Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα ποδοσφαίρου

Το Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα Ποδοσφαίρου (αγγλικά: UEFA European Championship), γνωστό ως Euro, είναι η ευρωπαϊκή ποδοσφαιρική διοργάνωση, στην οποία διαγωνίζονται οι εθνικές ομάδες ανδρών των μελών της UEFA προκειμένου να αναδειχθεί ο πρωταθλητής της Ευρώπης. Διεξάγεται κάθε τέσσερα χρόνια από το 1960, στις ζυγές χρονιές μεταξύ των Παγκοσμίων Κυπέλλων Ποδοσφαίρου, και στην αρχή ονομαζόταν UEFA European Nations' Cup προτού αλλάξει στο σημερινό του όνομα το 1968. Ξεκινώντας από το πρωτάθλημα του 1996, ορισμένα πρωταθλήματα αναφέρονται συχνά με την μορφή "UEFA Euro [χρονιά]" και αυτή η μορφή έχει από τότε εφαρμοστεί και στα προηγούμενα πρωταθλήματα.Το story του Euro: Η ιδέα, η «γέννηση» του και η πρώτη κούπα sport-fm.gr

Πριν να εισέλθουν στην διοργάνωση, όλες οι ομάδες εκτός από την εθνική ομάδα της χώρας που φιλοξενεί κάθε φορά το Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα (η οποία προκρίνεται αυτόματα) διαγωνίζονται στην προκριματική διαδικασία. Οι νικητές του πρωταθλήματος είχαν την δυνατότητα να διαγωνιστούν στο επόμενο Κύπελλο Συνομοσπονδιών της FIFA το οποίο καταργήθηκε αλλά δεν ήταν υποχρεωμένοι να το κάνουν. Από το 2020, οι νικητές διαγωνίζονται στο Κύπελλο Πρωταθλητών CONMEBOL–UEFA ενάντια στον νικητή του Κόπα Αμέρικα.

Τα 17 ευρωπαϊκά πρωταθλήματα ποδοσφαίρου, που έχουν πραγματοποιηθεί μέχρι σήμερα, έχουν κερδήσει 10 διαφορετικές εθνικές ομάδες: η Ισπανία έχει κερδίσει τέσσερις τίτλους, η Γερμανία έχει κερδίσει τρεις τίτλους, η Γαλλία και η Ιταλία έχουν κερδίσει από δύο τίτλους έκαστη, ενώ η Σοβιετική Ένωση, η Τσεχοσλοβακία, η Ολλανδία, η Δανία, η Ελλάδα και η Πορτογαλία έχουν κερδίσει από έναν τίτλο. Μέχρι σήμερα, η Ισπανία είναι η μόνη ομάδα στην ιστορία της διοργάνωσης που έχει κερδίσει συνεχόμενους τίτλους (το 2008 και το 2012). Πρόκειται για την δεύτερη πιο δημοφιλή ποδοσφαιρική διοργάνωση στον κόσμο μετά το Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου της FIFA. Τον τελικό του Euro 2016 παρακολούθησαν περίπου 600 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως.

Η διοργάνωση του 2024 ανέδειξε νικήτρια την Ισπανία, η οποία κέρδισε την Αγγλία με σκορ 2–1 στο Ολυμπιακό Στάδιο του Βερολίνου.

Από το 1984, και επίσημα από το 1991, διεξάγεται και Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα Ποδοσφαίρου των Γυναικών.

 Ιστορία 
500px|thumb|Χάρτης με τα καλύτερα αποτελέσματα των χωρών. 10 χώρες έχουν κερδίσει, η Γερμανία και η Δυτική Γερμανία θεωρούνται ως ενιαία χώρα.
Η ιδέα για τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού πρωταθλήματος εθνικών ομάδων υπήρχε από το 1927 και ανήκε στο Γάλλο Ανρί Ντελονέ, παλιό ποδοσφαιριστή και διαιτητή που τότε ήταν αναπληρωτής πρόεδρος της FIFA, όμως οι συνθήκες δεν ήταν ώριμες. 

Μόλις τον Ιούνιο του 1957, όταν πλέον είχαν ξεκινήσει αντίστοιχες διοργανώσεις σε άλλες ηπείρους: το Κόπα Αμέρικα στη Νότια Αμερική, το Κόπα Άφρικα στην Αφρική και το Κύπελλο Εθνών στην Ασία, αποφάσισαν και τα κράτη μέλη της UEFA να διοργανώσουν ένα ευρωπαϊκό πρωτάθλημα. Από τα 31 μέλη της ΟΥΕΦΑ μόνο 14 ψήφισαν την πρόταση, που συνάντησε μεγάλη αντίδραση από τις τέσσερις βρετανικές ομοσπονδίες. Τελικά, αποφασίστηκε η πραγματοποίηση του θεσμού ανά τετραετία με την ονομασία Κύπελλο Εθνών «Ανρί Ντελονέ», προς τιμήν του εμπνευστή του, ο οποίος είχε πλέον πεθάνει από το 1955, αφού στο μεταξύ είχε διατελέσει γενικός γραμματέας της UEFA ως το 1954.

Στην πρώτη διοργάνωση δήλωσαν συμμετοχή μόνο 17 χώρες, με απούσες τις πιο δυνατές ομάδες της Ευρώπης. Δεν δήλωσαν συμμετοχή: οι τέσσερις βρετανικές ομοσπονδίες (Αγγλία, Σκωτία, Ουαλία, Βόρεια Ιρλανδία), η παγκόσμια πρωταθλήτρια του 1954 Δυτική Γερμανία, η φιναλίστ του Παγκοσμίου Κυπέλλου 1958 Σουηδία, η Ιταλία και η Ολλανδία. Η τελική φάση έγινε στη Γαλλία τον Ιούλιο του 1960 και πρώτη νικήτρια ήταν η Σοβιετική Ένωση.

Η επιτυχία της διοργάνωσης και η απήχηση που είχε στους φιλάθλους είχαν ως αποτέλεσμα στο δεύτερο ευρωπαϊκό πρωτάθλημα να συμμετάσχουν όλες οι χώρες μέλη της UEFA.

 Σύστημα διεξαγωγής 
Στις πρώτες δύο διοργανώσεις (1960, 1964) οι ομάδες έπειτα από κλήρωση αγωνίζονταν σε διπλούς αγώνες νοκ-άουτ μέχρι τα ημιτελικά. Ακολουθούσε η τελική φάση στην έδρα μιας από τις τέσσερις χώρες, που περιλάμβανε τους δυο ημιτελικούς, τον μεγάλο τελικό και τον αγώνα για την τρίτη θέση. 

Από την τρίτη διοργάνωση (1968) κι έπειτα η προκριματική φάση διεξάγεται σε ομίλους. Έως το 1976 οι όμιλοι ήταν οκτώ. Οι πρώτοι των ομίλων αγωνίζονταν στα προημιτελικά σε διπλούς αγώνες νοκ-άουτ και μόνο τέσσερις ομάδες αγωνίζονταν στην τελική φάση που διεξαγόταν στην έδρα μιας από τις τέσσερις χώρες. 

Από το 1980 οι ομάδες της τελικής φάσης έγιναν οκτώ, που προκρίνονταν από επτά προκριματικούς ομίλους, ενώ η διοργανώτρια χώρα συμμετείχε απευθείας στην τελική φάση. Οι οκτώ ομάδες αγωνίζονταν σε δυο ομίλους. Το 1980 οι πρώτοι των ομίλων αγωνίστηκαν στον τελικό και οι δεύτεροι στον μικρό τελικό για την 3η θέση. Από το 1984 έως το 1992, οι δύο πρώτοι των ομίλων αγωνίζονταν στους ημιτελικούς, ενώ καταργήθηκε ο αγώνας της 3ης θέσης ως άνευ σημασίας.

Από το 1996 οι ομάδες της τελικής φάσης έγιναν δεκαέξι, οι οποίες προκρίνονταν από προκριματικούς ομίλους, ενώ η διοργανώτρια χώρα συμμετείχε απευθείας στην τελική φάση. Το 2000 (Βέλγιο / Ολλανδία), το 2008 (Αυστρία / Ελβετία) και το 2012 (Πολωνία / Ουκρανία) η τελική φάση ανατέθηκε σε δύο χώρες. Οι 16 ομάδες της τελικής φάσης αγωνίζονταν σε τέσσερις ομίλους και στη συνέχεια οι δυο πρώτες κάθε ομίλου αγωνίζονταν σε αγώνες νοκ-άουτ από τα προημιτελικά έως τον τελικό.

Από το 2016 και έπειτα, οι ομάδες της τελικής φάσης αυξήθηκαν σε 24. Χωρίζονται σε έξι ομίλους των τεσσάρων ομάδων και την πρόκριση για τη φάση των 16 παίρνουν οι δύο πρώτες κάθε ομίλου καθώς και οι τέσσερις καλύτερες τρίτες. Η τελική φάση του 2020 ανατέθηκε σε 11 πόλεις από 11 διαφορετικές ευρωπαϊκές χώρες.

 Ομάδες τελικής φάσης 
 1960 – 1976: 4
 1980 – 1992: 8
 1996 – 2012: 16
 2016 – 2024: 24

 Αποτελέσματα 
 Οι τελικοί 
ΈτοςΔιοργανώτριαΤελικόςΑγώνας για την 3η θέσηΑριθμός των ΟμάδωνΠρωταθλήτριαΑποτέλεσμαΦιναλίστΤρίτη θέσηΑποτέλεσμαΤέταρτη θέση1960  Γαλλίαborder|30px Σοβιετική Ένωση2–1 (παρ)border|30px Γιουγκοσλαβίαborder|30px Τσεχοσλοβακία2–0border|30px Γαλλία41964 border|22px Ισπανίαborder|30px Ισπανία2–1border|30px Σοβιετική Ένωσηborder|30px Ουγγαρία3–1 (παρ)border|30px Δανία41968  Ιταλίαborder|30px Ιταλία1–1 (παρ)2–0 (επ)border|30px Γιουγκοσλαβίαborder|30px Αγγλία2–0border|30px Σοβιετική Ένωση41972  Βέλγιοborder|30px Δυτική Γερμανία3–0border|30px Σοβιετική Ένωσηborder|30px Βέλγιο2–1border|30px Ουγγαρία41976  Γιουγκοσλαβίαborder|30px Τσεχοσλοβακία2–2 (5–3 π)border|30px Δυτική Γερμανίαborder|30px Ολλανδία3–2 (παρ)border|30px Γιουγκοσλαβία41980  Ιταλίαborder|30px Δυτική Γερμανία2–1border|30px Βέλγιοborder|30px Τσεχοσλοβακία1–1 (9–8 π)border|30px Ιταλία81984  Γαλλίαborder|30px Γαλλία2–0border|30px ΙσπανίαΗ Δανία και η Πορτογαλία μοιράστηκαν την τρίτη θέση.[1]81988  Δυτική Γερμανίαborder|30px Ολλανδία2–0border|30px Σοβιετική ΈνωσηΗ Ιταλία και η Δυτική Γερμανία μοιράστηκαν την τρίτη θέση.81992  Σουηδίαborder|30px Δανία2–0border|30px ΓερμανίαΗ Ολλανδία και η Σουηδία μοιράστηκαν την τρίτη θέση.81996  Αγγλίαborder|30px Γερμανία2–1 (παρ, χ.γ.)border|30px ΤσεχίαΗ Αγγλία και η Γαλλία μοιράστηκαν την τρίτη θέση.162000  Βέλγιο   Ολλανδίαborder|30px Γαλλία2–1 (παρ, χ.γ.)border|30px ΙταλίαΗ Ολλανδία και η Πορτογαλία μοιράστηκαν την τρίτη θέση.162004  Πορτογαλίαborder|30px Ελλάδα1–0border|30px ΠορτογαλίαΗ Τσεχία και η Ολλανδία μοιράστηκαν την τρίτη θέση.162008  Αυστρία   Ελβετίαborder|30px Ισπανία1–0border|30px ΓερμανίαΗ Ρωσία και η Τουρκία μοιράστηκαν την τρίτη θέση.162012  Πολωνία   Ουκρανίαborder|30px Ισπανία4–0border|30px ΙταλίαΗ Γερμανία και η Πορτογαλία μοιράστηκαν την τρίτη θέση.162016  Γαλλίαborder|30px Πορτογαλία1–0 (παρ.)border|30px ΓαλλίαΗ Γερμανία και η Ουαλία μοιράστηκαν την τρίτη θέση.242020[2]  Ευρώπηborder|30px Ιταλία1–1 (3–2 π)border|30px ΑγγλίαΗ Ισπανία και η Δανία μοιράστηκαν την τρίτη θέση.242024  Γερμανίαborder|30px Ισπανία2–1border|30px  ΑγγλίαΗ Γαλλία και η Ολλανδία μοιράστηκαν την τρίτη θέση.242028 Ηνωμένο Βασίλειο   Ιρλανδία242032 Ιταλία   Τουρκία24

Σημείωση
[1] Το 1984 καταργήθηκε ο αγώνας για την 3η θέση.
[2] Η διοργάνωση διεξήχθη το 2021 λόγω της πανδημίας του COVID-19.

 Σύνοψη 

ΧώραΝικήτριαΦιναλίστ4 (1964, 2008, 2012, 2024)1 (1984)3 (1972, 1980, 1996)3 (1976, 1992, 2008)2 (1968, 2020)2 (2000, 2012)2 (1984, 2000)1 (2016)1 (1960)3 (1964, 1972, 1988)1 (1976)1 (1996)1 (2016)1 (2004)1 (1988)–1 (1992)–1 (2004)––2 (1960, 1968)–2 (2020, 2024)–1 (1980)

 Στατιστικά παικτών 
 Πρώτοι σκόρερ (σε τελικές φάσεις) 
200px|thumb|right|Ο Μισέλ Πλατινί
200px|thumb|right|Ο Κριστιάνο Ρονάλντο

ΘέσηΧώραΠαίκτηςΓκολΣυμμετοχέςΜέσος όροςΤουρνουά1Κριστιάνο Ρονάλντο11260.52004, 2008, 2012, 2016, 2020, 20242Μισέλ Πλατινί951.8019843Άλαν Σίρερ790.781992, 1996, 20004Αντουάν Γκριεζμάν780.862016, 2020Ρουντ φαν Νίστελροϊ680.752004, 2008Πάτρικ Κλάιφερτ690.671996, 2000Γουέιν Ρούνεϊ6100.602004, 2012, 2016Τιερί Ανρί6110.552000, 2004, 2008Ζλάταν Ιμπραχίμοβιτς6130.462004, 2008, 2012, 2016Νούνο Γκόμες6140.432000, 2004, 200811Σάβο Μιλόσεβιτς541.252000Μάρκο φαν Μπάστεν590.561988, 1992Μίλαν Μπάρος5110.452004, 2008, 2012Μάριο Γκόμεζ5130.382008, 2012, 2016Γιούργκεν Κλίνσμαν5130.381988, 1992, 1996Φερνάντο Τόρες5130.382004, 2008, 2012Ζινεντίν Ζιντάν5140.361996, 2000, 2004

 Πρώτοι σκόρερ ανά διοργάνωση 
200px|thumb|right|Ο Άλαν Σίρερ
200px|thumb|right|Ο Νταβίντ Βίγια

 Έτος Παίκτης Γκολ1960 Μίλαν Γκάλιτς Ντράζεν Γιέρκοβιτς Φρανσουά Οΐτ Βαλεντίν Ιβανόφ Βίκτορ Πονεντέλνικ21964 Φέρεντς Μπένε Ντέστσο Νόβακ Χεσούς Μαρία Περέδα21968 Ντράγκαν Τζάιτς21972 Γκερντ Μίλερ41976 Ντίτερ Μίλερ41980 Κλάους Άλοφς31984 Μισέλ Πλατινί91988 Μάρκο φαν Μπάστεν 51992 Ντένις Μπέργκαμπ Τόμας Μπρολίν Χένρικ Λάρσεν Καρλ Χάιντς Ρίντλε31996  Άλαν Σίρερ52000 Πάτρικ Κλάιφερτ Σάβο Μιλόσεβιτς52004 Μίλαν Μπάρος52008 Νταβίντ Βίγια42012 Μάριο Γκόμεζ Φερνάντο Τόρες Μάριο Μπαλοτέλλι Μάριο Μάντζουκιτς Κριστιάνο Ρονάλντο Αλάν Τζαγκόεφ32016 Αντουάν Γκριεζμάν62020 Κριστιάνο Ρονάλντο Πάτρικ Σικ52024 Ντάνι Όλμο Ζωρζ Μικαουτάτζε Κόντι Χάκπο Ίβαν Σραντς Τζαμάλ Μουσιάλα Χάρι Κέιν3

 Πολυτιμότεροι παίκτες 
150px|thumb|right|Ο Θοδωρής Ζαγοράκης
Η διάκριση απονέμεται από το 1980.

 Έτος Παίκτης1980 Καρλ Χάινς Ρουμενίγκε1984 Μισέλ Πλατινί1988 Μάρκο φαν Μπάστεν1992 Πέτερ Σμάιχελ1996 Ματίας Ζάμμερ2000 Ζινεντίν Ζιντάν2004 Θοδωρής Ζαγοράκης2008 Τσάβι Ερνάντεθ2012 Αντρές Ινιέστα2016 Αντουάν Γκριεζμάν2020 Τζανλουίτζι Ντοναρούμα2024 Ροντρίγκο Ερνάντεθ

 Περισσότερες διοργανώσεις 
150px|thumb|right|Ο Λόταρ Ματέους
150px|thumb|right|Ο Πέτερ Σμάιχελ

ΤουρνουάΠαίκτηςΧρονιές6 Κριστιάνο Ρονάλντο2004, 2008, 2012, 2016, 2020, 20244 Λόταρ Ματέους1980, 1984, 1988, 2000 Πέτερ Σμάιχελ1988, 1992, 1996, 2000 Αλεσσάντρο Ντελ Πιέρο1996, 2000, 2004, 2008 Λιλιάν Τουράμ1996, 2000, 2004, 2008 Έντβιν φαν ντερ Σαρ1996, 2000, 2004, 2008 Όλοφ Μέλμπεργκ2000, 2004, 2008, 2012 Αντρέας Ίσακσον2004, 2008, 2012, 2016 Μπάστιαν Σβάινσταϊγκερ2004, 2008, 2012, 2016 Ντάριο Σρνα2004, 2008, 2012, 2016 Τζανλουίτζι Μπουφόν2004, 2008, 2012, 2016 Γιάροσλαβ Πλασίλ2004, 2008, 2012, 2016 Κιμ Σέλστρεμ2004, 2008, 2012, 2016 Λούκας Ποντόλσκι2004, 2008, 2012, 2016 Πετρ Τσεχ2004, 2008, 2012, 2016 Ζλάταν Ιμπραχίμοβιτς2004, 2008, 2012, 2016 Τόμας Ρόσιτσκι2000, 2004, 2012, 2016

 Περισσότερες συμμετοχές 
200px|thumb|right|Ο Μπάστιαν Σβάινσταϊγκερ

ΘέσηΧώραΠαίκτηςΣυμμετοχέςΤουρνουά1Κριστιάνο Ρονάλντο262004–20242Μπάστιαν Σβάινσταϊγκερ182004–20163Τζανλουίτζι Μπουφόν172004–20164Έντβιν φαν ντερ Σαρ161996–2008Λιλιάν Τουράμ161996–2008Σεσκ Φάμπρεγας162008–2016Αντρές Ινιέστα162008–20168Σέρχιο Ράμος152008–2016Νταβίδ Σίλβα152008–2016

 Πρωταθλητές προπονητές 
200px|thumb|right|Ο Ότο Ρεχάγκελ

ΈτοςΠροπονητήςΧώρα1960 Γαβριήλ Καχάλιν ΕΣΣΔ1964 Χοσέ Βιλαλόνγκα Ισπανία1968 Φερούτσιο Βαλκαρέτζι Ιταλία1972 Χέλμουτ Σον Δυτική Γερμανία1976 Βάτσλαβ Γιέζεκ Τσεχοσλοβακία1980 Γιαπ Ντέργουολ Δυτική Γερμανία1984 Μισέλ Ινταλγκό Γαλλία1988 Ρίνους Μίχελς Ολλανδία1992 Ρίτσαρντ Μόλερ Νίλσεν Δανία1996 Μπέρτι Φογκτς Γερμανία2000 Ροζέ Λεμέρ Γαλλία2004 Ότο Ρεχάγκελ Ελλάδα2008 Λουίς Αραγονές Ισπανία2012 Βιθέντε ντελ Μπόσκε Ισπανία2016 Φερνάντο Σάντος Πορτογαλία2020 Ρομπέρτο Μαντσίνι Ιταλία2024 Λουίς ντε λα Φουέντε Ισπανία

 Παραπομπές 

 Δείτε επίσης 
 Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα Ποδοσφαίρου Κ-21
 Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα Ποδοσφαίρου Κ-19
 Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα Ποδοσφαίρου Κ-17

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 



Κατηγορία:Ευρωπαϊκό πρωτάθλημα ποδοσφαίρου
Κατηγορία:Αθλητικές διοργανώσεις που διεξάγονται κάθε τέσσερα χρόνια