སན་མ་རི་ནོ་རྒྱལ་ཁབ།

༉ འཛམ་གླིང་གི་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་རྙིང་ཤོས་ཅིག་ཨིན་མི་ སན་མ་རི་ནོ་འདི་ ཨི་ཊ་ལི་གིས་སྐོར་ར་རྐྱབ་སྟེ་ཡོད་མི་ ཨེ་པཱེ་ནིའན་ (Apennine) རི་རྒྱུད་ཀྱི་བྱང་ཤར་ཁ་ཐུག་ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོད་མི་ ས་མཚམས་མེད་པའི་ མངའ་སྡེ་ཆུང་ཀུ་ཅིག་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ཆུང་ཀུ་ཅིག་ཨིན་རུང་ རྒྱ་ཁྱོན་ཀི་ལོ་མི་ཊར་གྲུ་བཞི་ ༦༡ དང་ མི་རློབས་ ༣༤༠༠༠ དེ་ཅིག་ཡོད་མི་ སན་མ་རི་ནོ་ལུ་ རྒྱལ་རབས་ཕྱུགཔོ་དང་ ལམ་སྲོལ་འཚོ་སྡོད་ཅན་ དཔལ་འབྱོར་ཡར་རྒྱས་ དེ་ལས་ མི་སྡེའི་གཞི་བཀོད་གཞན་དང་མ་འདྲཝ་ཚུ་གིས་ རང་དབང་དང་ བཟོད་བསྲན་ཚུ་ གསལ་སྟོན་འབདཝ་ཨིན།རྒྱབ་རྟེན་ཐོ།

·        བེ་ཝེ་རིཇ་ ཌབ་ལུ་ (༡༩༣༡) སན་མ་རི་ནོ་ལུ་འཚོལ་ཞིབ། ཧཱན་ཊིང་ཊོན་དཔེ་མཛོད་ཀྱི་གསར་ཤོག་       

·        ཤོག་གྲངས་ ༦༧ ལས་ ༨༥།

·        མི་ལར་ ཌབ་ལུ་ (༡༩༠༡) སན་མ་རི་ནོ་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ། ཨ་མི་རི་ཀ་གི་བྱུང་རབས་བསྐྱར་ཞིབ་ ༦(༤) ཤོག་གྲངས་ ༦༣༣-༦༤༩།

·        ཧེ་མིལ་ཊོན་ ཇེ་ཨེ་  (༡༩༢༣)  སན་མ་རི་ནོ་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ། ཨེསི་ཀོ་ཊིཤ་ས་ཆ་རིག་པའི་དུས་དེབ་ ༣༩(༤) ཤོག་གྲངས་ ༢༤༣-༢༥༡།

སན་མ་རི་ནོ་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་ རང་དབང་ཅན་གྱི་མངའ་སྡེ་རྙིང་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་སྦེ་བཤདཔ་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ སྤྱི་ལོ་ ༣༠༡ ལུ་ ཡེ་ཤུ་པའི་རྡོ་བཟོ་མི་ མཱ་རི་ནཱསི (Marinus) གིས་ གཞི་བཙུགས་འབད་ནུག། ལོ་རྒྱུས་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ མ་རི་ནཱསི་འདི་ གནོདཔ་བཀལ་མི་ལས་ བྲོས་བྱོལ་འགྱོ་སྟེ་ ཊི་ཊ་ནོ་གངས་རི་གུར་ མི་སྡེ་ཅིག་གཞི་བཙུགས་འབད་དེ་ ཆོས་ལུགས་ཀྱི་རང་དབང་འཚོལ་མི་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ སྐྱབས་གནས་ཅིག་སྦེ་ཕྱག་ཞུ་ནུག། དུས་རབས་ ༡༩ པའི་ནང་ ཨི་ཊ་ལི་གཅིག་སྒྲིལ་གྱི་ ཟིང་འཁྲུག་ཅན་གྱི་གནས་སྟངས་ནང་ཡང སན་མ་རི་ནོ་གིས་ ཕྱི་འབྲེལ་དང་ཐབས་བྱུས་མཐུན་འབྲེལ་གྱི་ཐོག་ལས་ རང་དབང་བདག་འཛིན་འཐབ་ནུག།

དེ་མ་ཚད་ སྤྱི་ལོ་༡༦༠༠ ལུ་གཞི་བཙུགས་འབད་མི་ སན་མ་རི་ནོ་གི་རྩ་ཁྲིམས་འདི་ ད་ལྟོ་ཡང་ ལག་ལེན་འཐབ་བཞིན་ཡོད་པའི་ འཛམ་གླིང་ནང་ ཡིག་ཐོག་གི་རྩ་ཁྲིམས་རྙིང་ཤོས་ཅིག་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གཞུང་སྐྱོང་ལམ་ལུགས་འདི་ གཞན་དང་མ་འདྲ་བའི་ འགོ་ཁྲིད་ཀྱི་ལམ་ལུགས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ ཟླཝ་དྲུག་ལུ་ འགོ་ཁྲིདཔ་གཉིས་བཙག་འཐུ་འབད་དེ་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དབང་ཚད་དང་འདྲ་མཉམ་གྱི་ཁས་བླངས་འདི་ བརྡ་མཚོན་སྟོནམ་ཨིན། ལོ་ངོ་མང་རབས་ཅིག་གི་རིང་ལུ་ སན་མ་རི་ནོ་གིས་ ཁྱིམ་ཚང་རྒྱལ་ཁབ་སྦོམ་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་ མཐུན་ལམ་བཞག་པའི་སྐབས་ལུ་ རང་དབང་འདི་ བདག་འཛིན་འཐབ་སྟེ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ རྒྱལ་སྤྱིའི་འཁྲུག་རྩོད་ཀྱི་སྐབས་ལུ་ཡང་ ངོ་རྟགས་བདག་འཛིན་འཐབ་ཚུགས་ནུག།

དེ་བཟུམ་སྦེ་ སན་མ་རི་ནོ་གི་ལམ་སྲོལ་འདི་ བྱུང་རབས་ཀྱི་རྩ་བ་དང་ གཏིང་ཟབ་སྦེ་ འབྲེལ་འཐུད་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། མངའ་ཁོངས་འདི་ དུས་རབས་བར་མའི་བཟོ་རིགས་དང་ བྱུང་རབ་ཀྱི་རྟགས་མཚན་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་ཅིག་ཨིནམ་མ་ཚད་ དེ་ཡང་ གངས་ཊའི་ཊེ་ནོ་ (Mount Titano) གི་ཐོག་ཁར་ སན་མ་རི་ནོ་གི་ཀ་ཁྱིམ་གསུམ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། འ་ནི་ཀ་ཁྱིམ་ཚུ་ གོའི་ཊ (Guaita) དང་ སེའིསི་ཊེ (Cesta) དེ་ལས་ མཱོན་ཊེལ་ (Montale) ཚུ་གིས་ རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་རྟགས་དང་སྲོལ་ཁྱུན་གྱི་ལྟེ་བ་ཅིག་སྦེ་བཟོཝ་ཨིན་མས། སན་མ་རི་ནོ་ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་ ཡུ་ནིསི་ཀོ་གི་འཛམ་གླིང་སྲོལ་རྒྱུན་ས་ཁོངས་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ རྒྱལ་རབས་ཀྱི་གལ་གནད་ཅན་དང་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ཉམས་སྲུང་འབད་དེ་ཡོད་པའི་ མངའ་སྡེ་ཅིག་ཨིན།

སན་མ་རི་ནོ་གི་ལམ་སྲོལ་གྱི་བརྡ་སྟོན་ཚུ་ཡང་ དུས་སྟོན་དང་ལམ་སྲོལ་ཐོག་ མཐོང་གསལ་བྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། དེ་ཡང་ ལོ་གཅིག་གི་རིང་ལུ་ རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ འཁྲབ་སྟོན་དང་ དུས་རབས་བར་མའི་འགྲན་བསྡུར་ཚུ་སྟོན་མི་ ཁྲམ་ཤིང་གི་དུས་སྟོན་དང་ པཱ་ལིའུ་ཌི་ སན་མ་རི་ནོ (Palio di San Marino) བཟུམ་གྱི་ དུས་སྟོན་མ་འདྲཝ་ཚུ་ བརྩི་སྲུང་འབདཝ་ཨིན་མས། ད་རུང་ ཨི་ཊ་ལི་གི་ལམ་སྲོལ་གྱི་ཤན་ཞུགས་འདི་ བཞེས་སྒོ་དང་སྐད་ཡིག་ དེ་ལས་ ལམ་སྲོལ་ཚུ་ནང་ ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་ཡོདཔ་དང་ རང་ལུགས་ཀྱི་ སཱ་མེ་རིནིསེ་ (Sammarinese) བཞེས་སྒོ་ཚུ་གིས་ ས་གནས་ཀྱི་རྒྱུ་ཆ་དང་ བཞེས་སྒོ་གི་སྲོལ་རྒྱུན་ཚུ་ གསལ་སྟོན་འབདཝ་ཨིན། དེ་མ་ཚད་ སན་མ་རི་ནོ་གི་དཔལ་འབྱོར་འདི་ བཟོ་གྲྭ་དང་ཞབས་ཏོག་ དེ་ལས་ ལྟ་བཤལ་ལས་སྡེ་ཚུ་ སླ་བསྲེ་རྐྱབ་སྟེ་ ཁྱད་ཆོས་བཏོནམ་ཨིན་མས། ས་ཆའི་གནས་སྟངས་ཀྱིས་ སོ་ནམ་ཐོན་སྐྱེད་ལུ་ ཚད་འཛིན་འབད་དེ་ཡོད་རུང་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ གོ་ལ་དང་རྫ་ཆས་ དེ་ལས་ གློག་རིག་ཚུ་ནང་ བཟོ་བསྐྲུན་གྱི་གཞི་རྟེན་སྒྲིང་སྒྲི་ཅིག་ གོང་འཕེལ་འགྱོ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།

ལྟ་བཤལ་འདི་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཆ་ཤས་གལ་ཅན་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ སན་མ་རི་ནོ་ལུ་ རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ས་ཁོངས་དང་ སེམས་ཁར་འབབ་པའི་མཐོང་སྣང་ དེ་ལས་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ཉམས་མྱོང་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ ལྟ་བཤལཔ་ཚུ་འོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་བ་ཚུ་གི་ ཁྲལ་གྱི་ལམ་ལུགས་ལུ་ ཕན་ཐོགས་བྱུང་མི་འདི་གིས་ ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་མ་རྩ་བཙུགས་མི་ཚུ་ཡང་འོང་བཅུག་སྟེ་ དངུལ་ཁང་དང་དངུལ་འབྲེལ་བཟུམ་གྱི་ ལས་སྡེ་ཚུ་ལུ་ཡར་དྲག་བཏང་ཡོདཔ་ཨིན་མས། དེ་བཟུམ་སྦེ་ འདས་པའི་ལོ་ཚུ་ནང་ སན་མ་རི་ནོ་གིས་ ཨི་ཊ་ལི་དང་ འཛམ་གླིང་དཔལ་འབྱོར་ རྒྱ་ཆེ་དྲགས་ལུ་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཐོག་ལས་བརྟེན་སྡོད་མི་ལས་བརྟེན་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་ལཱ་ཚུ་ སྣ་མང་དང་ དེང་སང་དུས་ཀྱི་འཕོ་འགྱུར་དང་བསྟུན་ དུས་མཐུན་བཟོ་ནི་ལུ་ བརྩོན་ཤུགས་བསྐྱེད་དགོཔ་ཐོན་ཏེ་སྦེ་འདུག།

དེ་དང་གཅིག་ཁར་ སན་མ་རི་ནོ་གི་མི་སྡེ་གཞི་བཀོད་འདི་ ཆུང་ཀུ་ཅིག་ཨིནམ་མ་ཚད་ མི་སྡེ་གི་ཚོར་སྣང་སྒྲིང་སྒྲིང་ཡོད་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་མས། མི་རློབས་འདི་ མང་ཤོས་ཅིག་རང་ རིགས་མཚུངས་ཨིནམ་ལས་ མང་ཤོས་ཅིག་ར་ ཨི་ཊ་ལི་གི་མི་ཚུ་ཨིན་མས། གཞུང་འབྲེལ་གྱི་སྐད་ཡིག་འདི་ ཨི་ཊ་ལི་ཡན་ཨིནམ་ལས་ མི་རློབས་ནང་ བྲི་ལྷག་ཤེས་ཡོན་གྱི་ གནས་ཚད་མཐོ་དྲགས་ཡོདཔ་ལས་ སཱམ་མ་རི་ནིསི་ མི་སྡེ་ནང་ ཤེས་ཡོན་དང་ཞི་བའི་འགན་ཁུར་ལུ་ གཙོ་བོར་བཏོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། སཱན་མ་རི་ནོ་ལུ་ གསོ་བའི་ཞབས་ཏོག་དང་ མི་སྡེ་ཞབས་ཏོག་ཚུ་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ གོང་འཕེལ་འགྱོ་སྟེ་ཡོདཔ་ལས་ མི་མང་གིས་ མ་དངུལ་རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་མི་ གསོ་བའི་ལམ་ལུགས་ཅིག་ཡོདཔ་ལས་ མི་སེར་ཆ་མཉམ་ལུ་ སྨན་བཅོས་ཀྱི་ཞབས་ཏོག་ཚུ་ཐོབ་ཚུགསཔ་སྦེ་ ངེས་གཏན་བཟོ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ ལཱ་གཡོག་མེད་པའི་གནས་ཚད་དམའ་ཤོས་དང་ མི་ཚེའི་གནས་ཚད་མཐོ་དྲགས་ཡོདཔ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་ལུ་ ཕན་ཐོགས་བྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ད་རུང་ ལམ་སྲོལ་གྱི་བརྩི་མཐོང་ གཅིག་མཐུན་དང་མི་སྡེ་འབྲེལ་གཏོགས་ དེ་ལས་ ལམ་སྲོལ་ལུ་བརྩི་མཐོང་ཚུ་གིས་ སཱན་མ་རི་ནོ་གི་མི་སྡེ་ནང་ལུ་ ཁག་ཆེ་བའི་འགན་ཁུར་འབགཔ་ཨིན་མས།

སཱན་མ་རི་ནོ་འདི་ རྒྱལ་རབས་ནང་ལུ་ རང་དབང་དང་ལམ་སྲོལ་གྱི་ངོ་རྟགས་ཚུ་ བདག་འཛིན་འཐབ་སྟེ་ཡོད་མི་ རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ཀུ་ཅིག་གི་ དཔེ་ཅིག་ཨིནམ་མ་ཚད་ དཔལ་འབྱོར་མ་འདྲཝ་དང་ མི་སྡེ་གཅིག་མཐུན་ཡོད་མི་ཚུ་གིས་ བཟོད་བསྲན་དང་ མཐུན་སྒྲིག་འབད་ཚུགས་པའི་དཔེ་སྟོན་འབདཝ་ཨིན་མས། དེ་མ་ཚད་ སཱན་མ་རི་ནོ་གིས་ དེང་སང་གི་འཛམ་གླིང་གཅིག་འགྱུར་གྱི་འཁྲུག་རྩོད་ མགུ་རྙོག་དྲགས་ཚུ་ འཕྲོ་མཐུད་དེ་རང་ གདོང་ལེན་འབད་ཞིནམ་ལས་ ལམ་སྲོལ་ཚུ་ཉམས་སྲུང་འབད་དེ་ཡོདཔ་ལས་ ཡུ་རོབ་ནང་འཁོད་ལུ་ རྒྱལ་རབས་དང་ལམ་སྲོལ་གྱི་ ཁྱད་པར་ཅན་དང་ མཛེས་སྡུག་ཅན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།