ཀིའུ་བྷ།

ངོ་སྤྲོད།
ཀིའུ་བྷ་འདི་ ཀེ་རི་བི་ཡན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དང་ མ་འདྲ་བའི་མཛེས་ཆ་དང་ལྡན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། དེ་ཡང་ རྒྱལ་རབས་དང་ ལམ་སྲོལ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཚུ་གི་ ཕྱུག་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ ས་ཆའི་གནས་སྟངས་ མཛེས་ཏོག་ཏོ་ཚུ་ཡོདཔ་ལས་ ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཀིའུ་བྷ་ལུ་ ཨིསི་པེ་ནིཤ་དང་ ཨཕ་རི་ཀ་ དེ་ལས་ ས་གནས་ཀྱི་ཤན་ཞུགས་ཚུ་ སླ་བསྲེ་རྐྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ལས་ དེ་ཚུ་ སྙན་ཆ་དང་ ཞབས་ཁྲ་ དེ་ལས་ ཟ་འཐུང་ཚུ་ལུ་བལྟཝ་ད་ཤེས་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཁབ་འདི་གི་དབང་འོག་ལུ་ སྒྲིང་ཁྱིམ་རྙིངམ་དང་ ཨ་མི་རི་ཀའི་སྔར་སྲོལ་གྱི་སྣུམ་འཁོར་ དེ་ལས་ མཚོའི་མཐའ་མ་མཛེས་ཏོག་ཏོ་ཚུ་ཡོདཔ་ལས་ ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ཨིན་པས། དཔལ་འབྱོར་གྱི་གདོང་ལེན་ཡོད་རུང་ ཀིའུ་བྷ་འདི་ རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་རྟགས་སྒྲིང་སྒྲི་ཡོདཔ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ མི་གཞན་གྱི་སེམས་ཁར་འབབ་པའི་ ས་གནས་ཅིག་སྦེ་ ཆ་བཞག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

ཆགས་རབས།

ཀིའུ་བ་འདི་ ཀེ་རི་བི་ཡཱན་གྱི་གླིང་ཕྲན་ སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ ཡུ་ཨེས་ཀྱི་ལྷོ་ཕྱོགས་དང་ མེག་སི་ཀོ་གི་ཤར་ཕྱོགས་ལུ་ཆགས་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ཡང་ ཨེ་ཊ་ལན་ཊིག་རྒྱ་མཚོ་དང་ ཀེ་རི་བི་ཡཱན་རྒྱ་མཚོ་ དེ་ལས་ མེག་སི་ཀོ་གི་མཚོ་ཁུག་ཚུ་གིས་ བསྐོར་ར་རྐྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་གི་མཐའ་འཁོར་ལུ་ མཚོ་གླིང་ཆུང་ཀུ་ལེ་ཤ་ཡོདཔ་ལས་ མཚོ་གླིང་སྡེ་ཚན་ཅིག་སྦེ་བཟོཝ་ཨིན། ཀིའུ་བྷའི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་འདི་ ཧ་བེ་ན་ཨིན། ཧ་བེ་ན་འདི་ ཁྲོམ་ལམ་སྣ་ཚོགས་ཡོདཔ་དང་ སྒྲིང་ཁྱིམ་རྙིངམ་ དེ་ལས་ སྤྲོ་སྣང་ཅན་གྱི་གནས་སྟངས་ཚུ་གིས་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་ཅིག་ཨིན།

རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ ཧ་བེ་ན།

ཧ་བེ་ན་འདི་ ཀིའུ་བྷའི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ཨིན། དེ་ཡང་ གླིང་ཕྲན་གྱི་ནུབ་བྱང་མཚོ་འགྲམ་ལུ་ གནས་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཧ་བེ་ན་འདི་ ཀིའུ་བྷ་གི་སྲིད་དོན་དང་ལམ་སྲོལ་ དེ་ལས་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ལྟེ་བ་ཅིག་ཨིན། ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་ནང་ མི་རློབས་ས་ཡ་༢ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ མི་རློབས་མང་ཤོས་ཡོད་པའི་ ཁྲོམ་སྡེ་ཅིག་ཨིན་པས།

ཀིའུ་བྷ་ལུ་ གནམ་གཤིས་འབད་བ་ཅིན་ ཚ་དྲོད་ཆེཝ་སྦེ་ཡོདཔ་ལས་ ལོ་གཅིག་ནང་འཁོད་ མང་ཤོས་ཅིག་རང་ དྲོད་དང་ཉིམ་ཤར་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཨིན་རུང་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ སྤྱི་ཟླ་༦ པ་དང་༡༡ པའི་བར་ན་ རླུང་འཚུབས་འཕུ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། མཚོ་གླིང་འདི་ནང་ མཚོའི་མཐའམ་དང་རི་ དེ་ལས་ ནགས་ཚལ་ཚུ་ མཛེས་ཏོག་ཏོ་སྦེ་ཡོདཔ་ལས་ རང་བཞིན་ལུ་དགའ་མི་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ ས་གནས་ལེགས་ཤོམ་ཅིག་ཨིན་པས།

ཀིའུ་བྷ་ལུ་ལོ་རྒྱུས་ཚུ་ སྤྲོ་བ་ཆེ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། དེ་ཡང་ ཡུ་རོབ་ཀྱི་མི་ཚུ་མ་ལྷོད་པའི་ཧེ་མ་ མཚོ་གླིང་འདི་ནང་ ཊའི་ནོ་ཟེར་མི་ མི་རིགས་ཚུ་ ས་གནས་ནང་སྡོད་ཡོདཔ་ཨིན་པས། སྤྱི་ལོ་ ༡༤༩༢ ལུ་ ཀིརིསི་ཊོ་ཕར་ཀོ་ལོམ་བུས་འདི་ ཀིའུ་བྷ་ལུ་ལྷོད་དེ་ ཨིསི་པེན་གྱི་དོན་ལུ་ ཐོབ་བརྗོད་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཨིསི་པེ་ནིཤ་གིས་ ཀིའུ་བྷ་ལུ་ ལོ་ངོ་༤༠༠ དེ་ཅིག་གི་རིང་ལུ་ དབང་ཚད་བཟུང་སྟེ་ཡོདཔ་ད་ དེ་བསྒང་ ཁོང་གིས་ ཨཕ་རི་ཀའི་བྱ་རོགས་ཚུ་ གུ་རམ་གྱི་ཞིང་ནང་ ལཱ་འབད་བར་ཁྱིད་དེ་འོང་ནུག།

སྤྱི་ལོ་༡༨༩༨ ལུ་ ཀིའུ་བྷ་གིས་ ཨིསི་པེན་དང་ ཨ་མི་རི་ཀའི་དམག་འཁྲུག་གི་ཤུལ་ལས་ ཨིསི་པེན་ལས་ རང་དབང་ཐོབ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། དེ་འབདཝ་ད་ ཨ་མི་རི་ཀ་གིས་ ལོ་ངོ་ལེ་ཤ་ཅིག་གི་རིང་ལུ་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ དབང་ཤུགས་སྦོམ་སྦེ་རང་བཞག་ནུག། སྤྱི་ལོ་༡༩༥༩ ལུ་ ཕི་ཌེལ་ཀ་སི་ཊོ་གིས་ འགོ་ཁྲིད་འབད་མི་ གཞུང་རྒོལ་གྱིས་ ཀིའུ་བྷ་གཞུང་འདི་ དམངས་གཙོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ནུག། དེ་ལས་ཚུར་ ཀིའུ་བྷ་ལུ་ སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་ལམ་ལུགས་ཅིག་ཡོདཔ་ད་ དེ་ནང་ བཟོ་གྲྭ་དང་ཞབས་ཏོག་མང་ཤོས་ཅིག་ གཞུང་གིས་ དབང་འཛིན་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

གཞུང་སྐྱོང་།

ཀིའུ་བྷ་འདི་ སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ དཔལ་འབྱོར་དང་ཞབས་ཏོག་མང་ཤོས་ཅིག་ གསོ་བ་དང་ཤེས་རིག་ཚུ་ གཞུང་གིས་ དབང་འཛིན་འབདཝ་ཨིན་མས། ཀིའུ་བྷ་གི་དམངས་གཙོ་ཚོགས་པ་འདི་ སྲིད་དོན་ཚོགས་པ་གཅིག་རྐྱངམ་ཅིག་ ཆོག་ཐམ་ཡོདཔ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ལུ་ དབང་ཚད་ཤུགས་ཅན་ཡོདཔ་ཨིན། ལོ་ངོ་ལེ་ཤ་ཅིག་གི་རིང་ལུ་ ཕི་ཌེལ་ཀ་སི་ཊོ་འདི་ ཀིའུ་བྷ་གི་འགོ་ཁྲིདཔ་ཨིནམ་དང་ དེ་གི་ཤུལ་ལས་ ཁོ་གི་ཕོ་རྒནམ་ རའུལ་ཀ་སི་ཊོ་འདི་ འགོ་ཁྲིདཔ་སྦེ་སྡོད་ནུག། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ མི་གཱལ་ཌི་ཡ་ཟི་ཀ་ནེལ་འདི་ ཀིའུ་བྷ་གི་སྲིད་འཛིན་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

ཀིའུ་བྷ་གིས་ ཡུ་ཨེས་དང་ མཐུན་ལམ་བཟོ་ནི་ལུ་ ལོ་ངོ་ལེ་ཤ་ཅིག་གི་རིང་ ལཱ་ཁག་བཏང་ཡོདཔ་ཨིན་པས། གཞུང་རྒོལ་འབད་བའི་ཤུལ་ལས་ ཡུ་ཨེས་ཀྱིས་ ཚོང་འབྲེལ་བཀག་དམ་འབད་མི་ལུ་བརྟེན་ ཀིའུ་བྷ་ལུ་ རྒྱལ་ཁབ་གཞན་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་ ཅ་ཆས་ཉོ་ཚོང་འབད་ནི་ལུ་ ལཱ་ཁག་བཏང་ནུག། འདི་གིས་འབད་ ཀིའུ་བྷ་གི་དཔལ་འབྱོར་ལུ་ གནོད་སྐྱོན་རྐྱབ་སྟེ་ ཟ་འཐུང་དང་སྨན་རིགས་ དེ་ལས་ ཅ་ཆས་གཞན་ཚུ་ མ་ལང་པའི་དཀའ་ངལ་ཐོན་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

དཔལ་འབྱོར།

ཀིའུ་བྷ་གི་དཔལ་འབྱོར་དེ་ ལྟ་བཤལ་དང་ སོ་ནམ་ དེ་ལས་ གསོ་བའི་ཞབས་ཏོག་ཚུ་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ གུ་རམ་དང་ཏམ་ཁུ་ ཀོ་ཕི་ དེ་ལས་ ཤིང་འབྲས་ཚུའི་ཐོན་སྐྱེད་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ སྡོད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཀིའུ་བྷན་གྱི་སི་གཱར་ཏམ་ཁུ་འདི་ སྤུས་ཚད་མཐོ་དྲགས་སྦེ་ འཛམ་གླིང་ནང་ ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ཨིན། ཨིན་རུང་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་ བཀག་ཆ་དང་ ཐོན་ཁུངས་མེད་མི་ལུ་བརྟེན་ ཀིའུ་བྷ་ལུ་ དངུལ་འབྲེལ་གྱི་ དཀའ་ངལ་ལེ་ཤ་ཅིག་ར་ ཐོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

ལྟ་བཤལ་ལས་སྡེ་འདི་ ཀིའུ་བྷ་ལུ་ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིན། མི་མང་ཤོས་ཅིག་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ མཚོ་འགྲམ་མཛེས་ཏོག་ཏོ་དང་ ཁྲོམ་རྙིངམ་ དེ་ལས་ གཞན་དང་མ་འདྲ་བའི་ ལམ་སྲོལ་ཚུ་ བལྟ་བར་འོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཧ་ཝ་ན་དང་ཝ་ར་ཌེ་རོ་ དེ་ལས་ སན་ཊི་ཡ་གོ་ཌི་ཀིའུ་བ་ཚུ་ ལྟ་བཤལ་ཚུ་མཤལ་འོང་སའི་ ས་གནས་ཡོངས་གྲགས་ཅན་ཅིག་ཨིན་པས། ལྟ་བཤལཔ་ཚུ་གིས་ ཀིའུ་བྷན་གྱི་སྙན་ཆ་དང་ སཱལ་ས་ཞབས་ཁྲ་རྐྱབ་མི་ དེ་ལས་ རོ་པ་ཝི་ཡ་ཇ་ (ནོར་ཤའི་བཞེས་སྒོ་) དང་ ཊོསི་ཊོན་ བཟུམ་གྱི་ བཞེས་སྒོ་ཞིམ་ཏོང་ཏོ་ཚུ་ བཟའ་བར་འོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

ལམ་སྲོལ།

ཀིའུ་བྷ་ལུ་ ཨིསི་པེ་ནིཤ་དང་ ཨཕ་རི་ཀ་ དེ་ལས་ ཀེ་རི་བི་ཡན་གྱི་ལམ་སྲོལ་ཚུ་གིས་ ཤན་ཞུགས་འབད་དེ་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ཕྱུག་པོའི་ རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིནམ་དང་ ལྷག་པར་དུ་ ཀིའུ་བྷའི་མི་ཚེ་ནང་ སྙན་ཆ་དང་ཞབས་ཁྲ་འདི་ གནམ་མེད་ས་མེད་ཁག་ཆེཝ་སྦེ་ རྩིས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་ སྙན་ཆའི་རྣམ་པ་ཚུ་ཡང་ སཱལ་ས་དང་ བུ་ དེ་ལས་ རེ་གེ་ཊོན་ཚུ་ཨིན་པས། ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་ བྷུའུ་ན་ བིསི་ཊ་སོ་ཤིལ་ ཀ་ལབ་གིས་ ཀིའུ་བཱན་གྱི་སྙན་ཆ་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་ ཡོངས་གྲགས་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན།

ཀིའུ་བྷན་གྱི་དུས་སྟོན་ཚུ་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་རྩིས་སྲུང་འབད་དོ་ཡོདཔ་ལས་ དུས་སྟོན་འདི་ སྤྲོ་བ་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་ད་ དེ་ནང་ ཁྲོམ་སྐོར་དང་ སྙན་ཆ་ དེ་ལས་ ཞབས་ཁྲ་ཚུ་ འགོ་འདྲེན་འཐབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། བེསི་བཱོལ་འདི་ ཀིའུ་བྷ་ལུ་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་རྩེད་རིགས་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ ཀིའུ་བྷ་གི་རྩེད་འགྲན་པ་ མང་ཤོས་ཅིག་རང་ མེ་ཇར་ལིག་བེསི་བཱོལ་ནང་ ཡོངས་གྲགས་ཐོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

ཤེས་རིག་དང་གསོ་བ། 

ཀིའུ་བྷ་འདི་ ཤེས་རིག་དང་གསོ་བའི་ཞབས་ཏོག་ལམ་ལུགས་ སྒྲིང་སྒྲི་ཡོད་མི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ཡོདཔ་ལས་ ཤེས་རིག་གི་སྤུས་ཚད་ལེགས་ཤོམ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཤེས་ཡོན་འདི་ མི་སེར་ག་ར་ལུ་ རིན་མེད་སྟོངམ་སྦེ་ ཐོབ་ཚུགསཔ་མ་ཚད་ ཀིའུ་བྷ་ལུ་ བྲིས་ལྷག་ཤེས་ཡོན་གྱི་ གནས་ཚད་འདི་ གནམ་མེད་ས་མེད་མཐོ་དྲགས་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཀིའུ་བྷན་གྱི་སྨན་པ་ མང་ཤོས་ཅིག་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་གཞན་ཚུ་ནང་ ལཱ་འབད་དེ་ འཛམ་གླིང་ནང་ མི་ཚུ་ལུ་ གྲོགས་རམ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། གསོ་བའི་ཞབས་ཏོག་ཡང་ རིན་མེད་སྟོང་པ་སྦེ་ བྱིན་དོ་ཡོདཔ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་ གདོང་ལེན་ཡོད་རུང་ ལམ་ལུགས་ལེགས་ཤོམ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཀིའུ་བྷའི་སྨན་པ་དང་ཚན་རིག་པ་ ཚོས་སྨན་བཅོས་དང་ སྨན་ཁབ་མངམ་སྦེ་བཟོ་ཡོད་པས།

གདོང་ལེན།

མཛེས་ཏོག་ཏོ་དང་ལམ་སྲོལ་ཡོད་རུང་ ཀིའུ་བྷ་ལུ་ གདོང་ལེན་ལེ་ཤ་ཅིག་རང་ འབྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཡུ་ཨེས་ཀྱི་བཀག་བསྡམས་ཀྱིས་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ ཚོང་འབྲེལ་འཐབ་ནི་ལུ་ ལཱ་ཁག་བཏང་མི་ལུ་བརྟེན་ ཁག་ཆེ་བའི་ཅ་ཆས་ཚུ་ མ་ལང་པའི་དཀའ་ངལ་ཐོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། མི་མང་ཤོས་ཅིག་གིས་ དངུལ་ཕོགས་དམའ་ཤོས་དང་ དེང་སང་གི་འཕྲུལ་རིག་ཚུ་ ལག་ལེན་འཐབ་མ་ཚུགས་པའི་ དཀའ་ངལ་བྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཀིའུ་བྷན་གྱི་མི་ལ་ལུ་ཅིག་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་བཞག་སྟེ་ ས་གནས་གཞན་ཁར་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ཡུ་ཨེས་ཨེ་ལུ་ གོ་སྐབས་ལེགས་ཤོམ་འཚོལ་བར་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

ཀིའུ་བྷན་གཞུང་གིས་ གསར་གཏོད་རང་དབང་དང་ བརྡ་བརྒྱུད་ཚུ་ཡང་ དབང་འཛིན་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། གཞུང་ལུ་སྐྱོན་བརྗོད་འབད་མི་ མི་ཚུ་ལུ་ དཀའ་ངལ་འབྱུང་སྲིད་ནི་ཨིན་པས། ཨིན་རུང་ འདས་པའི་ལོ་ཚུ་ནང་ འགྱུར་བ་ལ་ལུ་ཅིག་འགྱོ་སྟེ་ཡོདཔ་ལས་ ཀིའུ་བྷན་གྱི་མི་མངམ་ལུ་ ཡོངས་འབྲེལ་དང་ གོ་སྐབས་གསརཔ་ཚུ་ ཐོབ་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

མཇུག་དོན།

ཀིའུ་བྷ་འདི་ རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ཕྱུགཔོ་དང་ ས་ཆའི་གནས་སྟངས་མཛེས་ཏོག་ཏོ་ དེ་ལས་ ལམ་སྲོལ་སྒྲིང་སྒྲི་ཡོདཔ་ལས་ མི་གཞན་གྱི་ སེམས་ཁར་འབབ་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན་པས། དཔལ་འབྱོར་གྱི་དཀའ་ངལ་ཡོད་རུང་ ཀིའུ་བྷ་འདི་ སྙན་ཆ་དང་ཞབས་ཁྲ་ དེ་ལས་ མི་འདྲཝ་མ་འདྲཝ་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ དམིགས་བསལ་གྱི་ས་གནས་ཅིག་སྦེ་ ལུས་ཡོདཔ་ཨིན་པས། འཛམ་གླིང་རྒྱལ་ཁབ་ག་ར་ལས་ ལྟ་བཤལཔ་ཚུ་གིས་ ས་ཆ་དང་ལྡནམ་སྦེ་ཡོདཔ་ལས་ འོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཀིའུ་བྷ་ལུ་ གདོང་ལེན་ལེ་ཤ་ཡོད་རུང་ མ་འོངས་པ་ལུ་གོང་འཕེལ་དང་ལྡན་པའི་ རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་སྦེ་ འཕྲོ་མཐུད་དེ་རང་ དཔའ་ཉམས་ཅན་དང་ གཞན་དང་མ་འདྲ་བའི་ རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་སྦེ་ གནས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།https://www.britannica.com/place/Cuba

རྒྱབ་ཁུངས།