Lur

Lur (Lor zi vaciyeno; Lurki: لور, Farski: لُر) şaro de İrankiyo, İrankiyo verociyo de rocawankiyo ke pêro verocê İrani de cıwiyeno u nıfusê xo texmin beno ke 5 milyon miyan vuriyeno. Ê İran de Lurıstan, Kohgıluye u Buyer-Ehmed, Xuzıstan u Fars (pêro Lamerd, Mamasani u Rostam), Buşehr, Çeharmehal u Bextıyari, Hemedan, İam u İsfahan de cıwiyenê.Cultural Survival Inc. (http://www.culturalsurvival.org/publications/cultural-survival-quarterly/iran/lurs-iran), "The Lurs of Iran".

Şarê Luri pêro zıwanê Lurki ra qal kenê (no zıwan rê "Lori" zi vaciyeno) u zıwano İrankiyo de verocê rocawanio. No zıwan be zıwananê Farski u Kurdki ra gıreydayo, nê zıwanan miyan de maneno. Heto bin ra yew letey Luran zi rocvetışê İraqi dero. İraq de Luri be namanê Feyli (Kurdê Feyli zi vaciyeno) ra zi zaniyenê u Feyli Diyala (Xanaqin, Mendeli u Muqdadiyah) u Beğdad de ca gênê. Gorey Ensiklopediya İslami ra, zıwanê Lurki zıwano en nezdiyo ke hıma esto u be Pehlewki ra gıreydayo.C.S. Coon, "Iran:Demography and Ethnography" in Encyclopaedia of Islam, Volume IV, E.J. Brill, pp 10,8. Gorey linguist Don Still ra zi, Lurki - Bextıyarki yew versiyonê zıwanê Farskiyo ke direkt Pehlewki ra vıraziyao.Don Stillo, "Isfahan-Provincial Dialects" in Encyclopedia Iranica, Excerpt: "While the modern SWI languages, for instance, Persian, Lori-Bak_tia-ri and others, are derived directly from Old Persian through Middle Persian/Pahlavi" Michael M. Gunter argument rameno ke şarê Luri be şarê Kurdi ra xeylê nezdiyo hama ê Kurdan ra der u dür kewtê verê 1,000 serran ra."

Luri demografiye de Kohgıluye u Buyer-Ehmed, İlam, Lurıstan u Çeharmehal u Bextıyari de şaro de en gırdo. Nêmê populasyonê Xuzıstani u %30ê populasyonê Buşehri zi  Luran ra yena pêra.Lur - History and Cultural Relations

 Zıwan 
Profesor Richard N. Frye nuşto ke "Luri u diyalektê inan Farsanê eyaletê Farsir a zaf nezdiyo u co ra ke Lur zi gırey dano zıwananê İrankiyanê verocê rocawankiyan.".

Zıwanê Lurki de dı grubê diyalekti estê:
 Diyalekto ke Luri-i buzurg (Greater Lur) de qal beno u Farski ra xeylê nezdiye mocneno. ThNo diyalekt terefê şarê Bextıyari, Kuh-Gilu-Boir Ahmed, u zımey u rocvetışê Xuzıstani, qazey Farsi Mamasani u tayê cayanê Buşehri de zıwano yewıneo ke qal beno. 
 Diyalekto ke Lur-i-Kuchek de qal beno u Soranki ra nezdiyo u heto bin ra be Farski zi nezdiye mocneno. No diyalekt Lurıstan de, zafê dewanê Hemedani de (Malayer, Nahavand, Towisarkan) u verocê İlami zımey Xuzıstani de qal beno.
 Yew zi gruba hirêyıne esta ke Luran ra vıraziyena u zıwanê inan rê Luri-e-Minjaee vaciyeno; ena grube etnisite de letey Lur-e- kuchak amariyena, diyalekt de zi letey Lur-e-bozorgi amariyena.

Luri yewbiyayışê klananê Hind - İrankiyan ra amariyenê, rıçık u oricinê inan Asyay Miyani ra yenê. Michael M. Gunter nuşto ke Lur Kurdan ra nezdio hama Kurd niyo" O ilawe keno ki Şerefnamey Şeref Xan Bıdlısi "Dı şarê Luri ponc şaranê Kurdan miyan de ca gênê, ê xoseriye u serbestiye ver de xeylê kar kerdo." </ref>

 Cênetik 
Varyasyonê inanê NRYi vêniyeno ke Luri şaranê İrankiyanê binan ra cıra vêniyenê u inan de frekansê Y-DNA Haplogroup R1b asenê. Ninan teber de, R1 zi haplogruba de tewr gırda ke Luran miyan de asena. Haplogroup J2a (bıngrubi J2a3a-M47, J2a3b-M67, J2a3h-M530,) haplogruba dıyıneya ke merdumê Luri miyan de asena, be difusyon ra menda, Rocvetışo Nezdi de m. 8000-4000 Vİ veciyo.Semino O, Passarino G, Oefner P J, Lin A A, Arbuzova S, Beckman L E, de Benedictis G, Francalacci P, Kouvatsi A, Limborska S, et al. (2000) Science 290:1155–1159Underhill P A, Passarino G, Lin A A, Shen P, Foley R A, Mirazon-Lahr M, Oefner P J, Cavalli-Sforza L L (2001) Ann Hum Genet 65:43–62 Haplogruba bini geyrena cı ki be %10ê Luran frekans mocneno u bıngruba [Haplogroup G-M201 (Y-DNA)|G2a]]ya be G2a3b ra. Lineages Q1b1 and Q1a3 present at 6%, and T at 4%.

 Kultur 
Luran miyan de, waştış u kerdışê serê eşiran şarê goçkerdoği ser de zaf kar kenê, gırdiya inan mocnenê, yanê qısey pilan mılet ser de dominanto. Hama şarê ke suke de cıwiyenê, inan ser de qısey pilan u kulturê eşiri nêvêrenê. Bextıyari u şarê Kurdi de, cêniyê Luri wayirê xoseriya gırde gorey şaranê İrankiyê binan ra.

 Baweriye 
Mabênê Luran de, zaf mıxtelif  din u itıqadi estê. Hama zafêri mısılmanê u mısılmanê dê şiıyê. Heto bin ra Luri zi estê ke xo Zerduşt vênênê.

 Çım berzên 
 Leki
 Bextıyari
 Muzikê Lurki (Mehrdad Hedayati)
 Entriyê Encyclopædia Britannica Luran sero
 "Luri" Carpet weaving style incorporating design themes of ancient Persia.  

 Referansi 

Kategoriye:Luri