Katowice

Katowice nopo nga dondoung longkod Silesian Voivodeship id kabaatan Poland om kakadayan apangkal do kinoyonon dondoung Katowice. Gisom nopo 2021, ginumutulun nopo do Katowice nga soginumu 286,960, om kaaga'an mogigion soginumu kiikiro 315,000. Katowice nopo nga patod apangkal do Metropolis GZM, miampai ginumutulun 2.3 riong, om somboogian mantad kinoyonon kopidoton (metropolitan) Katowice-Ostrava i nakaralad hilo Czechia miampai ginumutulun kiikiro 5 riong tulun, poposiliu dii do iso mantad kinoyonon kopidoton bobos ogumu mogigion id Koisaan Yurupa."Study on Urban Functions (Project 1.4.3)"  – European Observation Network for Territorial Development and Cohesion, 2007

 Susuyan 
Koiyonon posorili Katowice ii nopo nga Silesia Kawas, nokoumbal do noiyanan tongoulun tinaru Silesia mantad totusan koiso TGT (Toun Gampamasi Tokou). Notogori (noporinta) iti montok do koinsan nogi di Takag (dynasty) Piast Poland gisom naratu o takag dii. Tumilombus, tinogori iti do Kolunduan Habsburg. Dondoung dii sondii nopo nga nimpohon ontok totusan ko-19 TGT ontok do id siriba togori Kolunduan Prussia om nakaanu topong Dondounggayo ontok toun 1865. Mogiigiyon nopo hiti nga tulun-tulun Jormon, Silesia, Yohudi om Poland hinombo nosiliu o Katowice sabaagi somboogian do Republik Kumoduo Poland mihondot do kotungagan tongoulun Silesia ontok toun 1918 om 1921. Abaagi o tana di maya do umpugod misompuru (Allied armies), ii minanahak do sundu togoritinan kumaa Kattowitz id boogian Poland.  

Nokoburu nogi o dondoung diti tu ogumu o toud sandad (kogumuan nopo nga tohun watu) id boogian konuluhon id posorili.   

Mantad toun 1953-1956, nopungaranan iti sabaagi Stalinogrod - "Dondoung di Stalin" mantad do komunis Poland.   

 Pogulu do Koturugan Pomorunan 
kanan|thumb|Soboogian mantad ruputan tombului Paroki Bogucice mantad toun 1598 ii minamarait kokomoi do ngaran Katowice kumo iso
Kinoiyonon id sorili do Katowice, id Silesia Sawat, nopo nga noiyonon do solusuk Silesia Lechitic solinaid do timpu kotimpuunon sajara di nokosuat. Mulong pia do ngaran Katowice (Katowicze) nopo nga narait kumoinsan ontok toun 1598, kampung-kampung om tionon suai ii kahapas di nokosiliu sabaagi soboogian mantad Katowice moden nopo nga nokoimagon lobi hinggulu, miampai Dąb sabaagi ii poinglaid, roiton kumoinsan ii id suang do ginarit ii pinosoliwan di Duke Casimir mantad Bytom ontok toun 1299. Toinsanai Bogucice, Ligota, Szopenice om Podlesie nopo nga pinoimagon ontok timpuun ohotusan ko-14. Suai ko mananom, mogigion id kinoiyonon diti nogi nga gumama (kumalaja) id pamangaan (kilang) dunsul: ii kumoiso Kuźnica Bogucka, ii narait ontok toun 1397.

Kinoiyonon ii kahapas di nokosiliu kumaa Katowice ii poinsandad nopo nga id koponunduan takag Piast Silesia Poland gisom do natalup. Mantad toun 1372, kinoiyonon diti nopo nga poinsuang id kotoinaan Kolunduan Bohemia id siriba do Dalad Rom Obitua. Sabaagi soboogian mantad Siungsundu Bohemia (Crown of Bohemia), ii pinatahak kumaa lunduolus (monarchy) Habsburg Austria ontok toun 1526. Ontok toun 1742, miampai soboogian tagayo Silesia, naahawan do Prusia kahapas pisangadan Silesia koiso. Duo Pisangadan sumusuhut minanahak bagas kumaa kinoiyonon diti hinombo natagakan do ogumu mogigion om kobodian (ikonomi) ngai nga' naraag. Ontok toun 1838, Franz von Winckler minomoli do Katowice mantad Karl Friedrich Lehman om ontok toun 1841, pinosiliu dau sabaagi do digom (tupis) dasakan (estate) dau.

 Koimbulayaan sabaagi Hongkod Pomorunan 
kanan|thumb|Baildon steelworks, Ohotusan ko-19
Ontok 3 Gumas 1846, tongo kagamaan tumohuri no do kuritapui Breslau-Myslowitz (Wrocław-Mysłowice) nopo nga nopongoh, winonsoi om pinoindalan mantad Kuritapui Silesia Sawat. Pinoimagon di Raja Frederick William IV mantad Prusia. Sontoun sumusuhut, ontok 6 Magus 1847, nokorikot kuritapui ko iso id stesen Katowice wagu.

Kooputan do kuritapui miampai tongo dondoung toponsol Yurupa (Katowice nakaanu piromutan miampai Berlin, Kraków, Vienna om Warsaw miampai suai, mantad 1847 om 1848) mongunsuub do koingkawason kobodian (ikonomi) om mogigion. Nokoingkawas ginumu do mogigion montok momonsoi ponimungan (gorija) Lutheran ko iso ontok 29 Manom 2858 (Ponimungan kotungagan), om Ponimungan Katolik ko iso duo toun kahapas di, ontok 11 Milau 1860. Nakaanu Katowice (masaan dii: Kattowitz) do titindo (status) kakadayan ontok 11 Manom 1865 id kinoiyonon Prusia Silesia, maya gamaon di Gungkaas (Laja) Wilhelm I Hohenzollern.

Dondoung di nokoingkawas tu' koopian ginukad (mineral) ii agayo (lobi po tohun watu) id kinoiyonon dii. Kinoingkawason om kinotoodon id dondoung dii nopo nga pananalahan kumaa gamagayo (industry) pogukadan tohun watu om bosi ii nokoingkawas masaan do Revolusi Pomorunan. Dondoung nopo diti nga iyonon lolobi po do tulun Jormon, Poland kosuang nogi tulun Silesia om Yohudi. Ontok toun 1884, 36 mobi Yohudi Tsionis minogisolowot do hilo, minonimpuun do Hovevei Zion. Pogulu nopo nga somboogian mantad watas Beuthen, ontok toun 1873 nokosiliu sabaagi dondoung longkod watas wagu Kattowitz. Ontok 1 Ngiop 1899, dondoung diti nopo nga pinotongkiad mantad wats dii, nokosiliu sabaagi dondoung poinggabas. 

Ontok toun 1882, minopoundaliu Kaambatan (sorikat) Tohun Watu om Bosi Silesia Sawat (Oberschlesischer Berg- und Hüttenmännischer Verein) digom (tupis) dau kumaa id Katowice, tinanud do kinoimaganan do Pitukaan (convention) Tohun Watu Silesia Sawat (Oberschlesische Kohlen-Konvention) ontok toun 1898. Kinapamansayan don mogigion tumanud koingkawason gamagayo (industry): ontok toun 1851, digom udili (postal office) koiso noukab it Katowice om ontok toun 1893 digom udili Watas masaan nopo nga noukab id Katowice; ontok toun 1871 noukab sikul tosiriba ko iso (kahapas di pinosuang kumaa sikul takawas); ontok toun 1889, nakaanu do padaha (mahkamah) watas o Katowice; ontok toun 1895, noukab walai podsuan dondoung om digom watas kuritapui pogun Prusia nopo nga pinoimagon id dondoung diti; ontok toun 1907, noukab sisaton (sisinasawaton/theatre) dondoung (nondo Teater Silesia).

 Watas 
I. Dondounggayo
 1. Śródmieście
 2. Koszutka
 3. Bogucice
 4. Osiedle Paderewskiego - Muchowiec

II. Dondoung-Koibutan

 5. Załęże
 6. Osiedle Witosa
 7. Osiedle Tysiąclecia
 8. Dąb
 9. Wełnowiec - Józefowiec
III. Dondoung-Kotonobon
 10. Ligota - Panewniki
 11. Brynów - Osiedle Zgrzebnioka
 12. Brynów - Załęska Hałda
IV. Dondoung-Kotonobon
 13. Zawodzie
 14. Dąbrówka Mała
 15. Szopienice - Burowiec
 16. Janów - Nikiszowiec
 17. Giszowiec

V. Dondoung-Kabaatan

 18. Murcki
 19. Piotrowice - Ochojec
 20. Zarzecze
 21. Kostuchna
 22. Podlesie

 Koubasanan om koliwangan 

 Sisaton (theatre) 

 Sisaton Silesia 
 Sisaton Ateneum 
 Sisaton Korez
 Sisaton Cogitatur 
 Sisaton Rialto

 Tuunion 

 Puralantuni Silesia (Filharmonia Śląska)
 Estrada Śląska
 Scena GuGalander
 Narodowa Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia

 Padsangayan (cinemas) 

 IMAX
 Cinema City - Punkt rozrywki 44
 Cinema City - Silesia City Center
 Helios Cinema Center (Centrum Filmowe Helios)
 Cosmos Cinema (Kino Kosmos)
 Światowid Cinema (Kino Światowid)
 Teater-Cinema Rialto (Kinoteatr Rialto)

 Tagkus (atagtungkus/museum) 

 Tagkus Silesia 
 Tagkus Katowice 
 Tagkus Archidiecezjalne
 Tagkus Misyjne OO. Franciszkanów
 Tagkus Biograficzne P. Stellera
 Tagkus Prawa i Prawników Polskich
 Tagkus Najmniejszych Książek Świata Zygmunta Szkocnego
 Izba Śląska
 Centrum Scenografii Polskiej
 Śląskie Centrum Dziedzictwa Kulturowego

 Piurasan (media) 

 TVP 3 Katowice
 TVN24
 Radio Katowice
 Radio Flash
 Radio Roxy FM
 Radio Planeta
 Dziennik Zachodni
 Gazeta Wyborcza
 Fakt (gazeta) - oddział Katowice
 Echo Miasta
 Metro (gazeta) Katowice
 Nowy Przegląd Katowicki

 Kopokitanan koubasanan 

 Rawa Blues Festival - Spodek
 Metalmania - Spodek
 Mayday - Spodek
 Międzynarodowy Konkurs Dyrygentów im. G. Fitelberga
 Międzynarodowy Festiwal Orkiestr Wojskowych
 Międzynarodowa Wystawa Grafiki "Intergrafia"
 Ogólnopolski Festiwal Sztuki Reżyserskiej "Interpretacje"
 Ars Cameralis Silesiae Superioris (Górnośląski Festiwal Sztuki Kameralnej)

 Koimoton (galleries) 

 Koimoton Sztuki Współczesnej BWA Al. Korfantego 6
 Koimoton Sztuki Współczesnej Parnas ul. Kochanowskiego 10
 Koimoton Sztuki Atelier 2 ul. Batorego 2
 Koimoton Związku Polskich Artystów Plastyków ul. Dworcowa 13
 Koimoton Architektury SARP ul. Dyrekcyjna 9
 Koimoton Art-Deco pl. Andrzeja 4
 Koimoton Fra Angelico ul. Jordana 39
 Koimoton Akwarela ul. Mikołowska 26
 Koimoton Marmurowa ul. Mikołowska 26
 Koimoton Piętro Wyżej
 Koimoton Sektor I
 Koimoton Szyb Wilson

 Dusak & tiwangun 

 Dusak Silesian 
 Dusak Zadole
 Dusak Bolina
 Dusak Janina-Barbara
 Park Olimpijczyków (Szopienice)
 Katowicki Park Leśny
 Murckowska Valley (Murcki)
 Ośrodek Wodno-Rekreacyjny Kleofas (Osiedle Tysiąclecia)
 Three Ponds' Valley (Dolina Trzech Stawów) (Osiedle Paderewskiego - Muchowiec)
 Ponds: Borki, Morawa and Hubertus (Szopienice)
 Wolność Square (Plac Wolności) (Śródmieście)
 Andrzej Square (Plac Andrzeja) (Śródmieście)
 Miarka Square (Plac Miarki) (Śródmieście)
 Longkod Majlis Eropah (Plac Rady Europy) ((Osiedle Paderewskiego - Muchowiec)
 Alfred Square (Plac Alfreda) (Wełnowiec)
 A. Budniok Square (Plac A. Brudnioka) (Koszutka)
 J. Londzin Square (Plac J. Londzina) (Załęże)
 A. Hlond Square (Plac A. Hlonda) (Śródmieście)

 Totombuluyon 
Longkod Katowice nopo nga ogumu tongo tiwangun (buildings) di ongotolus (unique). Koiyonon labus dondoung dau nopo nga kiwaa inus ii winonsoi do komunis.

 Katowice's Rynek - tomu laid dondoung diti.
 Tongo ponimungan id Katowice
 Katowice's rondo
 Tinuridong Silesia 
 Spodek nopo nga longkod guzat (sports)/hintuun udongou (concert) ii naanu o ngaran mantad do UFO.
 Dworzec Glowny Katowice - Doyod tinggura' (engine station) Katowice

 Ponudukan 

 Pupuruan Silesia (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
 Timungbaal Kobodian Katowice (Akademia Ekonomiczna w Katowicach)
 Timungbaal Tuunion Katowice (Akademia Muzyczna w Katowicach)
 Timungbaal Guzat Katowice (Akademia WF w Katowicach)
 Timungbaal Rusap Silesia (Śląska Akademia Medyczna)
 Timungbaal Inus Katowice (Akademia Sztuk Pięknych w Katowicach)
 Cracow Academy of Arts (Akademia Sztuk Pięknych w Krakowie) - filia
 Pupuruan Laguwagu Silesia
 Timungbaal Simbakuro Poland (Polska Akademia Nauk), oddział
 Śląska Wyższa Szkoła Informatyki w Katowicach
 Śląska Wyższa Szkoła Zarządzania w Katowicach
 Górnośląska Wyższa Szkoła Handlowa w Katowicach
 Wyższa Szkoła Bankowości i Finansów w Katowicach
 Wyższa Szkoła Humanistyczna w Katowicach
 Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna w Łodzi - wydział
 Wyższa Szkoła Pedagogiczna TWP w Warszawie, Instytut Pedagogiki
 Wyższa Szkoła Techniczna w Katowicach
 Wyższa Szkoła Technologii Informatycznych w Katowicach
 Wyższa Szkoła Umiejętności Społecznych w Poznaniu - wydział
 Wyższa Szkoła Zarządzania Marketingowego i Języków Obcych w Katowicach
 Wyższa Szkoła Zarządzania Ochroną Pracy w Katowicach
 Wyższe Seminarium Duchowne oo. Franciszkanów w Katowicach
 Prywatne Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych w Bielsku-Białej - wydział
 Prywatne Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych w Katowicach
Kiwaa nogi: 

 kiikiro 80 sikul takawas
 kiikiro 35 sikul gymnasium (okon minsinguyat, nga' iso kawo sikul takawas)
 kiikiro 55 sikul tosiriba
 kiikiro 50 walaibuuk

 Guzat (sipoot) 

 GKS Katowice - tinimungan buul binti' tongokusai, (Bontugan Suki' Poland: 1986, 1991, 1993; bontugan Suki' Super Poland: 1991, 1995; galantoi tiwongkos dulit (season league champion) 2003/2004 om 2004/2005). Galantoi huki kojilan (ice hockey): 1958, 1960, 1962 Gòrnik Katowice / GKS 1965, 1968, 1970.
 AZS AWF Katowice
 KS Rozwój Katowice - tihian (timungkorohian/kalab) buul binti'
 MK Katowice - tihian buul sipak
 Kolejarz Katowice - tihian buul binti'

 Angabantug mantad Katowice 
 Hans Bellmer, gugumambal
 Henryk M. Broder, rurumuput
 Maria Goeppert-Mayer
 Kurt Goldstein, puru tuhara (nerve)
 Jerzy Kukuczka
 Kazimierz Kutz
 Franz Leopold Neumann
 Hans Sachs

 Sukuon