Ιωάννης Α΄ Τσιμισκής

Ο Ιωάννης Α' Κουρκούας, ο λεγόμενος Τσιμισκής,  (925 - 10 Ιανουαρίου 976) ήταν Βυζαντινός αυτοκράτορας από τις 11 Δεκεμβρίου του 969 έως τις 10 Ιανουαρίου του 976. Ήταν ανιψιός του Νικηφόρου Β' Φωκά, ο οποίος τον όρισε δομέστικο των Σχολών της Ανατολής. Οι διαφωνίες του με τον Φωκά οδήγησαν σε συνωμοσία με άλλους στρατιωτικούς, που δολοφόνησαν στις 11 Δεκεμβρίου 969 τον Νικηφόρο Β' και ο Ιωάννης Α' έγινε αυτοκράτορας. Κατά τη βασιλεία του συνέχισε τις εκστρατείες στην ανατολή στα βήματα του Φωκά και πέθανε από ασθένεια ή δηλητηρίαση λίγο μετά την επιστροφή του στην Κωνσταντινούπολη στις 10 Ιανουαρίου 976.

 Ονομασία Τσιμισκής 
Η προσωνυμία Τσιμισκής («Ἰωάννης, ὃν κικλήσκουσι Τζιμισκῆν»)Λέων ο Διάκονος, Ἱστορία, 37, 12. προέρχεται είτε από την παλαιά αρμενική Չմշկիկ (Čʻmškik, κόκκινη μπότα)Hugh Chisholm (εκδ.), «John I», Encyclopædia Britannica, τ. 15, εκδ. Cambridge University Press, 1911 (11η έκδοση), σελ. 438. είτε από την παλαιά αρμενική չմուշկ (čʻmušk, μικρό υπόδημα, μποτάκι).Ralph-Johannes Lilie , Claudia Ludwig , Beate Zielke and Thomas Pratsch, «Ioannes I. Tzimiskes», Prosopographie der mittelbyzantinischen Zeit.

Βιογραφία
Η ανάρρησή του στο θρόνο στις 11 Δεκεμβρίου 969 έγινε μετά από συνωμοσία και κατόπιν δολοφονία του θείου του, αυτοκράτορα Νικηφόρου Β' ΦωκάG. Schlumberger, σελ 12. Ήταν πάντως ικανότατος ηγέτης, με πολύπλευρες δυνατότητες. Ήταν φιλόπτωχος, ευγενής και δίκαιος, και έλαβε φιλολαϊκά μέτρα.

Στη συνωμοσία του εναντίον του Νικηφόρου Β' συμμετείχε –ή ίσως και πρωτοστατούσε– η Θεοφανώ, η οποία υπήρξε σύζυγος αρχικά του Ρωμανού Β' και στη συνέχεια σύζυγος του Νικηφόρου Β' Φωκά. Η Θεοφανώ, κρίνοντας ότι ο Φωκάς με τα αυστηρά μέτρα του προκαλούσε λαϊκή δυσαρέσκεια, συνωμότησε με τον εραστή της, Τσιμισκή, να τον σκοτώσουν και να αναλάβει αυτός τη διακυβέρνηση ως νέος σύζυγός της. Η Θεοφανώ έβαλε στο παλάτι τους δολοφόνους, συνωμοτώντας και με άλλα μέλη του αυλικού περιβάλλοντος και αυτοί σκότωσαν τον αυτοκράτορα στον κοιτώνα του. Όμως η συνωμοσία ήταν πασιφανής και όλο το βάρος έπεσε στη Θεοφανώ, με αποτέλεσμα ο πατριάρχης να δηλώσει στον Τσιμισκή ότι δεν θα τον έχριζε αυτοκράτορα αν δεν απομάκρυνε τη Θεοφανώ από το παλάτιΜεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια Παύλου Δρανδάκη. 

Προκειμένου ο Τσιμισκής να αποφύγει το προφανές σκάνδαλο, την αποκήρυξε και την έκλεισε σε μοναστήρι. Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του, είχε στη διάθεσή του ικανούς στρατηγούς, και κυρίως τους Βάρδα Σκληρό και Πέτρο Φωκά (ανιψιό του Νικηφόρου Β'). Με τη βοήθειά τους, εξουδετέρωσε την απειλή των Ρως υπό τον Σβιατοσλάβο. Αντιμετώπισε επίσης με επιτυχία το πραξικόπημα του αδελφού του, Πέτρου, του Βάρδα Φωκά του νεότερου, ενώ ταυτόχρονα ήταν μεγαλόψυχα ευγενικός με τους συνωμότες.
μικρογραφία|John I Tzimiskes (Mutinensis codex)
Νυμφεύτηκε το 971G. Schlumberger, σελ 95 μία από τις αδελφές του Ρωμανού Β', τη Θεοδώρα, γυναίκα θεοσεβή και ήπια. Πάντρεψε την κόρη της εξαδέλφης του, Θεοφανώ Σκλήραινα, με τον από τη Δύση πρίγκιπα και διάδοχο Όθωνα Β', γιο του Όθωνα Α' της Γερμανίας, για διπλωματικούς λόγους. Διεξήγαγε σημαντικές μάχες στη Βουλγαρία, αλλά και στην Ανατολή, κατακτώντας αχανείς εκτάσεις σε Βορρά και Ανατολή για λογαριασμό της Αυτοκρατορίας. Ο θάνατός του επήλθε από κάποιου είδους δηλητηρίαση.

Απολογιστικά το έργο του είναι λαμπρό και είναι σίγουρα ένας από τους συντελεστές της πορείας προς την κορύφωση της δύναμης της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, που έμελλε να γίνει κατά την περίοδο του επόμενου αυτοκράτορα, Βασιλείου Β' του Βουλγαροκτόνου.

Οικογένεια
Νυμφεύτηκε πρώτα τη Μαρία Σκλήραινα, κόρη του Πανθήριου Σκληρού και αδελφή του Βάρδα Σκληρού. Έπειτα ο Ιωάννης Α' έκανε δεύτερο γάμο με τη Θεοδώρα των Μακεδόνων, κόρη του Κωνσταντίνου Ζ' Αυτοκράτορα των Ρωμαίων. Δεν απέκτησε απογόνους από τους γάμους του.

 Βιβλιογραφία 
 Κ. Παΐδας, Ματωμένο στέμμα. Πολιτικές δολοφονίες και απόπειρες πολιτικών δολοφονιών στις ιστοριογραφικές πηγές του 11ου αι. (Μ.Ψελλός, Μ.Ατταλειάτης, Ι.Σκυλίτζης). Μελέτη Αφηγηματολογική, Αθήνα 2022.
 G. Schlumberger, Ο Αυτοκράτωρ Ιωάννης Τσιμισκής και η Βυζαντινή εποποιία, τόμος Α΄Β', εκδόσεις Βεργίνα
Λέοντος τοῦ Διακόνου, Ἱστορίαι
Norwich, J.J. "Byzantium", Vol. II-The Apogee'' Vasiliev, A. "History of the Byzantine Empire, 324–1453"Ostrogorsky, G. "History of the Byzantine State"''

Παραπομπές

Κατηγορία:Βυζαντινοί αυτοκράτορες
Κατηγορία:Βυζαντινοί αρμενικής καταγωγής
Κατηγορία:Πρόσωπα των Αραβοβυζαντινών Πολέμων
Κατηγορία:Οικογένεια Κουρκούα