Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας

Η Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας είναι μία από τις περιφέρειες της Ελλάδας. Διοικητικά αποτελεί δευτεροβάθμιο οργανισμό τοπικής αυτοδιοίκησης και γεωγραφικά καλύπτει το δυτικό κομμάτι της Μακεδονίας. Καταλαμβάνει έκταση 9.451 τ.χλμ. και ο μόνιμος πληθυσμός της ανέρχεται σε 254.595 κατοίκους, σύμφωνα με την απογραφή του 2021 από την ΕΛ.ΣΤΑΤ.. Μεγαλύτερη πόλη και πρωτεύουσά της είναι η Κοζάνη. Επίσης, συχνά χαρακτηρίζεται ως η «ενεργειακή καρδιά» της Ελλάδας, αφού στο έδαφός της παράγονται περίπου τα 2/3 της ηλεκτρικής ενέργειας όλης της χώρας.

Η περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας συγκροτείται από τις Περιφερειακές Ενότητες Γρεβενών, Καστοριάς, Κοζάνης και Φλώρινας.

 Γεωγραφία 
Η Δυτική Μακεδονία είναι περιφέρεια κυρίως ορεινή και είναι η μοναδική περιφέρεια της Ελλάδας που δεν βρέχεται από θάλασσα. Η νοτιοανατολική διεύθυνση των ορίων της περιοχής οφείλεται στη κύρια διεύθυνση του ορεινού συγκροτήματος της Πίνδου. Τα όρη Γράμμος, Σμόλικας και Τύμφη στα δυτικά όρια της περιφέρειας, σχηματίζουν την πρώτη σειρά βουνών που χωρίζουν γεωγραφικά της περιφέρεια από την Ήπειρο. Στο μέσο της περιφέρειας με κατεύθυνση πάλι νοτιοανατολικά, το ορεινό συγκρότημα του Βαρνούντα με τα όρη Βέρνο, Άσκιο και Βούρινος αποτελούν την άλλη σειρά ορεινών όγκων. Τα δυτικά όρια της περιφέρειας, καθορίζονται από τα όρη του Βόρα και του Βέρμιου, που την χωρίζουν γεωγραφικά από την Κεντρική Μακεδονία. Στα νότια, τα Χάσια και τα Πιέρια, με κατεύθυνση αυτή τη φορά νοτιοδυτική, χωρίζουν την περιφέρεια από την Θεσσαλία.Γεώργιος Α. Μέγας, Γεωγραφία της Ελλάδας, Γ' Γυμνασίου , εκδ. Οργανισμός Εκδόσεων Διδακτικών Βιβλίων, Αθήνα 1967, σσ. 104-105

Μεταξύ των ορεινών συγκροτημάτων, παρεμβάλλονται ψηλά λεκανοπέδια. Ξεκινώντας από τα δυτικά, μεταξύ της σειράς των ορέων της Πίνδου και του Βαρνούντα, έχουμε τη λεκάνη της Βρυγηίδας (ή Πρεσπών), όπου και οι Λίμνες Πρέσπες, νοτιότερα την λεκάνη της Ορεστίδας, όπου η λίμνη της Καστοριάς, και η λεκάνη του Άνω Αλιάκμονα, με την τεχνητή λίμνη του Ιλαρίωνα. Στην δεύτερη σειρά έχουμε την λεκάνη της Πελαγονίας (ή Μοναστηρίου), το μεγαλύτερο μέρος της οποίας ανήκει στην ομώνυμη επαρχία της Δημοκρατίας της Βόρειας Μακεδονίας, την λεκάνη της Εορδαίας (ή Πτολεμαΐδας), με τις λίμνες Βεγορίτιδα και Χεμαδίτιδα, και το λεκανοπέδιο της Κοζάνης (ή Ελιμείας), με την τεχνητή λίμνη Πολυφύτου. Κύριος ποταμός της περιοχής είναι ο Αλιάκμονας με τους παραποτάμους του, η διαδρομή του οποίου έχει μεταβληθεί σε βάθος χιλιάδων χρόνων, ανοίγοντας διόδους προς το Αιγαίο Πέλαγος. Κατά μήκος του ποταμού υπάρχουν στενά φαράγγια ενώ μεταξύ των βουνών υπάρχουν στενές διαβάσεις που διευκολύνουν την συγκοινωνία.

 Κλίμα 
Είναι γνωστό ότι κατά τα τελευταία 2.000.000 χρόνια το κλίμα της περιοχής γνώρισε τεράστιες μεταβολές. Οι παγετώνες που σκέπασαν μεγάλο μέρος της Γης με τέσσερα διαδοχικά κύματα δεν άφησαν ανεπηρέαστη και τη Μακεδονία. Στα βουνά της δυτικής Μακεδονίας σχηματίστηκαν μικροί παγετώνες. Οι σημερινές αλπικές λιμνούλες και οι λιθώνες (μορένες) που υπάρχουν στα βουνά είναι αποτέλεσμα της "δράσης" αυτών των παγετώνων, ενώ ποταμοί από πάγο κατέβηκαν και κατέκλυσαν, επίσης, τις κοιλάδες. Στον άνω ρου του Αλιάκμονα και στα υψώματα του Πενταλόφου Κοζάνης τα ίχνη αυτών των παγετώνων είναι εμφανή.

Το κλίμα της περιοχής διαφέρει από τα υπόλοιπα σημεία της Ελλάδας λόγω του υψομέτρου των βουνών και της μορφολογίας του εδάφους με συχνά λεκανοπέδια. Το κλίμα της περιοχής χαρακτηρίζεται εύκρατο, με βαρείς χειμώνες και ήπια καλοκαίρια, σε αντίθεση με το μεσογειακό κλίμα παραθαλάσσιων περιοχών της χώρας. Επειδή τα οροπέδια της έχουν κατεύθυνση νοτιοανατολική και δεν παρεμβάλλονται βουνά μεταξύ αυτών, οι βόρειοι άνεμοι που επικρατούν, κρατούν χαμηλά την θερμοκρασία και δημιουργούν τις προϋποθέσεις για αρκετές χιονοπτώσεις τους χειμερινούς μήνες. Παρόλο που η περιφέρεια της Δυτικής Μακεδονίας ανήκει στο ανατολικό ηπειρωτικό τμήμα της χώρας που χαρακτηρίζεται από λιγότερες βροχοπτώσεις σε σχέση με το αντίστοιχο δυτικό, το κλίμα χαρακτηρίζεται πιο υγρό γεγονός που οφείλεται στο συνδυασμό του ορεινού της τοπίου και των λιμνών.

 Περιβάλλον 
Η δυτική Μακεδονία, όπως άλλωστε και ολόκληρη η Βαλκανική χερσόνησος, βρίσκονταν αρχικά στο βυθό μιας τεράστιας προϊστορικής θάλασσας, που οι επιστήμονες της έχουν δώσει το συμβολικό όνομα Τηθύς. Η "ανάδειξή" της σε ξηρά άρχισε περίπου πριν από 30.000.000 χρόνια, στην αρχή της γεωλογικής περιόδου που ονομάζεται Μειόκαινο.

Οι βασικές γεωλογικές ζώνες στην περιοχή είναι οι εξής:

Στους νομούς Φλώρινας και Κοζάνης υπάρχουν κρυσταλλικές μάργες.
Τους νομούς Καστοριάς και Γρεβενών, που τους διασχίζει η λεγόμενη Ζώνη Κεντρικής Πελοποννήσου.

Ενδιαφέρον γεωλογικό στοιχείο της περιοχής είναι τα λιγνιτοφόρα κοιτάσματα στις λεκάνες Κοζάνης-Πτολεμαΐδας, Βεγόρων, κ.α., από τα οποία τροφοδοτούνται αρκετά θερμοηλεκτρικά εργοστάσια.

Οι δασώδεις εκτάσεις της περιφέρειας καλύπτουν κυρίως τα όρη στα δυτικά και νότια τμήματα της περιφέρειας, καθώς και στα δυτικά όρια της με τα όρη του Βόρα και του Βερμίου. Στα δάση της κυριαρχούν φυλλοβόλα δένδρα όπως καστανιές, οξυές και δρύες, ενώ από τα αειθαλή συναντούμε κυρίως πεύκα και έλατα.Γεώργιος Α. Μέγας, Γεωγραφία της Ελλάδας, Γ' Γυμνασίου , εκδ. Οργανισμός Εκδόσεων Διδακτικών Βιβλίων, Αθήνα 1967, σσ. 107

 Οικονομία
Η δυτική Μακεδονία ως τον 20ό αι. βάσισε την ευημερία των κατοίκων της στο εμπόριο, τις μεταφορές και τη βιοτεχνία. Σήμερα είναι ανερχόμενη δύναμη στον χειμερινό τουρισμό, ενώ παράλληλα αποτελεί και την "κινητήρια δύναμη" της Ελλάδας, αφού παράγει το μεγαλύτερο ποσοστό ηλεκτρικής ενέργειας.

Διοικητική διαίρεση

Η περιφέρεια διαιρείται σε τέσσερις περιφερειακές ενότητες, οι οποίες ταυτίζονται απολύτως με τους αντίστοιχους νομούς και στις οποίες υπάγονται δώδεκα πρωτοβάθμιοι δήμοι :
 Περιφερειακή ενότηταΔήμοςΈκτ.Πληθ.Έδρα ΚοζάνηςΚοζάνης1.071,367.224ΚοζάνηΕορδαίας708,842.515ΠτολεμαΐδαΒοΐου1.007,614.947ΣιάτισταΣερβίων728,29.467ΣέρβιαΒελβεντού126,5163.057Βελβεντό ΓρεβενώνΔεσκάτης431,65.155ΔεσκάτηΓρεβενών1.85921.421Γρεβενά ΚαστοριάςΆργους Ορεστικού340,710.685Άργος ΟρεστικόΝεστορίου616,12.149ΝεστόριοΚαστοριάς 763,333.095Καστοριά ΦλώριναςΠρεσπών515,51.211ΛαιμόςΦλώρινας819,729.500ΦλώριναΑμυνταίου589,414.169Αμύνταιο

 Διατελέσαντες περιφερειάρχες 
 Γενικοί γραμματείς (διορισμένοι)
Το 1987 πρώτος διορισμένος γενικός γραμματέας της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας ήταν ο Ευριπίδης Καφαντάρης.
Γενικός Γραμματέας ΠεριφέρειαςΑπόΈωςΣημειώσειςΝικόλαος Γκαντώνας 1971 1972Γενικός γραμματέας Κεντρικής & Δυτικής Μακεδονίας, διορισμένος από τη χούνταΕυριπίδης Καφαντάρης 3 Ιουλίου 1987 26 Ιουνίου 1989  Ευγένιος Χαϊτίδης 3 Αυγούστου 1989 19 Φεβρουαρίου 1990 Αλέξανδρος Βραδής 21 Φεβρουαρίου 1990 19 Φεβρουαρίου 1991 Ιωάννης Καψοκόλης 9 Μαΐου 1991 10 Απριλίου 1992Φώτης Γκούπας10 Απριλίου 1992 13 Οκτωβρίου 1993Στυλιανός Τσιτσιμελής13 Οκτωβρίου 1993 16 Οκτωβρίου 1996Ιωάννης Κίτης17 Οκτωβρίου 19967 Ιανουαρίου 1998Δημήτρης Καλουδιώτης7 Ιανουαρίου 1998 24 Μαΐου 2000Ηλίας Λιακόπουλος 25 Μαΐου 200010 Ιανουαρίου 2002Παύλος Παπαδόπουλος25 Ιανουαρίου 20021 Σεπτεμβρίου 2003 Δημήτριος Σκαμνάκης5 Σεπτεμβρίου 20032 Απριλίου 2004Δημήτριος Πανοζάχος2 Απριλίου 200429 Οκτωβρίου 2009Δήμητρα Γεωργακοπούλου - Μπάστα16 Δεκεμβρίου 2009 31 Δεκεμβρίου 2010

 Περιφερειάρχες (αιρετοί) 

ΠεριφερειάρχηςΑπόΈωςΕκλογή/έςΣημειώσειςΓεώργιος Δακής1 Ιανουαρίου 201131 Αυγούστου 20142010Πρώτος εκλεγμένος περιφερειάρχης. Θεόδωρος Καρυπίδης1 Σεπτεμβρίου 201431 Αυγούστου 20192014 Γιώργος Κασαπίδης1 Σεπτεμβρίου 201931 Δεκεμβρίου 20232019Γιώργος Αμανατίδης
(1966-) 1 Ιανουαρίου 2024Σημερινός2023

Περιφερειακές εκλογές

 2023 
Ο ανεξάρτητος υποψήφιος και χωρίς κομματική στήριξη της υποψηφιότητάς του, Γιώργος Αμανατίδης, αναδείχθηκε νικητής στις περιφερειακές εκλογές του 2023. Η ανακοίνωση της υποψηφιότητάς του για την περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας, τον Ιούλιο του 2023, αποτέλεσε τον λόγο διαγραφής του από το κυβερνών κόμμα της Νέας Δημοκρατίας, καθότι το κόμμα του οποίου ήταν στέλεχος είχε επιλέξει να στηρίξει στις επικείμενες εκλογές τον τότε εν ενεργεία περιφερειάρχη, από το 2019 έως το 2023, Γιώργο Κασαπίδη. Παραταύτα, ο Γιώργος Αμανατίδης ήταν τελικά αυτός που επικράτησε, τόσο στον πρώτο όσο και στον δεύτερο γύρο των εκλογών, έναντι του Γιώργου Κασαπίδη, ο οποίος κατέλαβε τη δεύτερη θέση. Στον πρώτο γύρο των περιφερειακών εκλογών του 2023, στις 8 Οκτωβρίου, από τους 347.150 εγγραμμένους ψήφισαν 175.676 (συμμετοχή 50,61%), ενώ στον δεύτερο γύρο, στις 15 Οκτωβρίου, ψήφισαν 117.312 (συμμετοχή 33,79%).
Υποψήφιος ΠεριφερειάρχηςΣυνδυασμόςΚόμμα Στήριξης%
1ου γύρουΨήφοι
1ου γύρου%
2ου γύρουΨήφοι
2ου γύρουΣύνολο εδρώνΓιώργος ΑμανατίδηςΣυμμαχία για την Ανάπτυξη-35,6059.65356,7862.44521Γιώργος ΚασαπίδηςΠορεία Δημιουργίας - Με πίστη στις ανθρώπινες αξίεςΝέα Δημοκρατία34,2257.34143,2247.5358Γεωργία ΖεμπιλιάδουΕλπίδαΑνεξάρτητοι + ΣΥΡΙΖΑ + ΠΑΣΟΚ - Κίνημα Αλλαγής21,4835.9955Νόντας ΣτολτίδηςΛαϊκή Συσπείρωση Δυτικής ΜακεδονίαςΚΚΕ6,1710.3311Στέφανος ΠράσσοςΑριστερή Συμπόρευση για την Ανατροπή στη Δυτική ΜακεδονίαΑΝΤΑΡΣΥΑ2,524.2230

 2019 
Ο Γιώργος Κασαπίδης εξελέγη περιφερειάρχης στον 1ο γύρο των περιφερειακών εκλογών του 2019, στις 26 Μαΐου, με ποσοστό 52,13% των ψήφων.

+ Υποψήφιος ΠεριφερειάρχηςΣυνδυασμόςΚόμμα Στήριξης%1ου γύρουΨήφοι 1ου γύρουΣύνολο εδρώνΓιώργος ΚασαπίδηςΑλλάζουμε πορεία . Με πίστη στις ανθρώπινες αξίεςΝέα Δημοκρατία52,13%94.11121 Θεόδωρος ΚαρυπίδηςΑνατροπή - ΔημιουργίαΣΥΡΙΖΑΝέα Ελληνική Ορμή24,24%43.75010Γεωργία ΖεμπιλιάδουΕλπίδαΚίνημα Αλλαγής15,2527.5376Θανάσης ΧαστάςΛαϊκή Συσπείρωση Δυτικής ΜακεδονίαςΚΚΕ4,818.6852 Χρήστος ΣαββουλίδηςΕλληνική Αυγή για την Δυτική Μακεδονία Χρυσή Αυγή2,083.7631 Στέφανος ΠράσοςΑριστερή Συμπόρευση για την ανατροπή στη Δυτική Μακεδονία ΑΝΤΑΡΣΥΑΛαϊκή Ενότητα1,492.6991

2014
Ο Θεόδωρος Καρυπίδης κέρδισε στις περιφερειακές εκλογές τον απερχόμενο Γεώργιο Δακή με 59% έναντι 41% για τον αντίπαλό του.

+ Υποψήφιος / Συνδυασμός / Κόμμα%1ου γύρουΨήφοι 1ου γύρου%2ου γύρουΨήφοι 2ου γύρουΣύνολο εδρών Θεόδωρος Καρυπίδης / ΑΝΑΤΡΟΠΗ - ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ / -29,13%55.50059,01%101.56625Γεώργιος Δακής / ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΔΥΤΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ / ΝΔ35,61%67.85940,99%70.5459Θέμης Μουμουλίδης / ΑΛΛΑΖΟΥΜΕ ΕΠΟΧΗ / ΣΥΡΙΖΑ11,05%21.0542Γεωργία Ζεμπιλιάδου / ΕΛΠΙΔΑ / ΔΗΜΑΡ10,80%20.5732   Γιάννης Βήττας / ΛΑΪΚΗ ΣΥΣΠΕΙΡΩΣΗ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ / ΚΚΕ6,89%13.1342Νικόλαος Κουρκούτας / ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΥΓΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΔΥΤΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ / Χρυσή Αυγή4,71%8.9821Στέφανος Πράσσος / ΑΡΙΣΤΕΡΗ ΣΥΜΠΟΡΕΥΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΤΡΟΠΗ ΣΤΗ ΔΥΤΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ / ΑΝΤΑΡΣΥΑ1,81%3.4430

2010
Οι πρώτες περιφερειακές εκλογές διεξήχθησαν στις 7/14 Νοεμβρίου 2010. Βασικοί διεκδικητές ήταν δύο αιρετοί της υπό κατάργηση Νομαρχίας Κοζάνης, ο νομάρχης Γεώργιος Δακής και ο σύμβουλος Ιωάννης Παπαϊορδανίδης. Τα αναλυτικά αποτελέσματα είχαν ως εξής:

Εγγεγραμμένοι: 355.876Α' γύρος: Ψήφισαν 209.951 (59,00%). Επ' αυτών έγκυρα 192.831 (91,85%), άκυρα 10.523 (5,01%), λευκά 6.597 (3,14%)Β' γύρος: Ψήφισαν 167.247 (47,00%). Επ'αυτών έγκυρα 152.891 (91,42%), άκυρα 6.651 (3,98%), λευκά 7.705 (4,61%)
ΠαράταξηΣτήριξηα΄ γύροςβ΄ γύροςΈδρεςΨήφοι%Ψήφοι%Γεώργιος Δακής - Συμμαχία Των ΠολιτώνΝΔ89.27346,3079.21651,8131Ιωάννης Παπαϊορδανίδης - Αρχη...Ζουμε ΜαζίΠΑΣΟΚ74.05038,4073.67548,1916Αντώνης Τσάκωνας - Λαϊκή Συσπείρωση Δυτικής ΜακεδονίαςΚΚΕ15.8518,222Αντώνης Κύρινας - Εναλλακτική Δράση Για Τη Δυτική ΜακεδονίαΣΥΡΙΖΑ, Οικ-Πρ6.2833,261Παύλος Αλτίνης - Συνδυασμός Παύλου Χρ. ΑλτίνηΛΑΟΣ4.6192,401Σπύρος Κωνσταντινίδης - Αντικαπιταλιστική ΑνατροπήΑΝΤΑΡΣΥΑ2.7551,430Πηγή: Αποτελέσματα Περιφερειακών & Δημοτικών Εκλογών 2010, ιστοχώρος Υπουργείου Εσωτερικών

Παλαιότερες μορφές
Η σημερινή διοικητική μορφή και διαίρεση της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας καθιερώθηκε το 2011, κατ' εφαρμογή των σχετικών διατάξεων του προγράμματος Καλλικράτης.

Για την παλαιότερη διοικητική διαίρεση που είχε καθιερωθεί με το σχέδιο Καποδίστριας, βλ. τα εξής άρθρα:
 Διοικητική διαίρεση Νομού Γρεβενών (1999-2010)
 Διοικητική διαίρεση Νομού Καστοριάς (1999-2010)
 Διοικητική διαίρεση Νομού Κοζάνης (1999-2010)
 Διοικητική διαίρεση νομού Φλώρινας (1999-2010)

 Παραπομπές

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

 ypes.gr Διοικητική διάρθρωση