Heqê merduman

Heqê merduman xoseriye u heqê seriê ke heme merduman wayirê inanê, inan rê vaciyenê. Heqê merduman de cırakerdışê ırq, şar, etnisite, din, baweriy, zıwan u cınsiyeti çıniyê u her merdum şeno heqa xo bıgêro. Enê heqan ser de u enê heqan ra heqa xo gırewtış de her merdum hem vêniyeno, cırakerdış nêbeno. Desto bin ra, terimê heqanê merduman oyo ke idealo. Tenê ke eno terimi vanê, ê sistemê mewcudi nêvanê gani ke se bo, ey vanê. Rıçıkê heqanê merduman de cihan  rê heme merduman raya heqe u yewbinanamardış de hem (eyni) u xoser yenê estê. Heqê merduman her ten rê xoseriya heqa waştışê xo weçitene u şayayışê xo resnayış vırazenê. Enê xoseri, xo hısusê heqanê binan amardene u mecawıtene ra danê u dey sero mecburıyet esto. Yani be vatışê bini, heqi be xoserogırewtışi (mesulıyeti) ra yenê, xo temam kenê.

 Vêrde 
Hassasiyetê merdum u heqanê merduman sero felsefe miyan de vatışo verên ideolociya  sofizmi de vêniyao. Heqê merduman miyandê tarix de zaf apeyi şonê u seserre be seserra ameyê ewro. Tarixê qeydbiyay de konseptê din, kultur, felsefe u qanuni de heqê merduman xo resnê u resayış mocno. Xeylê çiyê antikiê ke mendê, din u felsefe u heqê merduman ra gırey danê, şenê zerrekê heq u hıquqê merduman rê bıkewê. Miyanê heme ninan de en pili u muhimi ninan amariyenê; İmparatorê Persi Kûruşo Gırd dıma destê xo ra vıstışê İmperatoriya Babilio Newey, fel, niyet u emelê xo serra vera İsay 539ıne de Silındırê Kirosi sero nuşnê. Hint Asokaya Gırde sero verê İsay 272 - verê İsay 231 miyan de Fermanê Asokay nusiyao u serra 622yıne de Suwendkerdışê Medinay nusiyao ke Mısılmani, Cıhudi  Paganiı zerrekê xo ra gırewtê u eşirê suka Yathribi (namê cıyo dımayên Medina) peyğamberê dinê İslami Mıhemmed miyan de vıraziyao u vıraziyayışi ra tepeya imza erziyaya.See: 
 Firestone (1999) p. 118;
 "Muhammad", Encyclopedia of Islam OnlineSee:
 Watt, Muhammad at Medina
 R. B. Serjeant (1964), "The Constitution of Medina", Islamic Quarterly 8, p. 4

Çağê Miyani de serra 1215ıne de Magna Carta aferiyaya ke sistemê hıquqe İngılızan de cayê pili u muhini gırewtê u ewro zi hıquqo internasyonal u hıquqo administral miyan de cayê xo gırdo, temel vêniyeno.

 Heqê merduman seserra 20. de 
Xeylê grubi u hereketi, namê heqanê merduman rê xeylê vuriyayışê sosyali vıraştê seserra 20ıne de. Rocawanê qıta Ewropa de u zımey qıta Amerika de, karkedê sendikayan ninan kerdê, heqê grevi ra şiyayışi bınê garanti ra gêriyayê, şertê gureynayışê en kemi aferiyayê, karkerê qıci/domani sero vurnayış u raştkerdışi vıraziyayê u heto bin ra qıcan kar kerdnayış kewtê lista illegalan/yesaxan. Hereketê heqanê cêniyan be waştış u xebetnayışê xo cêniyan rê heqa rey dayışi qezenç kerda. Hereketê xoseriya nosyonali, quwete u eskeriya kolonizasyonkaran, cayê xo ra vetê. Xeylê cayanê dınya de merduman sistemê rasist u ırqperesti ardê cêri, hereketê kemiyan berziyayê. DAY de hereketê heqê sivili u hereketê politika kamiye de zi eyni waziyet vêniyao. Cengê Cihaniê Dıyıne ra tepeya şaranê dınya miyan de deklarasyon nusiyao ke: Beyannamey heqanê merdumanê erd u asmêni. No deklarasyon (beyanname) oyo ke beyannameo ke Mıletanê Yewbiyayeyan Komisyonê Heqanê İnsanan Heziranê 1948i de kerd hazır u tayê vurnayışan ra tepeya 10ê Gağande 1948i de, cemaeto ke Paris de diya arê u qebul diyayo, beyannameyê Diwanê Heminano. 30 maddeyan ra yeno pêra. İmzakerdene de, dewletanê Herbê Cihaniê 2. ra dıme, tesirê naye ki bi ke nê cihetê bınê teminati gırewtena heqanê ferdan de amey werê. Eleanor Roosevelt no beyanname "Yew Magna Carta (Magna Karta) heme insaniyetiye" name kerd. 10ê Gağando ke no beyanname imza bi, Roca Heqanê İnsananê Dınya yeno mıbarekkerdene.

 İnformasyon 
 Country reports on human rights from the U.S. Department of State
 Human Rights Blog  Blog maintained by a senior journalist.
 ngoCHR.org  – Volunteer reporting on the United Nations Commission on Human Rights
 human rights history 
 Déclaration des droits de l'Homme et du citoyen 
 Better World Links on Human Rights 
 University of Leicester, UK, list of sources and links. 
 Introduction to Human Rights & Humanitarian Law
 Photojournalist's approach to human rights in Sudan 
 A Muslim approach to human rights  from LiberalIslam.net
 Mission and Justice – Human Rights, Justice and Peace news from the Asia Pacific region.
 Sri Lanka – Human Rights of the Tamil People
 Children's Rights Alliance 
 French human rights
 Human Rights in Russia
 Stanford Encyclopedia of Philosophy entry
 Inquiry Into Basic Rights: Advancing Rights in the Theories of Lomasky, Shue and Gewirth  - foundations and derivations of basic rights; justifications for going beyond basic rights

 Organizasyonê heqanê merduman 
 The Institute for Migrant Rights 
 Better World Links on Human Rights Organizations
 Amnesty International
 Anti Slavery
 ARTICLE 19
 Justice For The World 
 Freedom House
 Global Rights: Partners for Justice
 International Helsinki Federation for Human Rights
 Forum 18 News Service pelayanan berita kebebasan beragama 
 Citizens Commission on Human Rights - didirikan oleh Gereja Scientology yang kontroversial
 Memorial 
 The Carter Center 
 Human Rights Watch
 Human Rights in Russia
 UN High Commissioner for Human Rights
 University of Minnesota Human Rights Library
 International Freedom of Expression eXchange
 Human Rights Campaign
 Southern Poverty Law Center
 Tolerance
 Yayasan Montagnard 
 Olympic Watch: Hak Asasi Manusia di Tiongkok dan Beijing 2008
 APRODEH  (Peru)
 Imparsial.org

 Bıvênên 
 Beyannameyê heqanê merdumanê erd u asmêni
 Heqê cêniyan
 Heqê LGBTi
 Heqê qıcan (Heqê domanan)

 Referansi 

Kategoriye:Heqê merduman
Kategoriye:Teslağe hıquqi
Kategoriye:Kultur