Tiyatro

Tiyatro, nuşteo ke heqa yew xısusiyeti de nusiyao u sehna de terefê kaykeran ra kay beno, cı rê vaciyeno. Temay tiyatroy cıwiyayışo. Tiyatro yew senata de şowia u rıstımê cı qıseykerdış u xomocnayışo. Eserê tiyatroy de hedisey terefê nuştekari ra qısey nêbenê, kaykero ke tiyatro de kay keno, hedisey terefê ey ra qısey benê. Zıwanê eserê tiyatroy zıwanê do asano u zıwanê şario. Rıstımê tiyatroy heta Yunanıstanê Antiki şıno. Tiyatro tewr verên seba Homayê Yunananê Şerebi Dionyos organize biyo. Tragedya u komedya tiyatroyê kıhani ra tayê ornagan vırazenê u nuştışê inan şıiro. Dram zi tiyatroyanê newey rao u nuştışê cı nezım u neşıro.


 Tragedya 
 Kayê tiyatroyo ke heqa qeder, elem, terse, dram dero.
 Tragedya de etik u şeref verplan dero.
 Tema cı mitolociya u tarix ra gêno.
 Tema cı corkesan (keso soyli) u kesê metafizikselan rao.
 Zıwano cı de zıwanê binan ra tay vacêy (çekuy) estê.
 Sistemê cıyê nuştışi menzumo.
 Ponc perdeyan ra vıraziyeno.
 Hediseyê pis, zey kıştene u merdış çıniyo.
 Qısımê diyalogi u koro ra yeno meydan.
 Koro de fıkirê merdıman esto.
 Tragedya de qanuno hiri-yewiya esto ; 
 Yewiya Zemani : Dergiya hedise vist u çehar seatiyo.
 Yewiya Mekani : Hedise cayê destpekerdışi ra qadbiyayışi rê tena yew ca dero.
 Yewiya Hedise : Nuşte de tena heqa yew hedise dero.
 Yunankiyo Kıhan de Aishkhylos, Sophokles u Euripided, dewrê klasiki de (seserra XVII de) Racine u Corneill tragedya de zaf raver şıyê.

 Komedya 
 Turê Tiyatroyo ke heqa terefê merdımano komik, rınd dero. 
 Tema cı cıwiyayışo aktuel ra yeno.
 Tema cı helq u kesê normali rao.
 Zıwano cı zaf aseno u seba zıwanê binan ra vacêygırewtış (çekuygırotene) karkerdış çıniyo.
 Qısımê diyalogi u koroy Komedya de zi estê.
 Qanuno hiri-yewiya esto.
 Heme hediseyan sehne de yeno kaykerdene
 Komedya Klasiki menzumo.
 Ponc perdey ra yeno meydan.
 Yunanıstano Antik de vıraziyao.
 Yunanıstano Antik de Aristophanes, Literaturê Latini de Plautos u seserra XVII de Moliere komedya de zaf raver şıyê.
 Komedya beno hiri letey ;
 Komedya Karakteri : No komedya heqa terefê karakterio komik rao. Moliere no tur ra Komedyay nuşto
 Komedya Etiki : No komedya heqa terefê mueşeretio lengayışi (eqsaqi) u komiki dero. Yunanıstano Antiki de Aristophanes; Literaturê Klasiki de Moliere u Literaturê Tırki de Şınasi  komedyay etiki nuşto.
 Komedya Entrika : No komedya heqa entrika dero. Moliere heqa no komedya de zaf nuştey nuşto.

 Tiyatroyo Modern 
 Dram 
Tiyatroyo ke hem heqa qeder u hem zi heqa komedi dero. 
 Tema cı cıwiyayışo aktuel  u tarix rao.
 Tema cı heme kesan rao.
 Tema cı hedisey pis (akerd, mıstehcen) dero.
 Zıwano cı aseno.
 Sistemê cıyê nuştışi hem menzumo hem zi mensıro.
 Qanuno Hiri Yewiya çıniyo.
 Amorê perdeyan xosero.
 Tiyatroyo de romantizmiyo.
 Shakespeare, Victor Hugo, Goethe, Schiller temsılkarê Tiyatroyo Dramo.

 Komedya (modern) 
 Nizamê tiyatroyo klasiki ra ferqliyo.
 Tema cı lexê akerdıno u qufıro.
 Komediyo ke ebe hedisey rınd ra sıfte beno u bahdo tema cı şıno hedisey pis, Komediyo Santimental vaciyeno. 
 Komediyo ke heqa entrika dero, vodvil vaciyeno.

 Tiyatroyê muziki 
 Tiyatroyo ke tede dens u muzik esto ema vatey (kılam) çıniyo, bale vaciyeno.
 Tiyatoroyo ke tena muzik ra yeno meydan, opera vaciyeno.
 Tiyatroyo ke tede hem muzik u hem zi vacê esto, operet vaciyeno.
 Yewbiyayışê bale, opera u operet rê muzikal vaciyeno.
 Tiyatroyo ke tede kaykeri ebe seyrkeran kay keno, Tiyatroyo Epik vaciyeno.

 Terimê tiyatroy 

 Pandomim 
Fikır u hissi ebe raya muziki u densi ra qıseykerdışo. Ebe menay kılmi Pandomim ebe hereketê dest, pol, ri, lıng u vucudi ra seba temay tiyatroy qıseykerdış kar keno.

 Tuluat 
Turê tiyatro ra yewo. Senatkari gorey temay eseri ra kay keno, ema ebe zerri ra zi qısey keno. Mecburiyetê inan çıniyo  seba gorey nuşte ra kaykerdış. 

 Tirat 
Vatey (qısey) ke sehne de kaykeri yewbini rê vano.

 Bale 
Kayo ke tede muzık u dens esto u tema cı lirik u dramo. Gorey turê bini ra no tur de estetik zafêro.

 Revu 
Tiyatroyo ke tede tenkidkerdış esto. Tena yew tema cı çıniyo. Zerrêkê cı de tabloy, monologi, skeçi, densi u vatey nukteyıni ebe raya showi ra qısey beno.

 Skeç 
Kayo de muzikalio ke ponc - şeş deqiqey  de kay beno u kayo de kılmo.

 Perde u Jest - Mimik 
Namê her letey kayê tiyatroyo. Jest namê hereketê kaykerio dest-poliyo. Mimik namê hereketê riyê kaykero.

 Suflor 
Eke kayker hereketê cı fira(vira) kerdo , ebe raya hereketan ra kayker qıseykerdışo. 

 Replik u Feeri 
Replik, kayo tiyatro de her vatey (qısey) kaykerano. Feeri eserê metanaturelio tiyatroyo.

 Suare 
Salonê tiyatroy, sinema u konser de showo de şewıno.

 Matine 
Salonê tiyatroy, sinema u konseri de showo de rocıno.

Kategoriye:Edebiyat
Kategoriye:Senate
Kategoriye:Huner