Vewre: vore, vare, vewrı

Zazaki de qısey (vate) "kari / Schnee / snow" rê hirê varyanti estê: 
 vewrı (fekê Çermug-Soyrege, Diyarbekır)
 vore [vor] (Dêsım, Palo-Bingol)
 vare (Varto, Bingol, Pılemoriye, Xınıs)

Nê zi wına/niya vaciyenê:
 Vewrı varena
 Vore varena
 Vore vorena
 Vare varena

Pers naca noyo: Ninan ra kamci oricinali rê nezdi mendo ke, merdım standardizasyon rê bıgêro (bıcêro)?
Diyalektanê Zazaki de xeylê vuriyayışê vengan estê. Kamci qıse se vuriyo, pê têversanayışê zıwananê binan ra merdım şeno veco meydan.

 İrankiyo kıhan de eno qıse wına/niya biyo: *vafrâ-
 Kırdaski: berf
 Soranki: befr به فر 
 Farski: bärf برف

Se ke aseno, Soranki İrankiyê kıhani ra tewr nezdi mendo, çıra ke diftong –ef- nêvuriyo.

No diftong nê qıseyan de zi esto:
 Zazaki: hewt ( > hawt > hot)
 Kırdaski: heft
 Farski: häft  هفت 

 Zazaki: kewtene (>kotene>kutene) [koka waxtê nıkay: kew- (>ku-)]
 Kırdaski: ketın [koka waxtê nıkay: kev-]
 Farski: käftän (endi nêvacino) كفتن

 Zazaki: gırewtene (> gırotene> guretene)
 Kırdaski: gırtın
 Farski: gereftän گرفتن 

Zazaki de tayê hetan de hewna vanê "gırewtış/gırewtenı", oyo ke eslê xo ra en nezdiyo, yanê mı çım de ganê (gereke) “gırewtene” standart bo, waxtê nıkay ki “gên-”, subjontif de zi “bıgir-” bo.

Fekê cori de tayê dewanê Xozat, Kêği u Bingoli ra qeyr “g” kerdo “c”: cên; bıcê/bıci; 

‘gırewt’ zi biyo ‘gırot’, dıma zi ‘guret’.

Xeylê qıseyan de zi ı-o biyo u-e, coka zi ‘gırotene’ biyo ‘guretene’

Enê qıseyan de zi çewta vokalanê ı-o biya u-e:

 pıro: pure
 tıro: ture
 mıloçıke: muleçıke (morcela)
 mışone: muşene
 gılor: guler
 xıloke: xuleke

Yew zi qısey “ayakkabı / schuh / shoe” rê (ma de vanê postal):
 sewl > sol

Fekê Çermug-Soyrege de no varyant esto, merdım ganê (gereke) “sewl” bıgêro.

Merdım şeno,, zewbina zıwananê İrankiyan ra mısal bıdo, feqet netice Zazaki rê nêvuriyeno. Diftongo ke İrankiyo kıhan de “-af-” biyo, Zazaki de veraneyê xo –ew- beno.

Eno biyayış zi esto ke, eno diftong –ew- tayê fekan de vuriyo, biyo –o-, -aw- ya zi –u-. Tewr zêde fekê Palo-Bingoli, o ra dıme zi fekê Dêsımi de eno vuriyayış kewto kar.

Mısali:
 kewtene: kotene
 zewt: zawt, zot
 hewt: hawt, howt, hot
 çewt: çot
 hewn: hon
 hewr: hor
 emşew: emşo (ez vaci, her fek de endi biyo “emşo”, nae ver emşo standart bo)

Bêrime anciya qısey ma “vewrı; vore; vare” ser. Se ke cor de izeh bi, İrankiyo kıhan de diftong –af- Zazaki de –ew- beno. Diftong –ew- tayê fekan de biyo –o-: Vore.

Naye ra zi “vafrâ-“ ra varyanto tewr kıhan Zazaki rê “vewre” beno.

Peki, varyant “vare” de çıra “a” esto? Qıseyanê binan de zêdewaxt eke vengo kıhan “a” biyo, vuriyeno be “o”. Hema qıse “vare” tek u yew istısnao ke “o” biyo “a”. Sebebê xo zi noyo ke waxtqese “varayene” de “a” ra tesir biyo, biyo zey harmoniya vengi. Yanê Dêsım de varyantê kıhani ra tewr nezdi Xozat-Vacuğe de vanê: “vore varena”. Feqet fekê cêri hetê tarıxi ra tewr formo kıhano: “vewrı varena”. 

Fıkrê mı zi noyo ke, serba areze u zelalbiyayena zıwanê nuştene, ê grameri zi , “vewrı” nê, “vewre” bo. 

Elaqa “varayene” (yağmak, regnen, to rain) be “vewre” çıniya. Elaqa “varayene” be qısey “varan (> varon)” (şiliye, yağer) esta. Tayê fekan de vanê “varan vareno” (şiliye varena, yağer vareno). “Şiliye” wına/heni aseno ke Kırdaskiyo, “Yağer” zi Tırkiyo. 

“Varan” Zazakiyo. Qısey “varan” enê qıseyan ra yeno pêra: 
“var-” u peybend (sufiks) “-an”. 

No peybend Farski de zaf kewno kar. “Varan” xas Zazakiyo, çıra ke veng “v” cı rê xaso. Naye no xusus ra zaneno ke, tayê qıseyê ke Zazaki de be “v” ver kenê cı, Partki u Avestki de zi be “v” biyê, labelê Farski u Kırdaski de be “b” vanê.

 Zazaki: varan vara
 Farski: bârân bârîd باران باريد
 Kırdaski/Soranki: baran bari

Na qesey rê standart wına/niya vaciyeno: 
 Varan vareno
 Vewre varena

Çımey
 http://www.zazaki.de/zazaki%20ser%20nustey.htm 

Kategoriye:Gramer