Dewletê Amerikaê Yewbiyaey

Dewletê Amerikayê Yewbiyayey (DAY; be İngılızki: United States of America ya zi USA), yew dewleta. Cayê xo mıntıqa ra zımey qıta Amerika dero. Zımey Amerika de Kanada, verocê cı de Meksika, rocawanê cı de Okyanuso Gırd, rocvetışê cı de Oyanuso Atlantiki estê. Paytextê Amerika Washingtono. Dewletê Amerikayê Yewbiyayey eyaletan ra yenê pêra (mıteşekkılê) u 50 eyaletê xo estê. Amerika ezaya NATO, Mıletê Yewbiyayey, NAFTA u G8ia.

 Tarix 
İşğalê şaranê Ewropayıcan ra ver, aşirê Postesuran Amerika de ronıştey biy. Wextê Seserra 15ıne de mılletê Ewropayıcan amey Amerika u erdê Postesuran işğal kerd. Şarê Ewropayıcan zaf (11 milyon) Postesuri kışti. O wext ra dıme, Amerika koloniya Britanya biye. Feqet serra 1776ıne de Amerika xo xoser ilan kerd. Seserra 18ıne de Amerika 13 eyaletan ra ibaret biye. Serra 1803ıne de Dewletanê Amerika 15 milyon dolar perey day Fransa u mıntıqa Louisiana (Louisiana Purchase) gırewte. Serranê 1845 u 1848i de Amerika eyeletê Teksas, Kaliforniya, Arizona, New Mexico, Kolorado u Nevada işğal kerdi u Meksika ra gırewti. Amerika Cengê Dınyayê Yewın u Dıyın de ğalıb veciya u biye yew serquwete.

 Sûki 
Mıntıqê Gırdi:
 1. New York City. Nıfus: 18,6 milyon 
 2. Los Angeles. Nıfus: 13 milyon 
 3. Chicago. Nıfus: 9,5 milyon 
 4. Dallas. Nıfus: 6 milyon 
 5. Filadelfiya. Nıfus: 5,8 milyon 
 6. Houston. Nıfus: 5,5 milyon 
 7. Phoenix. Nıfus: 4 milyon

Sûka New York City u Los Angelesi zaf raver şiyê. New York City de bina u banê xeylê berzi estê. New York City bacarê dewizio, paytextê borsao, merkezê iqtısadê Amerika u dınyao. Los Angeles merkezê film u xeceliyayışio. Hollywood Los Angeles ra zaf nezdiyo. 

 Nıfus 
Nıfusê Amerika 298 milyono. Zaf mıxtelıf mılleti tede cıwiyenê. Şarê Ewropa, Afrika, Asya tede zafo. Miyanê sıpê u zenciyan riyê politika cêrakerdışia verêne ra serdıno. Derd u qehrê weşiye zenciyan rê gıranêro. Sindorê Meksika ra zaf merdumi vêrenê Amerika, ema şarê Meksika Amerika de qaçax gureyeno/xebetiyeno. Amerika de xeylê dini yenê diyaene. Amerika Xrıstiyan u itiqatê Protestanan zafê, feqet hem Musewiy/Yehudiy u hem zi Mısılmani zafê. Zıwano resmi çıniyo, ema şarê Amerika İngılızki qısey keno. Tayê İspanyolki zi qısey kenê.

 Ekonomiye 
Hetê ekonomiye ra Amerika zaf qewetına. Dınya de rêza yewıne dera. Teknolociye u komputerê Amerika zaf be kaliteyê. Amerika xeylê wasıtan (otomobilan) vecena. Ford, GM, Toyota, Honda Amerika de vıraziyenê. İdxalatê (eksportê) Amerika zafo. Amerika idxalat u ixracat ra dınya de yewına.

 İklım 
Erdê Amerika zaf hera u gırdo, aye ra iklimê Amerika zaf vuriyeno. Zımeyê Amerika zaf serdıno, ema verocê xo zaf germıno. Qutbê cemedi u çoli tede estê.

 Eyaletê Amerika 
 Alabama
 Alaska
 Arizona
 Arkansas
 Kaliforniya
 Kolorado
 Connecticut
 Delaware
 Florida
 Georgia Hawaii
 İdaho
 İllinois
 İndiana
 İowa
 Kansas
 Kentucky
 Louisiana
 Maine
 Maryland Massachusetts
 Michigan
 Minnesota
 Mississippi
 Missouri
 Montana
 Nebraska
 Nevada
 New Hampshire
 New Jersey New Mexico
 New York
 North Carolina
 North Dakota
 Ohio
 Oklahoma
 Oregon
 Pennsylvania
 Rhode Island
 South Carolina Dakotay Veroci
 Tennessee
 Teksas
 Utah
 Vermont
 Virginia
 Washington
 West Virginia
 Wisconsin
 Wyoming

 Referansi 
 www.ncdc.noaa.gov/oa/climate/research/cag3/na.html

 Çımeyi 
 Atlasê Amerika Archived 2006-07-20 at the Wayback Machine (be İngılızki)
 CIA ra kıtabê melumatê dınya Archived 2006-07-05 at the Wayback Machine (be İngılızki)
 Seraiya Sıpiye (be İngılızki)

Kategoriye:Dewletê Amerikayê Yewbiyayey
Kategoriye:Amerika
Kategoriye:Dewletê Amerika
Kategoriye:Teror
Kategoriye:Terorizm