Φαύστα

Η Φλαβία Μaξίμα Φαύστα Αυγούστα, λατιν.: Fausta Maxima Flavia (289 - 326) ήταν Ρωμαία αυτοκράτειρα, κόρη του Ρωμαίου Μαξιμιανού Αυτοκράτορα της Δύσης. Επίσης ήταν σύζυγος του Κωνσταντίνου Α΄ του Μεγάλου, Αυτοκράτορα της Δύσης και μετά των Ρωμαίων. Γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Ρώμη, αλλά η χρονολογία γέννησής της έχει προκαλέσει πολλές συζητήσεις μεταξύ των ερευνητών. Τα τελευταία χρόνια έχει επικρατήσει η άποψη ότι γεννήθηκε το 289 ή το 290 μ.Χ. Δεν είναι πια τόσο αποδεκτό ότι η Φαύστα γεννήθηκε μεταξύ των ετών 293-298, που θα σήμαινε ότι όταν παντρεύτηκε τον Κωνσταντίνο Α΄ ήταν περίπου 9-14 ετών. Τα πρώτα 10 χρόνια τού γάμου της η Φαύστα παρέμεινε άτεκνη, χωρίς όμως να μειωθεί το κύρος της στην Αυλή ή να χάσει την εύνοια τού συζύγου της, κάτι που εξηγείται εύκολα, αν είχε παντρευτεί σε παιδική ηλικία.

 Η ζωή της με τον Κωνσταντίνο Α΄ 
Η Φαύστα παντρεύτηκε τον Κωνσταντίνο Α΄ τον Μεγάλο το 307 μ.Χ. στους Τρεβήρους (σημερινή πόλη Τριρ της Γερμανίας), όταν εκείνη ήταν 17 ή 18 χρονών (σύμφωνα με την επικρατούσα άποψη των ιστορικών, βλ. παραπάνω) και εκείνος καίσαρας της Δύσης (Γαλατία & Βρετανία). Παρ´όλο που ούτε τη χρονολογία γέννησης του Κωνσταντίνου Α΄ ξέρουμε, είναι βέβαιο ότι εκείνος ήταν μεγαλύτερός της κατά 15 χρόνια ή ακόμη περισσότερο. Ο γάμος του Κωνσταντίνου Α΄ και της Φαύστας είχε κίνητρα πολιτικά, καθώς επισφράγισε τη συμφωνία ανακωχής ανάμεσα στον Μαξιμιανό και τον Κωνσταντίνο Α΄. Μάλιστα, σε ένδειξη καλής θέλησης, ο Κωνσταντίνος Α΄ απομάκρυνε την παλλακίδα του Μινερβίνη (κατ' άλλους νόμιμη 1η σύζυγό του), με την οποία είχε αποκτήσει το 299 έναν γιο, τον Κρίσπο.

Αν και ο γάμος τελέστηκε για λόγους πολιτικούς και παρά τη διαφορά ηλικίας, ανάμεσα στο νέο ζευγάρι πρέπει να υπήρχαν συναισθήματα αμοιβαίας τρυφερότητας και εκτίμησης. Άλλωστε, ήταν ο ένας αντάξιος του άλλου: ο Κωνσταντίνος Α΄ είχε ήδη αποκτήσει μεγάλη φήμη για τις στρατιωτικές του ικανότητες και την πολιτική του οξυδέρκεια, ενώ διέθετε αναμφισβήτητα επιβλητική εμφάνιση. Η Φαύστα ήταν μία πραγματική καλλονή, ευφυέστατη και υπέρμετρα φιλόδοξη. Έτσι, ο πρώτος καιρός τού συζυγικού τους βίου ήταν ευτυχισμένος.

Το αντρόγυνο απέκτησε τρεις γιους, τους μετέπειτα Αυτοκράτορες Κωνσταντίνο Β΄ γεννημένο στις 7 Αυγούστου 316, Κωνστάντιο Β΄ που γεννήθηκε στις 7 Αυγούστου 317, και τον Κώνστα γεννημένο το 320 ή το 323, και δύο κόρες: την Κωνσταντίνα και την Ελένη. Αγνοούμε τις χρονολογίες γέννησης των δύο θυγατέρων του αυτοκρατορικού ζευγαριού, το μόνο που ξέρουμε είναι ότι η Κωνσταντίνα ήταν η μεγαλύτερη από τα υπόλοιπα παιδιά. Οι τρεις γιοι τους έλαβαν αργότερα τους τίτλους του Καίσαρα: την 1 Μαρτίου 317 ο Κωνσταντίνος Β΄ (δηλαδή μόλις 7 μηνών βρέφος), στις 8 Νοεμβρίου 324 ο Κωνστάντιος Β΄ (τότε ήταν 6 χρονών) και στις 25 Δεκεμβρίου 333 ο Κώνστας (σε ηλικία περίπου 10 χρόνων). Η άποψη του Ζωσιμά, ιστορικού του 6ου αι., ότι και οι τρεις γιοι του Κωνσταντίνου Α΄ γεννήθηκαν από άλλη γυναίκα και όχι από τη Φαύστα, είναι οπωσδήποτε λανθασμένη.

Ως σύζυγος του Αυτοκράτορα, η Φαύστα είχε τον τίτλο της ευγενούς γυναικός (nobilissima femina), ενώ λίγο μετά τη νίκη του εναντίον τού αντιπάλου του Λικινίου Αυτοκράτορα της Δύσης, το 324 μ.Χ., ο Κωνσταντίνος Α΄ τής απένειμε τον τίτλο της Αυγούστας.
Δύο γεγονότα, σε συνδυασμό με τις φιλοδοξίες τής Φαύστας και την επιθυμία του Κωνσταντίνου Α΄ να καταστεί μονοκράτορας της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, πιθανόν να προκάλεσαν κάποιες εντάσεις στις σχέσεις τού ανδρογύνου. Ο Μαξιμιανός καταπάτησε τις συμφωνίες που είχε υπογράψει με τον Κωνσταντίνο Α΄, και εμπιστεύτηκε τα σχέδιά του στην κόρη του. Όταν τα σχέδια του Μαξιμιανού βρίσκονταν σε κρίσιμη φάση και ετοιμαζόταν να αιφνιδιάσει τον αντίπαλό του, η Φαύστα πρόδωσε τον πατέρα της στον Κωνσταντίνο Α΄. Ο Κωνσταντίνος Α΄ τότε συλλαμβάνει το Μαξιμιανό για προδοσία, αλλά για χατίρι τής γυναίκας του δεν εκτελεί τον πεθερό του, αλλά τον φυλακίζει. Όμως, η Φαύστα τού υποδεικνύει να εκτελέσει τον πατέρα της, διότι όσο είναι ζωντανός παραμένει ο κίνδυνος να συνωμοτήσει ξανά εναντίον του. Ο Κωνσταντίνος Α΄ ακολουθεί τις υποδείξεις της και εκτελεί τον Μαξιμιανό. Λίγο αργότερα, στη μάχη της Μιλβίας γέφυρας, μία από τις αποφασιστικότερες μάχες της παγκόσμιας ιστορίας, ο Κωνσταντίνος Α΄ αντιμετώπισε και νίκησε τον αδελφό της γυναίκας του, τον σφετεριστή Μαξέντιο. Ο Μαξέντιος στην προσπάθειά του να διαφύγει, πνίγηκε στον ποταμό Τίβερη και με διαταγή του Κωνσταντίνου Α΄ το κεφάλι του κόπηκε, καρφώθηκε σε ένα ξύλο, και οι στρατιώτες το περιέφεραν στους δρόμους της Ρώμης. Δε γνωρίζουμε την αντίδραση της Φαύστας σε αυτή τη βίαιη πράξη.

 Η εκτέλεση 
Η ζωή της Φαύστας τέλειωσε με τον πιο τραγικό τρόπο το 326 ή το 327 μ.Χ., όταν ο άνδρας της διέταξε την εκτέλεσή της. Πέθανε από ασφυξία μέσα στο υπερθερμασμένο λουτρό της, λίγο καιρό μετά την εκτέλεση τού γιου τού Κωνσταντίνου Α΄ από προηγούμενο γάμο του, Κρίσπου. Τα ακριβή αίτια της οικογενειακής αυτής τραγωδίας δεν είναι γνωστά. Δύο ιστορικοί, ο Ζωσιμάς τον 6ο αι. και ο Ζωναράς τον 12ο αι., μάς αναφέρουν πως η Φαύστα συκοφάντησε στον Κωνσταντίνο Α΄ τον πρωτότοκο γιο του Κρίσπο (που του είχε από τη Μινερβίνη), ότι ήταν ερωτευμένος μαζί της, και όταν εκείνη τον έδιωξε, ο Κρίσπος επιχείρησε να την βιάσει. Κίνητρο για τις κατηγορίες αυτές ήταν οι φιλοδοξίες της Φαύστας ως μητέρας, καθώς φοβόταν ότι ο άνδρας της θα παραγκώνιζε τους δικούς της γιους, εξαιτίας τής αδυναμίας του στον Κρίσπο. Ο Κωνσταντίνος Α΄ οργισμένος εκτέλεσε τον γιο του, και όταν λίγο αργότερα έμαθε την αλήθεια, εκτέλεσε και τη Φαύστα. Στην Επιτομή του Αυρήλιου Βίκτωρα διαβάζουμε ότι αυτό που ώθησε τον Κωνσταντίνο Α΄ να ερευνήσει τα γεγονότα και να ανακαλύψει την αθωότητα του Κρίσπου, ήταν η μητέρα του Ελένη, η οποία επέκρινε πολύ αυστηρά τον γιο της για τη δολοφονία τού εγγονού της (Aurelius Victor, Caes. 41.11-12).

Αυτό που είναι απολύτως βέβαιο είναι ότι υπάρχει άμεση σχέση ανάμεσα στην εκτέλεση του Κρίσπου και το τέλος τής Φαύστας, που συνέβησαν με λίγους μήνες διαφορά· όλες οι ιστορικές πηγές είναι τόσο ομόφωνες στο θέμα αυτό, που δεν υπάρχουν περιθώρια για αμφιβολίες. Μερικοί σύγχρονοι ιστορικοί υποστηρίζουν ότι ο Κρίσπος και η Φαύστα είχαν πράγματι παράνομη σχέση. Όταν το έμαθε ο Κωνσταντίνος Α΄, εκτέλεσε τον Κρίσπο και λίγο αργότερα τη Φαύστα. Αυτό που μπορεί να καθυστέρησε για λίγους μήνες το τέλος τής Αυγούστας είναι πιθανότατα κάποια εγκυμοσύνη (άλλωστε, όπως προαναφέρθηκε, δε γνωρίζουμε τις χρονολογίες γέννησης των δύο θυγατέρων τού Κωνσταντίνου Α΄). Άλλες εξηγήσεις για το τέλος τής Φαύστας, δηλαδή ότι συνωμότησε με τον Κρίσπο εναντίον του Κωνσταντίνου Α΄, ή ότι ήταν ένθερμη οπαδός της εθνικής θρησκείας και σχεδίαζε να ξαναδώσει στους εθνικούς όλα τους τα προνόμια και να καταδιωχθεί και πάλι ο Χριστιανισμός παρά τη θέληση του άνδρα της, ή ακόμη και ότι αυτοκτόνησε, απορρίπτονται από τους ιστορικούς (βλ. και λήμμα «Κρίσπος»). Κάποιες αμφιβολίες έχουμε και για τον τρόπο θανάτου της, ο οποίος παρουσιάστηκε ως ατύχημα στο λουτρό και όχι επίσημη εκτέλεση, καθώς αυτό δε συνάδει με το χαρακτήρα του Κωνσταντίνου Α΄, του οποίου όλες οι πράξεις, όσο σκληρές και αν ήταν, δεν είχαν συνωμοτικό χαρακτήρα, αλλά ήταν πάντα ξεκάθαρες. Επιπλέον, αν η Φαύστα πράγματι είχε διαπράξει μοιχεία, θα εκτελούνταν σύμφωνα με τον σχετικό νόμο και κατόπιν αυτοκρατορικού διατάγματος (edictum), για την έκδοση του οποίου όμως δεν αναφέρουν κάτι οι πηγές μας. Ως πιθανότερος τόπος εκτέλεσής της φέρεται η Ρώμη.

Είναι αρκετά ενδιαφέρον το γεγονός ότι ο Ιουλιανός ο Παραβάτης, ο κατοπινός Αυτοκράτορας, το 355 μ.Χ. σε έναν πανηγυρικό λόγο προς το γιο της Κωνστάντιο Β΄, πλέκει εγκώμιο στη Φαύστα. Ίσως πρόκειται για μια απόπειρα του Κωνστάντιου να αποκαταστήσει τη μνήμη της μητέρας εκείνου, η οποία είχε υποστεί πιθανότατα damnatio memoriae, δηλαδή το όνομά της σβήστηκε από όλα τα επίσημα έγγραφα της Αυτοκρατορίας, τα αγάλματά της γκρεμίστηκαν και απαγορεύτηκε ακόμη και η απλή αναφορά σε αυτήν, προκειμένου οι άνθρωποι να τη λησμονήσουν.

Οικογένεια
Παντρεύτηκε τον Κωνσταντίνο Α΄ τον Μεγάλο, Αυτοκράτορα των Ρωμαίων, και είχε τέκνα:
 Κωνσταντίνα π.312-354, παντρεύτηκε πρώτα τον εξάδελφό της Ανιβαλιανό διοικητή του Πόντου, και μετά τον εξάδελφό της Κωνστάντιο Γάλλο καίσαρα της Ανατολής. Από τον 2ο γάμο της είχε τέκνο:
 Αναστασία.
 Κωνσταντίνος Β΄ 316-340, Αυτοκράτορας των Ρωμαίων, τετράκις ύπατος.
 Κωνστάντιος Β΄ 317-361, Αυτοκράτορας των Ρωμαίων με τον μεγαλύτερο αδελφό του, μετά μόνος του, δεκάκις ύπατος.
 Φλαβία Μαξίμα Κωνσταντία 361/2-383, παντρεύτηκε τον Γρατιανό Αυτοκράτορα των Ρωμαίων.
 Κώνστας π.320-350, Αυτοκράτορας των Ρωμαίων μαζί με τους μεγαλύτερους αδελφούς του, μετά με τον αμέσως μεγαλύτερο αδελφό του μόνο, τρις ύπατος.
 Ελένη απεβ. 330, παντρεύτηκε τον εξαδελφό της Ιουλιανό Αυτοκράτορα των Ρωμαίων.
 Φαύστα.

Αναφορές

Κατηγορία:Ρωμαίες Αυτοκράτειρες
Κατηγορία:Σύζυγοι Βυζαντινών Αυτοκρατόρων
Κατηγορία:Δυναστεία του Κωνσταντίνου
Κατηγορία:Μέγας Κωνσταντίνος