Fekê Çolîgî

Fekê Çolîgî fekanê Kirdan (Zazayan) ra yew o. Kirdkî (Zazakî) de çend fekî estî. Wext ke vanî fekê Çoligi, qestî tena mekezê bajarê Çolîg nîyo. Heme dewanê Çolîgî, Boglan û Dara Hêni, Pali, Depe, Qowanciyan û Mêrun zî mîyanê na fekî de hesibîyenî.

 Problemê kategorîzekerdişê fekan 
Benatê fekanê Kirdkî de ferqî zaf gird nîyî. Esas merdim nêşkeno fekan rehat kategorîze bikero. Çike fekî zaf kotî têmiyan. Ge ge taye çîyan de di mintiqayî seypîye yî, la eynî di mintiqayî yewna çi de cîya yî. Na ray her mintiqa yewna yew mintiqa de seycê yî. Lakîn hancî zî merdim eşkeno taye hususîyetanî fekê Çolîgî ra behs bikero.

 Zemîrê kesî (Zemîrê şexsî) 
Kirdkî de di grûbê zemîrê kesî estê: Halê Normatîfî û Halê Oblîkî.

 Halê normatîfî 
 Fekê Çolîgî  Grûba Vateyîmaykî  nêrkî Ez Ezmaykî  nêrkî Ti Timaykî  nêrkî Ya  Wi A   O  zafamar Ma  Ma  zafamar  Şima   Şima  zafamar  Yi  Ê  

 Halê oblîkî 
 Fekê Çolîgî  Grûba Vateyîmaykî  nêrkî Mi Mimaykî  nêrkî Tu Tomaykî  nêrkî Yê, Yay  Yi Aye   Ey  zafamar  Ma  Ma  zafamar  Şima   Şima  zafamar  Yin  Înan  

 Kar 
 Mesderê karan 
Her fîil yew halê xo yo infinitif yanî bi mesder esto. Mesder yew hereket û yew hal îfade kenî. Kirdkî suffîksî mesderî karan mintiqa ra mintiqa cîya cîya yî. Fekê Çolîgî de sey suffîksê mesderanê karan 
"-iş" û "îş" yenî şuxilnayiş.
  Nimûneyî:   Fekê Çolîgî    Grûba Vateyî   wendiş  wendene werdiş  werdene şîyayîş  şîyene bîyayîş  bîyene zanayîş  zanayene
 Çimeyî: Kurij, Grûba Xebate ya Vateyî

 Karî ra nameviraştiş 
Fekê Çolîgî de sufîksî "-iş" û "îş"  hem sey suffîksî mesderî hem zi sey nameyî vacîyênî. 
  Nimûneyî:   Fekê Çolîgî     Grûba Vateyî  wendiş  wendiş  werdiş  werdiş  şîyayîş  şîyayîş  bîyayîş  bîyayîş  zanayîş  zanayîş 
 Çimeyî: Kurij, Grûba Xebate ya Vateyî

 Karo pîyabeste 
Preverb yew çeku ya ke yena vernîya karî ya zî preverb karî ra pey yeno. Ge-ge yew preverb û yew kar pîya yewna karê neweyî virazenê. Yanî preverb + kar benê karo pêrabeste. Fekê Çolîgî de çend tewir karo pîyabeste estê. Preverbê a-, de-, ra-, ro-, we-, pa-, pê-, po-, tê-, to- çend preverbê yewheceyinê. Preverbê bider-/bere-/bede-, pede-, pêra-, pêro-, pira-, piro-/pero-, tede-/tedi-, têra-, têro-, tiro- çend preverbê yewheceyinê. Fekê Çoligi de kar ke ancîno, preverb karî ra pey yeno.

  Nimûneyî:   Fekê Çolîgî    Grûba Vateyî  kerd a  kerd a, akerd kerd de  kerd de, dekerd kerd pa  kerd pa, pakerd kerd we  kerd we, wekerd na rue  na ro, rona da piri  da pêro, pêro da gina piri  gina piro, piro gina girewt pira  girewt pira, pira girewt kerd pede  kerd pede, pede kerd kerd tira  kerd têra, têra kerd
 Çimeyî: Kurij, Grûba Xebate ya Vateyî

 Antişê karan 
 Karo nêmecet 
No kar tena demo nikayin de ancîyeno. No kar nameyan, sifatan ya zî zamîran dima yeno û maneyo newe dano înan. Îngîlizkî de no kar ra "to be" û Tirkî de zi "olmak" vacîyeno.

  Fekê Çolîgî     Grûba Vateyî   maykî  nêrkî Ez wendekar a.  Ez wendekar a. maykî  nêrkî Ti wendekar a.  Ti wendekar î.  Ti wendekar a.  Ti wendekar î. maykî  nêrkî Ya wendekar a.  Wi wendekar o.  A wendekar a.  O wendekar o.  zafamar Ma wendekar î.   Ma wendekar ê. zafamar Şima wendekar î.  Şima wendekar ê. zafamar Yi wendekar î.  Ê wendekar ê.  
 Çimeyî: Kurij, Grûba Xebate ya Vateyî, Turgut p. 81

 Demo hîra, Demo nikayin û Demo ameyox 
  Demo hîra   Demo nikayin1   Demo ameyox maykî  nêrkîEz wazena. Ez ha wazena.Ez go biwazî.maykî  nêrkîTi wazena.  Ti wazenî. Ti ha wazena.  Ti hê wazenî. Ti go biwazî.  maykî  nêrkîA (ya) wazena.  O (wi) wazeno. A (ya)  ha wazena.  O (wi) ho wazeno. A (ya) go biwazî.  O (wi) go biwazî.  zafamarMa wazenî.Ma hê wazenî.Ma go biwazî. zafamarŞima wazenî.Şima hê  wazenî.Şima go biwazî. zafamarÊ (yi) wazenî.Ê (yi) hê  wazenî.Ê (yi) go biwazî.

 1 Formê demo hîra, manayê ameyox zî ifade keno. Pratîk de no manayê demo ameyox, pê zarfanê wextan pîya yeno şoxilnayiş.
 Nimûne: "Ez siba şîna Çolîg." (Tomorrow I will go to Çolig.)
 Zamîrî ke zereyê parantezî de, fekê Çolîgî de yenî şoxilnayiş.
 Çimeyî: Kurij

 Demo vîyertin 
 Demo vîyerteyo dîyar  Demo vîyerteyo nedîyar1   Demo vîyerteyo verin   Demo vîyerteyo nikayin Demo vîyerteyo ameyoxmaykî  nêrkîMi waşt.Mi waştî. Mi waştibî.Mi waştînî.Mi go biwaştenî.maykî  nêrkî To (tu) waşt. To (tu) waştî.  To (tu) waştibî.  To (tu) waştînî.  To (tu) go biwaştenî. maykî  nêrkî Aye (yay) waşt.  Ey (yi) waşt.  Aye (yay) waştî.   Ey (yi) waştî.  Aye (yay) waştibî  Ey (yi) waştibî.  Aye (yay) waştînî.  Ey (yi) waştînî.  Aye (yay) go biwaştenî.  Ey (yi) go biwaştenî.  zafamarMa waşt.Ma waştî.Ma waştibî.Ma waştînî. Ma go biwaştenî. zafamarŞima waşt.Şima waştî. Şima waştibî.Şima waştînî.Şima go biwaştenî. zafamarÎnan (yin) waşt.Înan (yin) waştî.Înan (yin) waştibî.Înan (yin) waştînî.Înan (yin) go biwaştenî.
 1 Obje yo Zafamar
 Zamîrî ke zereyê parantezî de, fekê Çolîgî de yenî şoxilnayiş.
 Çimeyî: Kurij

 Raweyî 
Fekê Çoligî de çar tewir raweyî estê. Nê raweyê fermanî, raweyê waştişî, raweyê ganîyîye û raweyê şertî yê.

     Raweyê fermanî            Raweyê waştişî               Raweyê ganîyîye                  Raweyê şertî        maykî  nêrkî ØEz biwazî.Ez ganî biwazî.Mi biwaşteni.maykî  nêrkîTi biwaz!Ti biwazî. Ti ganî biwazî. To (tu) biwaşteni.maykî  nêrkîWa a (ya) biwaz!  Wa o (wi) biwaz! A (ya) biwazo.  O (wi) biwazo. A (ya) ganî biwazo.  O (wi) ganî biwazo.Aye (yay) biwaşteni.  Ey (yi) biwaşteni.  zafamar ØMa biwazi.Ma ganî biwazi.Ma biwaşteni. zafamarŞima biwazîn!Şima biwazî.Şima ganî biwazî.Şima biwaşteni. zafamarWa ê (yi) biwazî!Ê (yi) biwazî.Ê (yi) ganî biwazî.Înan (yin) biwaşteni.
 Zamîrî ke zereyê parantezî de, fekê Çolîgî de yenî şoxilnayiş.
 Çimeyî: Kurij

 Name 
 Maykî û nêrkî 
Fekê Çolîgî de name û sifetê maykî bê “-e” û bê “-i” vacîyênî. Çekuyî peybendê cînsîyetî nîgenê. 
  Nimûneyê Nameyî:   Fekê Çolîgî    Grûba Vateyî   dew  dewe aw, awk  awe kard  karde xebat  xebate vil  vile gûl  gûle vor  vewre aşm  aşme meng  menge lawik  lawike qin  qine zitik  zutike sar, ser  sere pirnik  pirnike ling  linge kourtik   kortike munker  mankere borun  borane  mîyes  mêse vizik  vizike  biz  bize del  dele werdeg   ordege kerge  kerge  zerqet  zerqete cîger  cîgere dewlet  dewlete ders  derse mektub  mektube qelem  qeleme herf  herfe şîîr  şîîre sinif  sinife zerf  zerfe Elîf  Elîfe Berfin  Berfine mexlema cînî  malime
 Çimeyî: Kurij, Grûba Xebate ya Vateyî, Turgut

  Nimûneyê Sifetî:   Fekê Çolîgî    Grûba Vateyî   zerd  zerde pîl  pîle
 Çimeyî: Kurij, Grûba Xebate ya Vateyî

 Yewamar û Zafamar 
Kirdkî de suffîksanê zafamarîye ra yew zî "-î" ya. Nameyê ke bi herfa bêvenge (sessiz harf) qedîyênê,
pê “-î” benê zafamar. Na, fekê Çolig de esta. Labela çekuyî fekê Çoligî de pê peybendê "-î" nîbenê zafamar. Çekuyî de yew herfa bêvenge transforme bena.

  Zafamarê Normatifî:  Yewamar   Fekê Çolîgî    Grûba Vateyî   çila  çil<u>ê<u>  çila<u>yî<u> keyna  keyn<u>ê<u>  kêne<u>yî<u> masa  mas<u>ê<u>  masa<u>yî<u> ga  g<u>ê<u>  ga<u>yî<u> dar  d<u>â<u>r  dar<u>î<u> wesar  wes<u>â<u>r  wesar<u>î<u> aşm  <u>â<u>şm  aşm<u>î<u> hak  h<u>â<u>k  hak<u>î<u> aspic  asp<u>î<u>c  aspij<u>î<u> mil  m<u>î<u>l  mil<u>î<u> alişk  al<u>î<u>şk  alişk<u>î<u> astare  astar<u>ê<u>  estere<u>yî<u> pel  p<u>ê<u>l  pel<u>î<u> dest  d<u>ê<u>st  dest<u>î<u> fek  f<u>ê<u>k  fek<u>î<u> her  h<u>ê<u>r  her<u>î<u>
 Çimeyî: Kurij, Grûba Xebate ya Vateyî, Turgut

  Zafamarê Oblîkî:  Yewamar   Fekê Çolîgî    Grûba Vateyî   çila  çila<u>yûn<u>, çil<u>ûn<u>  çila<u>yan<u> keyna  keyna<u>yûn<u> keyn<u>ûn<u>   kêne<u>yan<u> masa  masa<u>yûn<u>, mas<u>ûn<u>  masa<u>yan<u> ga  ga<u>yûn<u> g<u>ûn<u>  ga<u>yan<u> dar  dar<u>ûn<u>  dar<u>an<u> wesar  wesar<u>ûn<u>  wesar<u>an<u> aşm  aşm<u>ûn<u>  aşm<u>an<u> hak  hak<u>ûn<u>  hak<u>an<u> aspic  aspic<u>ûn<u>  aspij<u>an<u> mil  mil<u>ûn<u>  mil<u>an<u> alişk  alişk<u>ûn<u>  alişk<u>an<u> astare  astar<u>ûn<u>  ester<u>an<u> pel  pel<u>ûn<u>  pel<u>an<u> dest  dest<u>ûn<u>  dest<u>an<u> fek  fek<u>ûn<u>  fek<u>an<u> her  her<u>ûn<u>  her<u>an<u>
 Çimeyî: Kurij, Grûba Xebate ya Vateyî

  Fekê Çolîgî    Grûba Vateyî  maykî her → <u>Her<u> vaş wena.    here → <u>Here<u> vaş wena. nêrkî her → <u>Her<u> vaş weno. her → <u>Her<u> vaş weno. zafamar  (normatîf) hêr → <u>Hêr<u> vaş wenî. herî → <u>Herî<u> vaş wenê.zafamar  (oblîk) heran → <u>Heran<u> vaş werd.  heran → <u>Heran<u> vaş werd. 

 Amarnameyî 
  Amarnameyî:  Amar   Fekê Çolîgî    Grûba Vateyî   1  ju, yo, yew  yew2  di  di 3  hîryê, hîri  hîrê 4  çeher, çahar, çar  çar  5  pûnc  panc  6  şeş  şeş  7  hot, hewt  hewt  8  heşt  heşt  9  no, new  new  10 des  des 
 Çimeyî: Kurij, Turgut, Grûba Xebate ya Vateyî Amar   Fekê Çolîgî    Grûba Vateyî   11 yondes, yewndes  yewendes  12 dûyes, diyes  duwês  13 hîryes  hîrês  14 çaryes  çarês  15 pancyes  pancês  16 şîyes  şîyês  17 hotyes, hewtyes  hewtês  18 heştyes  heştês  19 nebyes  newês  20 vîst  vîst  Amar   Fekê Çolîgî    Grûba Vateyî   30 hîris  hîris  40 çoras  çewres  50 pûncas  pancas  60 şeşt  şeştî 70 hewtay  hewtay 80 heştay  heştay 90 neway  neway  100 se  se 500 panc sey  pênc sey 1000 henzar  hezar 

 Zemîrê nîşanî (Zemîrê îşaretî) 
Zemîrê nîşanî, ê zemîrî yê ke gama ke mêrdim çîyêk ya zî çîyan îşaret keno.

 Semedê nêzdî 
 Halê xoserî de (normatîf):
  Fekê Çolîgî   Grûba Vateyî maykî ena → Ena vûna. na → Na vana.nêrkî en → En vûno. no → No vano.zafamar enî → Enî vûnî. nê → Nê vanê.
Fekê Çoligî de tayê mintiqayan de "ena" sey "ina", "en" sey "in" û "enî" sey "inî" vacîyenê.  

 Halê oblîkî de:
  Fekê Çolîgî   Grûba Vateyî maykî enê → Enê vat. naye → Naye vat.nêrkî enî → Enî vat. ney → Ney vat.zafamar enûn → Enûn vat. nînan → Nînan vat.
Fekê Çoligî de tayê mintiqayan de "enê" sey "inê", "enî" sey "inî" û "enûn" sey "inûn" vacîyenê.

 Semedê durî 
 Halê xoserî de (normatîf):
  Fekê Çolîgî   Grûba Vateyî maykî eya → Eya vûna. a → A vana.nêrkî ewi → Ewi vûno. o → O vano.zafamar eyî → Eyî vûnî. ê → Ê vanê.
Fekê Çoligî de tayê mintiqayan de "eya" sey "aya", "ewi" sey "owi" û "eyî" sey "ayî" vacîyenê.

 Halê oblîkî de:
  Fekê Çolîgî   Grûba Vateyî maykî eyê → Eyê vat. aye → Aye vat.nêrkî eyî → Eyî vat. ey → Ey vat.zafamar eyun → Eyun vat. înan → Înan vat. 
Fekê Çoligî de tayê mintiqayan de "eyê" sey "ayê", "eyî" sey "ayî" û "eyun" sey "ayin" vacîyenê.

 Îzafe 
 Îzafeyê nameyî 
Fekê Çolîgî de tayê mintiqayan de vengo ke îzafeyê nameyî îfade keno vîndî bîyo. Mavacî, herinda "lacê Hesenî" de tayê mintiqayan de vanê "lac Hesen". Fekê Çolîgî de vengî ke îzafeyê nameyî îfade kenê têna "ê" û "î" yê.  

  Fekê Çolîgî    Grûba Vateyî  maykî herê cîranî herê cîranî, hera cîranînêrkî herî cîranî herî cîranî, herê cîranî  zafamar  (normatîf) hêrî cîranî herî cîranî, herê cîranî zafamar  (oblîk) heranî cîranî heranî cîranî, heranê cîranî

 Îzafeyê zemîrî 
Fekê Çolîgî de tayê mintiqayan de vengo ke îzafeyê zemîrî îfade keno vîndî bîyo. Mavacî, herinda "herî mi" de tayê mintiqayan de vanê "her mi". Fekê Çolîgî de vengî ke îzafeyê zemîrî îfade kenê têna "ê" û "î" yê.  

  Fekê Çolîgî    Grûba Vateyî  maykî herê mi  herê mi, hera mi nêrkî herî mi  herî mi, herê mi zafamar  (normatîf) hêrî mi  herî mi, herê mi zafamar  (oblîk) heranî mi  heranî mi, heranê mi

 Îzafeyê sifetî 
Fekê Çolîgî de tayê mintiqayan de vengo ke îzafeyê nêrkîyî îfade keno vîndî bîyo. Mavacî, herinda "gayo sûr" de tayê mintiqayan de vanê "gay sûr".

  Fekê Çolîgî    Grûba Vateyî  maykî hera sîya  hera sîyayenêrkî hero sîya hero sîyazafamar  (normatîf) hêrî sîyêyî  herî sîyayî, herê sîyayî zafamar  (oblîk) heranî sîyayan heranî sîyayan, heranê sîyayan

 Vurîyayişê (Bedilîyayişê) vengan 
 Venga "iwa" û "ew" 
   "iwa" → "u"     Fekê Çolîgî          Grûba Vateyî      z<u>u<u>n  z<u>iwa<u>n ş<u>u<u>ne  ş<u>iwa<u>ne c<u>u<u>n  c<u>iwa<u>n c<u>u<u>merd  c<u>iwa<u>mêrd* z<u>u<u>, z<u>u<u>a  z<u>iwa<u> b<u>u<u>nî  b<u>iwa<u>nî  b<u>u<u>rî b<u>iwe<u>rî c<u>u<u>yayiş  c<u>iwî<u>yayiş
→ *Na çeku Standardê Grûba Xebate ya Vateyî de tercîh nêbîya.

   "ew" → "o"     Fekê Çolîgî          Grûba Vateyî      y<u>o<u>, yew  y<u>ew<u> d<u>o<u>, dew  d<u>ew<u>e ş<u>o<u>, şew  ş<u>ew<u> l<u>o<u>, lew  l<u>ew<u> n<u>o<u>, new  n<u>ew<u> t<u>o<u>  t<u>ew<u> c<u>o<u>  c<u>ew<u> r<u>o<u> r<u>ew<u> k<u>o<u>  k<u>ew<u> ç<u>o<u>  ç<u>ew<u> x<u>o<u>x  x<u>ew<u>x  z<u>o<u>t  z<u>ew<u>t  h<u>o<u>r  h<u>ew<u>r  s<u>o<u>t  s<u>ew<u>t  ç<u>o<u>t  ç<u>ew<u>t  v<u>o<u>r  v<u>ew<u>re  h<u>o<u>t  h<u>ew<u>t  h<u>o<u>n  h<u>ew<u>n  h<u>o<u>l  h<u>ew<u>l  t<u>o<u>r  t<u>ew<u>r  s<u>o<u>l  s<u>ew<u>l r<u>o<u>na  r<u>ew<u>na ç<u>o<u>ras  ç<u>ew<u>res   vist<u>o<u>ri  vist<u>ew<u>re   gir<u>o<u>tiş  gir<u>ew<u>tiş <u>o<u>niyayiş  <u>ew<u>niyayiş k<u>o<u>tiş  k<u>ew<u>tiş T<u>o<u>ret, Towret  T<u>ew<u>rat Ç<u>o<u>lîg, Çowlîg,  Ç<u>ew<u>lîg d<u>o<u>let, dowlet  d<u>ew<u>let m<u>o<u>lid, mowlid   m<u>ew<u>lid

 Vengê "o" 
  "o" → "we"     Fekê Çolîgî          Grûba Vateyî      <u>we<u>rtax  <u>o<u>rtax <u>we<u>rte  <u>o<u>rte <u>we<u>rdeg  <u>o<u>rdege <u>wa<u>de  <u>o<u>da <u>we<u>lçî  <u>o<u>lçî <u>we<u>cax  <u>o<u>cax <u>we<u>caxkor  <u>o<u>caxkor <u>we<u>yîn  <u>o<u>yn <u>we<u>yniker  <u>o<u>yniker <u>we<u>sta  <u>o<u>sta* <u>we<u>xir  <u>o<u>xir <u>Wa<u>smun  <u>O<u>sman
→ *Na çeku Standardê Grûba Xebate ya Vateyî de tercîh nêbîya.

  "o" → "ue"     Fekê Çolîgî          Grûba Vateyî      k<u>ue<u>  k<u>o<u> r<u>ue<u>  r<u>o<u> b<u>ue<u>ç  b<u>o<u>ç b<u>ue<u>y  b<u>o<u>y g<u>ue<u>l  g<u>o<u>l x<u>ue<u>z  x<u>o<u>z p<u>ue<u>r  p<u>o<u>r k<u>ue<u>p  k<u>o<u>p r<u>ue<u>c, ruej  r<u>o<u>c* x<u>ue<u>rt  x<u>o<u>rt k<u>ue<u>şk  k<u>o<u>şk k<u>ue<u>şi  k<u>o<u>şi g<u>ue<u>lik  g<u>o<u>lik r<u>ue<u>tiş  r<u>o<u>tiş r<u>ue<u>şun  r<u>o<u>şan k<u>ue<u>çik  k<u>o<u>çik k<u>ue<u>rtik  k<u>o<u>rtike x<u>ue<u>şaw  x<u>o<u>şaw g<u>ue<u>vend  g<u>o<u>vend m<u>ue<u>rcela  m<u>o<u>rcela p<u>ue<u>şmûn  p<u>o<u>şman b<u>ue<u>stûn  b<u>o<u>stan l<u>ue<u>cin  l<u>o<u>cine* sarq<u>ue<u>t  sarq<u>o<u>t
→ *Nê çekuyî Standardê Grûba Xebate ya Vateyî de tercîh nêbîyê.

  "o" → "ûe"     Fekê Çolîgî          Grûba Vateyî      d<u>ûe<u>  d<u>o<u> d<u>uê<u>r  d<u>o<u>r t<u>ûe<u>r  t<u>o<u>r t<u>ûe<u>rn  t<u>o<u>rn t<u>ûe<u>z  t<u>o<u>z sat<u>ûe<u>r  sat<u>o<u>r d<u>ûe<u>rmale  d<u>o<u>rmale d<u>ûe<u>şnayiş  d<u>o<u>şnayiş

  "o" → "ua"     Fekê Çolîgî          Grûba Vateyî      c<u>ua<u>r  c<u>o<u>r k<u>ua<u>r  k<u>o<u>r s<u>ua<u>l  s<u>o<u>l z<u>ua<u>r z<u>o<u>r t<u>ûe<u>z  t<u>o<u>z g<u>ua<u>z  g<u>o<u>z t<u>ua<u>le  t<u>o<u>le r<u>ue<u>şn  r<u>o<u>şn k<u>ua<u>yiş  k<u>o<u>yiş ast<u>ua<u>r  est<u>o<u>r

 Vengê "am" û "an"  
  "am" → "ûm"     Fekê Çolîgî          Grûba Vateyî      k<u>ûm<u>, k<u>om<u>  k<u>am<u> g<u>ûm<u>, g<u>om<u>  g<u>am<u> x<u>ûm<u>, x<u>om<u>  x<u>am<u> c<u>ûm<u>, c<u>om<u>  c<u>am<u> v<u>ûm<u>, v<u>om<u>  v<u>am<u> t<u>ûm<u>, t<u>om<u>  t<u>am<u> ş<u>ûm<u>, ş<u>om<u>  ş<u>am<u> n<u>ûm<u>e, n<u>om<u>e  n<u>am<u>e z<u>ûm<u>a, z<u>om<u>a  z<u>am<u>a îm<u>ûm<u>, îm<u>om<u>  îm<u>am<u> sil<u>ûm<u>, sil<u>om<u>  sil<u>am<u> Îsl<u>ûm<u>, Îsl<u>om<u>  Îsl<u>am<u> tem<u>ûm<u>, tem<u>om<u>  tem<u>am<u> her<u>ûm<u>, her<u>om<u>  her<u>am<u> dew<u>ûm<u>, dew<u>om<u>  dew<u>am<u> d<u>ûm<u>ar, d<u>om<u>ar  d<u>am<u>ar ç<u>ûm<u>ur, ç<u>om<u>ur  ç<u>am<u>ur d<u>ûm<u>êrrî, d<u>om<u>êrrî  d<u>am<u>êrrî <u>ûm<u>nûn, <u>om<u>non  <u>am<u>nan* <u>ûm<u>artiş, <u>om<u>artiş  <u>am<u>artiş* <u>ûm<u>eyiş, <u>om<u>eyiş   <u>am<u>eyiş r<u>ûm<u>itiş, r<u>om<u>itiş  r<u>am<u>itiş n<u>ûm<u>itiş, n<u>om<u>itiş  n<u>am<u>itiş
→ *Nê çekuyî Standardê Grûba Xebate ya Vateyî de tercîh nêbîyê.

  "an" → "ûn"     Fekê Çolîgî          Grûba Vateyî      b<u>ûn<u>, b<u>on<u>  b<u>an<u> n<u>ûn<u>, n<u>on<u>  n<u>an<u> x<u>ûn<u>, x<u>on<u>  x<u>an<u> p<u>ûn<u>c, p<u>on<u>c  p<u>an<u>c z<u>ûn<u>î, z<u>on<u>î  z<u>an<u>î ş<u>ûn<u>e, ş<u>on<u>e  ş<u>an<u>e as<u>ûn<u>, as<u>on<u>  as<u>an<u> îm<u>ûn<u>, îm<u>on<u>  îm<u>an<u> îns<u>ûn<u>, îns<u>on<u>  îns<u>an<u> kih<u>ûn<u>, kih<u>on<u>  keh<u>an<u> bor<u>ûn<u>, bor<u>on<u>  bor<u>an<u>e erc<u>ûn<u>, erc<u>on<u>  erc<u>an<u>* mîy<u>ûn<u>, mîy<u>on<u>  mîy<u>an<u> dum<u>ûn<u>, dum<u>on<u>  dum<u>an<u> ûmn<u>ûn<u>, omn<u>on<u>  amn<u>an<u>* Sîw<u>ûn<u>, Sîw<u>on<u>  Sîw<u>an<u> Pîr<u>ûn<u>, Pîr<u>on<u>  Pîr<u>an<u> veyş<u>ûn<u>, veyş<u>on<u>  veyş<u>an<u> teyş<u>ûn<u>, veyş<u>on<u>  teyş<u>an<u> neng<u>ûn<u>, neng<u>on<u>  neng<u>an<u> dind<u>ûn<u>, dind<u>on<u>  dind<u>an<u> heyw<u>ûn<u>, heyw<u>on<u>  heyw<u>an<u> buest<u>ûn<u>, buest<u>on<u>  bost<u>an<u> pueşm<u>ûn<u>, pueşm<u>on<u>  poşm<u>an<u> rueş<u>ûn<u>, rueş<u>on<u>  roş<u>an<u> zimist<u>ûn<u>, zimist<u>on<u>  zimist<u>an<u> m<u>ûn<u>ga, m<u>on<u>ga  m<u>an<u>ga m<u>ûn<u>ker, m<u>on<u>ker  m<u>an<u>kere x<u>ûn<u>im, x<u>on<u>im  x<u>an<u>im ç<u>ûn<u>gal, ç<u>ûn<u>gal  ç<u>an<u>gal z<u>ûn<u>ayiş, z<u>on<u>ayiş  z<u>an<u>ayiş <u>ûn<u>tiş, <u>on<u>tiş  <u>an<u>tiş w<u>ûn<u>ena, w<u>on<u>ena  w<u>an<u>ena v<u>ûn<u>a, v<u>on<u>a  v<u>an<u>a d<u>ûn<u>a, d<u>on<u>a  d<u>an<u>a <u>ûn<u>a, <u>on<u>a  <u>an<u>a
→ *Nê çekuyî Standardê Grûba Xebate ya Vateyî de tercîh nêbîyê.

 Vengê "ê" 
  "ê" → "ye"     Fekê Çolîgî          Grûba Vateyî      b<u>ye<u>  b<u>ê<u> p<u>ye<u>  p<u>ê<u> n<u>ye<u>  n<u>ê<u> d<u>ye<u>s, dî<u>ye<u>s  d<u>ê<u>s m<u>ye<u>s, mî<u>ye<u>s  m<u>ê<u>se d<u>ye<u>w  d<u>ê<u>w r<u>ye<u>x  r<u>ê<u>x r<u>ye<u>z  r<u>ê<u>z z<u>ye<u>n  z<u>ê<u>n n<u>ye<u>m, nîm  n<u>ê<u>m s<u>ye<u>m, sîm  s<u>ê<u>m g<u>ye<u>c, gyej  g<u>ê<u>c* d<u>ye<u>za  d<u>ê<u>za s<u>ye<u>ne  s<u>ê<u>ne m<u>ye<u>rde  m<u>ê<u>rde r<u>ye<u>zil  r<u>ê<u>zil h<u>ye<u>ga, hêga, yêga   h<u>ê<u>ga h<u>ye<u>nî, hênî, yênî  h<u>ê<u>ni h<u>ye<u>rs, hêrs, yêrs  h<u>ê<u>rs Xarpi<u>ye<u>t  Xarp<u>ê<u>t Kari<u>ye<u>r  Kar<u>ê<u>r derg<u>ye<u>r  derg<u>ê<u>r pîl<u>ye<u>r  pîl<u>ê<u>r sûr<u>ye<u>r  sûr<u>ê<u>r teng<u>ye<u>r  teng<u>ê<u>r maz<u>ye<u>r  maz<u>ê<u>r goz<u>ye<u>r  goz<u>ê<u>r alinc<u>ye<u>r  alinc<u>ê<u>r mişmiş<u>ye<u>r  mişmiş<u>ê<u>r hîr<u>ye<u>s  hîr<u>ê<u>s çar<u>ye<u>s  çar<u>ê<u>s panc<u>ye<u>s  panc<u>ê<u>s şî<u>ye<u>s  şîy<u>ê<u>s hewt<u>ye<u>s  hewt<u>ê<u>s heşt<u>ye<u>s  heşt<u>ê<u>s new<u>ye<u>s  new<u>ê<u>s
→ *Na çeku Standardê Grûba Xebate ya Vateyî de tercîh nêbîya.

 Vengê "c" 
  "c" → "j"     Fekê Çolîgî          Grûba Vateyî      <u>c<u>uyayiş  <u>c<u>iwîyayiş <u>c<u>inayîş  <u>c<u>enayîş <u>c<u>înî  <u>c<u>inî  <u>c<u>or  <u>c<u>or <u>c<u>êr  <u>c<u>êr  rue<u>c<u>, rue<u>j<u>  ro<u>c<u>* o<u>c<u>a, u<u>j<u>a,  o<u>c<u>a po<u>c<u>, po<u>j<u>  po<u>c<u>* va<u>c<u>, va<u>j<u>  va<u>c<u>* de<u>c<u>, de<u>j<u>  de<u>c<u>* zewa<u>c<u>, zewa<u>j<u>  zewa<u>c<u>*
 → *Nê çekuyî Standardê Grûba Xebate ya Vateyî de tercîh nêbîyê. Gruba Vateyî ro<u>j<u>, po<u>j<u>, va<u>j<u>, de<u>j<u> û zewa<u>j<u> tercîh kerdê. Labela na mesela hama safî nibîya. Yew perr zî vanê venga "c" hama tewr orjînal a.   
oca → Na çekuye di parçe ya. "o" (zemîrê nîşanî) + ca. Na tayê mintiqayan de bîya u<u>j<u>a, o<u>j<u>a, u<u>z<u>a...
zewac → Na çekuye Erebkî زوج (zewac) ra yena. Labela tayê mintiqayan de bîya zewa<u>j<u>, zewa<u>z<u>...
roc → Na çekuye Proto Arîkî de "*rauč" a.   

 Çimeyî 
 Kurij, Seyîdxan; Kirdkî'de Bingöl Aĝzının Bazı Özellikleri, 
 Grûba Xebate ya Vateyî, Rastnuştişê Kirmanckî (Zazakî), Weşanxaneyê Vateyî, Îstanbul 2005
 Turgut, Harun; Türkçe Açıklamalı Zazaca Dilbilgisi 

Kategoriye:Meqaleyê ke be alfabeyê Bedirxanî nusîyayê
Kategoriye:Fekê Zazaki
Kategoriye:Zazakipediya