नेपाल भाषा

नेपालभाषा : नेपाल मंडलमा बोल्या प्रादेशिक भाषा (नेपाल भाषामी मंडलमी वा नेवाःभाय्) नेपालको एक प्रमुख समृद्ध भाषा हो। नेपालभाषा भनेको नेपाल साहित्यको ऐतिहासिक, सामाजिक, साँस्कृतिक एवं साहित्यिक उपनाउँ हो।
चिनी-तिब्बती भाषा परिवार अन्तर्गत तिब्बती-बर्मेली समूहमी पडडे यो भाषा किराँत भाषामी भौत भाषाअन मिसिबरी विकसित भई मल्लकालबठे साहित्यिकरूपमी फल्दैफुल्दै आया छ । आफ्नै विभिन्न लिपि भया यो भाषा /देवनागरी लिपिमी लै लेखिने एक मात्र चिनी-तिब्बती परिवारको भाषा लै हो।

 वर्गिकरण 
यो भाषा चिनी-तिब्बती भाषा परिवार अन्तर्गत तिब्बती-बर्मेली समुहमी पडन्छ।

 लिपि 
नेपालभाषा भौत लिपिहरूमी लेखिन्छ। ती मध्ये प्रमुख लिपिहरू रञ्जना लिपि, प्रचलित, /ब्राह्मि, भुजिमोल हुन्। यीन सबै लिपिहरू देब्रेबाट दायाँतर्फ लेखिनान्, रे कुटिला लिपि लिपि भन्या माथिबठेई तल लेखिन्छ। यी सबै लिपिमाई स्वरमाला र व्यंजनमाला गरी दुई प्रकारका अक्षरहरू हुनान्। नेपाल भाषाका चौधवटा लिपि छन्:-
 ब्राह्मि लिपि
 कुटिला लिपि 
 गुप्त लिपि
 प्रचलित लिपि
 रञ्जना लिपि
 भुजिमोल लिपि
 लितुमोल लिपि
 कुवेँमोल लिपि
 पाचुमोल लिपि
 हिंमोल लिपि
 गोलमोल लिपि
 कुँमोल लिपि

भाषिका
दोल्खाली भाषिका
सिन्धुपाल्चोक पहरी भाषिका
तोताली भाषिका
चित्लांग भाषिका
ललितपुर भाषिका
काठमाडौं भाषिका
किर्तिपूर भाषिका
भक्तपूर भाषिका
अरु भाषिका

 विकासक्रम 

नेपाल भाषा देवनागिरी लिपिमा

स्वर वर्ण
 नेपाल भाषा नेपालीमा उच्चरण अ  अ अ:  लामो "अ" आ आ आ: लामो "आ" इ इ ई  ई उ  उ ऊ  ऊ ऋ  ऋॠ  लमो "ऋ" लृ  लृ लॄ लामो "लृ" ए  ए ऐ  ऐ ओ  ओ औ  औ अँ  अँ अं  लामो "अँ" अय्  लमो "ए" आय्  अयाय्एय् धेरै लामो "ए"

व्यञ्जन वर्ण
नेपालभाषाका व्यञ्जन वर्णहरूको उच्चरण नेपालीमी जसो हुन्छ। नेपालभाषामी नेपली है बढ्ता व्यञ्जन वर्णहरू हुनान्।
क  ख ग  घ  ङ  ह्ङ च  छ  ज  झ  ञ ट ठ  ड  ढ  ण  त  थ द  ध  न न्ह प फ  ब  भ  म म्ह य ह्य  र  ह्र  ल  ल्ह व व्ह श  ष स  ह  क्ष  त्र   ज्ञ्   

 चलनचल्तीका के शव्द तथा वाक्यहरू 
 नेपाल भाषा दोलखा नेपाल भाषा नेपाली ज्वजलपास्याउदाइनमस्ते छिगु नां छु खः?छन नाम हाति खेङ?तपाईंँको नाम के हो?जिगु नां … खः।जन नाम...खेङ।मेरो नाम … हो।न्हूगु / न्हू दँया भिन्तुना!न्हुगु दय भिंगु टोनगीनयाँ वर्षको शुभकामना! छिगु हालखबर छु दु ले?हाति दमु छन हालखबर?तपाईको हालखबर के छ?जिगु फुकं बालाजन दोखुनु बाँलकुतु दमुमेरो सबै राम्रो छम्ह फुला?फले मफले हाती दमुलेसञ्चय हुनुहुन्छ?जा नया दियेधुनला?जा नै धोनरा?खाना खानुभयोजा नयेधुनजा नै धोन्गीखाना खाइसकेँलसंहनाबधाईबधाई सुभाय्सुभायधन्यबाद 
आधारभूत शब्दहरू
 नेपाल भाषा दोलखा नेपाल भाषा नेपाली गुथि कुथिसंस्था छेँ छेँघरमनू मानुसमान्छेवासः वासऔषधीबुखँबुखनसमाचारबुँख्याःचाबुँख्यालखेतमा चरा तर्साउन राखिएको मान्छेजस्तो नमुनाख्वाःपाःख्वापालमुकुन्डोप्याखंप्याखननृत्यस‌ंकिपासङ्किपातचलचित्र दबू डोबरस्टेज / दवलीलाय्‌कूदरबारदरबार / राजकूलज्यास: ज्येकुथिकार्यालयपस:/ पसलपसलपसलचुकचोकचोक न्ह्यपुनिपुदिमागनुगःनुगरमुटु मतिना मायामायाखःखेङहोमखुमखेहोइनजिउ / ज्यूजिरहुन्छमजिउ / मज्यूमजिउहुन्न
 सम्बोधन
 नेपाल भाषा दोलखा नेपाल भाषा नेपाली जिजिमजिगुजनमेरोछिःछितपाईंँछछितिमी / तँछंगुछनतिम्रोझीछिजीहामीभाजुभाजुश्रीमान्मयजुमयजुश्रीमातीवयकः ---वहाँथनइकुयहाँवआमुउ /उनीथोइउयोहुँ ---त्योअन / आकनआमुत्यहाँ

 प्रश्नवाचक शब्द
 नेपाल भाषा दोलखा नेपाल भाषा नेपाली छुहातीकेछाय्हात्तकिनगथेयानागिथीकसरीगनगिवीकहाँगुगुगुकुनगुलिगुलीकतिगुब्लेगुल्पकहिलेसुगुनकोसुनंगुनानकसलेसुनापंगुनेनापकोसंगसुयागुगुनेकसकोगननंगिवीलान्कहाँबाटग्व/गोग्वाखोई
क्रियापद 
 नेपाल भाषा दोलखा नेपाल भाषा नेपाली कयेगुकईहान्नु कनेगुकोँईभन्नु/सुनाउनुकायेगु काईलिनुक्वःगुकोईडढनुख्वयेगुखोईरुनुखनेगुखोँईदेख्नुगयेगुगईचढ्नुग्वयेगूगोई(ताल्चा)लगाउनुन्यायेगुङाईटोक्नु चायेगुचाईपखाल्नुच्वयेगुचोईलेख्नुच्वनेगुचोँईबस्नुछायेगुछाईचढाउनु छ्वयेगुछोईपठाउनुज्वनेगुजोँईसमात्नुतायेगुटाईकाट्नु त्वइगुतोईउदाउनूत्वयेगुटोईउतार्नुत्वनेगुतोँईपिउनुथायेगुठाईबुन्नुथनेगुठोँईउठाउनुदयेगुडईलड्नुदायेगुडाईकुट्नुनयेगुनईखानु नायेगुनाईमुछ्नुपायेगुपाईसुकाउनुपनेगुपोँईछेक्नुफायेगुफाईमुछ्नुफोनेगुफोँईमाग्नुबायेगुबाईछुट्टिनुब्वइगुबोईउड्नुब्वनेगुबोँईपढ्नुमनेगुमोईउसिनुलनेगुलोँईजोख्नुलायेगुलाईओछ्याउनुस्वयेगुसोईहेर्नुसनेगुसोँईहल्लिनुहयेगुहाईल्याउनु

 खानेकुरा 
 नेपाल भाषा दोलखा नेपाल भाषा नेपाली जाकिजाकिचामलवायाधानछ्वछोगहुँकःनि / लाजा / लाब्जाकाँकरमकैमुस्याम्वारभटमासमाय्मासमासजा जाभातछुचुं / छुचुङसोतुपीठोमरि / मारि / मधिमारिरोटीबजि / बैबजिचिउराधौधरीदहील: / नाःलोखुपानीलाथोंसीमासुम्येय् ला मेसय थोंसीराँगाको मासुखाया ला खाय थोंसीकुखुराको मासुदुकुचा / दुगु या  लादोगय थोंसीबोकाको मासुफाँया ला फाय थोंसीब‌‌ंगुरको मासुसुकू लागान्केय थोंसीसुकुटीलाभा / लाबा / लबालँवालसुनहलूहल्लीहलेदोजीजिरजिराचिचिनुनबेचिबिर्चिविरेनुनमल्ताख्वार्सानीखुर्सानीमलय्मरिचमरीचअय्‌लाःऐराकरक्सीथ्वँथोँजाँड बजां / बझांबझानहुक्का तम्माखु

 सम्बन्ध 
 नेपाल भाषा दोलखा नेपाल भाषा नेपाली मां / अमा / मामाँआमा अबु / बा / अब्वाबाबुवा अजि / बज्यय् बजैहजुरआमा अजा / बाज्याबाजेहजुरबुवा पासा साँङतसाथी दाजुदाजुदाइकिजाकिजभाइतता / अता तातादिदीकेहेँकेहेँबहिनीकलाः / मिसा / तिरिमयेजुकलात/मिसाश्रीमतीभाःतकैमु/वान्साश्रीमान्पाजु पाजु/निनिपाजुमामा (आमापट्टीको दाजुभाइ) फूपाजु (बुवापट्टीको दिदीबहिनीको श्रीमान्)मलेजु / मल्जुमल्लीमाइजुनिनिनिनिफूपुत:माडोमा/धोमठूली आमा चमा / चाँचिच्माकान्छी आमात:बाडोबाठूलो बुबाककाचबासानो बुबाकाय्कयछोराम्ह्याय्मिचछोरीकाय्‌चाबिनभतिजाम्ह्याय्‌चाबिनीभतिजीभि‌न्चाबिन/बिनीभान्जा / भान्जीछय्छयनाती / नातीनिभौईरीबुहारीसस:मा / सस्मांनिन्मासासु आमासस:बा / सस्बाकुबासासु बुवा / ससुरासस:ससलससुरालीजिलाजंजारी/जाडी ज्वाइँ

 शरीर
 नेपाल भाषा दोलखा नेपाल भाषा नेपाली म्हम्हसशरीर छ्यंछेयटाउकोसँ /साँसाँकपालन्ह्यपुनिपुदिमागकपः /कपाःमस्तीनिधारमिखामिखाआँखाख्वाः / ख्वःख्वालअनुहारन्यताःनकुगालान्हाय्नासनाकम्हुतुमुथुमुखवावादाँतम्येँमेजीवोमन्चामनिचिउँदोल्हाःलाहाहातपातिं / पतिंचुलाऔँलापस / पासःपसअन्जुलीब्वःल / बोहोलबाहाकुमप्वाःप्याटापेटतुतिटुटीखुट्टालुसिकुचिरीनङजँ / जाँजोँढाँडखम्पाखलीतिघ्रा
 रङ
 नेपाल भाषा दोलखा नेपाल भाषाप्याङ्गा नेपाल भाषा नेपाली तुयुगू / तुयूत्वायउतोयसेतोहाकुगु / हाकुहाकउहाककालोह्याँगूहेङउह्यानरातोवाउँओङउवानःहरियोवँचुओंचउवचनीलोम्हासुम्वासउम्हासःपहेँलोसियुगु / सियुसियउसियखैरो

 संख्या
 नेपाल भाषा दोलखा नेपाल भाषाप्याङ्गा नेपाल भाषा नेपाली छिथिछिएकनसिनिसीनिदुईस्वँसोंस्वतिनपिपिप्यचारन्या/ङाङानेपाँचखुखुखुछन्हसनस्न्हइसातच्याच्याच्याआठगुगुगुनौझि/सान्हझीझि/हिदससच्छिसर्छिसच्छिसय

सन्दर्भ सामग्रीअन

बाहिरी कडीअन
 भाषाहरूको ISO कोड

अथवा यो हेर्नुहोस् 

 वाह्य लिंक 
 http://www.jwajalapa.com
 http://www.gorkhapatra.org.np/mag/madhuparka.detail.php?article_id=167&cat_id=11
 http://en.wikipedia.org/wiki/Nepal_Bhasa

श्रेणी:नेपालमी बोलिन्या भाषा