Běła tupa kopśiwa

Běła tupa kopśiwa (Lamium album) jo rostlina z roda tupych kopśiwow a swójźby gubkatowych kwitarjow. Dalšne serbske mjenja su běła kopśiwa(Błota - Muka 1926/28), mlokowe kopśiwy(Miłoraz), słotke kopśiwy(Dešno), źiwa kopśiwa(Bórkowy, Móst),  kopśiwka(Błota - Muka 1926/28, Starosta 1999), źiwe linjace(Hochoza), hoblincy(Drjenow) a tumpachowe(Strjažow).

 Wopis 
Běła tupa kopśiwa jo wěcejlětna, zelišćowa, zymje pśetrajuca rostlina. Wóna dośěgnjo wusokosć wot 20 hač do 50 cm. Rostlina ma pódzemske wuběžki.

[Kijašk]]i su nejcesćej jadnore a styrikšomate. 

 Łopjena 
Łopjena su napśeśiwo stojece, kijaškate, tśirogate-owalne, na spódku słabje wutšobojte, na kšomje gropnje rězate, dłujko cypliškate a dośěgnu dłujkosć mjazy 3 a 7 cm. 

 Kwiśonki 
Rostlina kwiśo wót apryla až do awgusta (oktobra). Kwiśonki su běłe, sejźece w mutwjetych, 6- až do 16-kćenjowych źělowych kwiśonkowych stołkach w rozporach górnych kijaškate łopjenow a dośěgnu dłujkosć mjazy 20 a 25 mm (2-3cm). Keluch jo lejkaty z njerownymi wótšymi zubkami. Krona dośěgnjo dłujkosć mjazy 2 a 2,5 cm a ma górjej zgibowanu rorku, je 2-hubowa z wjelbowanej górnej gubu a 3-lapatej dołoj złožonej dolnej gubu a jo dlejša až keluch. Górna guba ma dłujke kósmy. Bocne wótrězki dolneje guby maju pó 1 wuskolancetojtem zubje. Srjejźne lapy su nutś rězane a 2-cypliškate. 4 stameny maju brune, běłogriwaśe brodate, gusto pód górnej gubu lažece prošniki.

 Dalše informacije 
Kwiśonki ze wjelgin cukorowym nektarom buchu wósebnje wót tśmjelow woprošone. Tśmjele z dłujkim cycakom nektar wótprědka dośěgnu, mjaztym až tśmjele z krotkim cycakom kwiśonki dołojce nakusaju.

Běła tupa kopśiwa jo picowańska rostlina za pcołki a za tśmjele.

 Stojnišćo 
Běła tupa kopśiwa rosćo pód krickami, (žywymi) płotami, na puśowych kšomach, na wótsypkowych městnach, kšomach gólow, w groblach, na murjach, gnojowych kopicach, w juchowych jamach. Ma lubjej fryšne, wutkate zemje.

 Rozšyrjenje 
Běła tupa kopśiwa jo we wjelikich źělach Europy, pódpołnocnej a pódzajtšnej Aziji rozšyrjony.

 Wužywanje 
Kwiśonki južo za cas srjejźowěka  bu k gójeńskim zaměram wužywane, kaž na pśi. pśeśiwo tuberkulozy, infekcijam dychańskich puśow atd.

 Nožki 

 Žrědła 
 GU Maxi-Kompaß Blumen, ISBN 3-7742-3852-9, bok 201 
 GU Naturführer Blumen, ISBN 3-7742-1507-3, boka 202-203 
 Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, bok 74 
 Seidel/Eisenreich: BLV Bestimmungsbuch Blütenpflanzen, ISBN 3-405-13557-5, boka 104-105  
 Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, bok 192 
 Jens Martin,Heinz Dieter Krausch: Słownik dolnoserbskich zelowych, gribowych a lišawowych mjenow. Domowina - Bund Lausitzer Sorben e.V., Regional Verband Niederlausitz sowie die Ursula-Merz-Stiftung Berlin 2012

 Eksterne wotkazy 

 Botanický herbář 
 G. Madaus: Lehrbuch der biologischen Heilmittel 
 Flora of Northern Ireland 
 USDA plants database 
 Plants for a Future 

Kategorija:Rostliny