Ehmedê Xanî

Ehmedê Xanî (b. 1650 yan zî 1651, Colemerge - m. 1707, Bazîd)AḤMAD-E ḴĀNI Iranica (bi îngilîzkî) filozof, astronom û şaîro Kirdas o.

 Cuya ey 
Serra hezar û şeş seyî û pancas û yew (1651) de maya xo ra bîyo, ameyo dinya. Ehmedê Xanî eşîra Xanîyan ra yo. Eşîra ey mintiqay Hekarî ra koç kerdo şîya Bazîde de bica bîya.

Ehmedê Xanî çeharês serreyê xo ra dest pê nûştişê ziwanê kurdkî (kirdaskî) kerdo û zaf şaristananê Kurdistanî de wendo. Dima ra şîyo şaristanê Bazîdî û ûca yew medrese kerdo a. No medrese de zî Xanî bîyo musnekarê (malimê) qicanê (domananê) kurdan.

Ehmedê Xanî, zaf qedir û qîmet dayo ziwanê kurdkî. Seba ke wendiş û nûştişê bi kurdkî bizanê domanan ser de zehf vinderto. Xanî teberê kurdkî de erebkî, fariskî û tirkî zî zanayêne. Bi eseranê xo yewin nasyonalistanê kurdan ra yeno zanayîş. Wextê ey de ziwanê fariskî zey ziwanê edebîyatî ameyêne qebûl kerdiş. Û zafê nuştoxanê kurdan herinda kurdkî de fariskî nuştêne. Labelê Xanî bi kurdkî nuşto û eseranê xo de vato ke eke ma qîmetê ziwanê xo nêzanê şar do qîmetê ci nêzano. 

Ehmedê Xanî sere hezar û hewtsey û hewt de Bazîd de koçê xo yo peynî kerdo. Gorê Xanî di Bazîd de nezdiyê Qesre Îsheq paşayî de yo.

 Şiîranê ey ra nimûneyî 

 Kitabê ey 
Hînke berhemê Ehmedê Xanî nê yê: 
 Mem û Zîn; (Eşqa Mem û Zîn)
 Nûbara Biçûkan; (Ferheng)
 Eqîdeya Îmanê; (İslami)
 Eqîdeya Îslamê; (İslami)
 Fî Beyanî Erkanî Îslam; (İslami)
 Erdê Xweda; (Astronomi, Coğrafya)
 Dîwan; (Helbest, şiir)
 Şêrên Fîlozofî; (Felsefe)

 Çimeyî 

Kategoriye:Meqaleyê ke be alfabeyê Bedirxanî nusîyayê
Kategoriye:Şairê Kurdi
Kategoriye:Merdumê ke 1707 de merdê
Kategoriye:Kurdi
Kategoriye:Nuştekarê Kurdi
Kategoriye:Filozofê Kurdi
Kategoriye:Nasyonalistê Kurdi