ཕེ་ཌ་རེ་ཊེཌ་ ཨིས་ཊེཌ་ ཨོཕ་མའི་ཀོ་རོ་ནི་ཤི་ཡ། (Federated States of Micronesia)

༉  ནུབ་ཕྱོགས་པེ་སི་ཕིག་རྒྱ་མཚོ་ནང་ ཆགས་ཡོད་པའི་ རང་དབང་ཅན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན་མི་ ཕེ་ཌ་རེ་ཊེཌ་ ཨིས་ཊེཌ་ ཨོཕ་མའི་ཀོ་རོ་ནི་ཤི་ཡ་(མའི་ཀོ་རོ་ནི་ཤི་ཡ)གི་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ཡབ་(Yap)དང་ཆུའུཀ་(Chuuk)པོཧོན་པེ་(Pohnpei) དེ་ལས་ ཀོས་རེ་(Kosrae) མངའ་སྡེ་བཞི་ལས་ གྲུབ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ རྒྱ་མཚོའི་ས་ཁོངས་ནང་གཏོར་ཏེ་ཡོདཔ་ལས་ རྒྱ་མཚོ་དང་གཅིག་ཁར་འབད་བ་ཅིན་ ས་ཁྱོན་འདི་ མའིལ་གྲུ་བཞི་ ༡,༠༠༠ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ལས་ ས་ཁོངས་རྒྱ་ཆེཝ་སྦེ་ ཁྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ རྒྱ་མཚོ་མེད་པར་ ས་ཆ་ངོ་མ་རྐྱངམ་ཅིག་འབད་བ་ཅིན་ གནམ་མེད་ས་མེད་ཆུང་ཀུ་སྦེ་ཡོདཔ་ད་ དེ་གི་ས་ཁྱོན་འདི་ མའིལ་གྲུ་བཞི་ ༢༧༡ དེ་ཅིག་ར་ཨིན་པས། 

སྤྱི་མཐུན་གྱི་གཞུང་ ཕེ་ཌ་རེ་ཊེཌ་ཨིས་ཊེཌ་ལུ་ ས་ཆ་ཡོངས་བསྡོམས་ མའིལ་གྲུ་བཞི་ ༢༧༡ འདི་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་ནང་འབད་བ་ཅིན་ཀི་ལོ་མི་ཊར་གྲུ་བཞི་ ༧༠༢ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཕེ་ཌ་རེ་ཊེཌ་ཨིས་ཊེཌ་འདི་ པ་པུ་ཝ་ནིསུ་གི་ནི་ཡ་གི་བྱང་ཤར་ཁ་ཐུག་ལུ་ ནུབ་ཕྱོགས་པེ་སི་ཕིག་གི་རྒྱ་མཚོ་ནང་ལུ་ ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ནང་ མངའ་སྡེ་བཞི་རྐྱངམ་ཅིག་ཡོདཔ་ད་ དེ་ཡང་ ཡབ་(Yap)དང་ཆུའུཀ་(Chuuk)པོཧོན་པེ་(Pohnpei) དེ་ལས་ ཀོས་རེ་(Kosrae) ཚུ་ པེ་སི་ཕིག་རྒྱ་མཚོ་གི་ ས་གནས་རྒྱ་ཆེ་བ་ཅིག་ནང་ མཚོ་གླིང་ ༦༠༠ ལྷགཔ་ཅིག་ཡོད་པའི་ ས་ཁོངས་རྒྱ་ཆེ་བ་ཅིག་ནང་ ཁྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། མཚོ་གླིང་འདི་ཚུ་ རྒྱ་མཚོ་ཀི་ལོ་ཊར་གྲུ་བཞི་ ས་ཡ་ ༢.༦ དེ་ཅིག་གི་ས་ཁར་ ཁ་གཏོར་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།https://en.m.wikipedia.org/wiki/Wikipedia

འཕྲལ་གྱི་ཚོད་དཔག་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ ཕེ་ཌ་རེ་ཊེཌ་ ཨིས་ཊེཌ་གི་ མི་རློབས་འདི་ ཧ་ལམ་ ས་ཡ་ ༡.༡༥༼༡༡༥,༠༠༠༽ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་པས། འདི་གིས་ རྒྱལ་ཡོངས་མི་རློབས་སྟུག་ཚད་འདི་ ཀི་ལོ་ཊར་རེ་ལུ་ མི་༡༥༠ དེ་ཅིག་ ཡོདཔ་ཨིན། དེ་བཟུམ་སྦེ་ མའི་ཀོ་རོ་ནི་ཤི་ཡ་གི་ མི་ཚུ་ མའི་ཀོ་རོ་ནི་ཤི་ཡཱན་གི་ མི་ཁུངས་ངོ་མ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ ཕེ་ཌ་རེ་ཊེཌ་ཨིས་ཊེཌ་ མངའ་སྡེ་བཞི་ལུ་ བཞི་བཞག་སྟེ་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ངོ་རྟགས་མ་འདྲཝ་ཚུ་ ཡོདཔ་ཨིན། དེ་བཟུམ་སྦེ་ དེ་གི་མི་རིགས་གཙོ་བོ་ཚུ་ཡང་ དང་པར་ ཆུའུཀ་མངའ་སྡེ་ལས་ ཆུ་ཀེ་དང་ པོཧོན་པེ་མངའ་སྡེ་ལས་ པོཧོན་པེ་ཡཱན་དང་ དེ་ལས་ ཡབ་མངའ་སྡེ་ལས་ ཡབ་པིས་དང་ ཀོས་རེ་མངའ་སྡེ་ལས་ ཀོ་ས་རཱེན་ཚུ་ ཨིན་མས། གཉིས་པ་ལུ་ མའི་ཀོ་རོ་ནི་ཤི་ཡ་གཞན་ཚུ་ནང་ ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་མི་རིགས་དང་ དེ་ལས་ ཨ་མེ་རི་ཀའི་མི་རིགས་ཚུ་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 

སྤྱི་མཐུན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ མའི་ཀོ་རོ་ནི་ཤི་ཡ་འདི་ མངའ་སྡེ་བཞི་ལུ་ བགོ་སྟེ་ཡོདཔ་ད་ དེ་རེ་རེ་བཞིན་གྱི་ རང་སོའི་ལམ་སྲོལ་དང་སྐད་ཡིག་ མ་འདྲཝ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ཡང་ ཆུའུཀ་མངའ་སྡེ་དང་པོཧོན་པེ་མངའ་སྡེ་ དེ་ལས་ ཡབ་མངའ་སྡེ་དང་ཀོས་རེ་མངའ་སྡེ་ བཞི་ལུ་ བགོ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ ཁ་གསལ་དུ་ བཤད་པ་ཅིན་ ཆུའུཀ་མངའ་སྡེ་འདི་ ཕེ་ཌ་རེ་ཊེཌ་ ཨིས་ཊེཌ་གི་ མཚོ་གླིང་ལྟེ་བ་ལེ་ཤ་ཡོད་པའི་སྦུག་ལུ་ ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། ཆུའུཀ་འདི་ མཚོ་གླིང་ལེ་ཤ་ཅིག་ལས་གྲུབ་ཡོདཔ་ལས་ དཔལ་འབྱོར་འདི་ ཉ་དང་སོ་ནམ་ལུ་ ཤུགས་སྦེ་ར་ བརྟེན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། https://www.economy.com/federated-states-of-micronesia/indicators

དེ་ལས་ པོཧོན་པེ་གི་མངའ་སྡེ་འདི་ ཕེ་ཌ་རེ་ཊེཌ་ ཨིས་ཊེཌ་གི་ ཤར་ཕྱོགས་ལུ་ ཆགས་ཡོདཔ་མ་ཚད་ མངའ་སྡེ་བཞི་ལས་ སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་མས། དེ་བཟུམ་སྦེ་ ཡབ་གི་མངའ་སྡེ་འདི་ཡང་ ཕེ་ཌ་རེ་ཊེཌ་ ཨིས་ཊེཌ་གི་ ནུབ་ཕྱོགས་ཁར་གནས་ཏེ་ཡོདཔ་ མ་ཚད་ ཀོས་རེ་མངའ་སྡེ་འདི་ཡང་ དེའི་ཤར་ཕྱོགས་ལུ་ ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།

ཕེ་ཌ་རེ་ཊེཌ་ ཨེས་ཊེཌ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ སྲིད་དོན་ལམ་ལུགས་འདི་ དམངས་གཙོའི་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། སྤྱི་གཞུང་དང་ མངའ་སྡེ་རེ་རེ་གི་བར་ན་ དབང་ཚད་འདི་ དབྱེ་བ་ཕྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ཡང་ སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་རྩ་ཁྲིམས་ཆེན་མོ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ ཕེ་ཌ་རེ་ཊེཌ་ ཨེས་ཊེཌ་འདི་ ལཱ་འབད་དོ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ སྲིད་དོན་ལམ་ལུགས་ནང་ལུ་ གཞུང་གི་ཡན་ལག་གསུམ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ བཀོད་ཁྱབ་དང་ཁྲིམས་བཟོ་ དེ་ལས་ ཁྲིམས་དོན་གྱི་ཡན་ལག་ཚུ་ཨིན་མས། 

དང་པ་ འཛིན་སྐྱོང་ཡན་ལག་འདི་ མངའ་སྡེ་དང་གཞུང་གི་འགོ་ཁྲིདཔ་ཨིནམ་ད་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་འཛིན་སྐྱོང་གཙོ་འཛིན་སྦེ་ ཕྱག་ཞུ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། སྲིད་འཛིན་འདི་ ལོ་༤ གི་དོན་ལུ་ བཙག་འཐུ་འབདཝ་ཨིན་མས། དེ་བཟུམ་སྦེ་ ཁྲིམས་བཟོའི་ཡན་ལག་འདི་ རྒྱལ་ཡོངས་ཁྲིམས་བཟོ་ལྷན་ཚོགས་ཨིནམ་བཞིན་དུ་ ལོ་བཞི་གི་གནས་ཡུན་ལུ་ ཕྱག་ཞུཝ་ཨིན། དེ་ལས་ དྲང་ཁྲིམས་ཡན་ལག་འདི་ སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཁྲིམས་ཁང་མཐོ་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་མ་ཚད་ ཁྲིམས་དོན་ལམ་ལུགས་ནང་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཁྲིམས་ལུགས་དང་འབྲེལ་བའི་ མངའ་སྡེའི་ཁྲིམས་ཁང་ཚུ་ཡང་ ཚུདཔ་ཨིནམ་ད་ རྒྱལ་ཡོངས་ཁྲིམས་ཁང་གིས་ སྤྱི་གཞུང་ཁྲིམས་ལུགས་དང་འབྲེལ་བའི་ གནད་དོན་ཚུ་ འཛིན་སྐྱོང་འཐབ་ཨིན་པས།

རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ སྐད་རིགས་བཞི་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ཡང་ ཆུའུཀ་དང་པོཧོན་པེ་ཡཱན་ དེ་ལས་ ཀོས་རེ་ཡཱན་དང་ཡབ་པིས་ཚུ་ཨིན་མས། དེ་བཞིན་ སྐད་ཡིག་འདི་ཚུ་ ཨསི་ཊོ་ནི་ཤི་ཡཱན་གྱི་ སྐད་ཡིག་གི་བཟའ་ཚང་ནང་ལུ་ ཚུདཔ་ཨིནམ་མ་ཚད་ ཨསི་ཊོ་ནི་ཤི་ཡཱན་མང་ཤོས་ཅིག་ར་ སྐད་ཡིག་གཉིས་སྦེ་ཡོདཔ་ལས་ ཁོང་རའི་ས་གནས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་དང་ ཨིང་སྐད་གཉིས་ཆ་ར་སླབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། 

ཁོང་གི་གྱོན་ཆས་འདི་ སྤྱིར་བཏང་ལུ་ འཐག་པའི་ཁེན་ཇ་དང་ས་རོང་(Sarong) དེ་ལས་ ཐགས་རས་ཁྲ་ཅོམ་ཅོ་ཚུ་ གྱོནམ་ཨིན་པས། ཁོང་གིས་ ཐགས་འཐག་ནི་དང་བརྐོ་ནི་ གྲུ་ཆུང་བཟོ་ནི་དང་ ལག་ཆས་དང་ བཱསི་ཀེཊ་ དེ་ལས་ གདན་ཚུ་གི་བཟོ་ལཱ་ལུ་ བཙོན་ཤུགས་བསྐྱེདཔ་ཨིན་མས། ཁོང་གི་ ཟ་འཐུང་འདི་ཡང་ ཉ་དང་བེ་ཏ་ ཊ་རོ་དང་ཀེབ་ཏ་ ལོ་ཐོག་ཆུམ་ལ་སོགས་དང་ ཚོད་བསྲེ་ཚུ་ལུ་ བརྟེན་ཏེ་སྡོདཔ་ཨིན་མས། དེ་མ་ཚད་ དེ་ནང་ལུ་ ཆོས་ལུགས་གཙོ་བོ་ར་ ཡི་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་འདི་ཨིན་མས། https://www.britannica.com/place/Micronesia-cultural-region-Pacific-Ocean

རྒྱལ་ཁབ་འདི་གི་ དཔལ་འབྱོར་ཟེར་རུང་ སོ་ནམ་དང་ཉ་བཟུང་ནི་ལུ་ འཚོ་བ་བསྟེན་སྡོད་མི་ཅིག་ཨིན་མས། དེ་ཡང་ མི་རློབས་མང་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ འཚོ་གནས་སོ་ནམ་གྱི་ལཱ་༼ཚལ་མ་ཀེ་བ་དང་ཊ་རོ་ དེ་ལས་བག་ལེབ་༽དང་ ལག་བཟོའི་ཉ་བཟུང་ནི་ཚུ་ གཙོ་བོ་བཏོནམ་ཨིན་མས། ཕེ་ཌ་རེ་ཊེཌ་ ཨེས་ཊེཌ་འདི་ ཡུ་ཨེས་དང་གཅིག་ཁར་ རང་དབང་ཚོགས་པ་གི་ཆ་ཤས་ཅིག་བརྒྱུད་དེ་ དངུལ་འབྲེལ་གྱི་གྲོགས་རམ་ལུ་ བརྟེན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། གན་ཡིག་འདི་གིས་ མི་མང་ཞབས་ཏོག་དང་ གོང་འཕེལ་ལས་འགུལ་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ མ་དངུལ་སྦོམ་སྦེ་ བྱིན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ཨེ་ཤེ་ཡཱན་གོང་འཕེལ་དངུལ་ཁང་དང་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོགས་པ་གཞན་ཚུ་གིས་ཡང་ གཞི་རྟེན་མཐུན་རྐྱེན་དང་ གོང་འཕེལ་གཏང་ནི་ལུ་ ལྷན་ཐབས་འབདཝ་ཨིན་པས།

རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ ནང་འདྲེན་འདི་ཡང་ ཟ་འཐུང་དང་ས་སྣུམ་ བཟོ་སྐྲུན་གྱི་ཅ་ཆས་ དེ་ལས་ ཉོ་སྤྱོད་པའི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་རྩིས་ཏེ་ ནང་འདྲེན་འབད་མི་ཅ་ཆས་ཚུ་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ ཡོདཔ་ཨིན། ནང་འདྲེན་གྱི་མཉམ་འབྲེལ་པ་གཙོ་བོ་ར་ ཡུ་ཨེས་དང་ཇ་པཱན་ དེ་ལས་ ཨཱསི་ཊེ་ལི་ཡ་ཚུ་ ཨིན་མས། དེའི་ ཕྱིར་ཚོང་གཙོ་བོ་ཚུ་ཡང་ ཉ་དང་བེ་ཏ་སྐམ་ དེ་ལས་ མཚོ་གྲུའི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ ཨིན་མས། དེ་མ་ཚད་ ལྟ་བཤལ་གྱི་ཚོང་འབྲེལ་ཚུ་ཡང་ ཡར་རྒྱས་འགྱོ་ནི་གི་འོས་འབབ་ཡོད་པའི་ས་ཁོངས་ཅིག་ཨིན་མས།https://www.adb.org/where-we-work/micronesia/economy

རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ པཱ་ལི་ཀིར།

ཕེ་ཌ་རེ་ཊེཌ་ ཨེས་ཊེཌ་གི་ རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་འདི་ པཱ་ལི་ཀིར་ཟེར་སླབ་ཨིན། དེ་ཡང་ པོཧོན་པེ་གི་ མཚོ་གླིང་ནང་ ཆགས་ཡོདཔ་ཨིན། དེའི་ས་ཆ་ཡོངས་བསྡོམས་འདི་ ཧ་ལམ་མའིལ་གྲུ་བཞི་༡.༥ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན། འཕྲལ་ཁམས་ཅིག་གི་ ཚད་རྩིས་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ རྒྱལ་ཁབ་དེ་གི་ རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ པཱ་ལི་ཀིར་གི་མི་རློབས་འདི་ མི་༦༧༠༠ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་མས། 

མཇུག་བསྡུ།

ཕེ་ཌ་རེ་ཊེཌ་ ཨེས་ཊེཌ་འདི་ ནུབ་ཕྱོགས་པེ་སི་ཕིག་ནང་ རང་དབང་རང་བཙན་སྦེ་ གནས་ཏེ་ ཡོད་པའི་མཚོ་གླིང་གི་ རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ མངའ་སྡེ་བཞི་ནང་ལུ་ བགོ་སྟེ་ ཡོདཔ་མ་ཚད་ མཚོ་གླིང་ ༦༠༠ ལྷག་ཙམ་ལུ་ ཁྱབ་སྟེ་ཡོད། དེ་མ་ཚད་ ས་ཆའི་གནས་སྟངས་ཀྱི་ཐད་ལུ་ སྦོམ་ཡོད་རུང་ མི་རློབས་ཆུང་ཀུ་སྦེ་ ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། 

རྩོམ་ཡིག་འདི་སྲོལ་འཛིན་དང་རྫོང་ཁ་གོང་འཕེལ་ལས་ཁུངས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཞིབ་འཚོལ་དང་ལས་རིམ་སྡེ་ཚན་གྱི་ཞལ་འདེབས།༽

Source : Department of Culture and Dzongkha Development.

རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་ཐོ།