Łatyńšćina

Łatyńšćina, teke łatyńska rěc jo wumarła, ale něźi pśecej wužywana rěc. Jo była zakładom wšych romaniskich rěcy. Źins se wužywa w kśesćijańskej liturgiji a we fachowych wurazach (biologija, lěkarstwo, filozofija atd.).

 Fonetika 
 Wokale a diftongi 
Łatyńšćina ma pěś krotkich (a, e, i, o, u) a pěś dłujkich (ā, ē, ī, ō, ū) wokalow. Krotke wokale se bźez diakritiskich znamješkow pišu, mjaztym až dłujke wokale se ze znamješkom ¯ pišu.

Mimo togo ma styri diftongi: ae, oe, eu, au.

 Konsonanty 
Konsonant c se ako k wugroni. Změna wugronjenja pśed wokaloma "e" a "i" jo se pózdźej stało.

 Gramatika 
Łatyńšćina ma wjelgin kompleksnu gramatiku.

 Substantiwy 
Substantiwy maju tśi genuse na rozdźěl wót romaniskich rěcow. Mimo togo maju šesć padow, kótarychž formy wótwisuju wót numerusa (gramatiskego cysła) a klasy deklinacije.

Rozeznawa se pěś deklinacijow: 
 prědna abo a-deklinacija
 druga abo o-deklinacija
 tśeśa abo měšana deklinacija
 stwórta abo u-deklinacija
 pěta abo e-deklinacija.

 Adjektiwy 
Adjektiwy se w genusu, numerusu a paźe pó substantiwje złožuju. Pśi nich jano tśi deklinacije klasy wustupuju.
 bona "dobra" - žeńska forma se pó prědnej deklinaciji skłonjujo.
 bonus "dobry", bonum "dobre" - muska a srjejźna forma se pó drugej deklinaciji skłonjujo.
 fēlīx - se pó tśeśej  deklinaciji skłonjujo.

Wjele adjektiwy se mógu stopnjowaś. Komparatiwne kóńcowki su -ior (za žeński a muski genus) a -ius (za srjejźny genus), mjaztym až superlatiw ma kóńcowki -issim/us/-um/-a. Adjektiwy na -er maja wariantu -rim/us/-um/-a, mjaztym až adjektiwy na l maja -lim/us/-um/-a.

Někotare, cesto wužywane adjektiwy maja njeregularne formy.
 bonus "dobry", melior, melius "lěpšy", optimus "nejlěpšy";
 malus "špatny", peior, peius "špatnjejšy", pessimus "nejšpatnjejšy";
 māgnus "wjeliki", māior, māius "wětšy", maximus "nejwětšy";
 parvus "małki", minor, minus "mjeńšy", minimus "nejmjeńšy";
 multi "wjele", plūrēs, plūra "wěcej", plūrimī "nejwěcej".

 Pronomeny 
Pśi pronomenach jano tśeśa wósoba ma rozdźělne formy pó genusu, mjaztym až druge wósoby njamaju taki rozdźěl. 

 Werby 
Werby maja młogolicbne formy. 

Rozeznawa se pěś konjugacijow:
 ā-konjugacija
 ē-konjugacija
 měšana konjugacija
 ī-konjugacija
 i-konjugacija

 Žrědła 
 Kauderwelsch Band 176, Latein Wort für Wort, 1. nakład, 2004, ISBN 3-89416-354-2
 J.M. Stowasser, M. Petschenig, F. Skutsch: Lateinisch - deutsches Schulwörterbuch, 1994, ISBN 3-486-13405-1

 Wótkaz 

Kategorija:Indoeuropske rěcy