Σεφαραδίτες

Σεφαραδίτες (εβραϊκά: יְהוּדֵי סְפָרַד‎, εκλατινισμένα: Yehudei Sfarad, μετάφραση: «Εβραίοι της Ιβηρίας»· λαντίνο: djudios sefaradis), Σεφαρδίτες, Σεφάρδοι ή Σεφαρντίμ αποκαλούνται τα μέλη της εβραϊκής υποομάδας που ιστορικά κατοικούσε στην Ιβηρική Χερσόνησο, οργανωμένη σε συμπαγείς κοινότητες στις περιοχές της Ισπανίας και της Πορτογαλίας. Ο όρος «Σεφαραδίτης» προέρχεται από την εβραϊκή λέξη «Σεφαράδ», η οποία υποδήλωνε την Ιβηρία. Αυτές οι κοινότητες άνθισαν για αιώνες εκεί έως ότου εκδιώχθηκαν στα τέλη του 15ου αιώνα. Με την πάροδο του χρόνου, ο όρος «Σεφαραδίτης» απέκτησε ένα ευρύτερο νόημα, ειδικότερα στη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική, καλύπτοντας όλους τους Εβραίους που υιοθέτησαν τις σεφαραδίτικες θρησκευτικές, νομικές και πολιτισμικές παραδόσεις, συχνά υπό την επιρροή των εξορίστων. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι Ασκεναζίτες που αφομοιώθηκαν σε κοινότητες Σεφαραδιτών, περιλαμβάνονται επίσης υπό αυτόν τον όρο. Σήμερα, οι Σεφαραδίτες αποτελούν σημαντικό τμήμα της εβραϊκής διασποράς, με το μεγαλύτερο ποσοστό να ζει εντός των ορίων του κράτους του Ισραήλ, ενώ έχουν επιβιώσει, σε μικρές ή μεγάλες ποσότητες, κοινότητες στις χώρες που αποτελούσαν κάποτε μέρος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. 

Η παλαιότερη τεκμηριωμένη παρουσία Εβραίων στην Ιβηρική Χερσόνησο χρονολογείται από την ρωμαϊκή περίοδο, αρχίζοντας από τους πρώτους αιώνες μ.Χ. Μετά την καταπίεση υπό το Εθνικό και αργότερα Χριστιανικό Βασίλειο των Βησιγότθων, οι εβραϊκές κοινότητες γνώρισαν μακρόχρονη ακμή υπό την ισλαμική κυριαρχία στην Αλ-Άνταλους μετά την κατάκτηση των Ομεϋαδών (711–724). Αυτή η χρυσή περίοδος διακόπηκε μετά την βασιλεία των ριζοσπαστικών δυναστειών των Αλμοραβιδών και Αλμοχαδών, καθώς και κατά τη διάρκεια της Ρεκονκίστα. Το 1391, αντιεβραϊκές ταραχές στην Καστίλη και την Αραγωνία οδήγησαν σε σφαγές και μαζικούς εξαναγκαστικούς εκχριστιανισμούς. Το 1492, το Διάταγμα της Αλάμπρα από τους Καθολικούς Μονάρχες εξόρισε τους Εβραίους από την Ισπανία, και το 1496, ο βασιλιάς Εμμανουήλ Α’ της Πορτογαλίας εξέδωσε παρόμοιο διάταγμα. Αυτά τα γεγονότα οδήγησαν σε εκτελέσεις, θρησκευτικές μεταστροφές και μεταναστεύσεις. Οι Σεφαραδίτες διασκορπίστηκαν σε πολλά μέρη, με τους περισσότερους να βρίσκουν καταφύγιο στην οθωμανική επικράτεια, εγκαθιστάμενοι σε κέντρα όπως η Κωνσταντινούπολη, η Θεσσαλονίκη και η Σμύρνη. Άλλη μετέβησαν σε κέντρα της Βόρειας Αφρικής όπως η Φεζ, το Αλγέρι και η Τύνιδα, σε ιταλικά λιμάνια όπως η Βενετία και το Λιβόρνο, και σε άλλες περιοχές των Βαλκανίων, του Λεβάντε (ιδιαίτερα στο Σαφέντ) και των Κάτω Χωρών (ιδιαίτερα στο Άμστερνταμ). Μικρότερες κοινότητες εμφανίστηκαν στην Γαλλία, στην Αγγλία και στην Αμερικανική Ήπειρο, όπου οι Σεφαραδίτες έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στο εμπόριο και την διπλωματία

Ιστορικά, οι καθομιλούμενες διάλεκτοι των Σεφαραδιτών και των απογόνων τους ήταν παραλλαγές είτε της ισπανικής, είτε της πορτογαλικής, είτε της καταλανικής, αν και είχαν επίσης προσαρμοστεί και σε άλλες γλώσσες, ανάλογα την περιοχή όπου κατοικούσαν. Οι μορφές της ισπανικής που μιλούσαν οι διαφορετικές σεφαραδίτικες κοινότητες σχετίζονται με τη περίοδο της αναχώρησής τους από την Ιβηρική Χερσόνησο και με το καθεστώς αναφοράς της εποχής ως Νεοχριστιανοί ή Εβραίοι. Η Ισπανοεβραϊκή και η Ισπανοπορτογαλική, διεθνώς γνωστές ως Λαντίνο, αποτελούν ρομανικές γλώσσες που προέρχονται από την Μεσαιωνική ισπανική και Μεσαιωνική πορτογαλική αντίστοιχα, οι οποίες ομιλούνταν από τους Σεφαραδίτες που εγκαταστάθηκαν στην Ανατολική Μεσόγειο μετά την εξορία τους από την Ισπανία το 1492. Οι Σεφαραδίτες της Βόρειας Αφρικής ομιλούσαν την χακετία (γνωστή επίσης ως «τετουάνι» στην Αλγερία), μια αραβική παραλλαγή της Ισπανοεβραϊκής.

Το 2015, πάνω από πέντε αιώνες μετά την εξορία, τόσο η Ισπανία όσο και η Πορτογαλία θέσπισαν νόμους που επέτρεπαν στους Σεφαραδίτες που μπορούσαν να αποδείξουν τις προγονικές τους ρίζες σε αυτές τις χώρες, να υποβάλουν αίτηση για υπηκοότητα. O ισπανικός νόμος για αυτό το θέμα έληξε το 2019, λόγω της πανδημίας του Κορονοϊού, προκειμένου να τελειώσει η κατάθεση εκκρεμών εγγράφων και η υπογραφή αργοπορημένων δηλώσεων ενώπιων συμβολαιογράφου. Στην περίπτωση της Πορτογαλίας, ο νόμος περί ιθαγένειας τροποποιήθηκε το 2022 με πολύ αυστηρές απαιτήσεις για νέους Σεφαραδίτες αιτούντες, ουσιαστικά καταργώντας την δυνατότητα επιτυχούς αίτησης χωρίς αποδεικτικά στοιχεία προσωπικής οικογενειακής σύνδεσης με την εν λόγω χώρα, κάποια από τα οποία περιλάμβαναν προηγούμενη ή μόνιμη διαμονή, ή ιδιοκτησία κληρονομημένης περιουσίας ή συμφερόντων σε πορτογαλικό έδαφος.

Ετυμολογία της λέξης
Η ονομασία αυτή προέρχεται από τη λέξη Σεφεράδ, που αποτελεί την παλιά βιβλική ονομασία της εβραϊκής γλώσσας για την Ισπανία. Μιλούσαν τη Λαντίνο, μια διάλεκτο Καστιλλιάνικων ισπανικών με πολλά εβραϊκά στοιχεία.M. Molho, Historie des Israelites de Castoria, Θεσσαλονίκη, 1938 σσ. 23-24

Η Οθωμανική πολιτική
μικρογραφία|Δύο Εβραίοι της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας· ο αριστερά αναγράφεται ως γιατρός. Σχέδιο του Φλαμανδού ζωγράφου Λάμπερτ ντε Φος στο Βιβλίο των Τουρκικών Ενδυμασιών (1574). Κρατική και Πανεπιστημιακή Βιβλιοθήκη της Βρέμης.Έτσι ονομάζονται οι Εβραίοι που κατάγονται από την Ιβηρική Χερσόνησο, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων που εκδιώχτηκαν από την Ισπανία κατόπιν εντολής των Καθολικών μοναρχών Φερδινάνδου και Ισαβέλλας (όπως καταγράφεται στο διάταγμα της Αλάμπρας το 1492) και από την Πορτογαλία κατόπιν εντολής του Βασιλιά Μανιουέλ το 1497.

Η Οθωμανική Αυτοκρατορία ακολουθεί εκείνη την περίοδο μια ιδιαίτερα φιλοεβραϊκή πολιτική και παροτρύνει την εγκατάσταση στο εσωτερικό των διωγμένων μαζικά όχι μόνο από την Ισπανία και την Πορτογαλία αλλά και από τη Σικελία και την Απουλία της Ιταλίας. Αποβλέπει με αυτόν τον τρόπο στην τόνωση του εμπορίου, που τόσο καλά ήξεραν οι Εβραίοι.

Οι Σεφαραδίτες εγκαταστάθηκαν στην τότε Οθωμανική Αυτοκρατορία (κυρίως στη Θεσσαλονίκη) και σε άλλα μέρη του κόσμου τον 15ο αιώνα μετά από το διωγμό τους από την Ισπανία.

Ο σεφαραδιτικός Ιουδαϊσμός έχει να επιδείξει χαρακτηριστικές ιδιαιτερότητες.
 Υποσημειώσεις 

 Βλέπε επίσης 
 Ιστορία των Εβραίων στην Ελλάδα
 Πογκρόμ

Πηγές
ιστολ. Καθημερινή «ΕΠΤΑ ΗΜΕΡΕΣ»Η εβραϊκή παρουσία στην Ελλάδα
Χρυσοχοΐδης Ηλίας, "Aπό τη Σαλονίκη στη Θεσσαλονίκη: η άγνωστη µαρτυρία του Ζακ Αµπραβανέλ", Το ΒΗΜΑ, 31 Οκτωβρίου 2021, 46-47 ("Νέες Εποχές", 6-7).

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

Η ιστορία των Εβραίων στην Καστοριά

Κατηγορία:Εβραίοι
Κατηγορία:Εβραϊκή ιστορία
Κατηγορία:Πληθυσμιακές ομάδες της Ελλάδας

Κατηγορία:Κοινωνία της Ισπανίας
Κατηγορία:Κοινωνία της Πορτογαλίας
Σεφαρδίτες
Κατηγορία:Ιστορία των Εβραίων στην Ελλάδα