Tırkiya

Tırkiya (be Tırki: Türkiye Cumhuriyeti; tadayış be Zazaki: Cumhuriyetê Tırkiya), mıntıqa ra rocvetışê verocê Ewropa u rocawanê Asya dera. Zımey Tırkiya de Deryao Siya; veroc de Deryao Sıpê, Suriya u Iraq; rocawan de Deryay Egey, Yunanıstan, Bulgarıstan; rocvetış de İran, Ermenıstan, Azerbaycan u Gurcıstan estê. Paytextê Tırkiya Anqaraya. 

Dewleta Tırkiya wılayetan ra yena pêra. 81 (heştay u yew) wılayetê xo estê. Tırkiya  ezay NATO, Mıletê Yewbiyayey, OECDya.

 Tarix 
Tarixê Anatoliye de zaf medeniyeti biyê. Ninan ra medeniyetê zey Hitit, Lidya, İyonya, Sumer, Asur u Parsi erdê Anatoliye sero dewran ramıto. Seserranê 1ıne u 10ıne de İmperatoriya Roma u İmperatoriya Bizansi Anatoliye de hukım kerdo. Dıma zi Anatoliye kewte ra be Tırkan dest. Seserra 10ıne be heta 21ıne İmperatoriya Usmanıcan tiya welatê xo nê ro. Çı esto ke İmperatoriya Usmanıcan Herbê Dınyao Yewıne kerd vindi. Wextê nê herbi de Anatoliye hetê İngılızan, Fransızan, İtalyanan u Yunanan ra işğal biye. Labelê Atatürki erdê Anatoliye û rocvetışê  Trakya reyna ra û serra 1923yıne de dewleta Cumhuriyetê Tırkiya ame ronayene.

 Nıfus 
Nıfusê Tırkiya 75,627,384 (hewtay u panc milyon)o. Şarê Tırkiya %78 sûkan de, %22 dewan de cıwiyeno. Gırbiyayışê nıfusi rêx niyo. Sıxletiya nıfusi km² sera 92.6o. Nıfus rocawanê Tırkiya de zaf sıxleto. Rocvetışê Tırkiya de nıfus zaf sıx niyo. Zımey Tırkiya de zi nıfus sıx niyo. Rocvetışê Tırkiya ra rocawanê Tırkiya rê zaf goçi biyê u rocvetışê Tırkiya de nıfus zaf biyo kemi u rocawan de zaf biyo berz.

 Ekonomiye 


Ekonomiya Tırkiya zaf qewetıne niya, ema hêdi hêdi bena hewle. Rocawanê Tırkiya de ekonomiye zaf qewetına, zaf şırketi, fabrikey estê. Tırkiya de hem makroekonomiye, hem zi mikroekonomiye estê. Ekonomiya Tırkiya her serre bena gırde. Semedê Yewiya Ewropa ra zaf şırketan zey Honda u Mercedes fabrikey Tırkiya de kerdê ra. Sûka Estanboli zaf raver şiya, tede banê xeylê berzi estê. Rocvetışê Tırkiya de ekonomiye zaf qewetın niya, ema ebe proceyanê neweyan hêdi hêdi bena qewetıne. Estanbol bacarê dewiziyo, paytextê borsao, merkezê ekonomiya Tırkiyao. Ewro Tırkiya ebe Yewiya Ewropa, Rusya, Almanya, Fransa, Çin u İtalya ra gırewtış-dayış kena.

 Coğrafya 

Cayê Tırkiya verocê rocawanê qıtay Asya dero. Gorey cayê xo, Tırkiya hem Rocvetışê Miyani hem zi Ewropay Veroci dera. Gorey terimê tarixi erdê Tırkiya, Rocvetışo Nezdi zi dero. Erdê Tırkiya 814.578 km²yo u gorey erdê xo Tırkiya cihan de ê rêza çewres u hewtıneyo.http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_countries_and_outlying_territories_by_total_area. Zımey Tırkiya de Deryao Siya, verocê Tırkiya de Deryao Miyanêne u rocawanê Tırkiya de Deryay Egey esto. Tırkiya rocawan de Yunanıstan u Bulğarıstan rê, rocvetış de Gurcıstan, Ermenıstan u İran rê, veroc de Iraq u Suriya rê cirana. 

Erdê Tırkiya zaf koyıno. Gorey erdê xo Tırkiya dewletanê binan ra kohınêra. Koyê Ararati Tırkiya de koyo de tewr berzo. %98ê erdê Tırkiya erdıno, %2ê erdê Tırkiya awıno. Rocawanê Tırkiya zaf koyın niyo u gorey erdê bini ra zaf berz niyo, tiya zaf dari estê. Zımey Tırkiya u verocê Tırkiya hem koyıno hem zi zaf dari estê. Miyanê erdê Tırkiya u rocvetışê erdê Tırkiya zaf koyıno u zaf dari çıniyê. Miyanê Tırkiya de zaf plato esto. Rocvetışê Tırkiya de zaf koy estê u dergiyê. Nê koyi zaf berzê. Gorey cayê xo Tırkiya iklımo nerm dero. Tırkiya de amnani zaf beno germ, zımıstani zaf beno serd. Amnani de Tırkiya de vartış zaf nêbeno, hewa her cayê Tırkiya de zaf beno germ. Zımıstani de hewa zaf beno serd u vartışê vewre beno. Verocê Tırkiya de hewa zaf serd nêbeno u vewre nêbena. Tırkiya de çol çıniyo, ema erdê Qonya (Miyanê Anatoliya) de dari çıniyê u tiya heni heni beno çolın. Tırkiya de zaf goli çıniyê. Çhemê Royê Fırati (be Tırki: Fırat), Royê Dicley (be Tırki: Dicle) u Qızılırmaqi (be Tırki: Kızılırmak) zerrey Tırkiya ra şonê. Zey Golê Wani (be Tırki: Van Gölü) u Golê Sole (be Tırki: Tuz Gölü) tede golê gırdi estê. Erdê rocvetışê Anatoliya de zaf dari u nebat çıniyê.

 Demografiya Tırkiya 
-> Bıvênên Demografiya Tırkiya
+ Tırkiya de nıfusê mısılmanan û ğeyrimısılmanan, 1914-2005Icduygu, A., Toktas, S., & Soner, B. A. (2008). The politics of population in a nation-building process: Emigration of non-muslims from turkey. Ethnic and Racial Studies, 31(2), 358-389. Serre 1914 1927 1945 1965 1990 2005 Mısılmani <center>12,941 <center>13,290 <center>18,511 <center>31,139 <center>56,860 <center>71,997 Yunani <center>1,549 <center>110 <center>104 <center>76 <center>8 <center>3 Ermeniy <center>1,204 <center>77 <center>60 <center>64 <center>67 <center>50 Cıhudi <center>128 <center>82 <center>77 <center>38 <center>29 <center>27 Ê bini <center>176 <center>71 <center>38 <center>74 <center>50 <center>45 Pêro-piya 15,997 13,630 18,790 31,391 57,005 72,120 % Mıslıman niyo <center>19.1 <center>2.5 <center>1.5 <center>0.8 <center>0.3 <center>0.2

 Din 
Tırkiya yew dewleta de sekulera u dinê dewlete çıniyo. Ema şarê Tırkiya pêro mısılmano. 96.1%ê şarê Tırkiya mısılmano. %1ê şarê Tırkiya Xıristiyan u Cıhudo. %3ê nıfusê Tırkiya dinan rê bawer nêkenê. Tırki, Zazay, Erebi, Kurdi, Lazi mısılmanê, Ermeniy, Yunani u bini xıristiyanê.

 Mısılman - 96.1% (80-85% İslamo Sunni, 15-20% İslamo Şıi)
 Xıristiyan - 0.13% (60% Ermeni, 20% Suriyayıc, 10% Protestan, 8% Katolik, 2% Ortodoksiya Yunani)
 Cıhudiye - 0.03% (96% Sefardi, 4% Aşkenazi)
 Behai - 0.01%
 Ateist - 1%

 Zıwani 
Mıletê Tırkiya zaf mıxtelıf zıwanan qısey keno, zey Zazaki, Erebki, Kurdki, Ermeniki, Yunanki uêb.. Ema zıwano resmi Tırkiyo.

 Bıvênên 
 Wılayetê Tırkiya
 Sûkê Tırkiya

 Galeriye 

 Referansi 

 Çımeyi 
 Sitey Tırkiyao Resmi 
 Xeritay Tırkiya 
 Tırkiya ra fotrafi 
 Serekweziriya Cumhuriyetê Tırkiya 
 Türkiye Cumhuriyeti Genelkurmay Başkanlığı
 Türkiye Büyük Millet Meclisi 
 Türkiye Cumhuriyeti İçişleri Bakanlığı
 Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı
 Türkiye Cumhuriyeti Milli Eğitim Bakanlığı
 Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı
 Türkiye Rehberi
 Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası
 E-devlet resmi portalı 
 E-devlet resmi girişi

Kategoriye:Tırkiya
Kategoriye:Dewletê Asya
Kategoriye:Dewletê Ewropa
Kategoriye:Cumhuriyeti