པ་ཀིས་ཏཱན།

པ་ཀིས་ཏཱན་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ལྷོ་ཕྱོགས་ཨེ་ཤི་ཡ་ལུ་གནས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། ས་མཚམས་ཡང་རྒྱ་གར་དང་རྒྱ་ནག་ ཨཕ་ག་ནིས་ཏཱན་དང་ ཨི་རཱན་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་དང་མཐུད་དེ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ཨཱ་ར་བི་ཡཱན་མཚོའི་འགྲམ་དང་གཅིག་ཁར་ཡོད། སྤྱི་ལོ་ ༡༩༤༧ ལུ་ ཁ་ཆེ་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ རང་དབང་ཅིག་སྦེ་བཟོ་ནུག། རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལམ་སྲོལ་མ་འདྲཝ་ སྔར་སྲོལ་སྙན་ཆ་དང་རྩོམ་རིགས་ དེ་ལས་བཟའ་འཐུང་གི་ཕྱུགཔོ་ཅིག་ཨིན། འོང་འབབ་གཙོ་བོ་ར་ སོ་ནམ་ཞིང་ལས་དང་བཟོ་སྐྲུན་ལས་སྡེ་ དེ་ལས་དངུལ་གཏོང་ལེན་ཚུ་ཨིན། གཞུང་ལུགས་ཡང་ བཙག་འཐུ་ཅན་གྱི་སྤྱི་མཐུན་གཞུང་དབང་མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། འདི་ནང་ལུ་མི་རློབས་ཡང་ པཱན་ཇ་བི། སཱིན་དིས། པཱས་ཏུནསི་དང་ བཱ་ལོཆ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། ཤེས་རིག་དང་གསོ་བའི་ཞབས་ཏོག་ཚུ་ ཡར་རྒྱས་འགྱོ་བའི་བསྒང་ཡོད་རུང་གདོང་ལེན་ཚུ་ཡང་ཡོད། ཨིན་རུང་ པ་ཀིས་ཏཱན་ལུ་ འཇོན་སྟབས་ཆེ་བའི་ན་གཞོན་ཚུ་གིས་ དེང་སང་འཕྲུལ་རིག་ནང་ལུ་ གོང་འཕེལ་གཏང་བའི་བསྒང་ར་ཡོད། Wikikedia Foundation, Inc. (ཞུན་དག་ ༢༠༢༥/༠༣/༠༧) ཨོ་མཱན། https://en.wikipedia.org/wiki/Pakistan.

ས་ཆའི་གནས་སྟངས་དང་སྦོམ་ཚད་ དེ་ལས་ བདག་སྐྱོང་གི་མངའ་སྡེ།

རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཤར་ཕྱོགས་ལུ་ རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཁབ་དང་ས་མཚམས་མཐུད་དེ་ཡོདཔ་དང་ ནུབ་ཕྱོགས་ལུ་ཨཕ་ག་ནིས་ཏཱན་དང་ཨི་རཱན་ཡོད། བྱང་ཕྱོགས་ལུ་ རྒྱ་ནག་དང་ལྷོ་ཕྱོགས་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ ཨཱ་ར་བི་ཡན་གྱི་མཚོ་དང་མཐུད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ཨིས་ལ་མ་བྷཌ་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བྱང་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་ལུ་གནས་ཏེ་ཡོད། ས་ཆའི་སྦོམ་ཚད་ཡང་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་གྲུ་བཞིམ་ ༨༨༡,༩༡༣ ཡོདཔ་ལས་ འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་ ཨང་ ༣༣ པ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བདག་སྐྱོང་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ མངའ་སྡེ་བཞི་ལུ་བགོ་སྟེ་ཡོད།Google Earth Pro. (2023) Data SIO, NOAA, U.S. Navy, NGA, GEBCO, Image Landsat/Copernicus, Image IBCAO.

༡. པཱན་ཇབ། (མི་རློབས་མང་ཆེ་བ)

༢. སཱིནད། (དཔལ་འབྱོར་ལྟེ་བ)

༣. ཁེ་བཱར་པཀ་ཏཱུན་ཁ་ཝ། (གངས་རི་བཀོད་པ)

༤. བཱ་ལོ་ཅིས་ཏཱན། (ས་ཆ་སྦོམ་ཤོས)

འདི་གི་ཐོག་ཁར་ ད་རུང་ཡང་ རང་དབང་གི་ས་གོ་གཉིས་ཡོད།

༡. ཨཱ་ཛཏ་ཇ་མུ་དང་ཀཤི་མིར།

༢. གཱིལ་ཇིཏ་བཱལ་ཏྲིས་ཏཱན།

བྱུང་རབས།

པ་ཀིས་ཏཱན་འདི་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༤༧ ཟླ་ ༦ པའི་ཚེས་ ༡༤ ལུ་ ཕྱི་གླིང་པའི་གཞུང་སྐྱོང་འོག་ལས་ འགོ་ཁྲིདཔ་ཀོཨེཌ་ཨི་ཨཱ་ཟམ་ མཱུཧ་མཱཌ་ཨཱ་ལི་ཇིན་ནྷ་གིས་འབད་ རང་དབང་ཐོབ་སྟེ་ ཁ་ཆེ་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ལུ་བཟོ་ནུག། པ་ཀིས་ཏཱན་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ངོ་མ་ར་ གཞན་དང་མ་འདྲ་བའི་ ཁ་ཆེ་པའི་ངོ་རྟགས་སྟོན་ཐབས་ལུ་ རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་ཀྱི་ལྟ་བ་ལས་བསྒྲུབས་ཡོདཔ་ཨིན། 

རྒྱལ་ཁབ་རང་དབང་ཐོབ་ཚར་བའི་ཤུལ་ལུ་ཡང་ མི་རིགས་དབྱེ་བ་ཕྱེ་ནིའི་སྐོར་ལས་སྟབས་མ་བདེཝ་ཐོན་ཏེ་ རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཁབ་དང་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༤༧། ༡༩༦༥། ༡༩༧༡། ༡༩༩༩ ལུ་དམག་ཐེངས་ཚར་ ༤ དེ་ཅིག་རྐྱབ་དགོཔ་བྱུང་པའི་མཇུག་ར་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༧༡ ལུ་ ཤར་ཕྱོགས་པ་ཀིས་ཏཱན་ (ད་ལྟོ་ བཱང་ལ་དེཤ) ལས་སོ་སོ་སྦེ་དབྱེ་འགྱོ་ནུག། རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ གཞུང་སྐྱོང་ལམ་ལུགས་ཡང་ མི་སེར་གྱིས་སྐྱོང་ནི་དང་དམག་དབང་གིས་སྐྱོང་ནིའི་ནང་ དམངས་གཙོའི་གཞུང་ལུགས་དང་ དབང་བཙན་གཞུང་ལུགས་ཚུ་གི་ ཉམས་མྱོང་ལེ་ཤ་ཅིག་ར་ཐོབ་སྟེ་ཡོད། 

སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༨ ལུ་ པ་ཀིས་ཏཱན་འདི་ རྡུལ་ཕྲན་གོ་མཚོན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ལུ་གྱུར་ཡོདཔ་དང་ དམག་སྡེའི་སྲུང་སྐྱོབ་ནང་ལུ་ཡང་ སྒྲིང་སྒྲི་ཐལ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་གིས་ ལུང་ཕྱོགས་ཀྱི་སྲིད་བྱུས་ ཨུ་རུ་སུལ་ཨཕ་གྷན་དམག་འཐབ་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༧༩-༡༩༨༩ དང་ འཇིགས་སྐྲག་ཆེ་བའི་དམག་འཐབ་ནང་ལུ་  གཙོ་བོ་ཅིག་སྦེ་བཅའ་མར་གཏོགས་ཚུགས་ཏེ་ཡོད།

མ་གཞི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ བརྟན་བརྟན་མེད་པའི་གཞུང་ལུགས་དང་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་གདོང་ལེན་ཚུ་ཡོད་རུང་ མི་སྡེ་ལེགས་བཅོས་འབད་ནི་དང་ གཞི་རྟེན་མཁོ་ཆས་ཚུ་བསྒྲུབ་ནི་ལུ་ མདུན་ལམ་བཟང་སྟེ་ར་ཡོད། རྒྱལ་ཁབ་ནང་གི་སྔར་སྲོལ་ལམ་ལུགས་ཚུ་ བདག་འཛིན་འབད་བའི་ཐོག་ལས་ ཡར་རྒྱས་གོང་འཕེལ་གཏང་ནི་དང་ རྩ་བརྟན་བཟོ་ནི་ལུ་རྩ་འགེང་བའི་བསྒང་ར་ཡོད།

མི་རློབས་དང་མི་རིགས།

མི་རློབས་ཀྱི་ཐད་ཁར་ལྷོདཔ་ད་ མི་རློབས་ཀྱི་གྲངས་ཚད་ས་ཡ་ ༢༤༠ ཡོདཔ་དང་ འཛམ་གླིང་ནང་མི་འབོར་ཆེ་བའི་ཨང་ ༥ པ་ནང་ཚུདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ནང་མི་རིགས་མ་འདྲཝ་ལེ་ཤ་ཡོདཔ་དང་ ཁྱབ་ཆེ་ཤོས་ར་པཱན་ཇ་བིས་དང་ འདི་གི་ཤུལ་ལས་ར་ སཱིནད། པཱཆ་ཏྲུནས། བཱ་ལོཆ་དང་ མཱུཧ་ཇིར་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་གིས་མ་དོ་བར་ བྲ་ཧུའིས། ཀཱཤ་མི་རིས། ཧ་ཛ་རཱས། གཱིལ་གི་ཏྲིས་དང་ མི་སྡེ་ཆང་ཆུང་ལེ་ཤ་ར་ཡོདཔ་ཨིན།

ཨུར་དུ་འདི་རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་ཁ་སྐད་ཅིག་ཨིནམ་དང་ དར་ཁྱབ་ཆེ་བའི་ཁ་སྐད་གཞན་ པཱན་ཇ་བི། སཱིནད། པཱཆ་ཏོ། བཱ་ལོ་ཅི་ཚུ་ཡང་ ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན། ཁ་ཆེ་པའི་ཆོས་ལུགས་འདི་ དབང་ཆེ་སུ་ཅིག་ཡོདཔ་དང་ འདི་ནང་ལས་ཡང་ སུ་ནི་ཁ་ཆེ་དང་ ཤི་ཡ་ཁ་ཆེ་གི་ཤུལ་ལས་ ཡེ་ཤུ་པ། ཧིན་དུ་དང་ ཕྱམ་ཕྱིམ་གྱི་ཆོས་ལུགས་གཞན་ཚུ་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན།BBC News. (༢༠༢༤/༠༣/༡༥) Pakistan Country Profile, https://www.bbc.com/news/world-south-asia-12965779.

སྲིད་ཚོགས་དང་གཞུང་ལུགས།

རྒྱལ་ཁབ་ནང་གི་གཞུང་ལུགས་ཡང་ བཙག་འཐུ་ཅན་གྱི་སྤྱི་མཐུན་གཞུང་དབང་མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་ཨིན། སྲིད་བློན་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བརྩི་མཐོང་ཅན་གྱི་དབུ་ཁྲིདཔ་དང་ བློན་ཆེན་འདི་བཀོད་ཁྱབ་དབང་ཚད་ཡོད་མི་ཅིག་ཨིན། གཞུང་སྐྱོང་ནང་ལུ་ བཙག་འཐུ་ལས་བསྒྲུབ་ཡོད་པའི་ ཚོགས་ཁང་འོག་མ་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་འདུ་དང་ གྲོས་ཚོགས་གོང་མ་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་སྡེ་ཟེར་གཉིས་ཡོད། དྲང་ཁྲིམས་ལྷན་སྡེ་འདི་རང་དབང་ཨིནམ་དང་ མངོན་མཐོ་ཅན་གྱི་ཁྲིམས་ཁང་འདི་ དབང་ཚད་མཐོ་ཤོས་ཅིག་ཨིན།

རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ མི་སེར་གྱི་གཞུང་དང་ དམག་སྡེ་ལམ་ལུགས་གཉིས་ སླ་བསྲེ་སྦེ་ཡོདཔ་དང་ དམག་སྡེ་ཚུ་གིས་ སྲིད་ཚོགས་ནང་ལུ་ ཤུགས་འབད་ར་བཅའ་མར་གཏོགསཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ རང་དབང་ཐོབ་ཚར་བའི་ཤུལ་ལུ་ར་ སྲིད་ཚོགས་སྒྲིང་སྒྲི་དང་ བརྟན་བརྟན་མེད་པའི་གདོང་ལེན་དང་གཅིག་ཁར་ འཕྲལ་འཕྲལ་འབད་ར་འགོ་ཁྲིདཔ་ཚུ་སོར་དགོཔ་འཐོན་ དེ་ལས་ དམག་བཙན་དབང་གཞུང་སོར་ཏེ་ དམངས་གཙོའི་གཞུང་ལུགས་ལུ་ ཐོ་སྦོམ་ར་ཕོགཔ་ཡོདཔ་ཨིན།

ཡོངས་གྲགས་ཆེ་བའི་སྲིད་ཚོགས་ཡང་ པ་ཀིས་ཏཱན་མུས་ལཱིམ་ལིཀ་(པི་ཨེམ་ཨེལ་-ཨེན་) དང་ པ་ཀིས་ཏཱན་ཏེ་རིཀ་ཨི་ཨིན་སཱཕ་(པི་ཊི་ཨའི་) དེ་ལས་ པ་ཀིས་ཏཱན་པི་པཱལས་པཱར་ཊི་(པི་པི་པི་) ཚུ་ཨིན། མངའ་སྡེའི་གཞུང་ཚུ་ཡང་ དབང་ཚད་ཕྱིར་སྤེལ་ཐོག་ལས་ ས་གནས་དང་འབྲེལ་བའི་བདག་སྐྱོང་ཐོག་ལུ་འཛིན་སྐྱོང་འབདཝ་ཨིན། གདོང་ལེན་ཆེ་ཤོས་ར་ ངན་ལྷད་དང་གཙུག་སྡེ་སྒྲིང་སྒྲི་མེདཔ་ དེ་ལས་ ཁ་འཆམ་མ་ཚུགསཔ་ཐལ་ཏེ་ ཕྱོགས་གཉིས་ལུ་དབྱེ་སྟེ་འགྱོ་ཡོད་རུང་ དམངས་གཙོའི་རིམ་པ་གི་ནང་ལུ་ འཕྲོ་མཐུད་དེ་ར་ གོང་འཕེལ་གཏང་སྟེ་ འཕྲལ་འཕྲལ་འབད་ར་ བཙག་འཐུའི་བྱ་རིམ་ཚུ་འབད་དེ་ར་ཡོད། པ་ཀིས་ཏཱན་གྱིས་ ལུང་ཕྱོགས་དང་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཕྱི་འབྲེལ་སྲིད་ཚོགས་ནང་ལུ་ གལ་ཅན་ཅིག་སྦེ་ར་གནས་ཏེ་ཡོད།

ཁ་སྐད་དང་ལམ་སྲོལ་ མི་སྡེ་གནས་སྐྱོང་ དེ་ལས་ ཆོས་ལུགས་དང་ མཐུན་མིན་གྱི་ཁྱད་ཆོས།

པ་ཀིས་ཏཱན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ བྱུང་རབས་དང་སྔར་ཁྱུན་གྱིས་སྦེ་ ཁ་སྐད་དང་ལམ་སྲོལ་ དེ་ལས་ མི་སྡེ་གནས་སྐྱོང་མ་འདྲཝ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་ཁྱབ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཡོངས་ཁ་སྐད་འདི་ཨུར་དུ་ཨིནམ་དང་ གཞུང་འབྲེལ་དང་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་ནང་ལུ་ཨིང་ལིཤ་ཡང་ ཁྱབ་ཆེ་སུ་ཅིག་སྦེ་ར་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན། ལུང་ཕྱོགས་ཀྱི་ཁ་སྐད་ པཱན་ཇ་བི་དང་པཱཆ་ཏོ། སཱིནད། བཱ་ལོ་ཅི། ས་རའེ་ཀི་དང་བྲ་ཧུའི་ཚུ་ཡང་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལུང་ཕྱོགས་ཚུ་ནང་ལས་ཕར་ ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ར་ཡོད།

ལམ་སྲོལ་འབད་བ་ཅིན་ པ་ཀིས་ཏཱན་ལུ་ཧེ་མ་ལས་ཡོད་པའི་སྲོལ་ཁྱུན་ སྙན་ཆ་དང་གཞས། རྩོམ་རིགས་དང་སྒྱུ་རྩལ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། རྩམ་པ་པོ་ ཨཱ་ལ་མ་ཨིཀ་བྷལ་དང་བཱུ་ལེ་ཤཱ་ དེ་ལས་ ཤཱ་ཨབ་དུལ་ལཱ་ཏིཕ་བྷི་ཏྲའི་ཚུ་གིས་ བརྩམས་གནང་མིའི་སྙན་ཆ་ཀཝ་ཝ་ལི་དང་ སྙན་རྩོམ་སུ་ཕི་ཚུ་ ཡོངས་གྲགས་ལུ་ བསྟོད་འོས་ཀྱི་རྩོམ་རིགས་ཅིག་སྦེ་ཆ་བཞགསཔ་ཨིན། ལམ་སྲོལ་གྱི་གོ་ལ་ཡང་ཕོ་མོ་གཉིས་ཆ་ར་གིས་གྱོན་མི་ ཤཱལ་ཝར་ཀ་མེཛ་འདི་ ལུང་ཕྱོགས་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ཨ་ཙི་རེ་སོ་སོ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་གི་བཞེས་སྒོ་ཚུ་ཡང་ དྲོཝ་ཆེ་ཤོས་ཡོདཔ་དང་ དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ བཱིར་ཡ་ནི། ནི་ཧ་རི། ཀེ་བཱབསི་དང་སག་ཚུ་ཨིན།

ཆོས་ལུགས་ཁྱབ་ཆེ་ཤོས་ཅིག་འདི་ ཁ་ཆེ་པའི་ཆོས་ལུགས་ཨིནམ་དང་ འདི་གི་ནང་ལས་ཡང་ སུན་ནི་མུསི་ལིམ་དང་གཅིག་ཁར་ ཤའེ་མུསི་ལིམ། ཡེ་ཤུ་པའི་ཆོས། ཧིན་དུ་དང་ཆོས་ལུགས་ཆུང་ཀུ་མ་འདྲཝ་ཚུ་གིས་གང་ཡོདཔ་ཨིན། ཆོས་ཕྱོགས་དུས་སྟོན་ ཡོངས་གྲགས་སྦེ་རྩིས་སྲུང་ཞུ་མི་ཚུ་ཡང་ ཨིཌ་ཨུལ་ཕི་ཏྲར་དང་ ཨིཌ་ཨུལ་ཨ་དྷ་ དེ་ལས་ རཱ་མ་དཱན་ཚུ་ཨིན།

པ་ཀིས་ཏཱན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་མ་འདྲཝ་གཅིགཔོ་འདི་ བྱང་ཕྱོགས་ཧི་མ་ལ་ཡའི་གངས་རི་སྦོམ་ཤོས་ལས་ ལྷོ་ཕྱོགས་ཨཱ་ར་བི་ཡཱན་མཚོ་ཚུན་ཁྱབ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ དང་ཕུ་དིང་ཕུ་གི་ཡ་རབས་ལམ་ལུགས་གནས་སྟངས་ མོ་ཧེན་ཇོ་ད་རོ་དང་ ཀེ་༢་ (འཛམ་གླིང་ནང་གི་གངས་རི་མཐོ་ཤོས་གཉིས་པ)དང་ མི་ཚུ་གི་བར་ན་ མགྲོན་སྐྱོང་ལམ་སྲོལ་ཚུ་སྒྲིང་སྒྲི་ཡོད།

གནམ་གཤིས་དང་མཐའ་འཁོར།

པ་ཀིས་ཏཱན་གྱི་ས་ཆའི་ཆགས་ལུགས་དང་བསྟུན་ ས་གནས་མང་ཤོས་ཅིག་ནང་ གནམ་གཤིས་གནས་སྟངས་ཡང་ ས་སྐམ་རྡོ་སྐམ་འཚམས་སུ་ཅིག་དང་ བྱང་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་ལུ་ཨིན་པ་ཅིན་ དྲོད་ཉམས་ལྡན་ཏོག་ཏོ་དང་ གངས་གཤོང་འབྲེལ་བའི་གནས་སྟངས་ཚུ་ཡོད། རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་གནམ་ཟླ་དུས་བཞི་སྦེ་ མྱོང་ཚོར་འབྱུངམ་ཨིན། འདི་ཡང་ གནམ་བྱཱར་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ ཚ་དྲོད་ཆེ་སུ་ཅིག་དང་སྐམ་ཀྲོག་ཀྲོ། གནམ་དགུན་འབད་བ་ཅིན་ བྱང་ཕྱོགས་ལུ་གྱང་ཤུགས་ཆེ་སུ་ཅིག་དང་ ལྷོ་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་འབད་བ་ཅིན་ བསིལ་དྲོད་ལྡནམ་སྦེ་ཡོད། དེ་ལས་ གནམ་བྱཱར་མ་འཐོན་པའི་ཧེ་མ་ ཆར་ཆུ་འབོལ་བའི་དུས་ཚོད་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ གནམ་གཤིས་དགའ་ཤོས་ར་ སོ་ཁ་གི་སྐབས་ལུ་ཨིན། 

བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་ས་གནས་ གཱིལ་ཇིཏ་བཱལ་ཏྲིས་ཏཱན་དང་ཁེ་བཱར་པཀ་ཏཱུན་ཁ་ཝ་ཚུ་ནང་ གནམ་དགུན་ལུ་ཁཝ་ཤུགས་སྦེ་རྐྱབ་ནི་དང་ གནམ་བྱཱར་འབད་བ་ཅིན་ སཱིནད་དང་བཱ་ལོ་ཅིས་ཏཱན་ཚུ་ནང་ ཚ་དྲོད་ཤུགས་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། གནམ་བྱཱར་མ་འཐོན་པའི་ཧེ་མར་ པཱན་ཇབ་དང་ སཱིནད་ལུ་ཆརཔ་རྐྱབ་ཨིན། མཐའ་འཁོར་གནས་སྟངས་ཀྱི་གདོང་ལེན་སྦོམ་ཤོས་ར་ ནགས་ཚལ་མར་ཉམས་འགྱོ་ནི་དང་ ཆུ་དཀོན་པའི་དཀའ་ངལ་ དེ་ལས་ བཙོག་རླུང་འཐོན་ནི་དང་ གནམ་གཤིས་འགྱུར་བ་གིས་སྦེ་ གངས་རི་ལུ་ཡོད་པའི་ཁཝ་ཚུ་ཞུཝ་འགྱོ་སྟེ་ གནམ་གཤིས་ལུ་ཐོ་ཕོག་མི་འདི་གིས་ སོ་ནམ་དང་སྒོ་ནོར་ཚུ་ལུ་གནོད་ཉེན་སྦོམ་འབྱུངམ་ཨིན།

དཔལ་འབྱོར་དང་ཚོང་འབྲེལ།

པ་ཀིས་ཏཱན་གྱི་དཔལ་འབྱོར་གཙོ་བོ་ར་ བཟོ་སྐྲུན་འཕྲུལ་ཁང་དང་སོ་ནམ་ དེ་ལས་ ཞབས་ཏོག་གི་ནང་ལུ་ཨིན། 

༡. སོ་ནམ- རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཐོན་སྐྱེད་ཤུགས་ ཀར། ཆུམ། ཀ་བལ། གུན་ཆ་དང་ཤིང་འབྲས་ཚུ་ཨིན། སྒོ་ནོར་ཐོན་སྐྱེད་དང་ཉའི་ཚོང་འབྲེལ་ཡང་ 

 རྒྱ་ཆེཝ་སྦེ་ར་ཡོད།

༢. འཕྲུལ་ཁང་དང་བཟོ་སྐྲུན- འཕྲུལ་ཁང་གཙོ་བོ་ གོ་ལ། རྩི་ས། ལྕགས་རིགས། སྨན་རིགས་དང་སྣུམ་འཁོར་ཅ་ཆས་ཚུ་ཨིན། འདི་ནང་ལས་ 

 གོ་ལའི་ལས་སྡེ་འདི་ ཕྱིར་ཚོང་ནང་ལུ་ཤུགས་ཆེ་སུ་ཅིག་སྦེ་ཡོད།

༣. ཞབས་ཏོག་དང་བརྡ་དོན་འཕྲུལ་རིག- དངུལ་འབྲེལ། རྒྱང་འཕྲིན་དང་བརྡ་དོན་འཕྲུལ་རིག་ལས་སྡེ་ཚུ་ཡང་ ཡར་རྒྱས་མགྱོགས་སུ་ཅིག་    

 འགྱོ་བའི་བསྒང་ཡོདཔ་ཨིན།

ཚོང་འབྲེལ་འབད་སའི་ས་གོ་ངོ་མ།

ཚོང་འབྲེལ་སྦོམ་ཤོས་འདི་ གོ་ལའི་རིགས་དང་ཆུམ་གྱི་རིགས། ཀོཝ་དང་འབྲེལ་བའི་ཅ་ཆས། རྩེད་རིགས་ཀྱི་ཅ་ཆས་དང་ གཤག་གཅོད་ཀྱི་ལག་ཆ་ཚུ་ཨིན། ཚོང་འབྲེལ་འཐབ་སའི་རྒྱལ་ཁབ་ངོ་མ་ར་ ཨེ་མི་རི་ཀ་དང་རྒྱ་ནག། ཡུ་ཨེ་ཨི་དང་ ཡུ་རོབ་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་ནང་ཨིན།

ནང་འདྲེན་ཚོང་རིགས།

རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་ནང་འདྲེན་ཚོང་རིགས་ཡང་ གཙོ་བོ་ས་སྣུམ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་དང་འཕྲུལ་རིགས། རྫས་སྦྱོར་དང་གློག་ཆས་ དེ་ལས་ བཟའ་འཐུང་གི་རིགས་ཚུ་ མང་ཆེ་བ་ཅིག་ རྒྱ་ནག་དང་ཡུ་ཨེ་ཨི་ སའུ་དི་ཨཱ་ར་བི་ཡ་དང་ཡུ་ཨེས་ཚུ་ལས་ ནང་འདྲེན་འབདཝ་ཨིན།

ཤེས་རིག་དང་གསོ་བའི་ཞབས་ཏོག་ལམ་ལུགས།

ཤེས་རིག་གི་ནང་ལུ་ དཀའ་ངལ་དང་གདོང་ལེན་ཆེ་ཤོས་ར་ ཤེས་ཚད་ཉུང་སུ་ཅིག་དང་ ཤེས་ཡོན་གཙུག་སྡེ་ཚུ་ནང་མཐུན་རྐྱེན་མེདཔ་ དེ་ལས་ ཁྲོམ་ཚོགས་དང་མཐའ་ཟུར་གཉིས་ཀྱི་བར་ན་ཉེ་རིང་ཕྱེ་ནི་ཚུ་ཡོད། མ་གཞི་ཤེས་ཡོན་འདི་ ག་ར་ལུ་ཐོབ་ཚུགསཔ་སྦེ་ བཟོ་ནི་གི་རྩིས་རྐྱབ་ཡོད་རུང་ ཨ་ལུ་མངམ་གིས་ར་སློབ་གྲྭ་ནང་ལས་ཐོན་ཏེ་སྡོད་ཡོདཔ་དང་ དེ་གི་ནང་ལས་ཡང་ མང་ཤོས་ཅིག་ཨ་ལུ་བུམོ་ཚུ་གིས་ སློབ་གྲྭ་ནང་ལས་ཐོན་ཡོདཔ་ཨིན། ད་རུང་ གསོ་བའི་ཞབས་ཏོག་ཚུ་ཡང་ ཐོན་སྐྱེད་ཚད་ལྡན་དང་ མ་དངུལ་ལངམ་སྦེ་མེད་མི་ དེ་ལས་སྨན་ཁང་དང་འབྲེལ་བའི་མཁས་མཆོག་ཚུ་མེདཔ་ལས་ དཀའ་ངལ་ཐོནམ་ཐོན་ས་ར་ཡོད། འདི་ནང་ལས་ མཐའ་ཟུར་གྱི་གཡུས་གོ་ཚུ་ནང་ལས་ཕར་ ཧེང་སྐལ་ར་གསོ་བའི་མཐུན་རྐྱེན་ཚུ་དཀོན་དྲགས་ཡོདཔ་ཨིན། ཨིན་རུང་ གཞུང་གིས་ གཞུང་མིན་ལས་ཚོགས་དང་ རྒྱལ་སྤྱི་ལས་ཚོགས་ཚུ་ནང་ལས་ གྲོགས་རམ་དང་རྒྱབ་སྐྱོར་ལེན་ཏེ་ དཀའ་ངལ་ཚུ་ག་ར་སེལ་ཐབས་སྒྲིག་སྟེ་ར་ཡོད།  

དཀའ་ངལ་དང་གདོང་ལེན།

པ་ཀིས་ཏཱན་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་དཀའ་ངལ་ལེ་ཤ་ཅིག་ར་ཡོད། དེ་ཡང་སྲིད་ཚོགས་བརྟན་བརྟན་མེད་མི་དང་། དཔལ་འབྱོར་འཕེལ་འགྲིབ། དེ་ལས་ སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་ཚ་གྱང་ཚུ་ཨིན། མ་དངུལ་མ་ལངམ་དང་གཡོག་ལཱ་མེད་མི་འདི་ མཐོ་སུ་ཅིག་སྦེ་ར་གནས་ཏེ་ཡོད། འདི་གིས་འབད་ མི་རློབས་མང་ཤོས་ཅིག་སྤྱང་ཀ་འབད་ར་ལུས་ཏེ་ཡོད། འདི་གི་ཐོག་ཁར་ ནུས་ཤུགས་ལང་མ་ཚུགསཔ་དང་ དགོས་མཁོ་དང་འཁྲིལ་ མཐུན་རྐྱེན་མེདཔ་ལ་སོགས་པ་ཚུ་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་ཡར་རྒྱས་ནང་ལུ་ ཐོ་སྦོམ་ར་ཕོག་ཡོདཔ་ཨིན། ཤེས་རིག་དང་གསོ་བ་ཚུ་ཡང་ མ་དངུལ་ག་དེ་ཉུང་སུ་ཅིག་སྦེ་ཡོདཔ་ལས་ འདྲ་མཉམ་རྩ་ལས་ར་འཐོབ་མ་ཚུགསཔ་སྦེ་ལུས་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ལས་ རང་བཞིན་མཐའ་འཁོར་དང་འབྲེལ་བའི་དཀའ་ངལ་དང་ ཆུ་དཀོན་པའི་དཀའ་ངལ། བཙོག་རླུང་ཡར་འཕར་ལུ་བརྟེན་ ལྷག་པར་དུ་ གནོད་སྐྱོན་འབྱུང་ནིའི་ཉེན་ཁ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། དྲག་ཐོག་དབང་བཙོང་དང་ཕྱོགས་ལྷུང་རིང་ལུགས་ཀྱིས་ རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོབ་ལུ་ ཉེན་ཁ་ཅན་ཅིག་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། ད་རུང་ ཕྱིའི་རྒྱལ་ཁབ་དང་མཐུན་འབྲེལ་ དམིགས་བསལ་གྱིས་རྒྱ་གར་དང་ ཨཕ་གཱ་ནིས་ཏཱན་དང་གཅིག་ཁར་ མགུ་འཐོམ་སི་སི་སྦེ་ཡོདཔ་དང་ འཕྲལ་འཕྲལ་འབད་ར་ ཚ་གྱང་ཅན་ཅིག་སྦེ་འཐོནམ་ཨིན། དཀའ་ངལ་དང་གདོང་ལེན་ཚུ་སེལ་ནི་གི་དོན་ལུ་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནུས་ཅན་གྱི་གཞུང་ཅིག་དང་ ཡུན་བརྟན་གོང་འཕེལ་ཅིག་འཐོབ་ཚུགས་པའི་ རེ་བ་བསྐྱེད་དེ་ར་ཡོདཔ་ཨིན།

༼རྩོམ་ཡིག་འདི་སྲོལ་འཛིན་དང་རྫོང་ཁ་གོང་འཕེལ་ལས་ཁུངས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཞིབ་འཚོལ་དང་ལས་རིམ་སྡེ་ཚན་གྱི་ཞལ་འདེབས།༽

Source: Department of Culture and Dzongkha Development.

རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་དེབ།