ཀོཊ་ ཌི་ཝཱ།

ངོ་སྤྲོད་དང་ཆགས་རབས།

ཀོཊ་ ཌི་ཝཱ་འདི་ ནུབ་ཕྱོགས་ཨཕ་རི་ཀ་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིནམ་ད་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ས་ཆའི་ཆགས་ཚུལ་མ་འདྲཝ་དང་ ལམ་སྲོལ་ཕྱུགཔོ་ དེ་ལས་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཁག་ཆེ་ཧིང་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ བྱང་ཕྱོགས་ལུ་ མ་ལི་དང་ བུར་ཀི་ན་ཕ་སོ་ ཤར་ཕྱོགས་ལུ་ གྷ་ན་ ལྷོ་ཕྱོགས་ལུ་ གུ་ལི་གི་མཚོ་ཁུག་ ལྷོ་ནུབ་ཕྱོགས་ལུ་ ལི་བི་རི་ཡ་ དེ་ལས་ ནུབ་ཕྱོགས་ལུ་ གུ་ནི་ཡ་གིས་ བསྐོར་ར་རྐྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། མཚོའི་མཐའ་མ་ལས་ཐག་རིང་སར་འགྱོ་བའི་སྐབས་ ཀོཊ་ ཌི་ཝཱ་ གི་ས་གཞི་འདི་ཡར་འཕར་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ད་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བྱང་ཕྱོགས་འདི་ རྩྭ་ཐང་མཐོ་དྲགས་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། ནུབ་ཕྱོགས་ས་མཚམས་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གངས་རི་ མཐོ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་མི་ ནིམ་བ་རི་རྩིས་ཏེ་  བཟོ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། ཀོཊ་ ཌི་ཝཱ་ འདི་ རང་བཞིན་གྱི་ལུང་ཕྱོགས་བཞི་ལུ་དབྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ ཡུ་ནིསི་ཀོ་གི་འཛམ་གླིང་སྲོལ་ཁྱུན་ས་ཁོངས་སྦེ་ ངོས་འཛིན་འབད་དེ་ཡོད་མི་ ཀོ་མོ་དང་ཏའི་བཟུམ་གྱི་རྒྱལ་ཡོངས་གླིང་ག་སྦོམ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན།

རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ནགས་ཚལ་ནང་ ཨཕ་རི་ཀའི་ མེ་ཧོ་ག་ནི་དང་ ཊིག་བཟུམ་གྱི་ རིན་ཐང་ཅན་གྱི་ཤིང་ཚུ་ མངམ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། བཱན་ཀོ་དང་ཊའི་བཟུམ་གྱི་རྒྱལ་ཡོངས་གླིང་ག་ཚུ་གིས་ ནགས་ཚལ་འདི་ཚུ་ ཉམས་སྲུང་འབདཝ་ཨིན། ཀོཊ་ ཌི་ཝཱ་ ནང་ལུ་ རི་དྭགས་སེམས་ཅན་མ་འདྲཝ་ གླངམོ་ཆེ་དང་ མཛོ་མོ་ སེང་གེ་  དེ་ལས་ དཀོན་དྲགས་ཅན་གྱི་རིགས་སྣ་ ཧི་པོ་པོ་ཀྲོ་མཱསི་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། གྷྲན་ཌི་བྷེ་རི་བི་མཚོ་སྲུང་སྐྱོབ་ས་ཁོངས་འདི་གིས་ མཚོའི་རུས་སྦལ་དང་ བྱེམ་གྱི་རྡོ་ཚུ་རྩིས་ཏེ་ མཚོ་སྲོག་ཚུ་ ཉེན་སྲུང་འབད་ནི་ལུ་ཡང་ ཕན་ཐོགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

སྐད་ཡིག་དང་ཆོས་ལུགས།

ཀོཊ་ ཌི་ཝཱ་ལུ་ སྐད་ཡིག་མ་འདྲཝ་ཡོདཔ་ལས་ ནཱའི་ཇར་ཀོང་གོ་ བཟའ་ཚང་ལས་ ཨཕ་རི་ཀའི་ སྐད་ཡིག་ལེ་ཤ་ཅིག་རང་ སླབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། གཞུང་འབྲེལ་གྱི་སྐད་ཡིག་འདི་ ཕྲནས་གི་སྐད་ཡིག་ཨིན་རུང་ ཌུ་ལ་ཏ་བོ་སི་བཟུམ་གྱི་ ཚོང་འབྲེལ་སྐད་ཡིག་ཚུ་ཡང་ ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིནཔས། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ ཆོས་ལུགས་སླ་བསྲེ་སྟེ་ཡོདཔ་ད་ མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་༤༠ དེ་ཅིག་གིས་ ཨིསི་ལམ་ཆོས་ལུགས་འདི་ གཙོ་བོ་ར་ བྱང་ནུབ་དང་ ཨ་བི་ཇཱན་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ཡེ་ཤུ་པའི་ཆོས་ལུགས་འདི་ མང་ཤོས་ཅིག་རང་ ཀེ་ཐོ་ལིག་དང་ ཨི་བཱན་ཇེ་ལི་ཀཱལ་ལུ་ མི་སེར་གསུམ་ཆ་གཅིག་དེ་ཅིག་གིས་ དད་པ་བསྐྱེད་དེ་ཆོས་ལུགས་འཛིནམ་ཨིན་མས། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ ཨཕ་རི་ཀའི་ལམ་སྲོལ་དང་ ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་གཉིས་ སླ་བསྲེ་རྐྱབ་མི་ ཆོས་ལུགས་ ཧར་རིསི་ཊི་གི་ཆོས་ལུགས་ལུ་ དད་པ་བསྐྱེད་མི་ཚུ་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན།

དཔལ་འབྱོར།

སོ་ནམ་ཞིང་ལཱ་འབད་ནི་འདི་ ཀོཊ་ ཌི་ཝཱ་ གི་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཆ་ཤས་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ མི་རློབས་ཕྱེད་ཀ་ལྷགཔ་ཅིག་ ཞིང་ལཱ་ལུ་གཙོ་བོ་བཏོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་ མི་རློབས་མང་ཤོས་ཅིག་གིས་ གཙུངགས་མི་ ཀོ་ཀོ་སྲནམ་ཐོན་སྐྱེད་འབད་མི་ རྒྱལ་ཁབ་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིན་པས། གཞན་ཁག་ཆེ་བའི་ལོ་ཐོག་ཚུ་ཡང་ ཀོ་ཕི་དང་ ཏམ་ཁུ་ འགྱིབ་ དེ་ལས་ ཀ་བལ་ཚུ་ཨིན་པས། དེ་མ་ཚད་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ ས་གནས་ཀྱི་ཟ་འཐུང་གི་དགོས་མཁོ་ཚུ་ གྲུབ་ཐབས་ལུ་ ཆུམ་དང་ གེ་ཟ་ དེ་ལས་ ཀེ་བ་ཚུ་ བཙུགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཉ་བཟུང་ནི་འདི་ ཁག་ཆེ་བའི་ བཟོ་གྲྭ་གཞན་ཅིག་ཨིན་རུང་ ཉ་བཟུང་སྟེ་ ཚོང་འབྲེལ་ཐབས་ནི་འདི ཚ་གྱང་ཅན་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། དེ་་ཡང་ ཉའི་རིགས་སྣ་མར་མཉམ་འགྱོཝ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་པས། 

གསོ་བ་དང་ཤེས་རིག།

སྤྱི་ལོ་༡༩༨༠ གི་ཧེ་མ་ ཀོཊ་ ཌི་ཝཱ་ ནང་ལུ་ གསོ་བའི་ཞབས་ཏོག་ལེགས་ཤོམ་ཡོད་རུང་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་དཀའ་ངལ་དང་ ཞི་བའི་འཁྲུག་རྩོད་ཚུ་གིས་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ བྱང་ཕྱོགས་ལུ་ གསོ་བའི་ཞབས་ཏོག་ལུ་ ཐོ་ཕོག་ཡོདཔ་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ སྨན་ཁང་དང་སྨན་བཅོས་ཁང་ཚུ་ཡོད་རུང་ མི་མང་ཤོས་ཅིག་རང་ ད་ལྟོའི་བར་ན་ཡང་ རང་ལུགས་ཀྱི་སྨན་བཅོས་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ སྡོད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། 

དེ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་རང་དབང་ཐོབ་པའི་ཤུལ་ལས་ ཤེས་རིག་རྒྱ་སྐྱེད་འགྱོ་སྟེ་ ལོ་དྲུག་གི་རིང་ལུ་ གཞི་རིམ་སློབ་གྲྭ་རིན་མེད་སྟོང་པ་སྦེ་ བྱིན་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཨིན་རུང་ སྤྱི་ལོ་༢༠༠༢ ལུ་ ནང་འཁྲུག་བྱུང་མི་ལུ་བརྟེན་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ བྱང་ཕྱོགས་ལུ་ སློབ་གྲྭའི་ཤེས་ཡོན་ལུ་ ཐོ་ཕོག་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཀོཊ་ ཌི་ཝཱ་ནང་ལུ་ གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་ལེ་ཤ་ཅིག་ཡོདཔ་ད་ དེ་ཡང་ གཙོ་བོ་ ཨ་བིཏ་ཇཱན་(Abidjan) དང་ བོའུ་ཨ་ཀེ་(Bouaké) ལུ་ཡོདཔ་ཨིན། 

རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དམག་སྡེ་ནང་ བསྟན་སྲུང་དམག་སྡེ་དང་ མཚོ་དམག་ གནམ་དམག་ དེ་ལས་ སྲིད་འཛིན་གྱི་སྲུང་སྐྱོབ་དམག་སྡེ་བཟུམ་གྱི་དམག་སྡེ་ཆུང་བ་ཚུ་ ཡོདཔ་ཨིན་པས།

མཇུག་དོན།

ཀོཊ་ ཌི་ཝཱ་འདི་ ཨཕ་རི་ཀའི་ནང་རང་བཞིན་གྱི་མཛེས་ཆ་དང་ལམ་སྲོལ་སྣ་ཚོགས་ དེ་ལས་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཁག་ཆེ་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན་པས། ནགས་ཚལ་མེདཔ་བཏང་ནི་དང་ གསོ་བའི་དཀའ་ངལ་ དེ་ལས་ སྲིད་དོན་གྱི་བརྟན་ཏོག་ཏོ་མེད་པའི་ གདོང་ལེན་ཚུ་ ཐོན་ཡོད་རུང་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ སྟོབས་ཤུགས་ཅན་དང་ ཐབས་ཤེས་ཅན་གྱི་ རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་སྦེ་ ལུས་ཡོདཔ་ཨིན་པས། རྒྱལ་རབས་ཕྱུགཔོ་དང་ བརྩི་མཐོང་ཅན་གྱི་ཕྱིར་ཚོང་ དེ་ལས་ གོང་འཕེལ་གྱི་ཁས་བླངས་ཚུ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ ཀོཊ་ཌི་ཝོར་གིས་ ནུབ་ཕྱོགས་ཨཕ་རི་ཀ་ལུ་ འགན་ཁུར་གལ་ཅན་ཚུ་ད་ལྟོ་གི་བར་ན་ཡང་ འཕྲོ་མཐུད་དེ་རང་འབག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།https://www.britannica.com/place/Cote-dIvoire

རྒྱབ་ཁུངས།