Σταθμός Ομόνοια (Μετρό Αθήνας)

Ο Σταθμός Ομόνοια είναι κομβικός υπόγειος σταθμός του μετρό της Αθήνας, ο οποίος βρίσκεται κάτω από την πλατεία Ομονοίας στο κέντρο της πόλης. Είναι σταθμός ανταπόκρισης της γραμμής 1 με τη γραμμή 2. Πήρε το όνομά του από την Πλατεία Ομονοίας και την ομώνυμη γύρω περιοχή.

 Ιστορικό  
 Υπαίθριος σταθμός (1895) 
Ο πρώτος σταθμός «Ομόνοια» εγκαινιάστηκε στις 17 Μαΐου 1895, την ίδια ημέρα με τον σταθμό Μοναστηράκι, και ήταν εν μέρει υπαίθριος και εν μέρει ημιυπόγειος σταθμός, τύπου ανοικτού ορύγματος, στη διασταύρωση των οδών Λυκούργου και Αθηνάς, 100 μέτρα πριν την Πλατεία Ομονοίας (φωτογραφία του αρχικού σταθμού εδώ). Η επέκταση της γραμμής προς τα βόρεια έγινε προκειμένου να αποκτήσει σιδηροδρομικούς σταθμούς και η ίδια η Αθήνα (το σημερινό κέντρο της Αθήνας), επειδή ο σταθμός Θησείο ήταν τότε στο νότιο άκρο της πρωτεύουσας, καθώς ο αστικός ιστός τότε άρχιζε βόρεια από την Αρχαία Αγορά, από το Μοναστηράκι και μετά. Η επιλογή της κατασκευής σήραγγας στο τμήμα Μοναστηράκι - Ομόνοια έγινε προκειμένου να αποφευχθεί η διχοτόμηση του αστικού ιστού της Αθήνας και μάλιστα ήταν η πρώτη χρονολογικώς σήραγγα και παραμένει η παλαιότερη σήραγγα στο σύνολο των σημερινών 3 γραμμών του δικτύου του Μετρό της Αθήνας.

Αρχικά, όταν ξεκίνησαν οι σχετικές μελέτες, είχε υπάρξει δίλημμα αν θα έπρεπε να επεκταθεί η γραμμή προς την Πλατεία Ομονοίας ή προς την Πλατεία Κλαυθμώνος, με τον ενδιάμεσο σταθμό στο Μοναστηράκι να έχει εξ αρχής αποφασιστεί να κατασκευαστεί, ανεξαρτήτως της επιλογής του σημείου του τερματικού σταθμού. Τελικώς, αποφασίστηκε ότι η κατασκευή σταθμού στην Ομόνοια θα ήταν σωστότερη επιλογή, καθώς η Ομόνοια ήταν ήδη από τότε εμφανώς δημοφιλέστερο σημείο συνάντησης των κατοίκων της Αθήνας.

Κατασκευάστηκε ως νέος τερματικός σταθμός προς βορράν της τότε ατμοκίνητης σιδηροδρομικής γραμμής Θησείου - Πειραιά (ηλεκτροδοτήθηκε το 1904), που τελικώς εξελίχθηκε στο αρχικό τμήμα της μετέπειτα γραμμής 1 του δικτύου μετρό. Φυσικά, λόγω της παλαιότητας του γεγονότος, η κατασκευή της σήραγγας, που άρχισε να κατασκευάζεται το 1889, έγινε με την μέθοδο «cut-and-cover», δηλαδή εκσκαφή και επικάλυψη, κατά μήκος της οδού Αθηνάς, καθώς τότε δεν είχε εμφανιστεί ακόμα, σε παγκόσμια κλίμακα, η τεχνολογία που είναι σήμερα γνωστή ως μηχάνημα διάνοιξης σηράγγων (TBM, Tunnel Boring Machine). Τελικώς, η σήραγγα ολοκληρώθηκε, μαζί με την κατασκευή του πρώτου, υπαίθριου σταθμού της Ομόνοιας, καθώς και του σταθμού στο Μοναστηράκι, τον Μάιο του 1895. Ο παλαιός σταθμός της Ομόνοιας χρησιμοποιήθηκε επί 35 χρόνια και μετά (όταν εγκαινιάστηκε ο υπόγειος σταθμός το 1930) επικαλύφθηκε και από τότε χρησιμοποιείται ως αμαξοστάσιο, ενώ από πάνω του κατασκευάστηκε και ολοκληρώθηκε το 1963 το κτήριο διοίκησης της παλαιότερης εταιρείας των ΗΣΑΠ, νυν κτίριο της ΣΤΑ.ΣΥ. (Σταθερές Συγκοινωνίες).

 Υπόγειος σταθμός (1930) 

Η θέση του πρώτου σταθμού κρίθηκε ακατάλληλη για την επέκταση του δικτύου της σιδηροδρομικής γραμμής προς τα βόρεια (καθώς δεν είχε προσανατολιστεί προς τα βόρεια - βορειοανατολικά προς τέτοια κατεύθυνση για να γίνει δυνατή η συνέχιση της εκσκαφής της σήραγγας κατά μήκος της οδού 3ης Σεπτεμβρίου, αλλά προς μια κατεύθυνση προς τα βόρεια - βορειοδυτικά όπου υπήρχε ήδη, από τότε, πυκνή δόμηση κτιρίων στην Πλατεία Ομονοίας) και, για τον λόγο αυτό, τον Ιανουάριο του 1928 άρχισε να κατασκευάζεται ένας νέος, εξ ολοκλήρου υπόγειος σταθμός κάτω από την Πλατεία Ομονοίας, 100 μέτρα βορειότερα από τον αρχικό. Ο νέος σταθμός εγκαινιάστηκε από τον πρωθυπουργό Ελευθέριο Βενιζέλο στις 21 Ιουλίου 1930. Η κατασκευή του υπογείου σταθμού Ομονοίας το 1930 έγινε με εκσκαφή σε βάθος 8 μέτρων και επικάλυψη (μέθοδος «cut-and-cover») και συνοδεύτηκε με ανάπλαση της ομώνυμης πλατείας. Ο ίδιος ο σταθμός δέχτηκε τότε τα επαινετικά σχόλια του Τύπου, αλλά και του ιδίου του Βενιζέλου, για την ποιότητα κατασκευής και την πολυτέλειά του.

Ο νέος τότε σταθμός Ομονοίας κατασκευάστηκε στα αισθητικά πρότυπα των τότε σταθμών του Μετρό του Βερολίνου, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα τα πλακίδια (εδώ ειδικά πορτοκαλί χρώματος) στους τοίχους, όπως συνέβη επίσης και με τον επόμενο προς τα βόρεια σταθμό Βικτώρια. Τόσο πριν όσο και μετά την ανακαίνιση (του 2003 στην Ομόνοια και του 2004 στη Βικτώρια), τα ονόματα και των δύο αυτών σταθμών εμφανίζονται σε μεγάλες λευκές πινακίδες, οι οποίες κατασκευάστηκαν στη Γερμανία από την Emaillierwerk Gottfried Dichanz.

Ο σταθμός Ομονοίας υπήρξε μέχρι την επέκταση του δικτύου προς το σταθμό Βικτώρια, την 1 Μαρτίου 1948, ο προς βορράν τερματικός σταθμός της γραμμής. Η ιστορική ειρωνεία όμως, είναι ότι η επέκταση της σήραγγας προς τα βόρεια και η κατασκευή των σταθμών Βικτώρια και Αττική έλαβαν χώρα και σχεδόν ολοκληρώθηκαν στη δεκαετία του 1930, αλλά λόγω των μετέπειτα πολεμικών γεγονότων τα εγκαίνια αναβλήθηκαν και τελικώς έγιναν την 1 Μαρτίου 1948 για την Βικτώρια και στις 30 Ιουνίου 1949 για την Αττική.

Ο σημερινός σταθμός Ομονοίας της Γραμμής 1 είναι στη χιλιομετρική θέση 9,981 από το σταθμό Πειραιά. Η σημερινή μορφή του ανάγεται στο 2003, καθώς εκτελέστηκαν σημαντικές εργασίες αναβάθμισης του εν όψει των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας του 2004. Η αρχική μελέτη που εγκρίθηκε το 2001 προέβλεπε μια πιο σύγχρονη εκδοχή αναβάθμισης του σταθμού, με επίστρωση των τοίχων του με μάρμαρα Καβάλας, καθώς η τότε διοίκηση των τότε ΗΣΑΠ επιθυμούσε την αναβάθμισή του στα πρότυπα των σταθμών των γραμμών 2 και 3 του δικτύου του Μετρό. Μετά την επίσημη ανακοίνωση της μελέτης όμως, καθώς τότε έγινε δημόσια γνωστή, αντέδρασε έντονα τον Μάιο του 2001 η Πανελλήνια Ένωση Αρχιτεκτόνων, η οποία ζήτησε να ανακηρυχθεί ο σταθμός (όπως και αυτός στη Βικτώρια) διατηρητέο μνημείο, ενώ μάλιστα ένας μεγάλος αριθμός αρχιτεκτόνων ξεκίνησε προσφυγές κατά της μελέτης ανάπλασης, με το αίτημα της «ανάγκης διατήρησης της ιστορικής μνήμης των Αθηναίων», όπως ισχυρίστηκαν. Το αίτημα αυτό εξετάστηκε τότε από το Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων του Υπουργείου Πολιτισμού και τελικώς έγινε δεκτό, καθώς θεωρήθηκε ότι η αρχική μορφή του 1930 ήταν «αισθητικά αξιοσημείωτη» και ότι «η ιστορική μνήμη των Αθηναίων είναι πολύτιμη» (πιθανώς όμως να έγινε δεκτό και για να ξεμπλοκαριστεί εγκαίρως το έργο της ανάπλασης, καθώς μάλιστα πίεζε τότε ο χρόνος της αντίστροφης μέτρησης για τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2004).

Ως αποτέλεσμα αυτής της έγκρισης, στις 11 Δεκεμβρίου 2001 ο σταθμός της γραμμής 1 ανακηρύχθηκε διατηρητέο μνημείο από το Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων και έτσι η ανάπλαση έγινε διατηρώντας την αρχική του αρχιτεκτονική, χωρίς καμία αλλαγή από την αρχική του μορφή, με εξαίρεση την τοποθέτηση εδαφιαίου πλακόστρωτου στη θέση της παλαιότερης τσιμεντόστρωσης και την ενίσχυση του φωτισμού με νέα φωτιστικά στοιχεία, αν και διατηρήθηκαν και τα αρχικά κυκλικά φωτιστικά (πλαφονιέρες) στην οροφή. Επειδή όμως κάποια από τα αρχικά πορτοκαλί πλακίδια στους τοίχους είχαν σπάσει λόγω ηλικίας και δεν έγινε δυνατό να βρεθούν πλακίδια της ίδιας πορτοκαλί χρωματικής απόχρωσης (το εργοστάσιο στο Βερολίνο που τα είχε τότε κατασκευάσει δεν υπήρχε πλέον, ενώ μια σχετική έρευνα διεθνώς που έγινε μέσα στο 2002 δεν απέδωσε αποτέλεσμα εξεύρεσης ίδιων πλακιδίων), παρά μόνο μιας ελαφρώς διαφορετικής απόχρωσης (προς το κίτρινο και λιγότερο «αστραφτερής» υφής από την αρχική), αρκετοί τοίχοι παρουσιάζουν ετεροχρωμία.

Τα εγκαίνια της σημερινής μορφής του σταθμού έγιναν στις 19 Μαρτίου 2003. Άμεση συνέπεια αυτής της ανακήρυξης ήταν και το ότι μόλις 1 μήνα μετά, στις 15 Ιανουαρίου 2002, ανακηρύχθηκε διατηρητέο μνημείο και ο επόμενος προς τα βόρεια σταθμός, Βικτώρια, επειδή φέρει παρόμοια πλακάκια στους τοίχους, αν και σε ανοιχτό πράσινο χρώμα αντί σε πορτοκαλί. Σύντομα, επίσης, όλοι οι σταθμοί της Γραμμής 1 απέκτησαν τηλεματική και εξοπλίστηκαν με οθόνες ψηφιακών πληροφοριών για τον χρόνο αναμονής έως την άφιξη των συρμών.

 Σύγχρονος σταθμός του μετρό της Γραμμής 2 (2000) 

Στο πλαίσιο της δημιουργίας ευρύτερου δικτύου μετρό, την περίοδο 1992 - 2000, κατασκευάστηκαν τα πρώτα τμήματα δύο νέων γραμμών μετρό, της γραμμής 2 και της γραμμής 3. Η γραμμή 2 προβλέφθηκε να διέλθει από τον σταθμό της Ομονοίας της γραμμής 1, μετατρέποντάς τον σε σταθμό μετεπιβίβασης. Η σήραγγα της γραμμής 2 διέρχεται σε χαμηλότερο επίπεδο από αυτό της γραμμής 1. Το τμήμα του σταθμού της Ομόνοιας που εξυπηρετεί σήμερα τη γραμμή 2 εγκαινιάστηκε στις 28 Ιανουαρίου 2000. Βρίσκεται σε χαμηλότερο επίπεδο από τις αποβάθρες της γραμμής 1, σε μέγιστο βάθος 33 μέτρων (οι πλατφόρμες του), ενώ διαθέτει δύο πλευρικές αποβάθρες.

 Σταθμός ανταπόκρισης με αστικά λεωφορεία και τρόλεϊ 

Στάση ΑΦΕΤΗΡΙΑ
049: ΠΕΙΡΑΙΑΣ - ΟΜΟΝΟΙΑ

Στάση ΟΜΟΝΟΙΑ (Πανεπιστημίου)
031: ΓΟΥΔΙ - ΑΤΤ. ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ
054: ΠΕΡΙΣΣΟΣ - ΛΑΜΠΡΙΝΗ - ΟΜΟΝΟΙΑ
057: ΛΟΦΟΣ ΣΚΟΥΖΕ - ΟΜΟΝΟΙΑ
1: ΜΟΣΧΑΤΟ - ΚΑΛΛΙΘΕΑ - ΠΛ. ΑΤΤΙΚΗΖ
12: ΖΑΠΠΕΙΟ - ΠΕΡΙΣΤΕΡΙ
21: ΝΙΚΑΙΑ - Π. ΡΑΛΛΗ - ΟΜΟΝΟΙΑ
227: ΑΓ. ΑΡΤΕΜΙΟΣ - ΑΝΩ ΠΕΤΡΑΛΩΝΑ
400: ΣΤ. ΔΟΥΚ. ΠΛΑΚΕΝΤΙΑΣ - ΠΕΙΡΑΙΑΣ (ΝΥΧΤΕΡΙΝΗ)
500: ΚΗΦΙΣΙΑ (ΠΛ. ΠΛΑΤΑΝΟΥ) - ΠΕΙΡΑΙΑΣ (ΝΥΧΤΕΡΙΝΗ)
6: ΝΕΑ ΦΙΛΑΔΕΛΦΕΙΑ - ΚΟΣΜΑΣ ΑΙΤΩΛΟΣ - ΙΠΠΟΚΡΑΤΟΥΣ

Στάση ΟΜΟΝΟΙΑ (Σταδίου)
025: ΠΡ. ΔΑΝΙΗΛ - ΙΠΠΟΚΡΑΤΟΥΣ
026: ΒΟΤΑΝΙΚΟΣ - ΙΠΠΟΚΡΑΤΟΥΣ
057: ΛΟΦΟΣ ΣΚΟΥΖΕ - ΟΜΟΝΟΙΑ
1: ΠΛ. ΑΤΤΙΚΗΣ - ΚΑΛΛΙΘΕΑ - ΜΟΣΧΑΤΟ
12: ΠΕΡΙΣΤΕΡΙ - ΖΑΠΠΕΙΟ
227: ΑΝΩ ΠΕΤΡΑΛΩΝΑ - ΑΓ. ΑΡΤΕΜΙΟΣ
400: ΠΕΙΡΑΙΑΣ - ΣΤ. ΔΟΥΚ. ΠΛΑΚΕΝΤΙΑΣ
813: ΠΡΟΥΣΣΗΣ - ΑΒΕΡΩΦ
815: ΤΑΥΡΟΣ - ΓΟΥΔΙ
856: ΑΙΓΑΛΕΩ - ΥΜΗΤΤΟΣ - ΔΑΦΝΗ

 Δομή σταθμού 

Ο σταθμός διαθέτει οκτώ σημεία πρόσβασης και εξόδου γύρω από την Πλατεία Ομονοίας. Όλα έχουν κυλιόμενες σκάλες, ενώ υπάρχουν και κάποιοι ανελκυστήρες για ΑΜΕΑ. Συνολικά, παρέχουν πρόσβαση στο επίπεδο όπου βρίσκεται το εκδοτήριο εισιτηρίων, αλλά υπάρχει προσβασιμότητα και στα άλλα επίπεδα. Επίσης, είναι εύκολη η πρόσβαση στον σταθμό της γραμμής 1, ο οποίος διαθέτει κεντρική πλατφόρμα για την επιβίβαση των επιβατών και δύο πλευρικές πλατφόρμες για την αποβίβαση των επιβατών (μια διάταξη που είναι διεθνώς γνωστή ως «η ισπανική λύση»), καθώς και στον σταθμό της γραμμής 2, ο οποίος έχει δύο πλευρικές πλατφόρμες (αποβάθρες) που πλαισιώνουν τα δύο ρεύματα κυκλοφορίας των τρένων.

Επίπεδο
Ε0Επίπεδο οδούΕίσοδοι - ΈξοδοιΕπίπεδο
Ε-1Επίπεδο Διακίνησης ΕπιβατώνΕξυπηρέτηση πελατών, εκδοτήρια εισιτηρίων, επικύρωση εισιτηρίων.Επίπεδο
Ε-2Πλευρική αποβάθρα, οι θύρες ανοίγουν στα δεξιά του συρμού., εξωτερικό και ανταπόκριση με Γραμμή 1 προς Πειραιά (Μοναστηράκι) ←Κεντρική αποβάθρα, οι θύρες ανοίγουν στα αριστερά του συρμού.Γραμμή 2 προς Κηφισιά (Βικτώρια) →Πλευρική αποβάθρα, οι θύρες ανοίγουν στα δεξιά του συρμού., εξωτερικό και ανταπόκριση με Επίπεδο
Ε-3Προς:Ανθούπολη/Ελληνικό, Πειραιάς/Κηφισιά, Έξοδοι.Επίπεδο
Ε-4Πλευρική αποβάθρα, οι θύρες ανοίγουν στα δεξιά του συρμού.Γραμμή 3 προς Ανθούπολη (Μεταξουργείο) ←Γραμμή 4 προς Ελληνικό (Πανεπιστήμιο) →Πλευρική αποβάθρα, οι θύρες ανοίγουν στα δεξιά του συρμού.

Ομονοια
Ομονοια
Ομονοια
Ομονοια