Kalendaŕ Maya

Kalendaŕ Maya su Maya wužywali w Pódpołnocnej Americe. W praksy stej byłej dwa kalendarja : rituelny tzolkin a solarny haab, a teke Dłujke Licenje. 

 Tzolkin 

Rituelny kalendaŕ tzolkin: lěto jo měło 260 dnjow, kótarež se groniły kombinaciju mjena dnja a licby. Jo było dwaźaśca mjenow : imix, ik, akbal, kan, chicchan, cimi, manik, lamat, muluk, oc, chuen, eb, ben, ix, men, cib, caban, eznab, cahuac i ahau, a tśinaśco licbow wót 1 do 13. Prědny źeń se gronił : 1. imix, drugi : 2. ik, tśeśi : 3. akbal, stworty : 4. kan, pěty 5. chicchan, atd. až do 13. ben. A dalej wótnowotki zachopiś wót licby 1 a mjena ix, togodla dalej su były : 1. ix, 2. men, 3. cib, 4. caban, 5. etznap, 6. caunac a 7. ahau. A dalej wótnowotki zachopiś mjena dnjow, ale dalej jo był 8. imix. 

+Kalendaŕ TzolkinPl. Mě dnja HieroglyfaMě w rěcy Yucatec z 16. stolěśa Mě w klasiskej rěcy MayaPl. Mě dnja HieroglyfaMě w rěcy Yucatec z 16. stolěśa Mě w klasiskej rěcy Maya 01 Imix'50px Imix  Imix (?) / Ha' (?) 11 Chuwen50px Chuen  (njeznate) 02 Ik'50px Ik  Ik' 12 Eb'50px Eb  (njeznate) 03 Ak'b'al50px Akbal  Ak'b'al (?) 13 B'en50px Ben  (njeznate) 04 K'an50px Kan  K'an (?) 14 Ix50px Ix  Hix (?) 05 Chikchan50px Chicchan  (njeznate) 15 Men50px Men  (njeznate) 06 Kimi50px Cimi  Cham (?) 16 Kib'50px Cib  (njeznate) 07 Manik'50px Manik  Manich' (?) 17 Kab'an50px Caban  Chab' (?) 08 Lamat50px Lamat  Ek' (?) 18 Etz'nab'50px Etznab  (njeznate) 09 Muluk50px Muluc  (njeznate) 19 Kawak50px Cauac  (njeznate) 10 Ok50px Oc  (njeznate) 20 Ajaw50px Ahau  Ajaw

 Haab 

Solarny kalendaŕ haab: lěto jo měło 365 dnjow, 18 mjasecow z 20 dnjami a jaden mjasec, kótaryž jo měł jano 5 dnjow. Mjena mjasecow w haab : pop, uo, zip, zotz, tzec, xul, yaxkin, mol, chen, yax, zac, ceh, mac, kankin, muan, pax, kayab, cumhu a pěśodnjowy uayeb. Mjena dnjow jo były twarjone kak w gregorjaniskej pratyji, jano licenje jo trěba było zachopiś wót 0. Pśikład 0. pop, 1 pop, 2 pop atd. Co 52 lěta haab jo była adicija 13 dnjow.

 Datum 

Maya su datěrowali źeń mjenim z tzolkina a haaba. Pśikład : 1 imix 0 pop; 2 ik 1 pop; 3 akbal 2 pop; 4 kan 3 pop; atd. Mě jo se wóspjetowało co 18980 dnjow, ale to jo było 52 lěta haab abo 73 lěta tzolkin.

 Dłujke Licenje 

Mimo togo Maye su měli hyšći jadnu systema licenja casa : Dłujke Licenje. Jo to było licenje dnjow wót zachopnego datum.

W rěcy Mayow kin to źeń, 20 kin to uinal, 18 uinal to tun, 20 tun to katun, 20 katun to baktun. (Hyšći jo byli wětše jadnotki : pictun, calabtun, kinchiltun i alautun.)

+Jadnotki dłujkego licenjaDnje  Jadnotki dłujkego licenja  Dłujko Licenje   Solarne lěta  Tun 1 = 1 kin       20 = 20 kin = 1 uinal     360 = 18 uinal = 1 tun ~ 1  1 7 200 = 20 tun = 1 katun ~ 20  20 144 000 = 20 katun = 1 baktun ~ 395  400

 Datum dłujkego licenja 

Pśikład datum dłujkego licenja 9.12.2.0.16, to jo 5 cib 14 yaxkin w kalendarje.

W prakse to jo 9 baktun, 12 katun, 2 tun, 0 unial i 16 kin : 

 9  × 144000 = 1296000 12 × 7200   =   86400 2  × 360    =     720 0  × 20     =       0 16 × 1      =      16   gromaźe dnjow= 1383136 kin

To jo 1 383 136 dnjow wót zachopnego datuma.

Kategorija:Kalendaŕ
Kategorija:Maya