ཝཱ་ནའུ་ཊུ། Vanuatu

ངོ་སྤྲོད། 

ཝཱ་ནའུ་ཊུ་འདི་ ཨཱས་ཊེ་ལི་ཡ་གི་ ཤར་ཕྱོགས་ལས་ཧ་ལམ་ཀི་ལོ་མི་ཊར་ ༡༧༥༠ གི་ ལྷོ་ནུབ་ཀྱི་ པེ་སི་ཕིག་རྒྱ་མཚོ་ནང་ཆགས་ཡོད་པའི་ པེ་སི་ཕིག་མཚོ་གླིང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། མཚོ་གླིང་འདི་ མཚོ་གླིང་ ༨༣ དེ་ཅིག་ཡོད་མི་ལས་ ༦༥ དེ་ཅིག་སྡོད་ས་ཡོད་མི་གི་ མཚོ་གླིང་སྡེ་ཚན་ཅིག་ཨིན། ས་ཆ་ཡོངས་བསྡོམས་ཀྱི་རྒྱ་ཚད་འདི་ ཧ་ལམ་གྲུ་བཞི་ཀི་ལོ་མི་ཊར་༡༢,༡༨༩ ཡོདཔ་དང་ འདི་གི་རྒྱ་ཚད་འདི་ ཆུང་ཀུ་ཅིག་ཨིན་རུང་ འཛམ་གླིང་གི་ས་ཆ་ཚུ་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ མཚོ་དང་འབྲེལ་བའི་ས་གོ་རྒྱ་སྦོམ་ཅིག་ནང་ ཁྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།

རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་དང་ཁྲོམ་སྡེ། 

རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་འདི་ ཨི་ཕེཊ་མཚོ་གླིང་ནང་ཆགས་ཡོད་པའི་ པོརཊ་ཝི་ལ་ཨིན། འདི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲིད་དོན་ དཔལ་འབྱོར་དང་ལམ་སྲོལ་གྱི་ལྟེ་བ་ཨིན། ཁྲོམ་ཁག་ཆེ་ཏོག་ཏོ་གཞན་འདི་ ཨིས་ཊི་རིཔི་སཱོན་ཊོ་མཚོ་གླིང་ནང་ཆགས་ཡོད་པའི་ ལུ་གན་ཝི་ལི་ འདི་ལྟ་བཤལ་དང་ སྐྱེལ་འདྲེན་གྱི་དོན་ལུ་ གལ་གནད་ཅན་ཅིག་ཨིན། མི་རློབས་མང་ཤོས་ར་མཚོ་གླིང་གི་ས་གོ་མཐའ་ཟུར་ཚུ་ནང་སྡོདཔ་ཨིན།
མི་རློབས།

སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༥ ཚུན་ ཝཱ་ནའུ་ཨེ་ཊུ་ལུ་ ཕོ་ཚོད་ཀྱི་མི་རློབས་ ཧ་ལམ་ ༣༣༠,༠༠༠ འདུག། མི་རློབས་འདི་ མང་ཆེ་བ་ཅིག་ར་ གྲོང་གསེབ་ཀྱི་ས་གོ་ཚུ་ནང་ཨིནམ་དང་ སྐྱེས་ལོ་ཚད་འདི་ ན་གཞོན་ཚུ་གིས་ར་ ཨིནམ་ལས་ ཨ་ལུ་སྐྱེ་ནི་གི་ཚད་གཞི་འདི་ མཐོ་སུ་ཅིག་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། མི་རློབས་ཡར་སེང་འདི་ ཚད་གཅིག་གུ་ཨིན་རུང་ ཤེས་ཡོན་སྦྱང་ནི་དང་ ཕྱི་ཁར་ལཱ་འབད་བར་འགྱོ་ནི་འདི་ ཁྱབ་ཆེ་བ་ཅིག་ཨིན་རུང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ཨཱསི་ཊེ་ལི་ཡ་དང་ ནིའུ་ཛི་ལེནཌ་ ལུ་ཨིན་མས།

མི་རིགས།

མི་རློབས་མང་ཆེ་ཤོས་ ༼༩༥% ལྷག་མི༽ འདི་ མེ་ལི་ནེ་ཤཱན་དང་ པོ་ལི་ནེ་ཤཱན་ མའི་ཀོརི་ནེ་ཤཱན་ ཡུ་རོ་པེན་ ཨེ་ཤེ་ཡཱན་དང་ སླ་བསྲེ་སྟེ་གི་རིགས་རྒྱུད་ཚུ་ཨིན། སྔར་སྲོལ་གྱི་གྲོང་གསེབ་ཀྱི་མི་ཚེ་འདི་ ས་ཆ་དང་རིགས་རྒྱུད་ དེ་ལས་ ལུགས་སྲོལ་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་ འབྲེལ་བ་སྒྲིང་སྒྲིང་སྦེ་བཞག་ཐོག་ལས་ ཁག་ཆེཝ་སྦེ་ར་ཡོདཔ་ཨིན།

ཁ་སྐད།

བཱ་ན་ཝཱ་ཊུ་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་ སྐད་ ཡིག་གི་རིགས་སྣ་མང་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ནང་ གཡུས་སྐད་ ༡༠༠ ལྷགཔ་ཅིག་ཡོད། གཞུང་འབྲེལ་གྱི་ཁ་སྐད་གསུམ་ཡོད། བིས་ལཱ་མ། ༼ཀིརིའོ་ལིཤ་གི་ཁ་སྐད།༽ ཨིང་ལིཤ་དང་ཕེརེནཆི། བིསི་ལ་མ་འདི་རྒྱ་ཆེ་དྲགས་སྦེ་སླབ་ཨིནམ་དང་ལིང་ག་ཕཱརན་ཀ་སྦེ་ལཱ་འབདཝ་ཨིན།

རྒྱལ་རབས་དང་ཆོས་ལུགས།

ཝཱ་ནའུ་ཊུ་འདི་ལོ་ ༣༠༠༠ གི་ཧེ་མ་མི་ལི་ནེ་ཤཱན་གྱི་མི་གིས་འགོ་དང་པ་གནས་ནུག། དུས་རབས་ ༡༩ པའི་ནང་ ཡུ་རོབ་ཀྱི་དབང་འོག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དམིགས་གཏད་ཅིག་ལུ་གྱུར་ཡོདཔ་དང་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༠༦ ལས་ ༡༩༨༠ ཚུན་ཚོད་ བིརི་ཊེན་དང་ཕརནསི་གིས་ མཉམ་འབྲེལ་ཐོག་ ཧེ་བིརིཌསི་ཀོན་ཌོ་ནི་ཡམ་གསརཔ་སྦེ་སྐྱོང་ནུག། ཝཱ་ན་ཝ་ཊུ་གིས་རང་དབང་འདི་སྤྱི་ལོ་ ༡༩༨༠ ལུ་ཐོབ་ནུག། ཆོས་ལུགས་ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་ཡོད་མི་འདི་ ཡེ་ཤུ་པའི་ཆོས་ལུགས་དང་ དམིགས་བསལ་དུ་ པེརེས་བའེ་ཊི་རི་ནི་ཟམ་ རྗེས་སུ་འབྲང་མི་ ཨིང་ལེནཌི་ཀེན་ ཀེ་ཐོ་ལིག་དང་ ཉིན་ཞག་བདུན་པའི་ འབྱུང་འགྱུར་གྱི་མི་སྡེ་ཚུ་ཨིན། སྔར་སྲོལ་གྱི་ཡིད་ཆེས་ཚུ་ད་ལྟོ་ཡང་ས་གོ་དག་པ་ཅིག་ནང་སྦྱང་བ་འབདཝ་མས།

གནམ་གཤིས། 

ཝཱ་ན་ཝཱ་ཊུ་ལུ་ལོ་གཅིག་ར་ཚ་དྲོད་དང་རློན་གཤེར་ཅན་གྱི་གནམ་གཤིས་ཀྱི་འཛམ་གླིང་སྐོར་ཐིག་གི་ས་གཤིས་ཅིག་ཡོད། དུས་ཁག་གཙོ་བོ་གཉིས་ཡོད། སྤྱི་ཟླ་བཅུ་གཅིག་པ་ལས་བཞི་པ་ཚུན་གྱི་ཆར་པའི་དུས་ཚོད་འདི་ རླུང་འཚུབ་དང་རླུང་ཆར་འབྱུང་སྲིད་ནི་དང་ སྤྱི་ཟླ་ལྔ་པ་ལས་བཅུ་པ་ཚུན་གྱི་སྐམ་པའི་དུས་ཚོད་འདི་ཨིན། མཚོ་གླིང་འདི་ཚུ་ ས་ཕྱུགཔོ་དང་ ས་ཡོམ་འཕྲལ་འཕྲལ་རང་འོང་བའི་ མེ་རི་ཨིན། ཏ་ན་མཚོ་གླིང་གི་ གངས་རི་ཡ་སུ་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་མེ་རི་སྤུ་འགྱོ་བཏུབ་དྲགས་ཡོད་ས་ལས་ གནམ་མེད་ས་མེད་ལྷོད་ཚུགས་མི་ཅིག་ཨིན།

གཞུང་སྐྱོང་།

ཝཱ་ན་ཝཱ་ཊུ་འདི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་དམངས་གཙོའི་གཞུང་དང་ཁྲིམས་བཟོ་ཚོགས་པ་གཅིག་ཤག་ཡོད་མི་ཅིག་ཨིན། སྲིད་འཛིན་འདི་ གཞུང་གི་དབུ་འཛིན་ཨིནམ་དང་ བློན་ཆེན་འདི་ གཞུང་གི་དབུ་འཛིན་ཨིན། བཙག་འཐུ་ཚུ་ ལོ་ལྔ་གི་བར་ན་ཚར་རེ་ འགོ་འདྲེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་དང་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ སྲིད་དོན་ཚོགས་པ་སྣ་ཚོགས་སྦེ་ཡོད་མི་དང་ སྤྱིར་བཏང་གི་འགོ་ཁྲིདཔ་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ འགན་ཁུར་སྦོམ་སྦེ་ར་འབག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

རང་བཞིན་ཆགས་རབས།

ཝཱ་ན་ཝཱ་ཊུ་འདི་ མེ་རི་མཚོ་གླིང་རྩུབ་དྲགས་ བྱུ་རུའི་མཚོ་བྲག་ཆུའི་མཚོ་བྲག་ ཆར་ལྡན་ནགས་ཚལ་སྟུག་པག་པ་དང་ མཚོ་མཐའ་བྱེམ་དཀརཔོ་ཚུ་གིས་བཟོ་ནུག། མཚོ་གླིང་འདི་ཚུ་རྒྱ་མཚོའི་ཐང་རྒྱ་ཆུང་ཀུ་སྦེ་གངས་རི་ཅན་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རང་བཞིན་གནས་སྟངས་མ་འདྲཝ་འདི་གིས་ སོ་ནམ་དང་ལྟ་བཤལ། དེ་ལས་ ཉ་བཟུང་ནི་ལུ་རྒྱབ་སྐྱོར་འབདཝ་ཨིན།

དཔལ་འབྱོར།

ཝཱ་ན་ཝུ་ཊུ་གི་དཔལ་འབྱོར་འདི་ སོ་ནམ་དང་ལྟ་བཤལ་ དེ་ལས་ ཉ་བཟུང་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ཨིན། ནང་འཁོད་ཐོན་སྐྱེད་ཡོངས་འབོར་འདི་ $ཐེར་འབུམ་ ༡.༡ ཨིནམ་ད་ གཡོག་གི་ས་གོ་མང་ཆེ་ཤོས་འདི་ སོ་ནམ་གྱི་ལཱ་འགན་ཨིན། ཕྱིར་ཚོང་གཙོ་བོ་ར་ཀོ་པྲ་ ཀཱ་ཝ་ ནོར་ཤ་ ཀོ་ཀོ་དང་ཤིང་ཆས་ཚུ་ཨིན། ནང་འདྲེན་ནང་ གཙོ་བོ་ར་སྣུམ་ འཕྲུལ་ཆས་ བཟའ་ཆས་དང་ བཟོ་སྐྲུན་འབད་ཡོད་པའི་ཅ་ཆས་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། དངུལ་ཕོགས་དང་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་གྲོགས་རམ་ཚུ་ཡང་འོང་འབབ་ཀྱི་ཐོན་ཁུངས་གལ་ཅན་ཨིན།

ལམ་སྲོལ་དང་གྱོན་ཆས།

ཝཱ་ན་ཝ་ཊུ་ལུ་ ལམ་སྲོལ་གྱི་སྔར་སྲོལ་ཕྱུགཔོ་ཡོདཔ་དང་ སྔར་སྲོལ་གྱི་ལུགས་སྲོལ་ ཀསི་ཊོམ་ཟེར་མི་འདི་ལུ་ གཙོ་རིམ་སྦོམ་སྦེ་བཞགཔ་ཨིན། མི་སྡེའི་མི་ཚེ་ནང་ ཞབས་ཁྲ་དང་སྙན་ཆ་ དེ་ལས་ སྲུང་གཏང་ནི་ཚུ་ ལཱ་འགན་ཁག་ཆེ་ཏོག་ཏོ་འབགཔ་ཨིན། ད་རེས་བཟུམ་ཅིག་འབད་བ་ཅིན་ གཡུས་སྒོ་ཚུ་ནང་ལས་ཕར་ ས་གནས་གཞན་གྱི་མི་ཚུ་གིས་ཡང་ རང་ལུགས་ཀྱི་གྱོན་ཆས་ཚུ་ གྱོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ ད་རེས་ནངས་པའི་གྱོན་ཆས་ཚུ་ ཁྲོམ་ཁ་ལས་ཕར་ ཁྱབ་ཆེ་སུ་ཅིག་སྦེ་ གྱོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

ལྟ་བཤལ།

ཆུ་ནང་མཆོང་ནི་དང་ མེ་རི་ནང་བཤལ་འགྱོ་ནི། ལམ་སྲོལ་གྱི་དུས་སྟོན་ཚུ་དང་ སྐྱེ་ལྡན་གནས་སྟངས་བལྟ་བཤལ་ཚུ་ཚུད་པའི་ སྤྲོ་བ་བསྐྱེད་བཅུག་མི་ལས་བརྟེན་ ལྟ་བཤལ་འདི་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་གནད་དོན་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིན། པོརཊ་ཝི་ལ་དང་ ཨིས་ཊི་རིཤི་ཊུ་སཱན་ཊོ་ཚུ་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ལྟ་སྐོར་པ་ཚུ་ལུ་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་ཨིནམ་དང་ ལྷག་པར་དུ་ ཨོསི་ཊེ་ལི་ཡ་དང་ ནིའུ་ཛི་ལེནཌ་ ལུ་འོང་མི་ཚུ་ལུ་ཨིན།

རྩེད་རིགས།

ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་རྩེད་རིགས་ནང་རྐང་རྩེད་ རག་བི་ གཡུག་རིལ་དང་བོ་ལི་བཱོལ་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན། གཡུས་ཁ་ལས་ཕར་ རང་ལུགས་ཀྱི་རྩེདམོ་དང་རྩེད་རིགས་ཚུ་ སྦྱང་བ་འབདཝ་ཨིན་མས། ཝཱ་ནའུ་ཊུ་གིས་ ཨོ་ལིམ་པིག་གི་རྩེད་སྟོན་ཚུ་ནང་ གྲལ་གཏོགས་འབད་ཡོདཔ་དང་ དམིགས་བསལ་དུ་ བང་རྒྱུག་དང་མཚོ་མཐའི་ལག་རིལ་ནང་།

བཞེས་སྒོ།

སྔར་སྲོལ་གྱི་ཝཱ་ན་འུ་ཊན་གྱི་བཞེས་སྒོ་འདི་ ཤིང་འབྲས་ཀྱི་ར་ཏོ་ ཏ་རོ་དང་ཡཱམ་ ཉ་ བེ་ཏའི་ཨོམ་དང་ དྲོ་བའི་ཤིང་འབྲས་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན། ལེབ་ལེབ། ཚོད་བསྲེ་བརྔོ་མི་དང་བེ་ཏའི་ཨོམ་ལས་བཟོ་བའི་མེ་ནང་བསྲེག་པའི་བཞེས་སྒོ་འདི་རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་བཞེས་སྒོ་ཨིན། ནང་འདྲེན་འབད་ཡོད་པའི་བཞེས་སྒོ་འདི་ཁྲོམ་གྱི་ས་ཁོངས་ཚུ་ནང་མང་སུ་སྦེ་ཁྱབ་ཆེཝ་ཨིན།

ཕྱི་འབྲེལ་མཐུན་ལམ།

ཝཱ་ན་ཝ་ཊུ་གིས་ མཐུན་སྒྲིག་མེད་པའི་སྲིད་བྱུས་དང་ རྒྱལ་ཁབ་ལེ་ཤ་དང་གཅིག་ཁར་ཕྱི་འབྲེལ་སྲིད་སྐྱོང་གི་མཐུན་ལམ་ཚུ་རྒྱུན་སྐྱོང་འབདཝ་ཨིན། འདི་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ པེ་སི་ཕིཀ་མཚོ་གླིང་གྲོས་གནས་དང་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་མཐུན་ཚོགས་པའི་འཐུས་མི་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ཨཱས་ཊེ་ལི་ཡ་དང་རྒྱ་ནག་ དེ་ལས་ ནིའུ་ཛི་ལེནཌ་ལ་སོགས་པ་ཚུ་ལས་ གོང་འཕེལ་གྱི་གྲོགས་རམ་ཚུ་འཐོབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

མཇུག་དོན།

ཝཱ་ནའུ་ཨེ་ཊུ་འདི་ ཆུང་ཀུ་ཨིན་རུང་ པེ་སི་ཕིཀ་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ལམ་སྲོལ་སྣ་ཚོགས་ རང་བཞིན་གྱི་མཛེས་ཆ་དང་ མི་སྡེ་ཞི་བདེ་ཅན་ལུ་བརྟེན་ ཤེསཔ་ཨིན། སྔར་སྲོལ་རྩ་བ་རང་ཚུདཔ་དང་ འཛམ་གླིང་ལུ་ བློ་ཁོག་ཡངས་དྲགས་ཡར་འཕར་འགྱོ་མི་དང་འབྲེལ་ ཝཱ་ནུའུ་ཊུ་གིས་ གཞན་དང་མ་འདྲ་བའི་ངོ་རྟགས་མི་ཉམས་རྒྱུན་སྐྱོང་འབད་བའི་སྐབས་ འཕྲོ་མཐུད་དེ་ར་ གདོང་ལེན་ཚུ་བསལ་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།

རྒྱབ་རྟེན།

https://en.wikipedia.org/wiki/Vanuatu