτήθηκε από τους Φράγκους, για να περάσει το 1498 ολοκληρωτικά στα χέρια των Οθωμανών.

 1683-1715: Β΄ Ενετοκρατία 

Η περιοχή της Μεσσηνίας την περίοδο της Δεύτερης Ενετοκρατίας (1683/84-1715), κατά την οποία οι Ενετοί κατείχαν εκ νέου την Πελοπόννησο, μέσω της κτήσης τους (Stato da Mar), η οποία είναι γνωστή και ως βασίλειο του Μορέως (1688-1715), αναφερόταν ως θέμα της Μεσσηνίας ή επαρχία της Μεσσηνίας (Provincia di Messenia) και ήταν ένα από τα 4 θέματα ή τις 4 επαρχίες (Provincie),Θωμόπουλος, σελ. 200. στα οποία χώρισε η ενετική γερουσία (per ordine dell'Eccellentissimo Senato), σύμφωνα με την ενετική απογραφή του 1704,Ντόκος 1993.Balta 2009, σελ. 180. (στα αγγλικά) τότε την Πελοπόννησο (Ρωμανίας, Αχαΐας, Λακωνίας και Μεσσηνίας με πρωτεύουσες το Ναύπλιο, την Πάτρα, τη Μονεμβασία και το Νέον Ναυαρίνον αντίστοιχα). Στη Μεσσηνία, όπως και σε κάθε μια από τις άλλες επαρχίες (θέματα) διορίσθηκε επίσης ένας προβλεπτής (πρεβεδούρος) για την πολιτική και στρατιωτική διοίκηση, ένας διευθυντής της δικαιοσύνης και ένας οικονομικός επίτροπος.Δημήτριος Χρ. Δουκάκης, «Μεσσηνιακά και ιδία περί Φαρών και Καλαμάτας από των αρχαιοτάτων xρόνων μέχρι του Καποδιστρίου», υπό Δημητρίου Χρ. Δουκάκη, τεύχη 3, Εκ του Τυπογραφείου Α. Καλαράκη, Εν Αθήναις 1905, Τεύχος Β΄, Κεφάλαιο ΛΕ': "Διαίρεσις της Πελοποννήσου εις νομούς επί Ενετοκρατίας", σελ. 143-147, σελ. 143-144: «Η Ενετική γερουσία άμα τη κατακτήσει της Πελοποννήσου διήρεσεν αυτήν εις τέσσαρα μεγάλα θέματα Ρωμανίας (νυν Αργολίδος) Αχαίας, Λακωνίας και Μεσσηνίας ων πρωτεύουσαι ήσαν το Ναύπλιον, αι Πάτραι, η Μονεμβασία και το Νέον Ναυαρίνον. Εν εκάστω δε των θεμάτων διωρίσθη προβλεπτής (Πρεβεδούρος) δια την πολιτικήν και στρατιωτικήν διοίκησην, εις διευθυντής της δικαιοσύνης και εις οικονομικός επίτροπος. Ως γενικός δε προβλεπτής του Μωρέως διωρίσθη ο Ιάκωβος Κορνάρος από της 24 Απριλίου του 1688-19 Δεκεμβρίου 1690, εις δε τους γερουσιαστής Ιερόλυμον Ρεννιέρην, Δομένικον Γρίττην και Μαρίνον Μικιέλην ονομασθέντας συνδίκους ή καταστιχατόρους ανετέθη η διοργάνωσις του βασιλείου και ο διοικητικός και οικονομικός καταρτισμός.»

 Κατάλογος Ενετών Προβλεπτών Μεσσηνίας 
Ο κατάλογος των εδρευόντων Ενετών προβλεπτών ή πρεβεδούρων στην επαρχία της Μεσσηνίας (Provveditori di Messenia), σύμφωνα με τον Γερμανό ιστορικό Καρλ Χοπφ στο έργο του Ελληνορρωμανικά χρονικά (Chroniques gréco-romanes inédites ou peu connues), 1873, έχει ως εξής:

+ α/α Όνομα Προβλεπτή(Πρεβεδούρου)στα ενετικά Από έτος Όνομα Προβλεπτή(Πρεβεδούρου)στα ελληνικά Εκλογή 1  Giovanni Quirini q. Pietro  1693  Ιωάννης Πετρ. Κυρίνης  21 Ιουνίου 1693(Elezioni XXII, fol. 242) 2  Pellegrino Pasqualigo q. Marcantonio  1696  Πελεγρίνος Πασκαλίγκος  6 Αυγούστου 1699 3  Girolamo Marcello q. Alessandro  1698  Γερολάμος Αλεξ. Μαρκέλλος  14 Δεκεμβρίου 1698 4  Giovanni Pizzamano q. Nicolô  1701  Ιωάννης Ν. Πιτζαμάνης  19 Μαρτίου 1701(Ivi XXIII, fol. 249). 5  Francesco Moro q. Girolamo  1703  Φραγκίσκος Μώρος  9 Απριλίου 1703  6  Luigi Basadonna q. Pietro  1705  Λουίζος Πετρ. Μασαντώνης  26 Απριλίου 1705. 7  Giovanni Badoer q. Pietro  1707  Ιωάννης Πετρ. Βάρδουερ  27 Δεκεμβρίου 1707 8  Vincenzo Badoer q. Giovanni  1710  Βιντζέντσος Ι. Βάρδουερ 18 Μαΐου 1710 9  Nicolô Quirini q. Francesco  1712  Νικολ. Φρ. Κυρίκος  11 Μαΐου 1710 10  Costantino Loredano q. Luigi  1714  Κ. Λουίζος Λορεδάνης 16 Δεκεμβρίου 1714

Οι Βενετοί, οι οποίοι είχαν καταλάβει την Πελοπόννησο από την Οθωμανική Αυτοκρατορία κατά τα πρώτα στάδια του πολέμου του Μοριά (1684-1699), προσπάθησαν με μεγάλη επιτυχία να αναπτύξουν την περιοχή του Μοριά, που είχε ερημωθεί από τον πόλεμο, και να αναζωογονήσουν τη γεωργία και την οικονομία της, αλλά δεν ήταν σε θέση να κερδίσουν την αφοσίωση του μεγαλύτερου μέρους του πληθυσμού, ούτε να εξασφαλίσουν τη νέα τους κτήση στρατιωτικά. Έτσι, σύντομα η Πελοπόννησος ανακτήθηκε και πάλι από τους Οθωμανούς μετά από μια σύντομη εκστρατεία τους που έγινε μεταξύ του Ιουνίου και του Σεπτεμβρίου του 1715.

 1821: Απελευθέρωση της Καλαμάτας και της Μεσσηνίας 
Ο Παπαφλέσσας κήρυξε την επανάσταση κατά των Τούρκων στις 23 Μαρτίου 1821 και μετά τις καταστροφές που προκάλεσε ο τουρκοαιγυπτιακός στρατός του Ιμπραήμ, η Ναυμαχία του Ναυαρίνου (20 Οκτωβρίου 1827) οδήγησε στην απελευθέρωση της Πελοποννήσου και στη δημιουργία του νέου ελληνικού κράτους.

 Η Μεσσηνία από το 1828 έως το 1833 

Κατά την πρώτη διοικητική διαίρεση της Ελληνικής Πολιτείας το 1828, που πραγματοποιήθηκε από τον κυβερνήτη Ιωάννη Καποδίστρια με το Ι΄ ψήφισμα της 13ης Απριλίου 1828 δημιουργήθηκαν 13 θέματα ή τμήματα"Expédition Scientifique de Morée", (1834), p. 60: «τμύμα». ή επιτροπείες, για τη διοίκηση των οποίων ορίσθηκαν έκτακτοι επίτροποι για το καθένα από αυτά. Στην περιοχή της Μεσσηνίας, στο χρονικό διάστημα μεταξύ του 1828 και του 1833, αντιστοιχούσαν χωριά – οικισμοί και περιοχές κυρίως 2 τμημάτων με τις επαρχίες τους και 2 (1+1) ακόμα επαρχίες από άλλα 2 τμήματα. (Τα στοιχεία πληθυσμού των επαρχιών με βάση την απογραφή του 1829):"Expédition Scientifique de Morée", (1834), p. 62.
 Το Τμήμα της Άνω Μεσσηνίας (Haute-Messénie), με έκτακτο επίτροπο τον Αντώνιο Τσούνη, στο οποίο υπάγονταν οι εξής 4 επαρχίες:
 Επαρχία Αρκαδίας (γαλλικά: Éparchie d'Arkadia),"Expédition Scientifique de Morée", (1834), p. 65-67. μετά το 1833 μετονομάσθηκε σε Επαρχία Τριφυλίας. Έδρα: Η Αρκαδία ή Αρκαδιά (σήμερα η Κυπαρισσία). Πληθυσμός επαρχίας το 1829: 15.931.
 Επαρχία Κορώνης (γαλλικά: Éparchie de Koron)."Expédition Scientifique de Morée", (1834), p. 77-78. Έδρα: Η Κορώνη, Πληθυσμός επαρχίας το 1829: 6.246.
 Επαρχία Μεθώνης (γαλλικά: Éparchie de Modon)."Expédition Scientifique de Morée", (1834), p. 82-83. Έδρα: Η Μεθώνη. Πληθυσμός επαρχίας το 1829: 3.625.
 Επαρχία Ναυαρίνου ή Επαρχία Νεοκάστρου (γαλλικά: Éparchie de Navarin)."Expédition Scientifique de Morée", (1834), p. 85. Έδρα: Το Ναυαρίνο ή Νιόκαστρο (σήμερα η Πύλος), Πληθυσμός επαρχίας το 1829: 1.596.
 Το Τμήμα της Κάτω Μεσσηνίας (γαλλικά: Basse-Messénie), με έκτακτο επίτροπο  τον Γεώργιο Ψύλλα στο οποίο υπάγονταν οι εξής 7 επαρχίες:
 Επαρχία Νησίου (γαλλικά: Éparchie de Nisi), μετά το 1833 μετονομάσθηκε σε Επαρχία Μεσσήνης. Έδρα: Το Νησί (σήμερα η Μεσσήνη). Πληθυσμός επαρχίας το 1829: 2.286.
 Επαρχία Καλαμών (γαλλικά: Éparchie de Κalamata)."Expédition Scientifique de Morée", (1834), p. 72. Έδρα: Η Καλαμάτα. Πληθυσμός επαρχίας το 1829: 7.619.
 Επαρχία Εμπλακίκων (Ιμπλακίκων) (γαλλικά: Éparchie d'Emblakika)."Expédition Scientifique de Morée", (1834), p. 68-69. Έδρα: Το Κουρτσαούσι (σήμερα η Σπερχόγεια). Πληθυσμός επαρχίας το 1829: 4.526.
 Επαρχία Ανδρούσας (γαλλικά: Éparchie d'Androusa)."Expédition Scientifique de Morée", (1834), p. 64. Έδρα: Η Ανδρούσα. Πληθυσμός επαρχίας το 1829: 4.094.
 Επαρχία Λεονταρίου (γαλλικά: Éparchie de Léondari)."Expédition Scientifique de Morée", (1834), p. 78-79. Έδρα: Το Λεοντάρι. Πληθυσμός επαρχίας το 1829: 7.676.
 Επαρχία Μικρομάνης (γαλλικά: Éparchie de Mikromani)."Expédition Scientifique de Morée", (1834), p. 80. Έδρα: Η Μικρομάνη. Πληθυσμός επαρχίας το 1829: 1.592.
 Επαρχία Δυτικής Σπάρτης (γαλλικά: Éparchie de la Sparte occidentale)."Expédition Scientifique de Morée", (1834), p. 89-91. Πληθυσμός επαρχίας το 1829: 18.486.

Οι 2 ακόμα επαρχίες από άλλα τμήματα ήταν:
 Από το Τμήμα Ήλιδος η:
 Επαρχία Πύργου (γαλλικά: Éparchie de Pyrgos),"Expédition Scientifique de Morée", (1834), p. 89. επί της αριστερής όχθης του Αλφειού. Έδρα: Ο Πύργος. Πληθυσμός επαρχίας το 1829: 9.572.
 Από το Τμήμα Αρκαδίας η:
 Επαρχία Φαναρίου (γαλλικά: Éparchie de Phanari),"Expédition Scientifique de Morée", (1834), p. 87-88. μετά το 1833 μετονομάσθηκε σε Επαρχία Ολυμπίας. Έδρα: Αρχικά η Παρρασία (σήμερα το Φανάρι Ηλείας) και στη συνέχεια η Ανδρίτσαινα. Πληθυσμός επαρχίας το 1829: 10.171.

 1833: Σύσταση του νομού Μεσσηνίας 
300px|δεξιά|μικρογραφία|Ο νομός Μεσσηνίας (κάτω αριστερά με πράσινο χρώμα), ως ένας από τους δέκα αρχικούς νομούς της τότε Ελλάδας, σύμφωνα με τη διοικητική διαίρεση του 1833.

Η τυπική σύσταση του νομού Μεσσηνίας έγινε το 1833 από την κυβέρνηση Μαυροκορδάτου, στους πρώτους μήνες της διακυβέρνησης της χώρας από την Αντιβασιλεία μετά την άφιξη του βασιλέα Όθωνα στην Ελλάδα, ο οποίος όμως ήταν ακόμη ανήλικος. Το νεοσυσταθέν ελληνικό κράτος, τότε βασίλειο, ήταν πολύ μικρότερο από το σημερινό και περιελάμβανε μόλις την Πελοπόννησο, τη Στερεά Ελλάδα, και τις Κυκλάδες. Με βασιλικό διάταγμα του 1833,Βασιλικό Διάταγμα της 3/15 Απριλίου του 1833 «Περί διαιρέσεως του Βασιλείου και της διοικήσεώς του». λοιπόν, η τότε έκταση της Ελλάδας διαιρέθηκε σε 10 νομούς και 47 επαρχίες. Στους 10 αυτούς πρώτους νομούς της Ελλάδας περιλαμβανόταν και ο νομός Μεσσηνίας, στον οποίο ως έδρα του και αρχική του πρωτεύουσα (μητρόπολις) ορίσθηκε η Κυπαρισσία, τότε ονομαζόμενη και Αρκαδία ή Αρκαδιά. Επικεφαλής του νομού, δηλαδή της νομαρχίας, ήταν ο νομάρχης, ανώτερο διοικητικό όργανο στη διοικητική διεύθυνση του νομού, με υπαγόμενες επαρχίες και δήμους, τα καθήκοντα του οποίου ορίσθηκαν με νεώτερο βασιλικό διάταγμα του 1833.Βασιλικό Διάταγμα της 25 Απριλίου του 1833 «Περί της αρμοδιότητας των νομαρχών και περί της κατά τας νομαρχίας υπηρεσίας».

Με το άρθρο 5, του Β.Δ. της 3/15 Απριλίου του 1833 καθορίσθηκε επίσης ότι:Ο Νομός της Μεσσηνίας περιλαμβάνει τους επί της αριστεράς όχθης του Αλφειού κειμένους τόπους της επαρχίας Πύργου, και τας μέχρι τούδε επαρχίας Φαναρίου, Αρκαδίας, Μεθώνης, Νεοκάστρου, Κορώνης, Καλαμάτας, Νησίου, Ανδρούσσης, Ιμπλακίκων και Μικρομάνης. Το όριον της Μεσσηνίας, προς μεν την Ήλιδα θέλει σχηματίζει ο Αλφειός, προς δε την δυτικήν Λακωνίαν η από του Ταϋγέτου προβαίνουσα ράχις Βέργα παρά τον Αρμυρόν.Ο νομός Μεσσηνίας, στη συνέχεια, διαιρέθηκε στις ακόλουθες 5 επαρχίες:
 Επαρχία Ολυμπίας, η οποία σχηματίσθηκε από την μέχρι τότε επαρχία Φαναρίου και τα «επί της αριστεράς όχθης του Αλφειού κείμενα μέρη του Πύργου (η αρχαία Πισάτις)». Πρωτεύουσα: το Φανάριον (Παρρασία).
 Επαρχία Τριφυλίας, η οποία σχηματίσθηκε από την μέχρι τότε επαρχία Αρκαδίας. Πρωτεύουσα: η Αρκαδία (Κυπαρισσία).
 Επαρχία Μεθώνης, η οποία σχηματίσθηκε από τις μέχρι τότε επαρχίες: επαρχία Μεθώνης, επαρχία Νεοκάστρου (Πύλου) και την επαρχία Κορώνης. Πρωτεύουσα: η Μεθώνη.
 Επαρχία Μεσσήνης, η οποία σχηματίσθηκε από τις μέχρι τότε επαρχίες: επαρχία Ανδρούσσης, επαρχία Ιμπλακίκων και την επαρχία Μικρομάνης. Πρωτεύουσα: η Ανδρούσσα.
 Επαρχία Καλαμών, η οποία σχηματίσθηκε από τις μέχρι τότε επαρχίες: επαρχία Καλαμάτας και επαρχία Νησίου. Πρωτεύουσα: η Καλαμάτα (Καλάμαι).

 Η Μεσσηνία από το 1836 έως το 1844 

Με τη διοικητική διαίρεση της Ελλάδας το 1836 καταργήθηκε προσωρινά ο νομός Μεσηνίας, καθώς η κυβέρνηση κατάργησε τις θέσεις των νομαρχών, νομοδιευθυντών και επάρχων και η Ελλάδα χωρίσθηκε σε 30 διοικήσεις και 10 υποδιοικήσεις με αντίστοιχες θέσεις διοικητών και υποδιοικητών. Αυτή η διοικητική διαίρεση παρέμεινε σε ισχύ για 12 χρόνια, μέχρι το 1845, οπότε αντικαταστάθηκε από τη διοικητική διαίρεση της Ελλάδας το 1845. Στα όρια της Μεσσηνίας διαμορφώθηκαν οι εξής δοικήσεις και υποδιοικήσεις:

 1. Η διοίκηση Τριφυλλίας (έδρα: Κυπαρισία), η οποία περιλάμβανε την επαρχία Τριφυλίας και
 1.1 Η υποδιοίκηση Ολυμπίας, η οποία περιλάμβανε την επαρχία Ολυμπίας.
 2. Η διοίκηση Πυλίας (έδρα: Πύλος), η οποία περιλάμβανε την επαρχία Πυλίας και την επαρχία Μεθώνης.
 3.Η διοίκηση Μεσσηνίας (έδρα: αι Καλάμαι), η οποία περιλάμβανε την επαρχία Καλαμών και
 3.1 Η υποδιοίκηση Μεσσήνης, η οποία περιλάμβανε την επαρχία Μεσσήνης.

Οι δήμοι του νομού, σε συνέχεια του προηγούμενου σχετικού «Νόμου περί συστάσεως των δήμων» (ΦΕΚ Α3/1834),ΦΕΚ Α3/1834, «Νόμος Περί συστάσεως των Δήμων» σελ. 13-32, (στο pdf σελ 1-20), από «Αναζήτηση ΦΕΚ » καταγράφονται, πιθανώς για πρώτη φορά, σε πίνακα που αναφερόταν ως «Γενικός πίναξ των δήμων του Κράτους» (ΦΕΚ A 80/1836), ο οποίος περιλάμβανε τους δήμους με την έδρα, τα χωριά και τους διορισθέντες τότε δημάρχους, δημοτικούς εισπράκτορες και αστυνόμους (σε κεντρικά σημεία διοικήσεων και υποδιοικήσεων).ΦΕΚ A 80/1836, «Γενικός Πίναξ των Δήμων του Κράτους», σελ. 1-54, Ν. Μεσσηνίας, σελ. 18-24 (στο pdf σελ. 5-58 & 22-28), από «Αναζήτηση ΦΕΚ »Α. Ι. Κλάδος, «Εφετηρίς (Almanach) του Βασιλείου της Ελλάδος, διά το έτος 1837 », παρά του ιατρού Α. Ι. Κλάδου. Εκ της Βασιλικής Τυπογραφίας και Λιθογραφίας, Εν Αθήναις 1837 και Epheteris (Almanach) Tu basileiu tes Hellados dia to etos 1837. hrsg. von A. J. Klados, 1837, σελ. 202-287.Ephēmeris tēs Kybernēseōs tu Basileiu tēs Hellados: 1836, 1836, Παράρτημα του αριθ. 80/1836. Σε κάποιες πηγές του πίνακα αυτού δεν περιλαμβανόταν η υποδιοίκησις Ολυμπίας, η οποία όμως περιλαμβάνεται σε άλλη παραλλαγή-πηγή, η οποία διασώζεται επίσης ως «Γενικός πίναξ των δήμων του Κράτους», στις σπάνιες εκδόσεις 16ου-20ού αιώνα, της κεντρικής βιβλιοθήκης της Ακαδημίας Αθηνών.«Γενικός πίναξ των δήμων του Κράτους», 1836 Γενικός πίναξ των δήμων του Κράτους (pdf), Ψηφιοποιημένες εκδόσεις Κεντρικής Βιβλιοθήκης Ακαδημίας Αθηνών, Σπάνιες εκδόσεις 16ου-20ου αιώνα. Στον παρακάτω πίνακα αναφέρονται οι δήμοι του νομού, όπως είχαν διαμορφωθεί τη χρονική περίοδο μεταξύ 1835-1836:

Νομός Μεσσηνίας(5 επαρχίες)Δήμος(1835) Η ταξινόμηση των οικισμών και των δήμων του νομού, που αναφέρουν ως ημερομηνία σύστασης των δήμων αυτών, την 21-04-1835, καθώς και οι ονομασίες τους (δήμων & οικισμών), στον πίνακα αυτόν, είναι σύμφωνα με τις διοικητικές μεταβολές δήμων και κοινοτήτων, από την ιστοσελίδα: www.eetaa.gr της Ελληνικής Εταιρείας Τοπικής Ανάπτυξης και Αυτοδιοίκησης (Ε.Ε.Τ.Α.Α.), η οποία ιδρύθηκε το 1985 και έχει ως μετόχους φορείς της Αυτοδιοίκησης, το Ελληνικό Δημόσιο, καθώς και φορείς του Κοινωνικού τομέα.Χωριά(1835) ΛειτουργίαΈτη λειτ.Δήμος(1836) Τάξις Δήμου(1836) Χωριά(1836) Έδρα(1836) ΔήμαρχοςΕισπράκτωρΑστυνόμος(1836) Τριφυλίας(10 δήμοι)Διοίκησις ΤριφυλίαςΔήμος ΚυπαρισσίαςΚυπαρισσία, Μπλεμενιάνοι, Βρύσες, Μουριατάδα, Καρβούνι, Μαλενίτι, Άγιος Ιωάννης, Στασιό, Αρμενοί, Ποδογορά, Φαρακλάδα1835–19121944–201077 & 66Κυπαρισία2ηΠλεμενιάνου, Βρύσαις, Μουργιατάδα, Καρβούνι, Μαλενίτι, Άγ. Ιωάννης, Στασιό, Αρμενοί, Ποδογορά, ΦαρακλάδαΚυπαρισίαΑ. ΖαδάςΑ. ΜανούσαςΔήμος ΕράνηςΦιλιατρά, Χαλαζόνι, Καναλουπού, Χριστιάνον, Πισολούρια, Μώραινα, Βάλτα1835–191277Εράνη (Φιλιατρά)2ηΦιλιατρά, Χαλαζόνι, Καναλουπού, Χριστιάνου, Μπαλούρια, Μώραινα, ΒάλτταΦιλιατράΠ. ΠασχαλίγκοςΖ. ΝήνταςΔήμος ΠλαταμώδουςΓαργαλιάνοι, Πανίτσα, Φλώκα Τριφυλίας, Μουζούστα, Χασάναγα1835–18401855–19125 & 57Πλαταμώδης (Γαργαλιάνοι)3ηΓαργαλιάνοι, Πάνιτσα, Φλόκα, Μουζούστα, Χασάναγα, Νήσος πρώτηΓαργαλιάνοιΓ. ΛαμπρόπουλοςΑ. ΣκιαδάςΔήμος ΚενηρίουΛιγούδιστα, Τσιφλίκι, Καβαλλαρία, Μουζάκι, Πύργος Τριφυλίας, Αγορέλιτζα1835–18405Κενήριον (Λιγουδίστα)3ηΛιγουδίτσα, Τριφλίκι, Καβαλαριά, Μουζάκι, Πύργος, ΑγορέλιτσαΛιγουδίτσαΙ. ΟικονόμουΠ. ΝικολόπουλοςΔήμος ΦλεσσιάδοςΠαιδεμένον, Αλικοντούζι, Ποταμιά, Σαμπρίκι, Βεριστιά, Στυλιανός1835–191277Φλεσσιάς (Πεδεμένου)3ηΠεδεμένου, Αλικοντούζι, Ποταμιά, Σαμπρίκι, Βεριστιά, ΣτελιανούΠεδεμένουΛ. ΜαθιόςΑ. ΜαγκανόπουλοςΔήμος Τριπύλης	Ραυτόπουλον, Κλωνί, Ασούτενα, Λιχούδεσι, Τριπύλα, Λαντσουνάτον, Καλογερέσι, Λεσοβίτι, Σελάς, Δάρας, Λεντεκάδα, Μάλι1835–191277 Τριπύλη (Ραφτόπουλου)3ηΡαφτόπουλου, Κλονί, Ασούτενα, Λυκουδέσι, Μιπύλα, Λαντουνάτου, Καλογερέσι, Λεσοβίτι, Σελά, Ντάρα Λεντεκάδα, Μάλη ΡαφτόπουλουΠ. ΓυφτάκηςΣ. ΑντωνόπουλοςΔήμος Αετού ΜεσσηνίαςΑετός, Βιδίσοβα, Μποντιά, Μαλίκι, Βαρυμπόπη, Σαρακηνάδα1835–18401876–19121997–20105 & 36 & 13Αετός 3ηΑετός, Βιδίσοβα, Μποντιά, Μαλίκι, Βεριμπόπι, ΣαρακινάδαΑετόςΓ. ΚότσηςΤ. ΡηγόπουλοςΔήμος ΗλεκτρίδοςΨάρι, Διμάνδρα, Σύρτζι, Κλέσουρα, Κατζούρα1835–18401876–18921876–1882 Δήμος Ηλεκτρίδος1882–1892 Δήμος Ηλέκτρας5 & 16Ηλεκτρίς (Ψάρι)3ηΨάρι, Δημάνδρα, Σίργγι, Κλιέσουρα, ΚατσούραΨάριΑ. ΣυράκοςΙ. ΑθανασόπουλοςΔήμος ΔωρίουΣουλιμά, Βλάκα, Λάπη, Πιτσιά, Ρίπεσι, Αγριλιά, Κούβελας, Μαυρομμάτι1835–19121997–201077 & 13Δώριον (Σουλιμά)3ηΣουλιμά, Βλάκα, Λάπι, Ρίπεσι, Αγριλιά, Κούβελα, ΜαυρομάτιΣουλιμάΑ. ΚαλαντσάκηςΑ. Π. ΤσόνηςΔήμος ΑυλώνοςΣιδηρόκαστρο, Καλλίσταινα, Βανάδα, Μουρτάτον, Αγαλιανή, Βλασσάδα, Καλονερόν, Καραμουσταφάς, Πλατάνια1835–19121997–2010 Δήμος Αυλώνα77 & 13Αυλών (Σιδηρόκαστρον)3ηΣιδηρόκαστρον, Καλίτσενα, Μουρτάτου, Βανάδα, Αγαλιανή, Βλασάδα, Καλονερή, Καραμουσταφά, ΠλατάνιαΣιδηρόκαστρονΑ. ΑλεξόπουλοςΘ. ΜισουντούρηςΟλυμπίας(12 δήμοι)Υποδιοίκησις ΟλυμπίαςΔήμος ΑνδριτσαίνηςΑνδρίτσενα, Σκληρός, Μπελούσι, Φανάρι, Μαχαλάς, Κάρμιον, Λινίσταινα1835–19121997–201077 & 13Ανδρίτσενα2ηΦανάρι, Ανδρίτσενα, Μαχαλάς, Μπελούσι, Κάρμη, Σκληρού, Λινίστενα, Μονήδριον Παναγούλα, 3 Μύλοι Ανδρίτζενας, 4 του Φαναρίου, 3 του ΚάρμηΑνδρίτσεναΔήμος ΘείσηςΛάβδα, Μάτεσι, Ρόβια, Δραγουμάνον, Κουφόπουλον1835–18405Θείσα3ηΛαύδα, Δραγουμάνου, Μάτεσι, Ρόβια, 1 Μύλος Λαύδα, 1 του ΔραγουμάνουΛαύδαΔήμος ΑλιφείραςΖάχα, Ρογγοζιόν, Δράϊνα, Τσορβατζάκι, Μπάρτζι, Σέκουλας, Σίμου1835–19121997–201077 & 13Αλίφειρα3ηΡογκοζιόν, Ζάχα, Δραΐνα, Τσουρβατκάκι, Μπάρτζι, Σέκουλα, Σίμου, Μονή Σεπτού, 1 Μύλος Τσεμπερούλας, 1 του Κούτα, 1 ΜενάρζιΖάχαΔήμος ΤυπαναίωνΜπάρτζελη, Ζελέχοβα, Κράνα, Βρεστόν, Λογγός, Νίβιτσα, Ράφτης, Φτελιά1835–18405Τυπαναιαί3ηΤζελέχοβα, Μπάρτζελι, Κράνα, Βρεστόν, Λογκός, Νίβιτσα, Ράφτη, Φτολιά, 2 Μύλοι Λογκού, 3 Νεροτριβαί αυτού, 1 ΖελέχοβαςΜπάρζελιΔήμος ΗπείουΓκρέκας, Μάζι, Τόγια, Ανεμοχωράκι, Καλυβάκια, Ράχες, Μπρουμάζι, Πλατιάνα, Μπιτζιμπάρδι, Παλαιοφάναρον1835–18405Ήπειον3ηΚαλυβάκια, Μάζι, Τόγια, Ανεμοχωράκι, Μπουρμάζι, Λαδικάκι, Ππισμπάρδι, Πλατιάνα, 1 Μύλος ΛαδικάκιΓκρέκαΔήμος ΣκιλλούντοςΚρέσταινα, Μουνδράζα, Βρύνα, Ρίσοβον, Αλητσελεπή, Μακρίσια1835–19121997–201077 & 13Σκιαλούς3ηΜούντριζα, Κρέστενα, Βρύνα, Ρύσσοβον, Αλητσελεπή, Μακρύσια, 5 Μύλοι εις διάφορα χωρίαΚρέστεναΔήμος ΒώλακοςΑγουλινίτσα, Βολάντζα, Ανεμοχώρι, Λαδικόν1835–19121997–201077 & 13Βώλαξ3ηΒολάντσα, Ανεμοχώρι, Αγουλενίτσα, Λαδικού, Μονήδριον Μεταμορφώσεως, Μονήδριον Παναγούλας, Λίμνη ΑγουλινίτσαςΑγουλινίτσαΔήμος ΑρήνηςΤσορβαντζή, Άλβενα, Γολέμι, Τρύπαις, Σκλήβα, Μπαράκον, Κομποθέκρα, Σμέρνα, Ξηροχώρι1835–191277 Αρήνης3ηΆλβενα, Τσορβατζή, Γολέμι, Τρούπες, Σκλίβα, Μπαράκου, Κουμουθέκλα, Σμέρνα, Ξεροχώρι, 3 Μύλοι Τσορβατζή, Λίμνη των Ανιγρίδων, Λίμνη του Καϊάφα, Δάσος ΣτροφυλιάςΤσορβατζήΔήμος ΜακίστουΚαλύδωνα, Μπεσχίνι, Κακόβατος, Ζαχάρω, Γλάτσα, Μουφκίτζα, Γλατσοπούλα, Καστρούγγαινα, Λυκίσταινα, Μονή διαλελυμένη Κοιμήσεως της Θεοτόκου, Νερόλιμνα, Μπούζι1835–18405Μάκηστος3ηΜπισχίνη, Καλύδων, Γλάτσα, Γλατσοπούλι, Μοφκίτσα, ΚακοβάτοςΚαλύδωναΔήμος ΛεπρέουΖούρτσα, Κοπάνιτζα, Τριάντον, Μουνδρά, Στροβίτσι, Πρασιδάκι, Άγιος Ηλίας1835–18405Λέπρεον3ηΚοπάνιτσα, Ζούρτσα, Τριάντου, Μουντρά, Στροβίτσι, Πρασιδάκι, Άγιος Ηλίας, 4 Μύλοι Ζούρτσας ΖούρτσαΔήμος ΦιγαλείαςΒερβίτσα, Γάρδιτσα, Παύλιτζα, Σμαρλίνα, Μποϊκά, Δραγώγι1835–19121997–201077 & 13Φιγαλία3ηΓάρδιτσα, Βερβίτσα, Παύλιτσα, Σμαρλίνα, Μποϊκά, Δραγώϊ, 3 Νερόμυλοι ΒερβίτζηςΒερβίτσαΔήμος ΕίραςΑμπελιώνα, Παλάτος, Μαρίνα, Κακαλέτρι, Στάσιμον, Δέλγα, Μπέρεκλα, Άγιος Σώστης1835–18401997–20105 & 13Ήρα3ηΠαλάτου, Αμπελιώνα, Μαρίνα, Κακαλέτρι, Στάσιμου, Δέλγα, Μπέρεκλα, Άγιος Σώστης, 1 Μύλος Άγιος Σώστης, 1 Δέλγας, 1 Μπέρεκλας, 1 Κακαλέτρι, 1 ΜαρίναςΑμπελιώναΠυλίας(13 δήμοι)Διοίκησις ΠυλίαςΔήμος ΜεθώνηςΜεθώνη, Καλαφάτι, Γεφύρι, Όψιμον, Μεσοχώρι, Ρίπαινα, Χόντζογλι1835–19121997–201077 & 13Μεθώνη (Μεθώνη)3ηΚαλαφάτη, Μεθώνη, Γεφύρι, Όψιμον, Μεσοχώρι, Ρίπενα, Δότσογλη, Ξενοδοχείον, Γερασίμου, Νήσος Οινούσα, ΣαπέντσεςΜεθώνηΔ. ΚαλιγάςΚ. ΚανάςΔήμος ΠηδάσσουΜεμερίζι, Αβαρινίτσα, Χωματάδα, Νταούτι, Άνω Μινάγια, Κάτω Μινάγια, Μηλίτσα, Σακαλιά, Κυνηγός, Μύλοι Τσελεπή1835–18405Πήδασος (Μεμερεΐζι)3ηΜεμερεΐζι, Αβαρινίτσα, Χωματάδα, Νταούτη, Πάνω Μινόγια, Κάτω Μινόγια, Μελίτσα, Σακάλια, Κηνυγού, Μύλοι του Τσελεπή, ΜιναγιώτεναΜεμερεΐζιΚ. ΚοντογόναςΑ. ΠαπαθανασίουΔήμος Νέας ΚρήτηςΝέα Κρήτη, Αγατζίκι, Γιαπαπιά, Λαχανάδα, Καινούργιο Χωριό, Αγία Μαριάννα (νήσος), Σχίζα (νήσος), Κουβοτσά1835–18405Νέα Κρήτη 3ηΝέα Κρήτη, Αγατσίκη, Κρυβοτσά, Γιαπακιά, Λαχανάδες, Κυνορία, Νήσος Αγίας Μαρίας, Νήσος ΣχίζαΝέα ΚρήτηΣτεφανάκηςΑ. ΚατσελίδηςΔήμος ΑιγαλαίουΧανδρινός, Καντηλιοκέρι, Φουρτζί, Πάνω Κρεμμύδια, Κάτω Κρεμμύδια, Καραμανώλη, Λέζαγα, Κουκκουνάρα1835–18405Αιγάλεον (Χανδρινού)3ηΑιγάλεον, Καντηλασκέρι, Φουρτσή, Πάνω Κρομήδια, Κάτω Κρομήδια, Καραμανόλη, Λέζαγα, Μύλοι του Ιμβραήμ, ΣκάντσαγαΧανδρινούΑ. ΚαραμπάτσοςΚ. ΚισκίρηςΔήμος ΤιμαθείαςΣουληνάρι, Καμπάσι, Χαλαμπρέζα, Ρομήρι1835–18405Τιμαθία (Σουλινάρι)3ηΤιμαθία, Χαλαμπράτσι, Καπάση, Ρωμίρι, Μύλος του ΖουρλαδερβίσιΔήμος ΒουφράσουΧατζή, Βλαχόπουλον, Αρναούταλη, Γκρούστεσι, Βελή1835–1882 Δήμος Βουφράσου1882–1912 Δήμος Βουφράδος1997–2002 Δήμος Βουφράδων2002–2010 Δήμος Βουφράδος77 & 13Βουφράσιον (Χατζή)3ηΒουφράσιον (Χατζή), Βλαχόπουλον, Αρναούταλη, Γκρούστεσι, Βελί, Δάσος των χιλίων Χωρίων, Μύλος του Χατζή, ΟσμάναγαΒλαχόπουλουΑ. ΦράγγοςΚ. ΒάλιαςΔήμος ΚολωνίδωνΚορώνη, Τζαφερόγλι, Άγιος Δημήτριος, Χαροκοπιόν, Μουσουλί, Αϊδίνι, Κανδερόγλι, Αγία Τριάδα, Κατηνιάδες, Πετριάδες, Κόμποι, Δόσταγα, Βουνάρια, Καστέλλια, Χωματερόν, Ελαιών της Κορώνης, Σαρατζάς, Βασιλίτσι, Καπλάνι, Τσαΐζι, Γρίζι1835–1912 Δήμος Κολωνίδων,1997–2010 Δήμος Κορώνης77 & 13Κολονίς (Κορώνη)2ηΚορώνη, Τσαφέρογλη, Άγιος Δημήτριος, Χαρακοπιόν, Μουσουλή, Αϊτίνη, Καντίρογλη, Αγ. Τριάδα, Κατινιάδες, Πετριάδες, Κόμπος, Δέσταγα, Βουνάρια, Καστέλια, Χωματερόν, Ο ελαιών της Κορώνης, Μονή της Αριβιτσανής διαλελυμ., Μύλοι των Μπέϊδων, Ελαιοτριβ. Γερακάδες, Ελαιοτριβ. Κατράνικα, Σαρατσά, Βασιλίτση, Καπλάνη, Τζεΐζη, Γρίζη, Μονή της χρυσοκελαρίας διαλελυμ., Νήσος Αγανούσα, ΒενέτικονΚορώνηΓ. ΠάσταςΔ. ΚουτσογιανόπλοςΓ. ΛαχανάςΔήμος ΑιπείαςΛογγά, Πασαλίνα, Αραποχώρι, Κλεισούρα, Κόκκινον, Ρεμούσταφα, Κουτσουμάδι, Καινούργιο Χωριό, Σούμπαλι, Λύκισα, Γαμβριά1835–18401890-19121997–2010
Δήμος Αιπείας5 & 22 & 13Αιπεία (Λογγά)3ηΛογγά, Πασαλίνα, Αραποχώρι, Κλησούρα, Κόκκινον, Ρουμούσταγα, Κουτσουμάδι, Νιοχώρι, Σούμπελι, Λυκέσσα, ΓαμπρέαΛογγάΠ. ΛυμπερόπουλοςΙ. Π. ΑθανασίουΔήμος ΚορώνηςΠεταλίδι, Βίγλα, Κακόρρευμα, Παστριμόγλι, Δράγκα, Λεύκα, Τρύπες, Καστάνια, Πολυστάρι, Πέρα, Χαϊκάλι, Πανυπέρι1835–19121835–1905 Δήμος Κορώνης1905–1910 Δήμος Πεταλιδίου1910-1912 Δήμος Κορώνης1997-2010 Δήμος Πεταλιδίου 77 & 13Κορώνη (Πεταλίδι)3ηΠεταλίδι, Βίγλα, Κακόρεμα, Παστρίμογλι, Δράγκα, Λεύκα, Τριπάνι, Καστανιά, Πολυστάρι, Πέρα, Παΐσαρι, Χαϊχάλι, Πεταλίδι 2 Μύλοι του Ζέρμπα και των ΚορωναίωνΠεταλίδιΘ. ΜυλωνάςΔήμος ΒίαντοςΖαϊμόγλι, Μίσκα, Κουρτάκι, Πελεκανάδα, Καρακασέλι, Δάρας, Μύλος Σουλεϊμάναγα, Μύλοι τρείς του Ίσαρη, Μύλοι τρείς των Αλμπανέων, Ξενοδοχείον Σαγιά, Ξενοδοχείον Λυκοτραφίτη1835–18405Βίας (Μίσκα)3ηΜίσκα, Ζαΐμογλη, Κουρτάκι, Πελεκανάδα, Καραβασίλη, Δάρα, Μύλος Σουλεϊμάναγα, Μύλοι 3 του Ίσαρη, Μύλοι 3 των Αλμπανέων, Ξενοδοχείον Σαγιά, Ξενοδοχείον ΛυκοτραφύτηΖαΐμογληΓ. ΜισκοβίταςΝ. ΠιλαφάςΔήμος Πύλου (Δήμος Πυλίων)Πύλος1835–19121946–201077 & 64Πύλος (Νεόκαστρον)3ηΝεόκαστρον, Πύλα, Μύλος Χουσεΐναγα, Αποθήκη της Γιάλοβας, Μονή του Αγ. Νικολάου διαλελυμ., Νήσος ΣφακτηρίαΠύλοςΑ. ΨιλόλυχνοςΠ. ΜπόμπολαςΔήμος ΚορυφασίουΊκλενα, Κάτω Παπούλιον, Μύλος Πισπίσια, Ρωμανός, Πετροχώρι, Γουβαλοβαρός, Σχινόλακκα, Οσμάναγα, Πλάτανος, Άνω Παπούλιον, Πισάσκι, Μύλος του Καλέλη, Ιχθυοτροφείον της Γιάλοβας, Μύλος Καραμανώλη1835–18405Κορυφάσιον (Ίκλενα)3ηΊκλενα, Ρωμανού, Πετροχώρι, Γουβαλογοράς, Σχοινόλακα, Οσμάναγα, Πλάτανος, Άνω Παπούλια, Κάτω Παπούλια, Πυσάσκος, Μύλος του Καλέλη, Ιχθυοτροφείον της ΓιάλοβαςΟσμάναγαΝ. ΜπόμπολαςΑ. ΛαμπρακόπουλοςΔήμος ΣκάρμιγκοςΣκάρμιγκα, Πισπίσια, Νάσια, Μανιάκι, Κοντογόνι, Μαργέλι, Μηλιώτη, Βλάσης, Ρούτζη1835–18405Σκάρμιγγος (Σκάρμιγγα)3ηΣκάρμιγκα, Πιπέσα, Νάσια, Μανιάκι, Κοντογόνι, Μαργέλη, Μηλιώτη, ΒλάσσηΚαλαμών(5 δήμοι)Διοίκησις ΜεσσηνίαςΔήμος ΚαλαμώνΚαλάμαι, Λέϊκα, Σπιτάκια, Κατσαρέϊκα, Καλάμι, Ασπρόχωμα, Γιαννιτσάνικα, Γιάννιτσα1835–σήμερα:1835–1960 Δήμος Καλαμών1960–1997 Δήμος Καλαμάτας1997–2010 Δήμος Καλαμάτας (Σχέδιο «Καποδίστριας»)2011–σήμερα Δήμος Καλαμάτας (Πρόγραμμα «Καλλικράτης»)183 (2018)Καλάμαι 2ηΚαλάμαι, Λέϊκα, Σπητάκια, Κατσαρέϊκα, Καλάμι, Ασπρόχωμα, Γιναίτσα ΚαλάμαιΠ. ΜπενάκηςΓ. ΚυριακόςΙ. ΚωνσταντινάκηςΔήμος ΘουρίαςΦουρτζάλα, Αΐζαγα, Κουρτσαούση, Μικρομάνη, Ντελιμιμή, Φαρμίον, Βενζάμι, Παλαιόκαστρον1835–19121997–201077 & 13Θουρία 2ηΦουρτσαλοκάμαρα, Αΐζαγα, Κουρτσαούση, Μικρομάνη, Δελίμεμι,Φαρμίσε, Βεΐζαγα, Παλαιόκαστρον, ΚαμάριΚαμάριΚ. ΔικαίοςΜ. ΚαλογερίκοςΔήμος ΆριοςΑσλάναγα, Μπαλιάγα, Γκορτσόγλι, Γκλιάτα, Μπάστα, Γαϊδουροχώρι, Βραχάταγα, Μπισμπάρδι, Πήδημα1835–19121997–201077 & 13Άριος 3ηΑσλάναγα, Μπαλιάγα, Γκορτσόγλη, Γκλιάτα, Μπάστα, Γαϊδουροχώρι, Βραχάταγα, Μπισμπάρδι, Πίδημα ΑσλάναγαΓ. ΦωτόπουλοςΑ. ΜπούραςΔήμος ΑλαγωνίαςΣίτσοβα, Τσερνίτσα, Λαδάς, Καρβέλι, Μεγάλη Αναστάσοβα, Μικρή Αναστάσοβα1835–191277Αλαγωνία 2ηΤσερνίτσα, Κουτσαβά, Καρβέλι, Κουνσαβά, Λαδά και 2 Μοναστήρια, Σίτσοβα, Μεγάλη Αναστάσοβα, Μικρή Αναστάσοβα ΣίτσοβαΔήμος ΑμφείαςΠολιανή, Γαρδίκι, Αρφαρά, Βρωμόβρυση1835–191277Αμφεία 2ηΠολιανή, Γαρδίκι, Αρφαρά, Βρομόβρυσις ΓαρδίκιΙ. ΦλέσσαςΑ. Γ. ΦλέσσαςΜεσσήνης(14 δήμοι)Υποδιοίκησις ΜεσσήνηςΔήμος ΠαμίσουΝησί, Μαυρομμάτι, Λυκότραφος, Μάδαινα, Τζιτζώρι1835–191277Πάμισος 2ηΝησί, Κάτω Μαυρομάτι, Λυκοτράφου, Μάδικα, ΤζιτζόριΝησίΠ. ΔαριώτηςΓ. ΓούτοςΠ. ΜιχαλόπουλοςΔήμος ΤρίκκηςΚαρτερόλι, Γαϊδουροχώρι, Πιπερίτσα, Βρωμόβρυση, Αϊδίνι, Κουκκορράχη, Κούρταλι, Αλητσελεπή, Σπητάλια1835–184052ηΟ δήμος δεν αναφέρεται σε αυτήν την πηγήΚαρτερόλιΔήμος ΕύαςΝαζήρι, Ανδρούσα, Καλαμαράς, Αλουποχώρι, Δρυμούσι, Επάνω Δαλακλή, Βουρνάζι, Χασάμπασα, Λέζι, Βασιλάδα1835–191277Εύα 2ηΚαρτερόλι, Γαϊδουροχώρι, Πιπερίτσι, Βρομόβρυσις, Αϊντίνι, Κουκουράχη, Κούρτολι, Αλή Τσελεπή, Σπητάλι, Ναζήρι, Ανδρούσα, Καλαμαρά, Αλουποχώρι, Προυμούσι, Επάνω Δαλακλή, Μπουρνάζι, Χαστμπασα, Λέζι, Βασιλάδι ΝαζήριΔήμος ΔερρώνΣκάλα, Τζεφερεμίνι1835–18405Περαί3ηΣκάλα, Τσεφερεμίνη ΣκάλαΑ. ΠουλόπουλοςΓ. ΝικολακόπουλοςΔήμος ΣτενυκλήρουΜελιγαλάς, Ζέζα, Μαγούλα, Αλειτούργοι, Ζευγολατειό, Σολάκι, Μύλοι Μονής Βουλκάνου, Νεροτριβή Μονής Βουλκάνου1835–18405Στενίκληρος 3ηΜελιγαλάς, Ζίζα, Μαγούλα, Αλειτούργοι, Σευγαλατιό, Σολάκι, Μύλοι του Βιλινάνου, Μύλοι ΝεροτρηβήΜελιγαλάςΠ. ΜπούτοςΔ. ΔελιγιάννηςΔήμος ΟιχαλίαςΤσαούσι, Κατσαρός, Σιάμον, Ρερέϊκα Καλύβια, Σπανοχώρι, Μούστα, Τόσκεσι, Αλητσελεπή, Λουτρός, Βελανιδιά, Φίλια, Δογατζήδες, Σπαρτινού, Μπάλα, Σούλον1835–19121997–201077 & 13Οιχαλία 3ηΤσαούση, Κατσαρού, Σάμου, Ρερέϊκα Καλύβια, Σπανοχώρι, Μούσα, Τόσκεσι, Αλή Τπελεπή, Λουτρό, Βελανιδιά, Φίλια, Ντογατσίδες, Σπαρτινού, ΜπάλαΤσαούσηΑ. ΣταθουλόπουλοςΙ. ΔρούτσοςΔήμος ΑνδανίαςΔιαβολίτσι, Παραπούγκι, Δουσίλα, Τρύφα, Τσορωτά, Λυκούρεσι, Κούρταγα, Μάλτα, Σανδάνι1835–19121997–201077 & 13Αυδανία 3ηΔιαβολίτσι, Παραπούγκι, Ντουσίλα, Τρύφα, τσουρωτά, Λυκούρεσι, Κούραγα, Μάλτα, Σαντάνι ΔιαβολίτσιΧ. ΟικονομίδηςΔήμος ΠολύχνηςΚωνσταντίνοι, Μπούγα, Αγριλόβουνον, Μαντζάρι, Γαράντζα, Γλιάτα, Παλαιοχώρι1835–18405Πολίχνη 3ηΚωνσταντίνοι, Μπούγα, Αγριλόβουνου, Μανιτάρι, Γκράντσα, Γλιάτα ΚωνσταντίνοιΔ. ΚυνίδηςΔήμος ΒαλύραςΜήλα, Ζερμπίσια, Λούμι, Χρύσοβα, Κεφαληνός1835–18405Βελύρα 3ηΜήλα, Ζερμπίσα, Λούμη, Χρύσοβα, Κεφαλινού ΜήλαΑ. Π. ΔήμοςΔήμος ΙθώμηςΜαυρομμάτι, Σιμίζα, Σιάμαρη, Μπέτσι, Γκολέμι, Μονή Κοιμήσεως Θεοτόκου1835–19121997–201077 & 13Ιθώμη 3ηΑπάνω Μαυρομάτι, Σιμίζα, Σάμαρι, Μπέτσι, Γκολέμι, Μονή Βουλκάς,Απάνω ΜαυρομάτηΓ. ΜπαλόπλοςΠ. ΓεωργόπουλοςΔήμος ΥαμείαςΠεντιά, Κλήμα, Μαγκανιακό, Δραΐνα, Ζαγάρενα, Κυνηγός, Ξηροκάσι, Ράδου, Πουλίτσα, Μάνεσης, Κάτω Δαλακλή1835–18405Υαμία3ηΠεντιά, Κλίμα, Μαγκανιακό, Δραΐκα, Ζαγάρενα, Κυνηγού, Ξηροκάση, Ράδου, Πουλήτσι, Μάνεσι, Κάτω ΔαλακλήΠεντιάΑ. ΣκούφηςΓ. ΠαναγιωτόπουλοςΔήμος ΛευκοθέαςΑβραμιόν, Ισμαήλ, Χαντζαλί, Χάστεμη, Φιλιππάκι, Νεοχώρι Αριστομένους, Ξενοδοχείον1835–18405Λευκοθέα 3ηΑβραμιού, Σμάκλου, Χατζαλή, Χάστεμι, Φιλιππάκη, Νιοχώρι, Ξενοδ. χατζή παναγιώτουΑβραμιούΑ. ΝικολάουΙ. ΧρηστόπουλοςΔήμος ΑριστομένουςΜουσταφάπασα, Λόι, Στρέφι, Σαμπάκαλφα, Κουτήφαρης, Ζαπάντι, Δρογκάρι1835–19121997–201077 & 13Αριστομένης 3ηΜουσταφάπασα, Λωΐ, Στρέφη, Σαμπάκλαφα, Κουτήφαρι, Ζαπάντι, ΔραγγάριΜουσταφάπασαΠ. ΣτασινόπουλοςΑ. ΠαπαδόπουλοςΔήμος ΤομέωςΧαλβάτσο, Κουλουκάδα, Πολαίνα, Βούτενα, Μάκραινα, Δάσος, Κατζούκα1835–18405Τομεύς 3ηΧαλβάτσου, Κουλουκάδα, Γολέθα, Βότενα, Μάκρενα, Δάσος ΚατσούκαΧαλβάτσοΔ. ΟικονομόπουλοςΙ. Αντωνόπλος

 Η Μεσσηνία το 1844 
Σε στατιστικό πίνακα-αναφορά του 1846, του Ι. Δ. Σταματάκη, στο έργο του Πίναξ χωρογραφικός της Ελλάδος, η περιοχή που αντιστοιχούσε στον τότε προσωρινά καταργημένο νομό Μεσσηνίας, κατά το έτος 1844, είχε πληθυσμό 96.857 κατοίκους, σε 5 επαρχίες και 28 δήμους και ήταν κατανεμημένος ως εξής, σύμφωνα με τον παρακάτω πίνακα:

Μεσσηνία(5 επαρχίες)Πληθυσμός: 96.857ΔήμοςΠληθ. ΔήμουΤάξις ΔήμουΈδραΤριφυλίας(6 δήμοι)Πληθυσμός: 20.731Έδρα: ΚυπαρισίαΚυπαρισσία2.962Β’ ΤάξεωςΚυπαρισίαΑυλών 2.572Β’ ΤάξεωςΣιδηρόκαστρονΔώριον3.675Β’ ΤάξεωςΣουλιμάΤριπύλη 4.288Β’ ΤάξεωςΣελάΕράνη 2.953Β’ ΤάξεωςΦιλιατράΦλεσιάς4.281Β’ ΤάξεωςΛιγούδισταΟλυμπίας(6 δήμοι)Πληθυσμός: 20.882Έδρα: ΑνδρίτσαιναΑνδρίτσαινα6.396Β’ ΤάξεωςΑνδρίτσαιναΑλίφειρα 2.747Β’ ΤάξεωςΖάχαΣκυλλούς2.744Β’ ΤάξεωςΚρέστεναΒώλαξ2.189Γ’ ΤάξεωςΑγουλινίτσαΑρήνη 2.938Β’ ΤάξεωςΆλβαιναΦιγαλέα 3.869Β’ ΤάξεωςΣούρτσαΠυλίας(5 δήμοι)Πληθυσμός: 14.169Έδρα: ΝεόκαστρονΠύλος2.933Β’ ΤάξεωςΝεόκαστρον και ΚαλύβιαΜεθώνη2.654Β’ ΤάξεωςΜεθώνηΚολώνη3.204Β’ ΤάξεωςΚορώνηΚορώνη1.779Γ’ ΤάξεωςΠεταλίδιΒουφράσιον3.599Β’ ΤάξεωςΧαντσήΜεσσήνης(6 δήμοι)Πληθυσμός: 21.256Έδρα: ΝησίονΠάμισος4.687Β’ ΤάξεωςΝησίονΑριστομένης2.270Γ’ ΤάξεωςΠολαίναΕύα 2.692Β’ ΤάξεωςΝαζήριΙθώμη2.697Β’ ΤάξεωςΜαυρομμάτιΑνδανία4.970Β’ ΤάξεωςΔιαβολίτσιΟιχαλία3.940Β’ ΤάξεωςΜελιγαλάΚαλαμών(5 δήμοι)Πληθυσμός: 19.819Έδρα: ΚαλάμαιΚαλάμαι6.658Β’ ΤάξεωςΚαλάμαιΘουρία 3.782Β’ ΤάξεωςΚαμάριΆριος2.471Β’ ΤάξεωςΑσλάναγαΆμφεια 3.729Β’ ΤάξεωςΠολιανήΑλαγωνία 3.179Β’ ΤάξεωςΤσερνίτσα

 Ο Νομός Μεσσηνίας το 1845 

Με τη διοικητική διαίρεση του 1845 η Κυβέρνηση Κωλέττη άλλαξε την προηγούμενη διοικητική διαίρεση του 1836 και επανέφερε το σύστημα της διανομής της Ελλάδας σε 10 νομούς, διαιρεμένους σε 49 επαρχίες (το 1833 ήταν 47)Λήμμα «Επαρχία», Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό Ελευθερουδάκη, 1929 και σε δήμους. Η διαίρεση αυτή ορίστηκε με τον Νόμο ΚΕ', ο οποίος δημοσιεύθηκε στις 8 Δεκεμβρίου 1845. Σύμφωνα με το άρθρο 10 του νόμου αυτού (Νόμος ΚΕ', ΦΕΚ 32Α/08.12.1845),ΦΕΚ 32Α - 08/12/1845. ο νομός της Μεσσηνίας, το 1845, περιλάμβανε τις εξής 5 επαρχίες:
 Την Επαρχία Τριφυλίας
 Την Επαρχία Ολυμπίας
 Την Επαρχία Πυλίας
 Την Επαρχία Μεσσηνίας και
 Την Επαρχία Καλαμών

 Ο Νομός Μεσσηνίας το 1861 
Σε στατιστικό πίνακα-αναφορά του 1867, από τον τότε τμηματάρχη της δημόσιας οικονομίας του Υπουργείου Εσωτερικών Αλέξανδρο Μανσόλα, στο έργο του Πολιτειογραφικαί πληροφορίαι περί Ελλάδος,Αλέξανδρος Μανσόλας, «Πολιτειογραφικαί πληροφορίαι περί Ελλάδος», υπό Α. Μανσόλα, Τμηματάρχου τῆς Δημοσίας Οἰκονομίας ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν, Εκ του εθνικού τυπογραφείου, Εν Αθήναις 1867, σελ. 28. ο νομός Μεσσηνίας κατά το έτος 1861 είχε πληθυσμό 117.181 κατοίκους, σε 5 επαρχίες και 29 δήμους και ήταν κατανεμημένος ως εξής, σύμφωνα με τον παρακάτω πίνακα:

Ν. Μεσσηνίας(5 επαρχίες)Πληθυσμός: 117.181ΔήμοςΠληθ. ΔήμουΤάξις ΔήμουΈδραΕπαρχία Καλαμών(5 δήμοι)Πληθυσμός: 22.751Καλαμών8.373Β’ ΤάξεωςΚαλαμάταΘουρίας 4.218Β’ ΤάξεωςΘουρίαΆριος3.198Β’ ΤάξεωςΆριςΑμφείας 3.321Β’ ΤάξεωςΆμφειαΑλαγωνίας 3.641Β’ ΤάξεωςΤσερνίτσαΕπαρχία Μεσσήνης(6 δήμοι)Πληθυσμός: 26.213Παμίσου5.781Β’ ΤάξεωςΝησίΕύας 3.841Β’ ΤάξεωςΝαζήριΑριστομένους3.134Β’ ΤάξεωςΚουτήφαρηςΟιχαλίας5.048Β’ ΤάξεωςΜελιγαλάςΙθώμης3.734Β’ ΤάξεωςΜαυρομμάτιΑνδανίας4.675Β’ ΤάξεωςΔιαβολίτσιΕπαρχία Πυλίας(5 δήμοι)Πληθυσμός: 18.706Πυλίων3.831Β’ ΤάξεωςΠύλοςΚολλωνιδών4.710Β’ ΤάξεωςΚορώνηΚορωναίων2.987Β’ ΤάξεωςΛογγάΜεθώνης2.837Β’ ΤάξεωςΜεθώνηΒουφράσου4.341Β’ ΤάξεωςΧατζήςΕπαρχία Τριφυλίας(7 δήμοι)Πληθυσμός: 25.984Κυπαρισίας4.338Β’ ΤάξεωςΚυπαρισίαΕράνης 4.835Β’ ΤάξεωςΦιλιατράΦλεσιάδος2.634Β’ ΤάξεωςΛιγούδισταΔωρίου3.742Β’ ΤάξεωςΣουλιμάΑυλώνος 3.034Β’ ΤάξεωςΣιδηρόκαστροΤριπύλης 4.584Β’ ΤάξεωςΣαρακηνάδαΠλαταμώδους 2.817Β’ ΤάξεωςΓαργαλιάνοιΕπαρχία Ολυμπίας(6 δήμοι)Πληθυσμός: 23.527Ανδριτζαίνης7.054Β’ ΤάξεωςΑνδρίτζαιναΑλιφείρας 3.023Β’ ΤάξεωςΖάχαΣκυλλούντος3.431Β’ ΤάξεωςΚρέσταιναΒώλακος2.498Β’ ΤάξεωςΑγουλινίτσαΑρήνης 3.270Β’ ΤάξεωςΖαχάρωΦυγαλίας 4.251Β’ ΤάξεωςΖούρτσα

 Πληθυσμός 
Ο νομός Μεσσηνίας γνώρισε μεγάλη πληθυσμιακή αύξηση από το 1856 μέχρι και το 1940 (με εξαίρεση την απογραφή του 1920) ενώ από το 1951 μέχρι και το 1991 υπήρξε σημαντική μείωση πληθυσμού. Μετά από το 1991 ο πληθυσμός έχει σταθεροποιηθεί με μία ελαφρά μείωση τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Ο μεγαλύτερος πληθυσμός καταγράφτηκε το 1940 και ο μικρότερος το 1856. Η μεγαλύτερη αύξηση καταγράφτηκε το 1879 (20,8%) και η μικρότερη το 1991 (0,6%). Η μεγαλύτερη μείωση καταγράφτηκε το 1971 (18,3%) και η μικρότερη το 2020 (1,5%).

Η ιστορική εξέλιξη του πληθυσμού από το 1856 αποτυπώνεται στο παρακάτω διάγραμμα:

 Οικισμοί 
Μοναδική πόλη και πρωτεύουσα του νομού Μεσσηνίας είναι η Καλαμάτα. Σημαντικές κωμοπόλεις είναι η Μεσσήνη, τα Φιλιατρά, η Κυπαρισσία, οι Γαργαλιάνοι, η Χώρα και η Πύλος.
ΚατάταξηΟικισμόςΠληθυσμός (2011)Δήμος1Καλαμάτα54.100Καλαμάτας2Μεσσήνη6.065Μεσσήνης3Φιλιατρά5.969Τριφυλίας4Κυπαρισσία5.131Τριφυλίας5Γαργαλιάνοι5.007Τριφυλίας6Χώρα3.454Πύλου - Νέστορος7Πύλος2.345Πύλου - Νέστορος8Παραλία Βέργας1.966Καλαμάτας9Κορώνη1.397Πύλου - Νέστορος10Μελιγαλάς1.296Οιχαλίας

 Προσωπικότητες της Μεσσηνίας 

 Νικήτας Σταματελόπουλος (Νικηταράς ή Τουρκοφάγος), (Νέδουσα, 1781 - Πειραιάς, 1849), ήρωας του 1821.
 Γεώργιος Δικαίος (Παπαφλέσσας), (Πολιανή, 1788 – Μανιάκι, 1825), ήρωας του 1821..
 Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, (Ραμοβούνι, 1770 - Αθήνα, 1843), ήρωας του 1821
 Παπατσωρης Δημήτριος (1770-1835), (Στρατηγός των Ντρεδών από τα Σουλιμοχώρια Τριφυλλίας) ήρωας του 1821
 Αλέξανδρος Κουμουνδούρος, (1815 - 1883), πρωθυπουργός της Ελλάδας.
 Νικόλαος Πολίτης, (Καλαμάτα, 1852 - Αθήνα, 1921). Λαογράφος και καθηγητής Πανεπιστημίου.
 Μαρία Πολυδούρη, (Καλαμάτα 1902 - Αθήνα 1930). Ελληνίδα ποιήτρια.
 Παντελής Διονυσόπουλος του Παύλου (Τρίκορφο 1909 - Σέλιανι 1941), Έλληνας ήρωας του 1940
 Βασίλης Κωνσταντακόπουλος, (1935-2011). Έλληνας καπετάνιος, εφοπλιστής και επιχειρηματίας.
 Νίκος Καλογερόπουλος, (Φιλιατρά 1952 -). Έλληνας ηθοποιός, σκηνοθέτης, σεναριογράφος, ποιητής και τραγουδοποιός.
 Στέφανος Ληναίος, (Μεσσήνη 1928, ως Διονύσιος Μυτιληναίος). Έλληνας ηθοποιός, συγγραφέας, σκηνοθέτης και θεατρικός επιχειρηματίας, μέλος του ΠΑΣΟΚ, βουλευτής.
 Πάνος Μιχαλόπουλος, (Μικρομάνη 1949). Έλληνας ηθοποιός.
 Προκόπης Παυλόπουλος, (Καλαμάτα 1950). Έλληνας νομικός, πανεπιστημιακός και πολιτικός, υπουργός, Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας.
 Γιάννης Πουλόπουλος, (Καρδαμύλη 1941 - 2020). Έλληνας τραγουδιστής, συνθέτης και στιχουργός.
 Αντώνης Σαμαράς, (Αθήνα, 1951). Έλληνας πολιτικός, πρωθυπουργός της Ελλάδας 2012 - 2015.
 Γιούλικα Σκαφιδά, (Καλαμάτα 1981 - ). Ελληνίδα ηθοποιός.
 Μιχαήλ Στασινόπουλος, (1903 - 2002). Έλληνας νομικός, μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, συγγραφέας, Πρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας, Πρόεδρος της Δημοκρατίας.
 Δέσποινα Στυλιανοπούλου, (Μεσσήνη, 1932). Ελληνίδα ηθοποιός.
 Ιωάννης Χαραλαμπόπουλος, (1919 - 2014). Έλληνας πολιτικός, συνταγματάρχης, υπουργός, αντιπρόεδρος της κυβέρνησης.
 Τάσσος (Αλεβίζος) 1914 - 1985), χαράκτης.
 Ιωάννης Αλευράς (1912 - 1995). Πολιτικός, ιδρυτής και πρόεδρος της ΟΤΟΕ, πρόεδρος της Βουλής, προσωρινός Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας.
 Σάκης Θεοδωρόπουλος (Αθήνα 1999), Έλληνας δημοσιογράφος από το Τρίκορφο
 Οικογένεια Καρέλια, ιδιοκτήτες της ελληνικής καπνοβιομηχανίας Καρέλια.
 Αθανάσιος Φιλιππόπουλος. Κορυφάσιο Μεσσηνίας 1934. ιατρός,http://www.sioufas.gr/vivlio_1.pdf βουλευτής,http://www.hellenicparliament.gr/Vouleftes/Diatelesantes-Vouleftes-Apo-Ti-Metapolitefsi-Os-Simera/?MpId=c461e248-9ecb-41b1-91fb-bb102a022fe5 υπουργός άνευ χαρτοφυλακίου.

 Παραπομπές 

 Πηγές 
 Evangelia Balta, "Venetians and Ottomans in the Southeast Peloponnese (15th-18th century) ", στο: Halil Inalcık Armağanı. I. Tarih Araştırmaları, Ankara, Doğu Batı, 2009, σελ. 168-204. Ανακτήθηκε: 12/11/2017. (αρχείο pdf)
 Βασίλης Κ. Λάζαρης (επιμ.), Στέφανου Ν. Θωμόπουλου "Ιστορία της Πόλεως Πατρών από αρχαιοτάτων χρόνων μέχρι του 1821". Έκδοση τέταρτη στη δημοτική γλώσσα και με βάση τα χειρόγραφα του συγγραφέα, Τόμοι Α΄-Β΄, Αχαϊκές Εκδόσεις, Πάτρα 1998-1999. ISBN 960-7960-08-4. (Τόμος Α΄). ISBN 960-7960-09-2. (Τόμος Β΄).
 Κωνσταντίνος Ντόκος, "Breve descrittione del Regno di Morea. Αφηγηματική ιστορική πηγή ή επίσημο βενετικό έγγραφο της Β΄ Βενετοκρατίας στην Πελοπόννησο;", Εώα και Εσπέρια, 1 (1993), σελ. 81-131. Ανακτήθηκε: 12/11/2017. (αρχείο pdf)
 Μιχαήλ Β. Σακελλαρίου, Η Πελοπόννησος κατά την δευτέραν Τουρκοκρατίαν (1716-1821), εκδόσεις Ερμής, Αθήνα 1939. (ανατύπωση Απρίλιος 2002· τυπογραφείο Α. Ελευθέρου)
 Δημήτριος Χρ. Δουκάκης, «Μεσσηνιακά και ιδία περί Φαρών και Καλαμάτας από των αρχαιοτάτων xρόνων μέχρι του Καποδιστρίου», υπό Δημητρίου Χρ. Δουκάκη, τεύχη 3, Εκ του Τυπογραφείου Α. Καλαράκη, Εν Αθήναις 1905, Τεύχος Β΄, Κεφάλαιο ΛΕ': "Διαίρεσις της Πελοποννήσου εις νομούς επί Ενετοκρατίας", σελ. 143-147.
 Bory de Saint-Vincent, Expédition Scientifique de Morée: Section des Sciences physiques, Tome II, 1ere Partie: Géographie", tome II, 1ere Partie: Geographie. F. G. Levrault, Paris 1834. (στοιχεία πληθυσμού με βάση την Απογραφή του 1829).
 Γεώργιος Θεοχαρόπουλος, «Ονομαστικόν», 1834, Βασιλικό Διάταγμα της 3/15 Απριλίου του 1833 «Περί διαιρέσεως του Βασιλείου και της διοικήσεώς του», σελ. 840-849.
 Ιωάννης Π. Μπουγάς,Περί ευσεβών χριστιανών Μεσσηνίων, Καλαμάτα 2018

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 Πλήρης οδηγός για τη Μεσσηνία
 Στοιχεία για την απογραφή του 2001

*
Κατηγορία:Πελοπόννησος