ब्राह्मी लिपि

ब्राह्मी लिपि विश्वको प्राचीनतम् लिपिमध्ये एउटा हो। यो लिपिको उत्पत्ति भारतमी भया भण्ण्या विषयमी दुईमत आथिन्। यद्यपि ब्राह्मी लिपिको उत्पत्ति यिसै बेला भया भन्नलाई आज लै कोइ निश्चित आधार आथिन्। ब्राह ये लिपिको उत्पत्ति भया भण्ण्या जनविश्वास छ।  भारतमी ई.पू. ४०० वर्ष पैल्लि ये लिपिबठे लिखित कोई ऐतिहासिक सामग्री भेटिया आथिन्। जैनसूत्रमी उल्लेख भया १८ लिपिमी सबैहै पैला पङ्क्तिको लिपि ब्राह्मी लिपि हो। बौद्धग्रन्थ 'ललित विस्तर'मी ६४ वटा लिपिको वर्णनमध्ये क्रमागतरूपले सब है पहिलो लिपि ब्राह्मी लिपि हो। ब्राह्मी लिपिको उत्पत्ति राजा अशोक (ई.पू. २७३-२३२) भन्दा दुई शताब्दी आधा भया विश्वास छ। राजा अशोकको शिलालेखमी यो लिपि भौत प्रयोग भया छ। ये लिपिको प्रचारप्रसारको मूल आधार यै शिलालेखअनलाई लिइन्छ। यद्यपि भारतको गुप्त शासनकालमी आईबर ये लिपिको आकृति रे स्वरूपमी केही परिवर्तन भयो। त्यसरी परिवर्तित लिपिलाई गुप्त लिपि भन्णु थालियो। समयको अन्तरालमी गुप्त लिपिको आकृतिमी लै परिवर्तन हुन लाग्यो, त्यसैइ परिवर्तित लिपिलाई कुटिल लिपि वा कुटिलाक्षर भण्ण्या गरियो। यो कुटिल लिपि ईसाको छैठौँ शताब्दीतिर धेका पड्या थ्योः।

नेपालमी प्रचलित देवनागरी लिपिको जननी ब्राह्मी लिपि हो। नेपालमी ई.पू. २०० वर्षअघाको लुम्बिनीको अशोक स्तम्भ रे कपिलवस्तुको निग्लिहवामी रयाः पुष्पीकरणको अशोकस्तम्भ अभिलेखमी उल्लेखित लिपि ब्राह्मी लिपि हो। नेपालको लागि यो सबै है प्राचीन, ऐतिहासिक सामग्री रे लिपि भयाः छ। यसरी नेपालको यो स्तम्भ रे लिपिको ऐतिहासिक महत्त्व छ।

 ब्राह्मीबठे जन्मेका लिपिअन 

ब्राह्मी लिपिबठे जन्म्याः लिपिअन रे तिनको समानता स्पष्टतया थाह लागन्छ। येमी भौत लिपिअन ईसाको समया छेउ-छाउ विकसित भया थ्यो। केही यस प्रकार छन्-
 देवनागरी
 बङ्गला लिपि
 उडिया लिपि
 गुजराती लिपि
 गुरूमुखी
 तमिल लिपि
 मलयालम लिपि
 सिंहल लिपि
 कन्नड लिपि
 तेलुगु लिपि
 तिब्बती लिपि
 रंजना
 प्रचलित नेपाल
 भुंजिमोल
 कोरियाली
 थाई
 बर्मेली
 लाओ
 ख्मेर
 जाभानिज

 ब्राह्मीबठे व्युत्पन्न केही लिपिअनको तुलनात्मक तालिका 
केही भारतीय लिपिअनको तुलनात्मक चित्र यहाँ दिइन्छ :

 व्यंजन 
NLAC  आइपीए देवनागरी बङ्गला गुरमुखी गुजराती उडिया तमिल तेलुगु  कन्नड  मलयालम  सिंहल लिपि  तिब्बती लिपि  थाइ लिपि  बर्मेली लिपिख्मेर लिपिलाओ लिपिk    क  ক  ਕ  ક  କ  க  క  ಕ  ക  ක  ཀ  ก  ကកກkh    ख  খ  ਖ  ખ  ଖ     ఖ ಖ  ഖ  ඛ  ཁ  ข  ခខຂg    ग  গ  ਗ  ગ  ଗ     గ  ಗ  ഗ  ග  ག  ค  ဂគ   gh    घ  ঘ  ਘ  ઘ  ଘ     ఘ  ಘ  ഘ  ඝ     ฆ  ဃឃຄṅ  ŋ  ङ  ঙ  ਙ  ઙ  ଙ  ங  ఙ  ಙ  ങ  ඞ  ང  ง  ငងງc  c  च  চ  ਚ  ચ  ଚ  ச  చ  ಚ  ച  ච  ཅ  จ  စចຈch    छ  ছ  ਛ  છ  ଛ     ఛ  ಛ  ഛ  ඡ  ཆ  ฉ  ဆឆສj    ज  জ  ਜ  જ  ଜ  ஜ  జ  ಜ  ജ  ජ  ཇ  ช  ဇជຊjh    झ  ঝ  ਝ  ઝ  ଝ     ఝ  ಝ  ഝ ​ඣ​    ฌ  ဈឈ   ñ    ञ  ঞ  ਞ  ઞ  ଞ  ஞ  ఞ  ಞ  ഞ  ඤ  ཉ  ญ  ဉ/ညញຍṭ    ट  ট  ਟ  ટ  ଟ  ட  ట  ಟ  ട  ට  ཊ  ฏ  ဋដ   ṭh    ठ  ঠ  ਠ  ઠ  ଠ     ఠ  ಠ  ഠ  ඨ  ཋ  ฐ  ဌឋ   ḍ    ड  ড  ਡ  ડ  ଡ     డ  ಡ  ഡ  ඩ  ཌ  ฑ  ဍឌ   ḍh    ढ  ঢ  ਢ  ઢ  ଢ     ఢ  ಢ  ഢ  ඪ     ฒ  ဎឍ   ṇ    ण  ণ  ਣ  ણ  ଣ  ண  ణ  ಣ  ണ  ණ  ཎ  ณ  ဏណ   t    त  ত  ਤ  ત  ତ  த  త  ತ  ത  ත  ཏ  ต  တតຕth    थ  থ  ਥ  થ  ଥ     థ  ಥ  ഥ  ථ  ཐ  ถ  ထថຖd    द  দ  ਦ  દ  ଦ     ద  ದ  ദ  ද  ད  ท  ဒទທdh    ध  ধ  ਧ  ધ  ଧ     ధ  ಧ  ധ  ධ     ธ  ဓធ   n  n  न  ন  ਨ  ન  ନ  ந  న  ನ  ന  න  ན  น  နនນṉ  n  ऩ              ன                    ဏ     p  p  प  প  ਪ  પ  ପ  ப  ప  ಪ  പ  ප  པ  ป  ပបປph    फ  ফ  ਫ  ફ  ଫ     ఫ  ಫ  ഫ  ඵ  ཕ  ผ  ဖផຜb  b  ब  ব  ਬ  બ  ବ     బ  ಬ  ബ  බ  བ  พ  ဗពຟbh    भ  ভ  ਭ  ભ  ଭ     భ  ಭ  ഭ  භ     ภ  ဘភພm  m  म  ম  ਮ  મ  ମ  ம  మ  ಮ  മ  ම  མ  ม  မមມy  j  य  য  ਯ  ય  ଯ  ய  య  ಯ  യ  ය  ཡ  ย  ယយຢr  r  र  র/ৰ ਰ  ર  ର  ர  ర  ರ  ര  ර  ར  ร  ရរຣṟ  r  ऱ              ற  ఱ  ಱ  റ           ၒ    l  l  ल  ল  ਲ  લ  ଲ  ல  ల  ಲ  ല  ල  ལ  ล  လលລḷ    ळ     ਲ਼  ળ  ଳ  ள  ళ  ಳ  ള  ළ        ဠ      ḻ    ऴ              ழ     ೞ  ഴ           ၔ     v    व  ৱ  ਵ  વ     வ  వ  ವ  വ  ව  ཝ  ว  ဝវວś    श  শ  ਸ਼  શ  ଶ     శ  ಶ  ശ  ශ  ཤ  ศ  ၐឝ  ṣ    ष  ষ     ષ  ଷ  ஷ  ష  ಷ  ഷ  ෂ  ཥ  ษ  ၑឞ  s  s  स  স  ਸ  સ  ସ  ஸ  స  ಸ  സ  ස  ས  ส  သស  h  h  ह  হ  ਹ  હ  ହ  ஹ  హ  ಹ  ഹ  හ  ཧ  ห  ဟហຫ

 स्वर 
NLAC IPA  देवनागरी पूर्वीय नागरी  गुरमुखी गुजराती ओडिया  तमिल  तेलुगु  कन्नड  मलयालम  सिंहल  तिब्बती  बर्मी a  ə  अ     অ     ਅ     અ     ଅ     அ  க  అ     ಅ     അ  ക  අ  ක  ཨ     အ  က ā    आ  का  আ  কা  ਆ  ਕਾ  આ  કા  ଆ  କା  ஆ  கா  ఆ  కా  ಆ  ಕಾ  ആ  കാ  ආ  කා        အာ  ကာ æ                                                       ඇ  කැ             ǣ                                                       ඈ  කෑ             i  i  इ  कि  ই  কি  ਇ  ਕਿ  ઇ  કિ  ଇ  କି  இ  கி  ఇ  కి  ಇ  ಕಿ  ഇ  കി  ඉ  කි  ཨི  ཀི  ဣ  ကိ ī  iː  ई  की  ঈ  কী  ਈ  ਕੀ  ઈ  કી  ଈ  କୀ  ஈ  கீ  ఈ  కీ  ಈ  ಕೀ  ഈ  കീ  ඊ  කී        ဤ  ကီ u  u  उ  कु  উ  কু  ਉ  ਕੁ  ઉ  કુ  ଉ  କୁ  உ  கு  ఉ  కు  ಉ  ಕು  ഉ  കു  උ  කු  ཨུ  ཀུ  ဥ  ကု ū  uː  ऊ  कू  ঊ  কূ  ਊ  ਕੂ  ઊ  કૂ  ଊ  କୂ  ஊ  கூ  ఊ  కూ  ಊ  ಕೂ  ഊ  കൂ  ඌ  කූ       ဦ  ကူ e  e  ए  कॆ                   எ  கெ  ఎ  కె  ಎ  ಕೆ  എ  കെ  එ  කෙ        ဧ  ကေ  ē  eː  ए  के  এ  কে  ਏ  ਕੇ  એ  કે  ଏ  କେ  ஏ  கே  ఏ  కే  ಏ  ಕೇ  ഏ  കേ  ඒ  කේ  ཨེ  ཀེ အေး  ကေး ai  ai  ऐ  कै  ঐ  কৈ  ਐ  ਕੈ  ઐ  કૈ  ଐ  କୈ  ஐ கை ఐ  కై  ಐ  ಕೈ  ഐ  കൈ  ඓ  කෛ             o  o  ओ कॊ                       ஒ கொ ఒ  కొ  ಒ  ಕೊ  ഒ  കൊ  ඔ  කො        ဩ  ကော ō  oː  ओ को  ও  কো  ਓ  ਕੋ  ઓ  કો  ଓ  କୋ  ஓ கோ ఓ  కో  ಓ  ಕೋ  ഓ  കോ  ඕ  කෝ  ཨོ  ཀོ       au  au  औ  कौ  ঔ  কৌ  ਔ  ਕੌ  ઔ  કૌ  ଔ  କୌ ஔகௌ ఔ  కౌ  ಔ  ಕೌ  ഔ  കൗ  ඖ  කෞ       ဪ  ကော် ṛ    ऋ  कृ  ঋ  কৃ        ઋ  કૃ  ଋ  କୃ        ఋ  కృ  ಋ  ಕೃ  ഋ  കൃ  ඍ  කෘ    ၒ  ကၖ ṝ    ॠ  कॄ  ৠ  কৄ        ૠ  કૄ  ୠ          ౠ          ൠ    ඎ  කෲ        ၓ  ကၗ ḷ    ऌ  कॢ  ঌ  কৢ            ଌ          ఌ  కౄ  ಌ     ഌ  ക്ഌ  (ඏ)प्राचीन लिखित सिंहलीमा मात्र          ၔ  ကၘ ḹ    ॡ  कॣ  ৡ  কৣ            ୡ           ౡ    ೡ    ൡ  ക്ൡ  (ඐ)          ၕ  ကၙ

 अङ्क 
 सङ्ख्या देवनागरी पूर्वीय नागरीगुरमुखी गुजराती ओडिया तमिल तेलुगु कन्नड मलयालम तिब्बती बर्मी 0  ०  ০  ੦  ૦  ୦  ೦  ౦  ೦  ൦  ༠  ၀ 1  १  ১  ੧  ૧  ୧  ௧  ౧  ೧  ൧  ༡  ၁ 2  २  ২  ੨  ૨  ୨  ௨  ౨  ೨  ൨  ༢  ၂ 3  ३  ৩  ੩  ૩  ୩  ௩  ౩  ೩  ൩  ༣  ၃ 4  ४  ৪  ੪  ૪  ୪  ௪  ౪  ೪  ൪  ༤  ၄ 5  ५  ৫  ੫  ૫  ୫  ௫  ౫  ೫  ൫  ༥  ၅ 6  ६  ৬  ੬  ૬  ୬  ௬  ౬  ೬  ൬  ༦  ၆ 7  ७  ৭  ੭  ૭  ୭  ௭  ౭  ೭  ൭  ༧  ၇ 8  ८  ৮  ੮  ૮  ୮  ௮  ౮  ೮  ൮  ༨  ၈ 9  ९  ৯  ੯  ૯  ୯  ௯  ౯  ೯  ൯  ༩  ၉

 सन्दर्भअन 

 भाईरा सूत्र 
 ब्राह्मीबाट उत्पन्न लिपिहरू (अङ्ग्रेजीमा)
 लिपि

श्रेणी:लिपि
श्रेणी:भाषा
श्रेणी:ब्राह्मी लिपिअन