Zazakiyê Hemıne

Zazakiyê Hemıne ya ki Zazakiyo Standard ya ki Zazakiyê serê fekan, yew projey standardizekerdena Zazakiyo ke be raya ilmê zıwani u metodê zıwanşınasiye u etimolociye niyeno ro, vıraziyeno. Fêl u emelê cı diyalektan u fekan sero yew zıwanê nuştene bêro meydan ke bılxasa ilm u medya u wendış (perwerdiye) de bıgureniyo. Coke ra Zazakiyê Hemıne vaciyeno. Nuştoği ke namey xeylê fıkran ra ya ki namey yew dezgehi ra ya ki medya de, çı ke kolektif de elaqedaro, bınusê, o taw Zazakiyê Hemıne bıgureynê. Labelê seba (qandê) ke fek u diyalekti ki vındi mebê, wexto ke kes namey xo ra çiyê nuseno, hêkate, şıire, kılami, nuşteo folklorik, nuşteyê nê nuşteyê, wa fekê xo ra ki bınuso.    

 Kıtabê Zazakiyê Hemıne 
Heta nıka taê kıtabi be Zazakiyê Hemıne veciyay. Aver çarnayış klasikê dınya Şazadeo Qıckek, tepeya kıtabê Medet Cani'ê qeçekan (domanan) Hêgayo Bêwahêr veciya. Alfabe u gramerê Zazakiyê Hemıne raya verêne kıtabê Mesut Keskini Şıma Zazaki Zanenê? de kerd qaim, gama sıfteyêne eşte.

 Bıngeh 
Bıngehê Zazakiyê Hemıne yew projey ra veciyeno meydan. Kılmek ra, nê projey de be metodê zıwanzaniya tarixiye qaytê fekanê Zazakiyê ewroênan beno. Jû çekuye ra xeylê varyanti her zıwan de benê; nê varyantan ra hetê tarixê vıriyayışê (bedeliyayışê) vengan ra kamci ke esıl ra nezdi mendo, o varyant çıniyeno we (vicniyeno). Zazaki na derheq ke wahêrê taliyê dê rındio, çunke ailay/keyey zıwanê İrankiy zıwanê Hind-Ewropa miyan de tewr zêde nusiyaeyan de ca gêno. Yani, zıwananê İrankiyan ra 2500 serre ra nat xeylê zıwani nusiyaeyê u resaê roca ewroyêne; zey Farskiyo Kehan, Ewısta, Partki, Pehlewki, Zıwanê Saka, Baktrki, Xwerezmki, Soğdki u zıwanê İrankiyê ewroyêni, tewr zêde ki Farski. Nê zıwani pêro -raşteraşt nêbo, yanbeki bo ki- roşti erzenê tarixê Zazaki.

 Fêl u emelê (hedefê) Zazakiyê Hemıne u warey cıyê gureynayışi 
Be Zazakiyê Hemıne fêl u emelê xo oyo ke her zıwan rê çağê tekniki rê yew standard lazımo ke zıwano kolektif bo. Çunke namey dezgehan, enstituyan, nuştanê ilmiyan, nuştanê mecmuan ra, êyê ke xıtabê qıseykerdoğanê ê zıwani pêrıne kenê, merdum nêşeno jû mıntıqa ya ki fekê esas bıgêro u bınuso. Zıwano standard, her çıqas ke beno, gani êyê ke pê wendış u nuştışê Zazaki zanenê u fekê xo ra ğeyr fekanê binan ki zanê, cı rê rehet bo. Zıwano standard nêno na mena ke zey xeylê zıwananê resmiyan de merdum gani tenya be zıwanê standardi bınuso. Dıweli estê ke, feki, diyalekti hewna tede giyane u cınde qısey benê u nusiyenê ki. 

Nuşteyê ke namey ferdan, kesan ra nusiyenê ya ki şıiri, lawıki/deyri, edebiyato mehelli gani be fekê a mıntıqa bınusiyê ke wa feki vındi mebê. Çıra ke feki, lehcey/diyalekti zenginiya yew zıwani mocnenê. Heto bin ra ki xora adetê edebiyatê Zazayan de heta nıka heni biyo ke her kesi be fekê xo nuşto, deyri vatê, kıtab u meqaley nuştê. Nê waran de fekê mehelli gani bışevekiyê, hefz bê. 

Nuşteyê ke namey yew kolektifi ra, cemaet, komele, hıkumet, medya (TV, pêseroke, rocname/qezeta, radyo, internet), ensiklopediye, ilm, edebiyato çarnae (tercume), edebiyato mıli, çı beno bıbo, eke namey yew ra zêde kesi ra nusiyenê, uca zıwano standard kewno kar.

 Metod be ilmê zıwanan 
 Name u sıfet 
 Halê name u sıfeti (cınsiyet u amar) 
 Nameo neri 
 Nameyê ke be teyveng (konsonant) qediyenê 

 Nameyê ke be xoveng (vokal) qediyenê 
 -a 
 -e 
 -i 
 -o 

 Nameo mayki 
 -e 
 -a 
 -i 

 İzafet (İzafetê wahêrin u sıfeti) 
 İzafetê wahêrine 
Pêrıne rê:

CınsiyetHalo raştHalo çewtneri-ê-êmayki-a, -ay-a, -aysıxlet-ê-anê

 Nameo neri 
 Nameyê ke be teyveng (konsonant) qediyenê 

 Nameyê ke be xoveng (vokal) qediyenê 
 -a 
 -e 
 -i 
 -o 

 Nameo mayki 
 -e 
 -a 
 -i 

 İzafetê sıfeti 

Pêrıne rê:

CınsiyetHalo raştBendê sıfetineri-o-mayki-a-esıxlet-ê-i

CınsiyetHalo çewtBendê sıfetineri-ê-imayki-a-esıxlet-anê-an

Nameo neri

 Nameyê ke be teyveng (konsonant) qediyenê 

 Nameyê ke be xoveng (vokal) qediyenê 
 -a 
 -e 
 -i 
 -o 

 Nameo mayki 
 -e 
 -a 
 -i 

 Namey rê serkerdena name u sıfeti (rêzê naman u sıfetan) 

 Zemirê kesi 
 Zemiri 

 Zemirê kesi 
KesHalo raştHalo çewtBe kopula ya ki izafetkesê 1., yewkekezmımın-kesê 2., yewkektıtotoy-kesê 3., yewkek, nerioeyey-kesê 3., yewkek, maykekaaea-kesê 1., sıxletmamama-kesê 2., sıxletşımaşımaşıma-kesê 3., sıxletêinaninan-

 Zemirê nişani, halo raşt 
NişanDûriNezdiZehf nezdiyewkek, nerionoenoyewkek, maykekanaenasıxletênêenê

 Zemirê nişani, halo çewt 
(Zemirê ke estûna raşti de, eke atributifê, yani be name ra pia vaciyenê, vac. nê vılıkan „bu çiçekleri[n]“)

{| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="border:1px solid #aaa; border-collapse:collapse"
|- bgcolor="#ECECEC"
!Nişan
!Dûri, atributif
!Nezdi, atributif
!Zehf nezdi, atributif
|--
|yewkek, neri||ey, ê||ney, nê||eney, enê
|--
|yewkek, maykek||ae, a||nae, na||enae, ena|--
|sıxlet||inan, ê||ninan, nê||eninan, enê|--
|}

 Zemirê persi 
 Zemirê nêkışfi (nêbeliy) (indefinite pronouns) 

 Zerf 

 Edatê ver u pey u dormey 

 Fêl (wextqıse) 
Nê qısmi rê etıya de ki niya dên/bewnên: Zazaki de wexti (gramer)

 Şıklê fêlan 
 Antışê fêli 

 Wextê Nıkay 
 Kopula (Tr. Koşaç) "biyene" 
biyeneQalıbê motışiQalıbê waştenekesê 1., yewkek-an, ezan-i, ez bikesê 2., yewkek, neri-ê, tıyê-ê, tı bêkesê 2., yewkek, mayki-ay, tıyay-ê, tı bêkesê 3., yewkek, neri-o, oyo-o, o bokesê 3., yewkek, mayki-a, awa-o, a bokesê 1., sıxlet-ime, mayme-ime, ma bimekesê 2., sıxlet-ê, şımaê-ê, şıma bêkesê 3., sıxlet-ê, êyê-ê, ê bê

 Fêlê ke têde teyveng (konsonant) qediyenê 
(Fêlê ke wexto ravêrde de be –rd- qediyenê, labelê
beşna wextê nıkay ke –r- erzenê)

werdeneQalıbê motışiQalıbê waştenekesê 1., yewkek-an, ez wenan-i, ez bıwerikesê 2., yewkek, neri-ê, tı wenê-ê, tı bıwerêkesê 2., yewkek, mayki-ay, tı wenay-ê, tı bıwerêkesê 3., yewkek, neri-o, o weno-o, o bıwerokesê 3., yewkek, mayki-a, a wena-o, a bıwerokesê 1., sıxlet-ime, ma wenime-ime, ma bıwerimekesê 2., sıxlet-ê, şıma wenê-ê, şıma bıwerêkesê 3., sıxlet-ê, ê wenê-ê, ê bıwerê

 Qalıbê emri 

    kerdene
 werdene

    Qalıbê Emri yewkek

   |  

   |
   Qalıbê Emri sıxlet

   |    

  |-
   |
   kesê 2.

   |
  -e

    bıke!

    -ên

    bıkerên!  

 |-
   |
   nêbiyayış

 |-
  |
  kesê 2.

  |
  -e

    bıwere!, bure!

    -ên

    bıwerên!, burên!  

 |-
   |
   nêbiyayış|
  mewe!

    me-

    mewerên!   

 Wextê nıkay de fêlê be beşna -i (têde fêlê transitifi u pasifi) 

    veciyaene

    Qalıbê motışi



    Qalıbê waştene



     kesê 1. yewkek

    -an

    ez veciyenan

    -

    ez veci  

     kesê 2. yewkek neri

    -ê

    tı veciyenê

    -yê

    tı veciyê  

     kesê 2. yewkek mayki

    -ay

    tı veciyenay

    -yê

    tı veciyê  

     kesê 3. yewkek neri

    -o

    o veciyeno

    -yo

    o veciyo  

     kesê 3. yewkek mayki

    -a

    a veciyena

    -yo

    a veciyo  

     kesê 1. sıxlet

    -ime

    ma veciyenime

    -me

    ma vecime  

     kesê 2. sıxlet

    -ê

    şıma veciyenê

    -yê

    şıma veciyê  

     kesê 3. sıxlet

    -ê

    ê veciyenê

    -yê

    ê veciyê  


 Qalıbê Emri 

    veciyaene

    Qalıbê Emri yewkek



    Qalıbê Emri sıxlet



     kesê 2.

    -ye

    veciye!

    -yên

    veciyên!  

     nêbiyayış

    me-

    meveciye!

    me-

    meveciyên!  


 Fêlo istısna amaene 

    amaene

    Qalıbê motışi



    nêbiyayış

    Qalıbê waştene



     kesê 1. yewkek

    -an

    ez yenan

    ez nênan

    -ri

    ez bêri  

     kesê 2. yewkek neri

    -ê

    tı yenê

    tı nênê

    -rê

    tı bêrê  

     kesê 2. yewkek mayki

    -ay

    tı yenay

    tı nênay

    -rê

    tı bêrê  

     kesê 3. yewkek neri

    -o

    o yeno

    o nêno

    -ro

    o bêro  

     kesê 3. yewkek mayki

    -a

    a yena

    a nêna

    -ro

    a bêro  

     kesê 1. sıxlet

    -ime

    ma yenime

    ma nênime

    -rime

    ma bêrime  

     kesê 2. sıxlet

    -ê

    şıma yenê

    şıma nênê

    -rê

    şıma bêrê  

     kesê 3. sıxlet

    -ê

    ê yenê

    ê nênê

    -rê

    ê bêrê  


 Qalıbê Emri 

    amaene

    Qalıbê Emri yewkek



    Qalıbê Emri sıxlet



     kesê 2.

    -ê

    bê

    -ên

    bêrên!  

     nêbiyayış

    m-

    mê!

    m-

    mêrên!  


 Fêlê ke be beşna –a qediyenê 

    remaene

    Qalıbê motışi



    Qalıbê waştene



     kesê 1. yewkek

    -an

    ez remenan

    -i

    ez bıremi  

     kesê 2. yewkek neri

    -ê

    tı remenê

    -ê

    tı bıremê  

     kesê 2. yewkek mayki

    -ay

    tı remenay

    -ê

    tı bıremê  

     kesê 3. yewkek neri

    -o

    o remeno

    -o

    o bıremo  

     kesê 3. yewkek mayki

    -a

    a remena

    -o

    a bıremo  

     kesê 1. sıxlet

    -ime

    ma remenime

    -ime

    ma bıremime  

     kesê 2. sıxlet

    -ê

    şıma remenê

    -ê

    şıma bıremê  

     kesê 3. sıxlet

    -ê

    ê remenê

    -ê

    ê bıremê  


 Qalıbê Emri 

    remaene

    Qalıbê Emri yewkek



    Qalıbê Emri sıxlet



     kesê 2.

    bı-

    bıreme!

    bı-

    bıremên!  


 Fêlê ke be fêlbend (preverb) ya ki be objeo yanbeki anciyenê 

    ronıştene

    Qalıbê motışi



    Qalıbê waştene



     kesê 1. yewkek

    -an

    ez nışenan ro

    -i

    ez ronışi  

     kesê 2. yewkek neri

    -ê

    tı nışenê ro

    -ê

    tı ronışê  

     kesê 2. yewkek mayki

    -ay

    tı nışenay ro

    -ê

    tı ronışê  

     kesê 3. yewkek neri

    -o

    o nışeno ro

    -o

    o ronışo  

     kesê 3. yewkek mayki

    -a

    a nışena ro

    -o

    a ronışo  

     kesê 1. sıxlet

    -ime

    ma nışenime ro

    -ime

    ma ronışime  

     kesê 2. sıxlet

    -ê

    şıma nışenê ro

    -ê

    şıma ronışê  

     kesê 3. sıxlet

    -ê

    ê nışenê ro

    -ê

    ê ronışê  

     nêbiyayış

    ro nê-

    ez ro nênışenan,
 ez nênışenan ro

    ro me-
 ro nê-

    ez ro menışi
 ez ro nênışi  


 Qalıbê Emri 

    ronıştene

    Qalıbê Emri yewkek



    Qalıbê Emri sıxlet



     kesê 2.

    ro-

    ronışe!

    ro-

    ronışên!  

     nêbiyayış

    ro me-

    ro menışe!

    ro me-

    ro menışên!  


 Fêlo istısna biyene 

    biyene

    Qalıbê motışi



    Qalıbê waştene

    (bı-)  

     kesê 1. yewkek

    -an

    ez benan

    -i

    ez (bı-)bi  

     kesê 2. yewkek neri

    -ê

    tı benê

    -ê

    tı bê  

     kesê 2. yewkek mayki

    -ay

    tı benay

    -ê

    tı bê  

     kesê 3. yewkek neri

    -o

    o beno

    -o

    o bo  

     kesê 3. yewkek mayki

    -a

    a bena

    -o

    a bo  

     kesê 1. sıxlet

    -ime

    ma benime

    -me

    ma bime  

     kesê 2. sıxlet

    -ê

    şıma benê

    -ê

    şıma bê  

     kesê 3. sıxlet

    -ê

    ê benê

    -ê

    ê bê  


 Qalıbê Emri 

    biyene

    Qalıbê Emri yewkek



    Qalıbê Emri sıxlet



     kesê 2.

    (bı-)

    be!, bıbe!

    bı-

    bên!, bıbên  

     nêbiyayış

    me-

    mebe!

    me-

    mebên!  


 Fêlo istısna şiyene 

    şiyene

    Qalıbê motışi



    Qalıbê waştene



     kesê 1. yewkek

    -an

    ez veciyenan

    -ri

    ez şori, şêri  

     kesê 2. yewkek neri

    -ê

    tı veciyenê

    -rê

    tı şorê, şêrê  

     kesê 2. yewkek mayki

    -ay

    tı veciyenay

    -rê

    tı şorê, şêrê  

     kesê 3. yewkek neri

    -o

    o veciyeno

    -ro

    o şoro, şêro  

     kesê 3. yewkek mayki

    -a

    a veciyena

    -ro

    a şoro, şêro  

     kesê 1. sıxlet

    -ime

    ma veciyenime

    -rime

    ma şorime, şêrime  

     kesê 2. sıxlet

    -ê

    şıma veciyenê

    -rê

    şıma şorê, şêrê  

     kesê 3. sıxlet

    -ê

    ê veciyenê

    -rê

    ê şorê, şêrê  


 Qalıbê Emri 

    veciyaene

    Qalıbê Emri yewkek



    Qalıbê Emri sıxlet



     kesê 2.

    -

    şo!

    -rên

    şorên! şêrên!  


 Fêlo istısna vatene 

    vatene

    Qalıbê motışi



    Qalıbê waştene



     kesê 1. yewkek

    -an

    ez vanan

    -i

    ez vaci  

     kesê 2. yewkek neri

    -ê

    tı vanê

    -ê

    tı vacê  

     kesê 2. yewkek mayki

    -ay

    tı vanay

    -ê

    tı vacê  

     kesê 3. yewkek neri

    -o

    o vano

    -o

    o vaco  

     kesê 3. yewkek mayki

    -a

    a vana

    -o

    a vaco  

     kesê 1. sıxlet

    -ime

    ma vanime

    -ime

    ma vacime  

     kesê 2. sıxlet

    -ê

    şıma vanê

    -ê

    şıma vacê  

     kesê 3. sıxlet

    -ê

    ê vanê

    -ê

    ê vacê  


 Qalıbê Emri 

    vatene

    Qalıbê Emri yewkek



    Qalıbê Emri sıxlet



     kesê 2.

    -

    vace!

    -ên

    vacên!  

     nêbiyayış

    me-

    mevace!

    me-

    mevacên!  


 Wextê nıkayo a saetên 

 amaene 

    amaene

    Qalıbê motışi



    Şıklê antışiê 2.

dereceo nezdi

    Şıklê antışiê 2.

dereceo dûri  

     kesê 1. yewkek

    -an

    ezo yenan

    ez nao yenan

    -  

     kesê 2. yewkek neri

    -ê

    tıyê yenê

    tı naê yenê

    tı haê yenê  

     kesê 2. yewkek mayki

    -ay

    tıyay yenay

    tı naway yenay

    tı haway yenay  

     kesê 3. yewkek neri

    -o

    oyo yeno

    o nao yeno

    o hao yeno  

     kesê 3. yewkek mayki

    -a

    awa yena

    a nawa yena

    a hawa yena  

     kesê 1. sıxlet

    -ime

    maê yenime

    ma naê yenime

    -  

     kesê 2. sıxlet

    -ê

    şımaê yenê

    şıma naê yenê

    şıma haê yenê  

     kesê 3. sıxlet

    -ê

    êyê yenê

    ê naê yenê

    ê haê yenê  


 Wexto ravêrde – Wexto ravêrdeo diyae u musae 

 Fêlê intransitifê (bêvêrê) ke têde be teyveng (konsonant) qediyenê 

    mendene

    ravêrdeo diyae



    ravêrdeo musae



     kesê 1. yewkek

    -an

    ez mendan

    -an

    ez mendan  

     kesê 2. yewkek neri

    -i

    tı mendi

    -ê

    tı mendê  

     kesê 2. yewkek mayki

    -ay

    tı menday

    -ay

    tı menday  

     kesê 3. yewkek neri

    -

    o mend

    -o

    o mendo  

     kesê 3. yewkek mayki

    -e

    a mende

    -a

    a menda  

     kesê 1. sıxlet

    -ime

    ma mendime

    -ime

    ma mendime  

     kesê 2. sıxlet

    -i

    şıma mendi

    -ê

    şıma mendê  

     kesê 3. sıxlet

    -i

    ê mendi

    -ê

    ê mendê  


 Fêlê intransitifê (bêvêrê) ke be –a qediyenê 

    veciyaene

    ravêrdeo diyae



    ravêrdeo musae



     kesê 1. yewkek

    -wan

    ez veciyawan

    -wan

    ez veciyawan  

     kesê 2. yewkek neri

    -y

    tı veciyay

    -ê

    tı veciyaê  

     kesê 2. yewkek mayki

    -ay

    tı veciyay

    -way

    tı veciyaway  

     kesê 3. yewkek neri

    -

    o veciya

    -o

    o veciyao  

     kesê 3. yewkek mayki

    -e, -ê

    a veciyae, veciyê

    -wa

    a veciyawa  

     kesê 1. sıxlet

    -yme

    ma veciyayme

    -yme

    ma veciyayme  

     kesê 2. sıxlet

    -y

    şıma veciyay

    -ê

    şıma veciyaê  

     kesê 3. sıxlet

    -y

    ê veciyay

    -ê

    ê veciyaê  


 Fêlê intransitifê (bêvêrê) ke be -e qediyenê 

    amaene

    ravêrdeo diyae



    ravêrdeo musae



     kesê 1. yewkek

    -yan

    ez ameyan

    -yan

    ez ameyan  

     kesê 2. yewkek neri

    -y

    tı amey

    -yê

    tı ameyê  

     kesê 2. yewkek mayki

    -yay

    tı ameyay

    -yay

    tı ameyay  

     kesê 3. yewkek neri

    -

    o ame

    -o

    o ameo  

     kesê 3. yewkek mayki

    -e, -ê

    a ameye, amê

    -ya

    a ameya  

     kesê 1. sıxlet

    -yme

    ma ameyme

    -yme

    ma ameyme  

     kesê 2. sıxlet

    -y

    şıma amey

    -yê

    şıma ameyê  

     kesê 3. sıxlet

    -y

    ê amey

    -yê

    ê ameyê  


 Fêlê intransitifê (bêvêrê) ke be -i qediyenê 

    şiyene

    ravêrdeo diyae



    ravêrdeo musae



     kesê 1. yewkek

    -yan

    ez şiyan

    -yan

    ez şiyan  

     kesê 2. yewkek neri

    -y

    tı şiy

    -yê

    tı şiyê  

     kesê 2. yewkek mayki

    -yay

    tı şiyay

    -yay

    tı şiyay  

     kesê 3. yewkek neri

    -

    o şi

    -o

    o şiyo  

     kesê 3. yewkek mayki

    -e, -ê

    a şiye, amê

    -ya

    a şiya  

     kesê 1. sıxlet

    -me

    ma şime

    -me

    ma şime  

     kesê 2. sıxlet

    -y

    şıma şiy

    -yê

    şıma şiyê  

     kesê 3. sıxlet

    -y

    ê şiy

    -yê

    ê şiyê  

Not: -y’o
ke peybendê -iy de, tenya şıklê
sıxletiye ifade keno, coke ra heni nusiyeno; telefuz de –i vanê.

 Fêlê transitifê (bêvêrê) be teyveng (kosonant) qediyenê 

    werdene

    ravêrdeo diyae -
  kerdoğ

    biyoği ra antış

    ravêrdeo musae

    kerdoği ra antış

    biyoği ra antış  

     kesê 1. yewkek

    mı werd

    ez werdan

    -o

    mı werdo

    ez werdan  

     kesê 2. yewkek neri

    to werd

    tı werdi

    -o

    to werdo

    tı werdê  

     kesê 2. yewkek mayki

    to werd

    tı werday

    -o

    to werdo

    tı werday  

     kesê 3. yewkek neri

    ey werd

    o werd

    -o

    ey werdo

    o werdo  

     kesê 3. yewkek mayki

    ae werd

    a werde

    -o

    ae werdo

    a werda  

     kesê 1. sıxlet

    ma werd

    ma werdime

    -o

    ma werdo

    ma werdime  

     kesê 2. sıxlet

    şıma werd

    şıma werdi

    -o

    şıma werdo

    şıma werdê  

     kesê 3. sıxlet

    inan werd

    ê werdi

    -o

    inan werdo

    ê werdê  


 Fêlê transitifê (bêvêrê) ke be -a qediyenê 

    daene

    ravêrdeo diyae –
 kerdoğ

    biyoği ra antış

    ravêrdeo musae 

    kerdoği ra antış

    biyoği ra antış  

     kesê 1. yewkek

    mı da

    ez dawan

    -o

    mı dao

    ez dawan  

     kesê 2. yewkek neri

    to da

    tı day

    -o

    to dao

    tı daê  

     kesê 2. yewkek mayki

    to da

    tı daway

    -o

    to dao

    tı daway  

     kesê 3. yewkek neri

    ey da

    o da

    -o

    ey dao

    o dao  

     kesê 3. yewkek mayki

    ae da

    a dae, dê

    -o

    ae dao

    a dawa  

     kesê 1. sıxlet

    ma da

    ma dayme

    -o

    ma dao

    ma dayme  

     kesê 2. sıxlet

    şıma da

    şıma day

    -o

    şıma dao

    şıma daê  

     kesê 3. sıxlet

    inan da

    ê day

    -o

    inan dao

    ê daê  


 Wexto ravêrdeo a saetên 

 Fêlanê intrasitifan de 

    şiyene



    diyae

    Şıklê antışiê 2.

dereceo nezdi

    Şıklê antışiê 2.

dereceo dûri



    musae  

     kesê 1. yewkek

    -an

    ezo şiyan

    ez nao şiyan

    -

    -an

    ezo şiyan  

     kesê 2. yewkek neri

    -y

    tıyê şiy

    tı naê şiy

    tı haê şiy

    -yê

    tıyê şiyê  

     kesê 2. yewkek mayki

    -yay

    tıyay şiyay

    tı naway şiyay

    tı haway şiyay

    -yay

    tıyay şiyay  

     kesê 3. yewkek neri

    -

    oyo şi

    o nao şi

    o hao şi

    -yo

    oyo şiyo  

     kesê 3. yewkek mayki

    -ye

    awa şiye

    a nawa şiye

    a hawa şiye

    -ya

    awa şiya  

     kesê 1. sıxlet

    -me

    maê şime

    ma naê şime

    -

    -me

    maê şime  

     kesê 2. sıxlet

    -y

    şımaê şiy

    şıma naê şiy

    şıma haê şiy

    -yê

    şımaê şiyê  

     kesê 3. sıxlet

    -y

    êyê şiy

    ê naê şiy

    ê haê şiy

    -yê

    êyê şiyê  


 Fêlanê transitifan (vêrınan) de 

    werdene

    diyae - kerdoğ

    Şıklê antışiê 2.  

     kesê 1. yewkek

    mıno werd

    mı nao werd  

     kesê 2. yewkek neri

    toyê werd

    to naê/haê werd  

     kesê 2. yewkek mayki

    toyay werd

    to naway/haway werd  

     kesê 3. yewkek neri

    oyo werd

    ey nao/hao werd  

     kesê 3. yewkek mayki

    awa werd

    ae nao/hao werd  

     kesê 1. sıxlet

    maê werd

    ma naê/haê werd  

     kesê 2. sıxlet

    şımaê werd

    şıma naê/haê werd  

     kesê 3. sıxlet

    inanê werd

    inan naê/haê werd  


 Hêkata Wextê ravêrdey (pluperfect) 

 Fêlê intransitifê (bêvêrê) ke be teyveng qediyenê 

    mendene





     kesê 1. yewkek

    -i biyan

    ez mendi biyan  

     kesê 2. yewkek neri

    -i biy

    tı mendi biy  

     kesê 2. yewkek mayki

    -i biyay

    tı mendi biyay  

     kesê 3. yewkek neri

    -i bi

    o mendi bi  

     kesê 3. yewkek mayki

    -i biye

    a mendi biye  

     kesê 1. sıxlet

    -i bime

    ma mendi bime  

     kesê 2. sıxlet

    -i biy

    şıma mendi biy  

     kesê 3. sıxlet

    -i biy

    ê mendi biy  

Not: -y’o
ke peybendê -iy de, tenya şıklê
sıxletiye ifade keno, coke ra heni nusiyeno; telefuz de –i vanê.

 Fêlê intransitifê(bêvêrê) ke be –a qediyenê 

    veciyaene





     kesê 1. yewkek

    -y biyan

    ez veciyay biyan  

     kesê 2. yewkek neri

    -y biy

    tı veciyay biy  

     kesê 2. yewkek mayki

    -y biyay

    tı veciyay biyay  

     kesê 3. yewkek neri

    -y bi

    o veciyay bi  

     kesê 3. yewkek mayki

    -y biye

    a veciyay biye  

     kesê 1. sıxlet

    -y bime

    ma veciyay bime  

     kesê 2. sıxlet

    -y biy

    şıma veciyay biy  

     kesê 3. sıxlet

    -y biy

    ê veciyay biy  


 Fêlê intransitifê (bêvêrê) ke be –e qediyenê 

    amaene

    ravêrdeo diyae



     kesê 1. yewkek

    -y biyan

    ez amey biyan  

     kesê 2. yewkek neri

    -y biy

    tı amey biy  

     kesê 2. yewkek mayki

    -y biyay

    tı amey biyay  

     kesê 3. yewkek neri

    -y bi

    o amey bi  

     kesê 3. yewkek mayki

    -y biye

    a amey biye  

     kesê 1. sıxlet

    -y bime

    ma amey bime  

     kesê 2. sıxlet

    -y biy

    şıma amey biy  

     kesê 3. sıxlet

    -y biy

    ê amey biy  


 Fêlê intransitifê (bêvêrê) ke be –i qediyenê 

    şiyene

    ravêrdeo diyae



     kesê 1. yewkek

    -yan

    ez şi biyan  

     kesê 2. yewkek neri

    -y

    tı şi biy  

     kesê 2. yewkek mayki

    -yay

    tı şi biyay  

     kesê 3. yewkek neri

    -

    o şi bi  

     kesê 3. yewkek mayki

    -e, -ê

    a şi biye  

     kesê 1. sıxlet

    -yme

    ma şi bime  

     kesê 2. sıxlet

    -y

    şıma şi biy  

     kesê 3. sıxlet

    -y

    ê şi biy  


 Fêlê transitifê (vêrınê) ke be teyveng qediyenê 

    werdene



    kerdoği ra antış

    biyoği ra antış  

     kesê 1. yewkek

    -i bi

    mı werdi bi

    ez werdi biyan  

     kesê 2. yewkek neri

    -i bi

    to werdi bi

    tı werdi biy  

     kesê 2. yewkek mayki

    -i bi

    to werdi bi

    tı werdi biyay  

     kesê 3. yewkek neri

    -i bi

    ey werdi bi

    o werdi bi  

     kesê 3. yewkek mayki

    -i bi

    ae werdi bi

    a werdi biye  

     kesê 1. sıxlet

    -i bi

    ma werdi bi

    ma werdi bime  

     kesê 2. sıxlet

    -i bi

    şıma werdi bi

    şıma werdi biy  

     kesê 3. sıxlet

    -i bi

    inan werdi bi

    ê werdi biy  


 Fêlê transitifê (vêrınê) ke be teyveng qediyenê 

    werdene



    kerdoği ra antış

    biyoği ra antış  

     kesê 1. yewkek

    -ay bi

    mı day bi

    ez day biyan  

     kesê 2. yewkek neri

    -ay bi

    to day bi

    tı day biy  

     kesê 2. yewkek mayki

    -ay bi

    to day bi

    tı day biyay  

     kesê 3. yewkek neri

    -ay bi

    ey day bi

    o day bi  

     kesê 3. yewkek mayki

    -ay bi

    ae day bi

    a day biye  

     kesê 1. sıxlet

    -ay bi

    ma day bi

    ma day bime  

     kesê 2. sıxlet

    -ay bi

    şıma day bi

    şıma day biy  

     kesê 3. sıxlet

    -ay bi

    inan day bi

    ê day biy  


 Hêkata wextê nıkay (imperfect) 

 Fêlê intransitifê (bêvêrê) ke be teyveng qediyenê 

    mendene





     kesê 1. yewkek

    -êne

    ez mendêne  

     kesê 2. yewkek neri

    -êne

    tı mendêne  

     kesê 2. yewkek mayki

    -êne

    tı mendêne  

     kesê 3. yewkek neri

    -êne

    o mendêne   

     kesê 3. yewkek mayki

    -êne

    a mendêne  

     kesê 1. sıxlet

    -êne

    ma mendêne  

     kesê 2. sıxlet

    -êne

    şıma mendêne  

     kesê 3. sıxlet

    -êne

    ê mendêne  


 Fêlê be fêlbend ya ki biyoğo yanbeki 

    ronıştene





     kesê 1. yewkek

    -êne

    ez nıştêne ro  

     kesê 2. yewkek neri

    -êne

    tı nıştêne ro  

     kesê 2. yewkek mayki

    -êne

    tı nıştêne ro  

     kesê 3. yewkek neri

    -êne

    o nıştêne ro   

     kesê 3. yewkek mayki

    -êne

    a nıştêne ro  

     kesê 1. sıxlet

    -êne

    ma nıştêne ro  

     kesê 2. sıxlet

    -êne

    şıma nıştêne ro  

     kesê 3. sıxlet

    -êne

    ê nıştêne ro  


 Fêlê intransitifê (bêvêrê) ke be –a qediyenê 

    veciyaene





     kesê 1. yewkek

    -êne

    ez veciyaêne  

     kesê 2. yewkek neri

    -êne

    tı veciyaêne  

     kesê 2. yewkek mayki

    -êne

    tı veciyaêne  

     kesê 3. yewkek neri

    -êne

    o veciyaêne   

     kesê 3. yewkek mayki

    -êne

    a veciyaêne  

     kesê 1. sıxlet

    -êne

    ma veciyaêne  

     kesê 2. sıxlet

    -êne

    şıma veciyaêne  

     kesê 3. sıxlet

    -êne

    ê veciyaêne  


 Fêlê intransitifê (bêvêrê) ke be –e qediyenê 

    amaene





     kesê 1. yewkek

    -yne

    ez ameyne  

     kesê 2. yewkek neri

    -yne

    tı ameyne  

     kesê 2. yewkek mayki

    -yne

    tı ameyne  

     kesê 3. yewkek neri

    -yne

    o ameyne   

     kesê 3. yewkek mayki

    -yne

    a ameyne  

     kesê 1. sıxlet

    -yne

    ma ameyne  

     kesê 2. sıxlet

    -yne

    şıma ameyne  

     kesê 3. sıxlet

    -yne

    ê ameyne  


 Fêlê intransitifê (bêvêrê) ke be –i qediyenê 

    şiyene





     kesê 1. yewkek

    -yêne

    ez şiyêne  

     kesê 2. yewkek neri

    -yêne

    tı şiyêne  

     kesê 2. yewkek mayki

    -yêne

    tı şiyêne  

     kesê 3. yewkek neri

    -yêne

    o şiyêne   

     kesê 3. yewkek mayki

    -yêne

    a şiyêne  

     kesê 1. sıxlet

    -yêne

    ma şiyêne  

     kesê 2. sıxlet

    -yêne

    şıma şiyêne  

     kesê 3. sıxlet

    -yêne

    ê şiyêne  


 Fêlê transitifê (vêrınê) ke be teyveng qediyenê 

    werdene



    kerdoği ra antış

    biyoği ra antış  

     kesê 1. yewkek

    -êne

    mı werdêne

    ez werdêne  

     kesê 2. yewkek neri

    -êne

    to werdêne

    tı werdêne  

     kesê 2. yewkek mayki

    -êne

    to werdêne

    tı werdêne  

     kesê 3. yewkek neri

    -êne

    ey werdêne

    o werdêne   

     kesê 3. yewkek mayki

    -êne

    ae werdêne

    a werdêne  

     kesê 1. sıxlet

    -êne

    ma werdêne

    ma werdêne  

     kesê 2. sıxlet

    -êne

    şıma werdêne

    şıma werdêne  

     kesê 3. sıxlet

    -êne

    inan werdêne

    ê werdêne  


 Fêlê transitifê (vêrınê) ke be -a qediyenê 

    daene



    kerdoği ra antış

    biyoği ra antış  

     kesê 1. yewkek

    -êne

    mı daêne

    ez daêne  

     kesê 2. yewkek neri

    -êne

    to daêne

    tı daêne  

     kesê 2. yewkek mayki

    -êne

    to daêne

    tı daêne  

     kesê 3. yewkek neri

    -êne

    ey daêne

    o daêne   

     kesê 3. yewkek mayki

    -êne

    ae daêne

    a daêne  

     kesê 1. sıxlet

    -êne

    ma daêne

    ma daêne  

     kesê 2. sıxlet

    -êne

    şıma daêne

    şıma daêne  

     kesê 3. sıxlet

    -êne

    inan daêne

    ê daêne  


 Hêkata wextê nıkaya a saetêne 

 Fêlê intransitifê (bêvêrê) ke be teyveng qediyenê 

    mendene





     kesê 1. yewkek

    -êne

    ezo mendêne  

     kesê 2. yewkek neri

    -êne

    tıyê mendêne  

     kesê 2. yewkek mayki

    -êne

    tıyay mendêne  

     kesê 3. yewkek neri

    -êne

    oyo mendêne   

     kesê 3. yewkek mayki

    -êne

    awa mendêne  

     kesê 1. sıxlet

    -êne

    maê mendêne  

     kesê 2. sıxlet

    -êne

    şımaê mendêne  

     kesê 3. sıxlet

    -êne

    êyê mendêne  


 Fêlanê transitifan (vêrınan) de 

    werdene



    kerdoği ra antış  

     kesê 1. yewkek

    -êne

    mıno werdêne  

     kesê 2. yewkek neri

    -êne

    toyê werdêne  

     kesê 2. yewkek mayki

    -êne

    toyay werdêne  

     kesê 3. yewkek neri

    -êne

    oyo werdêne  

     kesê 3. yewkek mayki

    -êne

    awa werdêne  

     kesê 1. sıxlet

    -êne

    maê werdêne  

     kesê 2. sıxlet

    -êne

    şımaê werdêne  

     kesê 3. sıxlet

    -êne

    inanê werdêne  


 Wexto bıamae (future) 

 Fêlê ke be teyveng qediyenê 

    werdene

    Qalıbê waştene



    alternatif  

     kesê 1. yewkek

    -i

    ezo bıweri

    ez do bıweri  

     kesê 2. yewkek neri

    -ê

    tıyê bıwerê

    tı do bıwerê  

     kesê 2. yewkek mayki

    -ê

    tıyay bıwerê

    tı do bıwerê  

     kesê 3. yewkek neri

    -o

    oyo bıwero

    o do bıwero  

     kesê 3. yewkek mayki

    -o

    awa bıwero

    a do bıwero  

     kesê 1. sıxlet

    -ime

    maê bıwerime

    ma do bıwerime  

     kesê 2. sıxlet

    -ê

    şımaê bıwerê

    şıma do bıwerê  

     kesê 3. sıxlet

    -ê

    êyê bıwerê

    ê do bıwerê  


 Fêlo istisna amaene 

    amaene

    Qalıbê waştene



    alternatif  

     kesê 1. yewkek

    -ri

    ezo bêri

    ez do bêri  

     kesê 2. yewkek neri

    -rê

    tıyê bêrê

    tı do bêrê  

     kesê 2. yewkek mayki

    -rê

    tıyay bêrê

    tı do bêrê  

     kesê 3. yewkek neri

    -ro

    oyo bêro

    o do bêro  

     kesê 3. yewkek mayki

    -ro

    awa bêro

    a do bêro  

     kesê 1. sıxlet

    -rime

    maê bêrime

    ma do bêrime  

     kesê 2. sıxlet

    -rê

    şımaê bêrê

    şıma do bêrê  

     kesê 3. sıxlet

    -rê

    êyê bêrê

    ê do bêrê  


 Hêkata wextê bıamaey (future perfect) 
Antışê xo zey
Hêkata wextê nıkayo, tenya verbend bı- ya
ki fêlbend şaniyeno beşna fêli ver


    mendene





     kesê 1. yewkek

    -êne

    ez (gani) bımendêne  

     kesê 2. yewkek neri

    -êne

    tı (gani) bımendêne  

     kesê 2. yewkek mayki

    -êne

    tı (gani) bımendêne  

     kesê 3. yewkek neri

    -êne

    o (gani) bımendêne   

     kesê 3. yewkek mayki

    -êne

    a (gani) bımendêne  

     kesê 1. sıxlet

    -êne

    ma (gani) bımendêne  

     kesê 2. sıxlet

    -êne

    şıma (gani) bımendêne  

     kesê 3. sıxlet

    -êne

    ê (gani) bımendêne  


 Fêlê be fêlbend ya ki be biyoğo yanbeki 

    ronıştene





     kesê 1. yewkek

    -êne

    ez (gani) ronıştêne  

     kesê 2. yewkek neri

    -êne

    tı (gani) ronıştêne  

     kesê 2. yewkek mayki

    -êne

    tı (gani) ronıştêne  

     kesê 3. yewkek neri

    -êne

    o (gani) ronıştêne   

     kesê 3. yewkek mayki

    -êne

    a (gani) ronıştêne  

     kesê 1. sıxlet

    -êne

    ma (gani) ronıştêne  

     kesê 2. sıxlet

    -êne

    şıma (gani) ronıştêne  


Kategoriye:Gramer

 Fêlsıfeti (partisipi) 

 Bendê peydakerdene (verbendi, peybendi) 
 Çekuyê Zazakiyê Hemıne 

<font color=#272BB8>Zazaki</span> <font color=#272BB8>Tırki</span> <font color=#272BB8>İngılızki</span>varan n   yağmur, yağar rainvewre m   kar  snowW<font color=#272BB8>Zazaki</span> <font color=#272BB8>Tırki</span> <font color=#272BB8>İngılızki</span>wae m   bacı, kız kardeş, abla  sisterwareza n  yeğen (bacının oğlu) nephew (sisters son)Z'''

<font color=#272BB8>Zazaki</span> <font color=#272BB8>Tırki</span> <font color=#272BB8>İngılızki</span>zımıstan n   kış (mevsim)  winter

Kategoriye:Zıwan
Kategoriye:Zazaki