Αμάσεια

Η Αμάσεια (, Αμάσια) είναι πόλη της Τουρκίας στο γεωγραφικό διαμέρισμα της Μαύρης Θάλασσας και πρωτεύουσα της ομώνυμης επαρχίας. Είναι η πατρίδα του αρχαίου Έλληνα γεωγράφου Στράβωνα. Ο πληθυσμός της, σύμφωνα με την απογραφή του 2012, είναι 91.874 κάτοικοι.

Ετυμολογία
Σύμφωνα με τον Στράβωνα, το ελληνικό όνομα Αμάσεια προέρχεται από την Αμάσιδα, τη βασίλισσα των Αμαζόνων, που λέγεται ότι ζούσε εδώ. Το όνομα έχει αλλάξει ελάχιστα στην ιστορία: Αμάσεια, Αμάσεια, Αμάσσια και Αμάσια, όλα βρίσκονται στα αρχαία ελληνικά και ρωμαϊκά νομίσματα και συνεχίζουν να χρησιμοποιούνται στα νέα ελληνικά. Το αρμενικό Ամասիա, το οθωμανικό τουρκικό اماسیه, και το σύγχρονο τουρκικό Amasya αντιπροσωπεύουν όλα την ίδια προφορά.

Ιστορία

Αρχαιότητα

Τα αρχαιολογικά ευρήματα δείχνουν ότι εγκαταστάθηκαν στην Αμάσεια αρχικά οι Χιττίτες, ακολούθησαν κατόπιν οι Φρύγες, οι Λυδοί, οι Έλληνες, οι Πέρσες και οι Αρμένιοι. Μετά τις κατακτήσεις του Μεγάλου Αλεξάνδρου στα τέλη του 4ου αιώνα π.Χ. δημιουργήθηκε το ανεξάρτητο Βασίλειο του Πόντου το οποίο κυβερνήθηκε από την Δυναστεία των Μιθριδατιδών. Ο τελευταίος μεγάλος βασιλιάς της δυναστείας Μιθριδάτης ΣΤ΄ Ευπάτωρ αμφισβήτησε την κυριαρχία της Ρώμης στην Μικρά Ασία. Η Αμάσεια στην οποία εγκαταστάθηκαν κυρίως Έλληνες αποτελούσε την πρωτεύουσα του βασιλείου του Πόντου για μεγάλο χρονικό διάστημα (333 π.Χ.-26 π.Χ.). Σήμερα υπάρχουν πολλά ερείπια της Ελληνιστικής περιόδου, τα σημαντικότερα από αυτά ήταν οι βασιλικοί τάφοι, στο κέντρο της πόλης πάνω από τις όχθες του ποταμού. Ο Ρωμαίος στρατηγός Λούκουλλος κατέλαβε την Αμάσεια με μια μεγάλη στρατιωτική δύναμη (70 π.Χ.), έγινε ελεύθερη πόλη και το διοικητικό κέντρο στην νέα επαρχεία της Βιθυνίας και του Πόντου που ιδρύθηκε από τον Πομπήιο. Η Αμάσεια βρέθηκε σε μεγάλη ακμή κέντρο φιλοσόφων, συγγραφέων και ποιητών, ένας από αυτούς ο ίδιος ο Στράβων έδωσε μια λεπτομερή περιγραφή της πόλης την περίοδο 60 π.Χ.-19 μ.Χ. Στα τέλη του 1ου αιώνα π.Χ. ενσωματώθηκε στην Ρωμαϊκή Επαρχία Γαλατίας, ο αυτοκράτορας Τραϊανός την ενσωμάτωσε στην Επαρχεία της Καππαδοκίας (112 μ.Χ.), κατόπιν τον 2ο αιώνα μ.Χ. απέκτησε τους τίτλους "Μητρόπολη" και "πρώτη πόλη".Στράβων, Γεωγραφικά, 12.561Mitchell, Stephen (1996), "Amaseia", in Hornblower, Simon; Spawforth, Anthony (eds.), Oxford Classical Dictionary (3rd ed.), Oxford: Oxford University Press

Όταν διαιρέθηκε η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία από τον αυτοκράτορα Διοκλητιανό η Αμάσεια εισήλθε στην Βυζαντινή Αυτοκρατορία, την ίδια εποχή ήταν μια πόλη κυρίως Ελληνόφωνη. Η Αμάσεια αναφέρεται στην Αλεξιάδα, ήταν η πόλη στην οποία ο Αλέξιος Α΄ Κομνηνός δέχτηκε τον Νορμανδό στρατηγό Ρουσέλ ντε Μπαγιέλ αιχμάλωτο από τον Τούρκο στρατηγό Τούταχ. Ο Ρουσέλ ντε Μπαγιέλ είχε λεηλατήσει άγρια όλες τις ανατολικές επαρχίες της Βυζαντινής αυτοκρατορίας, για αυτό ο αυτοκράτορας έδωσε εντολή στον Τούρκο στρατηγό να τον συλλάβει. Ο Αλέξιος Α΄ υποσχέθηκε στον Τούταχ ένα τεράστιο ποσό για να συλλάβει τον Ρουσέλ, δεν είχε να τον πληρώσει για αυτό αναγκάστηκε να φορολογήσει άγρια τον πληθυσμό της Αμάσειας , αυτό προκάλεσε τεράστιες αντιδράσεις. Ο Αλέξιος Α΄ οργάνωσε μια εικονική τύφλωση του Ρουσέλ ντε Μπαγιέλ, αυτό έπεισε τον λαό να δώσει τα χρήματα για το καλό του, η πληροφορία δεν είναι ωστόσο αξιόπιστη."The Alexiad, translated by Elizabeth A. S. Dawes | Anna Comnena; Dawes, Elizabeth A. S. (trans.)" Ο πολεμιστής Άγιος Άγιος Θεόδωρος ο Τήρων και ο επίσκοπος Αστέριος Αμασείας ήταν οι σημαντικότερες χριστιανικές μορφές εκείνης της περιόδου. Το 2013 αποκαλύφτηκε ένα τεράστιο χριστιανικό ψηφιδωτό 24 τετραγωνικών μέτρων, απεικόνιζε μήλα, μια μηλιά, πέρδικες και πολλά γεωμετρικά σχήματα.https://www.hurriyetdailynews.com/1-800-year-old-mosaic-reveals-symbol-of-black-sea-province-156720

Οθωμανική περίοδος

Οι Ογούζοι Εμίρηδες Δανισμενδίδες κατέκτησαν την Αμάσεια ύστερα από 700 χρόνια Βυζαντινής κυριαρχίας (1075).Taeschner, Fr. (1960). "Amasya". In Gibb, H. A. R.; Kramers, J. H.; Lévi-Provençal, E.; Schacht, J.; Lewis, B. & Pellat, Ch. (eds.). The Encyclopaedia of Islam, Second Edition. Volume I: A–B. Leiden: E. J. Brill. σσ. 431–432 Η Αμάσεια έγινε η πρωτεύουσα των Ογούζων μέχρι την εποχή που προσαρτήθηκαν οι κτήσεις τους στον Σουλτάνο Κιλίτζ Αρσλάν Β΄. Με τον θάνατο του το Σουλτανάτο μοιράστηκε στους γιους του, η Αμάσεια πέρασε τελικά στον Σουλεϊμάν Β΄ που έγινε κατόπιν Σουλτάνος. Τον 13ο αιώνα πέρασε στο Μογγολικό Ιλχανάτο και κυβερνήθηκε από Μογγόλους κυβερνήτες εκτός από μια σύντομη διακυβέρνηση από τον γιο του τελευταίου Σουλτάνου των Σελτζούκων Μεσούντ Β΄. Με τους Σελτζούκους η Αμάσεια γνώρισε τεράστια ακμή και έγινε το επίκεντρο του Ισλαμικού πολιτισμού, αναδείχτηκαν αξιόλογα πρόσωπα όπως ο Γιακούτ αλ-Μουστασιμί (1221–1298) καλλιγράφος και γραμματέας του τελευταίου Αββασίδη Χαλίφη, ήταν γηγενής της Αμάσειας.Houtsma, M. Th (1987). E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam 1913-1936, Volume 1. BRILL. σ. 1154 Την ίδια εποχή οικοδομήθηκαν στην πόλη σχολεία, τζαμιά και τάφοι, πολλά από τα αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά εκείνης της περιόδου διατηρούνται ακόμα και σήμερα.

Ο Εμίρης Χαμπίλογλου κατέλαβε την Αμάσεια (1341), κατόπιν κατακτήθηκε από το Εμιράτο των Ερετνιδών, πέρασε σε πολλά χέρια μέχρι την τελική της κατάκτηση από τον Οθωμανό Σουλτάνο Βαγιαζήτ Α΄, την παρέδωσε στον γιο του μελλοντικό Μωάμεθ Α΄.Kastritsis, Dimitris (2007). The Sons of Bayezid: Empire Building and Representation in the Ottoman Civil War of 1402-13. BRILL. σ. 65 Μετά την καταστροφική Μάχη της Άγκυρας (1402) ο Μωάμεθ Α΄ δραπέτευσε στην Αμάσεια η οποία στην Οθωμανική Μεσοβασιλεία έγινε το οχυρό και η κατοικία του.Kastritsis, Dimitris (2007). The Sons of Bayezid: Empire Building and Representation in the Ottoman Civil War of 1402-13. BRILL. σ. 63 Η πόλη είχε από εκείνη την εποχή σημαντικά προνόμια από τους Οθωμανούς. Πολλοί Οθωμανοί πρίγκιπες στάλθηκαν στην νεότητα τους να κυβερνήσουν την Αμάσεια που ήταν γνωστή ως Εγιαλέτι του Ρουμ, μερικοί από αυτούς ήταν ο Μωάμεθ Β΄ ο Πορθητής, ο Βαγιαζήτ Β΄ και ο Μουράτ Γ΄. Ο Σουλεϊμάν Α΄ ο Μεγαλοπρεπής διέμενε συχνά στην πόλη, σε αυτή δέχτηκε τον πρεσβευτή των Αψβούργων Οζιέ Γκισλάν ντε Μπουσπέκ. Η Αμάσεια η οποία ήταν ήδη κορυφαίο κέντρο πολιτισμού από την εποχή των Σελτζούκων έγινε "ένα από τα κορυφαία εκπαιδευτικά κέντρα της Ανατολής". Την περίοδο 1530-1545 πολλοί ταξιδιώτες κατέγραψαν την Συκοφαντία του αίματος εναντίον των Εβραίων της Αμάσειας.https://jewishencyclopedia.com/articles/1367-amasia-amasieh Με τον αφανισμό του εντόπιου πληθυσμού οι Εβραίοι κατηγορήθηκαν ότι τους δολοφόνησαν τελετουργικά, πολλοί Εβραίοι το ομολόγησαν ύστερα από βασανιστήρια και απαγχονίστηκαν. Τα υποτιθέμενα θύματα αποδείχτηκε ωστόσο ότι ζούσαν για αυτό ο Σουλεϊμάν ο Μεγαλοπρεπής διέταξε να γίνονται οι δίκες από "βασιλικό" και όχι τοπικό δικαστήριο. Στην Αμάσεια υπεγράφη επίσης η Ειρήνη της Αμάσειας με τους Σαφαβίδες της Περσίας (1355).

Νεότερα χρόνια

Κατά την πρώιμη οθωμανική περίοδο υπήρχε το έθιμο να αποστέλλονται εκεί οι Οθωμανοί πρίγκιπες για να αποκτήσουν διοικητική εμπειρία. Στις αρχές του 20ού αιώνα, η Αμάσεια ήταν έδρα Μητρόπολης του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως. Κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου και του ελληνοτουρκικού πολέμου που ακολούθησε, η Αμάσεια έγινε θέατρο φοβερών διωγμών κατά του αρμενικού και ποντιακού πληθυσμού. Πολλοί Αρμένιοι και Έλληνες απαγχονίστηκαν με συνοπτικές διαδικασίες, μεταξύ άλλων και στα «Δικαστήρια Ανεξαρτησίας», που οργάνωσε το τουρκικό εθνικό κίνημα του Μουσταφά Κεμάλ και κατάφερε τη μαζική θανάτωση εκπροσώπων του ποντιακού Ελληνισμού.Carl C. Compton (2008), The Morning Cometh: 45 Years with Anatolia College, σελ. 88-98 Στην πόλη σήμερα έχουν απομείνει οι παλιές ελληνικές γειτονιές, με σπίτια-φαντάσματα. Πολλά από αυτά βρίσκονται στις όχθες του Ίριδος ποταμού, που διασχίζει την Αμάσεια.

 Προσωπικότητες 
 Στράβων, Έλληνας γεωγράφος, φιλόσοφος και ιστορικός (64 π.Χ. - 24 μ.Χ.)

Παραπομπές

Πηγές

Carl C. Compton (2008), The Morning Cometh: 45 Years with Anatolia College
Christopoulos, Evanggelos. "Diocese of Amaseia (Ottoman Period)". Encyclopedia of the Hellenic World
Heinrich Gelzer, Ungedruckte und ungenügend veröffentlichte Texte der Notitiae episcopatuum
Kastritsis, Dimitris (2007). The Sons of Bayezid: Empire Building and Representation in the Ottoman Civil War of 1402-13
Mitchell, Stephen (1996), "Amaseia", in Hornblower, Simon; Spawforth, Anthony (eds.), Oxford Classical Dictionary (3rd ed.)

 Εξωτερικοί σύνδεσμοι 

 allaboutturkey.com Αμάσεια
 Εικόνες της πόλης
 Ο καιρός στην Αμάσεια
 Πληροφορίες για την Αμάσεια
 Μία άγνωστη πτυχή της γενοκτονίας του Ποντιακού Ελληνισμού που έλαβε χώρα στην Αμάσεια


Κατηγορία:Πόλεις της Τουρκίας