Kóšowe kwětarje

Kóšowe kwětarje (Asteraceae, ale teke Compositae) su nejwětša swójźba znutśika pókšytych semjenjakow (Magnoliopsida). 

 Wužywanje 
Jadnotliwe družyny swójźby Asteraceae a wosebite jich kulturowane formy se na wšelakorem wašnju wužywaju. Tu jo njedopołne lisćina z kuždym rostlinskim źělom, kótaryž se pśewažnje wužywa. Nutzpflanzen der Asteraceae, S. 25, in Kleine Nutzpflanzensystematik (Praktikum) von Christoph Reisdorff & Reinhard Lieberei, Universität Hamburg - Biozentrum Klein Flottbek., Jose L. Panero: Economically Important Sunflowers.:
Ako salat abo zeleninu:
 Cichorija, płonowe zele (Cichorium intybus var. foliosum): łopjeno
 Endiwijowy salat (Cichorium endivia): łopjeno 
 Cardy oder Gemüse-Artischocke (Cynara cardunculus): kwiśonkowy stołk
 Artišoka (Cynara scolymus): kwiśonkowy stołk
 Topinambur (Helianthus tuberosus): kula
 Głowkaty salat (Lactuca sativa convar. sativa): łopjeno
 Carny korjeń (Scorzonera hispanica): korjeń
 Mexikanische Tarragon (Tagetes lucida)
 Mlac (Taraxacum officinale): korjeń , łopjeno
 :de:Haferwurzel (Tragopon porrifolium): korjeń

Ako gójeńsku a korjeninsku rostlinu:
 Arnika (Arnica montana): łopjeno 
 Połyn (Artemisia absinthicum): łopjeno
 :de:Eberraute (Artemisia abrotanum): łopjeno
 Estragon (Artemisia dracunculus): łopjeno
 Bylica , pósuš (Artemisia vulgaris): kwiśonka
 knochac, knochanka (Calendula officinalis): kwiśonka
 :de:Bitterdistel (Cnicus benedictus): łopjeno
 :de:Sonnenhut (Echinacea purpurea)
 :de:Alant (Inula helenium): korjeń
 Rumańk (Matricaria chamomilla, Syn.:Matricaria recutita): kwiśonka

K zgótowanjeju rostlinskich wólejow:
 :de:Ramtillkraut (Guizotia abyssinica)
 :de:Saflor (Carthamus tinctorius): kwiśonka, semje
 Słyńca (Helianthus annuus), semje

Dalšne:
 :de:Stevia rebaudiana
 Wšedna změrniwka (Cichorium intybus): korjeń
 :de:Färberscharte (Serratula tinctoria): łopjeno
 :de:Dalmatinische Insektenblume (Tanacetum cinerariifolium, Syn.: Pyrethrum cinerariifolium, Chrysanthemum cinerariifolium): kćenje
 :de:Persische Insektenblume (Chrysanthemum coccineum, Syn.: Pyrethrum roseum): kćenje

Pyšne rostliny:
Wjelike młogosć na družynach a jich sortow se ako pyšne rostliny we wšych źělach swěta wužywaju. Wóni se do parkow a zagrodow sajźiju abo słuže ako rězne a suche kwiśonki.


 Systematika 
Swójźba Asteraceae wopśimjejo něźi 1.600 až 1.700 rodow z něźi 24.000 družynow.

Kužda fylogenetiska analyza swójźby Asteraceae jo pokazowała, až wóna monofyletiska jo (na pś. Small 1919, Bremer 1987, Jansen and Palmer 1987, Hansen 1991, Michaels et al.1993, Lundberg & Bremer 2003).

Pó nowych fylogenetiskich dopóznaśach buchu něnto dwanasćo pódswójźbow zawjedowane, kótarež dogromady něźi 43 tribusow
wopśimjeju.Eintrag bei GRIN. Za pśisłušece rody glědaj jadnotliwe pódswójźby a tribusy:
 Asteroideae Lindl.: Wóna jo z něźi 65 % družynow wětša pódswójźba. Z 20 tribusami, 1.135 rodami a 16.200 družynami, ze swětodalokim rozšyrjenim. Mimo rołowych kwiśonkow eksistěruju cesto na kšomje kwisonkowego stołka jězykowe kwiśonki. Jězykowe kwiśonki maju tśi kronowe cypliški.
 Tribus Anthemideae Cass. 
 Tribus Astereae Cass. 
 Tribus Athroismeae Panero 
 Tribus Bahieae B.G.Baldwin 
 Tribus Calenduleae Cass. 
 Tribus Chaenactideae B.G.Baldwin 
 Tribus Coreopsideae Lindl.
 Tribus Eupatorieae Cass. 
 Tribus Feddeeae Pruski, P.Herrera, Anderb. & Franc.-Ort. 
 Tribus Gnaphalieae (Cass.) Lecoq. & Juillet 
 Tribus Helenieae Lindl. 
 Tribus Heliantheae Cass. 
 Tribus Inuleae Cass. 
 Tribus Madieae Jeps. 
 Tribus Millerieae Lindl. 
 Tribus Neurolaeneae Rydb. 
 Tribus Perityleae B.G.Baldwin 
 Tribus Polymnieae (H.Rob.) Panero 
 Tribus Senecioneae Cass. 
 Tribus Tageteae Cass. 
 Barnadesioideae (D.Don) Bremer & Jansen: To jo bazalna kupka swójźby a sotšojska kupka k wšym drugim Asteraceae a wopśimjejo něźi 1 % družynow. Z jadnučkim tribusom:
 Barnadesieae: Z źewjeś rodami a 94 zwětšego wódrjewjacymi družynami. Z rozšyrjenim jano w pódpołdnjowej Americe, wósebne w Andach. Kronowe rorka jo dwugubkata (gubka abo jězyk) (gubka/jězyk se ze styri kronowych łopjeńkow, druge z kronowego łopjeńka twóri.). To jo nejwěcej spócetna kupka w swójźbje.
 Arnaldoa Cabrera 
 Barnadesia Mutis ex L. f. 
 Chuquiraga Juss. (Syn.: Johannia Willd.) 
 Dasyphyllum Kunth (Syn.: Flotovia Spreng.) 
 Doniophyton Wedd. 
 Duseniella K.Schum. 
 Fulcaldea Poir. 
 Huarpea Cabrera 
 Schlechtendalia Less. (Syn.: Chamissomneia Kuntze)
 Carduoideae Sweet: Z tśi tribusami, 83 rodami a wěcej ako 2.700 družynami, ze swětodalokim rozšyrjenim, pśi comž nejwětše družyny su na pódpołnocnej połkuli. Eksistěruju jano rorkowe kwiśonki.
 Tribus Cardueae Cass.
 Tribus Dicomeae Panero & V.A.Funk 
 Tribus Oldenburgieae S.Ortiz 
 Tribus Tarchonantheae Kostel. 
 Cichorioideae Chev.: Z něźi 35 % družynow. Z něźi sedym tribusami, 224 rodami a 3.600 družynami, ze swětodalokim rozšyrjenim. Kwiśonkowe stołki wobstoje jano z jězykowych kwiśonkow. Jězyk se z pěś kronowych cypliškow twóri.
 Tribus Arctotideae Cass.
 Tribus Cichorieae Lam. & DC. 
 Tribus Eremothamneae H.Rob. & Brettell 
 Tribus Liabeae (Cass. ex Dum.) Rydb. 
 Tribus Moquinieae H.Rob. 
 Tribus Platycarpheae V.A.Funk & H.Rob. 
 Tribus Vernonieae Cass. 
 Corymbioideae Panero & Funk: Z jadnučkim tribusom:
 Corymbieae: Z jano jadnym rodom a sedym družynami, w pódpołdnjowej Africe.
 Gochnatioideae Panero & Funk: Z jadnučkim tribusom:
 Gochnatieae: Ze styri až pěś rodami a 90 družynami. Papus wobstoj ze seršćikow.
 Cnicothamnus Griseb. 
 Cyclolepis Gillies ex D.Don 
 Gochnatia Kunth (Syn.: Pentaphorus D.Don) 
 Leucomeris D.Don 
 Richterago Kuntze
 Gymnarrhenoideae Panero & V.A.Funk: Z jadnučkim tribusom:
 Gymnarrheneae: Z jano jadnym rodom:
 Gymnarrhena a jadnym až šesć družynami, z rozšyrjenim wót pódpołnocneje Afriki až do Bliskego pódzajtša.
 Hecastocleioideae Panero & Funk: Z jadnučkim tribusom:
 Hecastocleideae: Z jano jadnym rodom (monogenerisckim taksonom):
 Hecastocleis: Z jano jadneju družynu, w krotkowjacornych USA:
 Hecastocleis shockleyi A.Gray: kwiśonkowy kóšyk wopśimjejo jano jadne kwiśonka a papus wobstoj ze spjerchlinow.
 Mutisioideae Lindl.: Z 44 rodami a 630 družynami, pśedewšym w pódpołdnjowej Americe, ale teke w Africe, Aziji a Awstraliji. Kronowa rorka jo dwugubkata (gubka abo jězyk) (gubka/jězyk se z dweju, druge z tśoch kronowych łopjeńkow twóri.)
 Tribus Mutisieae Cass. 
 Tribus Onoserideae (Bentham) Panero & V.A.Funk
 Tribus Nassauvieae Cass. 
 Pertyoideae Panero & Funk: Z jadnučkim tribusom:
 Pertyeae: Z pěś až šesć rodami a 70 družynami wót Afghanistana až do pódzajtšneje Azije. Kronowa rorka jo dłymoka, njejanak źělona.
 Stifftioideae Panero: Z jadnučkim tribusom:
 Tribus Stifftieae D.Don: Z něźi źaseś rodami a 40 družynami w Andach a w dłujkozajtšnej pódpołdnjowej Americe.
 Achnopogon Maguire et al. 
 Dinoseris Griseb. 
 Duidaea S.F.Blake 
 Eurydochus Maguire & Wurdack 
 Glossarion Maguire & Wurdack (Syn.: Guaicaia Maguire)
 Gongylolepis R.H.Schomb. (Syn.: Cardonaea Aristeg. et al.) 
 Hyaloseris Griseb. 
 Neblinaea Maguire & Wurdack 
 Quelchia N.E.Br. 
 Salcedoa Jiménez Rodr. & Katinas 
 Stifftia J.C.Mikan 
 Wunderlichioideae Panero & Funk: Z dwěma tribusoma a něźi wósym rodami a 24 družynami w pódzajtšnej pódpołdnjowej Americe a krotkowjacornej Chinje.
 Tribus Hyalideae Panero: Z něźi tśich rodami:
 Hyalis D.Don ex Hook. & Arn. 
 Ianthopappus Rogue & D.J.N.Hind 
 Nouelia Franch.
 Tribus Wunderlichieae Panero & V.A.Funk: Z něźi styri rodami: 
 Chimantaea Maguire et al. 
 Stenopadus S.F.Blake 
 Stomatochaeta (S.F.Blake) Maguire & Wurdack 
 Wunderlichia Riedel ex Benth. & Hook. f.

Rodopis pó Panero & Funk 2008 Rodopis pśi Tree of Life Projekt.:

 Nožki 

 Wótkaze 
 Einzelnachweise 

Kategorija:Kóšowe kwětarje