ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްރަސްކަލުންގެ ލިސްޓު

މިއީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަމުގެ ތަޚުތުގައި ރެދަލި ކުރެއްވި ރަސްރަސްކަލުންގެ ލިސްޓެކެވެ. އެ ރަސްރަސްކަލުންގެ ފުރިހަމަ ލަޤަބުފުޅަކީ "އެއްގަމާއި ކަނޑުގެވެރި، ބާރަ ހާސް ރަށަށް ޙުކުމް ކުރައްވާ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްގެފާނެވެ."   

އިރު ދަރިކޮޅު ނުވަތަ އާދީއްތަ ވަންހަ
 ނަން ފެށުނު އަހަރު ނިމުނު އަހަރު ނޯޓްރާޖާ ސޫރުދަސަރުނަ އާދީއްތަނޭނގޭނޭނގޭ އިނޑިޔާގެ ކަލިންގާ ދަރިކޮޅުގެ ރަސްގެފާނު ސްރީ ބްރަހްމާދިތްޔާ ގެ ދަރި ރާނީ ދަމަހާރު ނޭނގޭނޭނގޭ އިރު ދަރިކޮޅުގެ އެންމެ ފަހުން ވެރިކަން ކުރީ ދަމަހާރު އެވެ. ނަމަވެސް ސޫރުދަސަރުނަ އާއި ދަމަހާރު އާ ދެމެދު މި ދަރިކޮޅުން ވެރިކަން ކުރީ ކިތައް ރަސްކަލުން ކަމެއް ކަނޑައަޅާ އެނގޭކަށް ނެތެވެ. މި ދަރިކޮޅުގެ ރަސްކަމުގެ ތާރީހް ލިޔެވިފައިވާ ލޯމާފާނު ވަނީ ގެއްލިފައެވެ. ރާނީ ދަމަހާރު ކައިވެނި ކުރެއްވީ ސްރީ ބާލަދިތްޔަ އާ އެވެ. އޭނާ އަކީ ހޯމަ ދަރިކޮޅުގެ ރާޖާ އެކެވެ. 

ހަނދު ދަރިކޮޅު ނުވަތަ ހޯމަ ވަންހައިގެ ފުރަތަމަ ކޮޅު
 ނަން ފެށުނު އަހަރު ނިމުނު އަހަރު ނޯޓްރާޖާ ބާލާދީތްޔަގާތްގަނޑަކަށް 990ނޭނގޭ މީނާ ނިސްބަތްވަނީ އިންޑިޔާގެ ކަލިންގާ ރަސްކަމަށެވެ. އަދި ދީވާ މަހަލް (ދިވެހި ރާއްޖެ) ގެ ރަސްކަމަށް އައުމަށްޓަކައި އިރު ދަރިކޮޅުގެ ރާނީ، ދަމަހާރު އާ ކައިވެނި ކުރެއްވި އެވެ. މި ރަސްގެފާނުގެ ރަސްކަމުގެ ވަރަށް ކުރީކޮޅު ރާޖާ ދާދާގެ މީހުން ރާއްޖޭގެ އުތުރުގެ އަތޮޅުތައް އަތުލިއެވެ. މި ރާޖާގެ ރަސްކަން ފެށުނީ މީލާދީން 900ގައި ކަމަށް ލަފާކޮށްފައި ވިޔަސް، ސީނު ކަރައިގެ ޓޭންގް ދަރިކޮޅުގެ ލިޔުންތަކުގައި ވާގޮތުން، ދިވެހިން މ658 އަދި މ662 ގައި ސީނަށް ޒިޔާރަތް ކޮށް ރާޖާ ބާލާދީތްޔަގެ ފަރާތުން ވެދުން ފޮނުވިއެވެ. ރާޖާ ލޯކާ ބާރަނާނޭނގޭނޭނގޭ ހަނދު ދަރިކޮޅުގެ ރަސްކަލެއްރާޖާ މަހާ ސުންދުރަނޭނގޭނޭނގޭ ރާޖާ ލޯކާ ބާރަނާގެ ދަރި. މި ރާޖާގެ އަންހެން ދަރި ކަލުން، ކަމަނާ ނުވަތަ ރެހެންދި އިސްމީދޫ (މިހާރު އައްޑު އަތޮޅު މީދޫ) އަށް އަރުވާލެވުނެވެ. އަދި އރު ދަރިކޮޅުގެ ތާރީހް ލިޔެފައިވާ ލޯމާފާނު، މާޕަނަންސަ، މި ކަމަނާ ގެންދިޔަ އެވެ. މި ލޯމާފާނު ވަނީ ވަޅުލާފައެވެ. އެހެންކަމުން އިރު ދަރިކޮޅުގެ ގިނަ މައުލޫމާތު ފެންނާކަށް ނެތެވެ. ރާޖާ ބަވަނަ އާނަންދަނޭނގޭނޭނގޭ ރާޖާ ލޯކާ ބާރަނާގެ ދަރިކަލުން އަދި ރާޖާ މަހާ ސުންދުރަގެ ކޮއްކޮ. މިއީ ކޮއިމަލާ ރަދުންގެ ބައްޕާފުޅެވެ.

 ހޯމަ ދަރިކޮޅު ނުވަތަ ތީމުގޭ ދަރިކޮޅު (1117-1306) 
 ކޮން ބޭފުޅެއްކަން ނޭނގޭ 1117 - 1141
 ތީމުގޭ މަހާ ކަލަމިންޖާ 1141-1153
 ސުލްޠާން މުޙައްމަދު ބިން ޢަބްދިﷲ 1153-1166
 ސުލްޠާން މުތެއި ކަލަމިންޖާ 1166-1185
 ސުލްޠާން ޢަލީ ކަލަމިންޖާ 1184-1193
 ސުލްޠާން ދިނެއި ކަލަމިންޖާ 1193-1199
 ސުލްޠާން ދިހެއި ކަލަމިންޖާ 1199-1214
 ސުލްޠާން ވަޑީ ކަލަމިންޖާ 1214-1233
 ސުލްޠާން ވައްލާ ދިއޯ ކަލަމިންޖާ 1233-1258
 ސުލްޠާން ހުދެއި ކަލަމިންޖާ 1258-1264
 ސުލްޠާން އައިމަ ކަލަމިންޖާ 1264-1266
 ސުލްޠާން ޢަލީ ކަލަމިންޖާ (ދެވަނަ) 1266-1268
 ސުލްޠާން ކެއިމި ކަލަމިންޖާ 1268-1269
 ސުލްޠާން މުޙައްމަދު އައުދަ ކަލަމިންޖާ 1269-1278
 ސުލްޠާން ޢަލީ ކަލަމިންޖާ (ތިންވަނަ) 1278-1288
 ސުލްޠާން ޔޫސުފު ކަލަމިންޖާ (އެއްވަނަ) 1288-1294
 ސުލްޠާން ސަލިސް ކަލަމިންޖާ 1293-1302
 ސުލްޠާން ދާއޫދު ކަލަމިންޖާ (އެއްވަނަ) 1302-1306

 ޢުމަރުވީރު ދަރިކޮޅު (1306 - 1388) 

 ސުލްޠާން ޖަލާލުއްދީނު ޢުމަރުވީރު 1306-1341
 ސުލްޠާން އަޙްމަދު ޝިހާބުއްދީނު 1341-1347
 ސުލްޠާނާ ޚަދީޖާ ރެހެންދި ކަނބައިދިކިލެގެ 1347-1363 (ފުރަތަމަ ފަހަރު)
 ސުލްޠާން މުޙައްމަދު އަލްޖަމީލު 1363-1364
 ސުލްޠާނާ ޚަދީޖާ ރެހެންދި ކަނބައިދިކިލެގެ 1364-1374 (ދެވަނަ ފަހަރު)
 ސުލްޠާން ޢަބްދުﷲ 1374-1376
 ސުލްޠާނާ ޚަދީޖާ ރެހެންދި ކަނބައިދިކިލެގެ 1376-1380 (ތިންވަނަ ފަހަރު)
 ސުލްޠާނާ ރާދަފަތިކިލެގެ 1379-1380
 ސުލްޠާން މުޙައްމަދު އަލްމާކުރަތީ 1380-1385
 ސުލްޠާނާ ދާއިން ކަނބައިދިކިލެގެ 1385-1388
 ސުލްޠާން ޢަބްދުﷲ (ދެވަނަ) 1388
 ސުލްޠާން ޢުޘްމާނު އަލްފެހެންދުވީ 1388

 ހިލާލީ ދަރިކޮޅު (1388-1573) 

ހިލާލީ ދަރިކޮޅު އަކީ ދިވެހިރާއްޖެ އިސްލާމްވުމަށްފަހު ރަސްކަން ކުރެއްވި ދެވަނަ ދަރިކޮޅެވެ. މިއީ އެޗްސީޕީ ބެލްގެ މޮނޮގްރާފް ގައި ބަޔާންކުރައްވާފައި ގޮތެވެ. ނަމަވެސް ރާއްޖޭގައި ރަސްކަން ކުރެއްވި ދަރިކޮޅު ތަކުގެ މައްޗަށާއި އެދަރިކޮޅުތައް ފެށިގެން އައިގޮތުގެ މައްޗަށް ބަލާއިރު، ހިލާލީ ދަރިކޮޅު އަކީ ރާއްޖެ އިސްލާމް ވުމަށްފަހު ރަސްކަން ކުރެއްވި 3 ވަނަ ދަރިކޮޅު ކަމުގައި ބަޔާން ކުރަން ޖެހެއެވެ. 

ހިލާލީ ދަރިކޮޅު އަކީ ވެސް ރާއްޖެއިން ބޭރުން އައި ދަރިކޮޅަކުން ރާއްޖޭގައި އުފެދުނު ގޮތްޕެކެވެ. މިދަރިކޮޅުގެ ފުރަތަމަ ރަސްކަލަކީ ސުލްޠާން ޙަސަން އަލްހިލާލީ އެވެ. މިރަދުން އަކީ ރަސްކަމުގެ ސިލްސިލާގެ 30 (29) ވަނަ ރަދުންނެވެ. ހިލާލީ ދަރިކޮޅު ނިސްބަތްވާ ޙަސަން އަލްހިލާލީ އަކީ މަލާބާރުން އައިސް ކ.ހުޅުލޭ (ކުޑަރަށް ) ގައި ވަޒަންވެރިވެގެން ހުރި ހިލާލީ ދަރިކޮޅު ގެ ހިލާލީ ބަދުރުއްދީން އޭ ކިޔުނު މީހެއްގެ އަންހެންދަރިއެއްގެ މާމަ ދަރިއެކެވެ. ފަހަރު ގައި ހިލާލީ ދަރިކޮޅު އަކީ ޔަމަން ކަރައިން އައި ދަރިކޮޅަކަށް ވެސް ވެދާނެއެވެ. ސަބަބަކީ މިހާރު ވެސް ޔަމަނުގައި އަލްހިލާލީ އޭ ކިޔޭ މަޝްހޫރު ދަރިކޮޅެއް އޮންނާތީ އެވެ. ޔަމަން އާއި ދިވެހިރާއްޖެ އަކީ 14 ވަނަ ގަރުނުގައި ވަރަށް ބޮޑަށް ގުޅިފައި އޮތް ދެގައުމެވެ. 

 ސުލްޠާން ޙަސަން އަލްހިލާލީ 1388-1398
 ސުލްޠާން އިބްރާހީމް 1398 (ފުރަތަމަ ފަހަރު)
 ސުލްޠާން ޙުސައިން 1398-1409
 ސުލްޠާން ނާޞިރުއްދީނު 1409-1411
 ސުލްޠާން ޙަސަން (ދެވަނަ) 1411
 ސުލްޠާން ؟؟؟ 1411
 ސުލްޠާން އިބްރާހީމް 1411-1421 (ދެވަނަ ފަހަރު)
 ސުލްޠާން ޢުޘްމާނު (ދެވަނަ) 1421
 ސުލްޠާން މުޙައްމަދު 1421
 ސުލްޠާން ޔޫސުފު (ދެވަނަ) 1421-1443
 ސުލްޠާން އަބޫބަކުރު (އެއްވަނަ) 1443
 ސުލްޠާން ޙާޖީ ޙަސަން 1443-1467 (ފުރަތަމަ ފަހަރު)
 ސުލްޠާން ސައްޔިދު މުޙައްމަދު 1467
 ސުލްޠާން ޙާޖީ ޙަސަން 1467-1468 (ދެވަނަ ފަހަރު)
 ސުލްޠާން މުޙައްމަދު (ދެވަނަ) 1468-1480
 ސުލްޠާން ޙަސަން (ހަތަރުވަނަ) 1480 (ފުރަތަމަ ފަހަރު)
 ސުލްޠާން ޢުމަރު (ދެވަނަ) 1480-1484
 ސުލްޠާން ޙަސަން (ފަސްވަނަ) 1484-1485
 ސުލްޠާން ޙަސަން (ހަތަރުވަނަ) 1485-1491 (ދެވަނަ ފަހަރު)
 ސުލްޠާން ޝައިޚު ޙަސަން (ހަވަނަ) 1491-1492
 ސުލްޠާން އިބްރާހީމް (ދެވަނަ) 1492
 ސުލްޠާން ކަޅު މުޙައްމަދު 1492 (ފުރަތަމަ ފަހަރު)
 ސުލްޠާން ޔޫސުފު (ތިންވަނަ) 1492-1493
 ސުލްޠާން ޢަލީ (ހަތަރުވަނަ) 1493-1495
 ސުލްޠާން ކަޅު މުޙައްމަދު 1495-1510 (ދެވަނަ ފަހަރު)
 ސުލްޠާން ޙަސަން (ހަތްވަނަ) 1510-1511
 ސުލްޠާން އަޙްމަދު ޝަރީފު އަލްމައްކީ 1511-1513
 ސުލްޠާން ޢަލީ (ފަސްވަނަ) 1513
 ސުލްޠާން ކަޅު މުޙައްމަދު 1513-1529 (ތިންވަނަ ފަހަރު)
 ސުލްޠާން ޙަސަން (އަށްވަނަ) 1529-1549
 ސުލްޠާން މުޙައްމަދު (ތިންވަނަ) 1549-1551
 ސުލްޠާން ޙަސަން (ނުވަވަނަ) 1551-1552 (ފުރަތަމަ ފަހަރު) މަސީހީ ދީނަށް ބަދަލުވެ ނަމަކަށް މެނޯއެލް އިޚްތިޔާރުކުރުން
 Interregnum 1552-1554
 ސުލްޠާން އަބޫބަކުރު (ދެވަނަ) 1554-1557
 ސުލްޠާން ޢަލީ (ހަވަނަ) 1557-1558

Interregnum 1558 - 1573

 އުތީމު ދަރިކޮޅު (1573-1692) 

އުތީމު ދަރިކޮޅު  އަކީ ދިވެހިރާއްޖެ އިސްލާމް ވުމަށްފަހު ރަސްކަންކުރެއްވި 3 ވަނަ ދަރިކޮޅު ކަމުގައި އެޗްސީޕީބެލް އޭނާގެ މޮނޮގްރާފް ގައި ބަޔާންކޮށްފައި ވެއެވެ. ނަމަވެސް ދިވެހި ތާރީޚް ދިރާސާ ކުރާ ގިނަ މުއައްރިޚުން ދެކޭގޮތުގައި އުތީމު ދަރިކޮޅު އަކީ ދިވެހިރާއްޖެ އިސްލާމްވުމަށްފަހު ރަސްކަން ކުރެއްވި 4 ވަނަ ދަރިކޮޅު އެވެ. ބުނެވޭގޮތުގައި އުތީމު އާއިލާ ފެށެނީ ހއ. ބާރަށު ކަޅު ޙަސަން ކަލޭގެ އާއި ހަމައިންނެވެ.  
ވެރިކަން ކުރެއްވި ބޭފުޅުންނަކީ:
 ސުލްޠާން ޣާޒީ މުޙައްމަދު ތަކުރުފާނު ( ބޮޑު ތަކުރުފާނު )
 ސުލްޠާން އިބްރާހީމް (ތިންވަނަ) 1585-1609 ( ކަލާފާނު )
 ސުލްޠާން ޙުސައިން ފާމުލަދޭރިކިލެގެފާނު 1609-1620
 ސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީނު (އެއްވަނަ) 1620-1632 ( ބޮޑު ރަސްގެފާނު )
 ސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީނު (އެއްވަނަ) 1632-1648 ( ބޮޑު ރަސްގެފާނު )
 ސުލްޠާން އިބްރާހީމް އިސްކަންދަރު 1648-1687 ( އިސްކަންދަރު ރަސްގެފާނު )
 ސުލްޠާން ކުޑަ މުޙައްމަދު 1687-1691 ( ކުޑަ މުޙައްމަދު ރަސްގެފާނު )
 ސުލްޠާން މުޙައްމަދު މުޙްޔިއްދީނު އަލްޢާދިލު 1691-1692 ( ޢަދުލުވެރި ރަސްގެފާނު )

 ޙަމަވީ ދަރިކޮޅު 1692 
 ސުލްޠާން ސައްޔިދު މުޙައްމަދު ޝަމްސުއްދީނު 1692

 އިސްދޫ ދަރިކޮޅު (1692-1704) 
 ސުލްޠާން މުޙައްމަދު (ހަތަރުވަނަ) 1692-1701
 ސުލްޠާން ޢަލީ (ހަތްވަނަ) 1701
 ސުލްޠާން ޙަސަން (ދިހަވަނަ) 1701
 ސުލްޠާން އިބްރާހީމް މުޡުހިރުއްދީނު 1701-1704

 ދިޔަމިގިލީ ދަރިކޮޅު (1704-1757) 
 ސުލްޠާން މުޡައްފަރު މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީނު (ދެވަނަ) (1704-1720)
 ސުލްޠާން އިބްރާހީމް އިސްކަންދަރު (ދެވަނަ) (1720-1750)
 ސުލްޠާން މުކައްރަމް މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީނު (ތިންވަނަ) (1750-1757)

Interregnum 1757 - 1759

 ހުރާގޭ ދަރިކޮޅު (1757-1766) 

ހުރާގޭ ދަރިކޮޅުގެ އަސްލު ނިސްބަތްވާ ރަށަކީ ކ.ހުރާ އެވެ. މިސްޓަރ އެޗްސީޕީ ބެލް ލިޔުއްވާފައިވާ ގޮތުން ހުރާގޭ ދަރިކޮޅުގެ ބިންގާ އަޅުއްވާފައިވަނީ ސުލްޠާން ޙަސަން ޢިއްޒުއްދީން ނުވަތަ ދޮންބަންޑާރައިންނާއި ހަމައިންނެވެ. އޭގެ ފަހުން ހުރާގޭ ދަރިކޮޅުގެ އެތަކެއް ބޭފުޅުންނެއް، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަސްކަމާއި ވެރިކަން، އަދި އެންމެ އިސްވަޒީރުކަން ކުރައްވާފައި ވެއެވެ. 

 ސުލްޠާން ޙަސަން ޢިއްޒުއްދީން (1759-1766)

 ދިޔަމިގިލީ ދަރިކޮޅު (ދެވަނަފަހަރަށް) (1766-1774) 
 ސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޣިޔާޘުއްދީނު 1766-1774

 ހުރާ ދަރިކޮޅު (ދެވަނަ ފަހަރަށް) (1773-1952) އަދި (1953-1968) 
 ސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޝަމްސުއްދީން (ދެވަނަ) 1774
 ސުލްޠާން މުޙައްމަދު މުޢިއްޒުއްދީނު 1774-1779
 ސުލްޠާން ޙަސަން ނޫރައްދީން (އެއްވަނަ) 1779
 ސުލްޠާން މުޙައްމަދު މުޢީނުއްދީނު (އެއްވަނަ) 1799-1835
 ސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީނު (ހަތަރުވަނަ) 1835-1882
 ސުލްޠާން އިބްރާހީމް ނުރައްދީން 1882-1886 (ފުރަތަމަ ފަހަރު)
 ސުލްޠާން މުޙައްމަދު މުޢީނުއްދީނު (ދެވަނަ) 1886-1888
 ސުލްޠާން އިބްރާހީމް ނުރައްދީން 1888-1892 (ދެވަނަ ފަހަރު)
 ސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީނު (ފަސްވަނަ) 1892
 ސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޝަމްސުއްދީން (ތިންވަނަ) 1892 (ފުރަތަމަ ފަހަރު)
 ސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޢިމާދުއްދީނު (ހަވަނަ) 1892-1903
 ސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޝަމްސުއްދީން (ތިންވަނަ) 1903-1933 (ދެވަނަ ފަހަރު)
 ސުލްޠާން ޙަސަން ނޫރައްދީން (ދެވަނަ) 1933-1943
 ޢަބްދުލްމަޖީދު ރަންނަބަނޑޭރި ކިލެގެފާނު 1943-1952

 ފުރަތަމަ ފަހަރު ޖުމުހޫރިއްޔާ އިޢުލާންކުރުން (މުހައްމަދު އަމީން ދޮށިމޭނާ ކިލެގެފާނު ) - 1952

 ސުލްޠާން މުޙައްމަދު ފަރީދުދީދީ 1954-1968

 ދެވަނަ ފަހަރު ޖުމުހޫރިއްޔާ އިޢުލާންކުރުން  -  1968

 އިތުރަށް ބެއްލެވުމަށް 
 ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރައީސް

 މަރްޖިޢުތައް 
 Offical website of the Maldives Royal Family
 Royal Ark

ޤިސްމު:Sultans of the Maldives
ޤިސްމު:Lists of office-holders
ޤިސްމު:History of the Maldives