Tambatus

Tambatus toi ko'  ranti merah (ngaran saintifik: Solanum lycopersicum) nopo nga susumuni spesies paganakan Solanaceae i tinanom montok maganu tua' susumuni diti di noonsok om onsokon sabaagi do rarapaon. Mantad o tambatus diti do benua Amerika, i nopo nga benua-benua Amerika Tanga, Kabaatan om kabaatan Amerika Kotonobon dan selatan Amerika Utara mantad Mexico gisom Peru. Ogumu padagangon id badi o tambatus diti kohompit no badi rarapaon. 

 Poistilahan 
Hogot tambatus diti nopo nga mantad istila' boros Nahuatl tomatl koimbulayan mantad boros tomahuac i manahak rati "kakamot okombung";  tungkus kasarabakan boros diti id Mexico lobi sumuku do spesies songompuru i nopo nga tomatillo i okoro om ongotomou poinsuai mantad xitomatl ("kakamot okombung kilongkod") i kiwotik arangang. 

Ngaran ranti merah nopo nga naanu mantad kokitanan tua dau i miagal do tua puun ranti i poingimpou id paganakan botani di miagal.

Ngaran saintifik dau, lycopersicum, kirati "persik serigala" (piadangon do spesies i kopionit S. lycocarpum, i ngaran saintifik kirati "buah serigala". Spesies suai id genus Solanum nopo nga bintorung om kantang om nogi piipiro spesies kaanit suai.

 Botani 
Tambatus nopo nga kawo susumuni saka i tinanom sabaagi susumuni iso timpu. Korikot o ninaru susumuni diti gisom 1-3 m miampai musus id puun toi ko' torigi suai. Noponu o guas diti do roun puun tambatus i kibontuk do pinat poingulud spiral  miampai ninaru 10-25 cm om haro 5-9 roun tokoro, tikid roun nopo nga kininaru do 8 cm om disan dau kiserat. Koduo-duo guas om roun tambatus nopo nga kihulu.

Koulai tusak tambatus id guas do tambatus kiginayo 1-2 cm diameter kiwarana osilou, miampai limo tolingo' kimato id korola; koubasanan nopo nga momitusak o tambatus cyme 3-12 insan. 

Tua' tambatus nopo nga boogian di akanon, tumanud do botani dau, poinsuang iti sabaagi kalas tua' beri. Kosuni do osonong tua' tambatus diti do songinan sanrawo toi ko' piipiro id sonpuru tumanud solusuk; misuai ginayo diti tumanud kawo mantad 1-2 cm kumaa lobi 10cm, nga kawo i kogumuan padagangon kiharo diameter 5-6 cm. Warana tua' tambatus nopo nga mogisuai-suai, miampai wotik aragang i nointutunan - warana aragang dii nopo nga sabab do likopena, i nopo nga sebatian karotenoid poinsandad i manahak mogisuusuai khasiat kounalan antioksidan poinsandad di osonong montok kolidasan tinan.

 Sukuon