İngılızki

İngılızki (English; wendış: İngliş"English, a. and n." The Oxford English Dictionary. 2nd ed. 1989. OED Online. Oxford University Press. 6 September 2007 http://dictionary.oed.com/cgi/entry/50075365), yew zıwanê Hind û Ewropao. Dınya sero 1.8 milyar merdımi İngılızki qısey kenê. İngılızki, dewletanê zey Britanya Gırde, Dewletê Amerikaê Yewbiyaey, Kanada û Awıstralya de zıwano resmio. Dewletê ke wextê verêni de hetê İngılızan ra kolonize biyê, zey Hindıstan, Pakıstan û dewletê binan de İngılızki zıwano dıyıno. Yew zi zaf organizasyoni zi İngılızki kenê zıwanê xo, gırwenenê.

İngılızki henzar û çehar sey serre ra ver veciyo miyan. Formê kıhani ê İngılızki diyalektê Almankiyê Rocawani biyê ke Anglo-Saksonan ardo Britanya Gırde seserra pancıne de yew gruba û pê nameyê İngılızkiyê Kıhani şınasiyeno. İngılızkiyo Miyanên seserra yewendesıne de veciyo miyan pê işğalanê Normanan. No periyod de xeylê çekuyan û vatışan kewtê zerrey bunya İngılızki, Franızki û İngılızki kewtê têmiyan. İngılızkiyo Moderno Verên zi seserra pancêsıne (15.) de veciyo miyan pê matbea Londra.https://www.bbc.co.uk/news/magazine-12017753  BBC. 20 December 2010. resniyao 9 August 2015

İngılızkiyo Modern yew zıwano internasyonalo ke pêro dınya sero qısey beno, merdımê ke zıwanê ma û piyê xo İngılızki niyê zi qısey kenê.Global English: gift or curse? , URL erişim tarihi: 4 Nisan 2005.The Future of English? , David Graddol, The British Council, URL tarixê resayışi: 15 Nisan 2007. Yew zi İngılızki yew zıwano ke peşti dano lızganê komunikasyon, şınasi, ticaret, sistemê heway, radyo, diplomasi, xaxi.The triumph of English, The Economist, 20 Aralık 2001, URL tarixê resayışi: 26 Mart 2007. Senên ke zıwan adeyanê Britanya ra biyo vıla sınya sero, İmperatoriya Britanya kerdo, zıwanê xo kerdo hira, caê ke vıstê a xo dest uca de İngılzıki kerdo mecbur. Dewletê Amerikaê Yewbiyaey ke Cengê Dınyao Dıyın ra tepeya biyo numre yew, tesirê cı zi biyo hirabiyayış û vılabiyayışê zıwanê İngılızki sero.

Cokao ke hetê 1,8 milyar merdımi ra qısey beno, İngılızki ewro zıwanê dınyao, merdımê ciya İngılızki musenê û qısey kenê. Ewro xeylê gure de gani merdım İngılızki bımuso. Dınya sero pancas û çehar (54) dewletan de zıwano resmio, dewletê ke zıwanê resmi tede niyo de zi zıwano dıyıno ke musniyeno. Mıletanê Yewbiyaeyan de zi zıwano resmio. Vaciyeno û ida beno ke İngılızki zaf zıwananê binan kışeno, merdım zıwanê xo verdano, terk keno û İngılızki museno. Heto bin ra ida bine esta ke gorê cı İngılızki şeno zıwananê newan vırazo.

Tarix
İngılızki be xo bestiyeno a gruba zıwananê Cemenkiyan. Pê goçê şaran mıletanê Cermeni caê xo vırnao, şiyê adey Britanya ser. Cermenan inca de Kelti diyê, ê Britanya ra vetê û zıwanê xo ardo inca. Hama İngılızki nameyê xo no mıleto Cermeno newe Saksonan ra nêgırewto, mıleto bin Anglusan ra gırewto. Nê şari 'Anglik' vato zıwanê xo rê. Gorê taê filologan, cokao ke Cermeni İngılızki qısey kenê û inan o ardo Britanya, çımey zıwanê İngılızki Almankio.

Demê İmperatoriya Roma de rahibi erşawiyaê adeyanê Britanya ser. İnan İncil ardo tiya, no İncil pê zıwanê Latinki biyo û wıni tesirê Latinki başle kerdo. Dıme ra şarê Normani ke dıme ra Fransız biyê erdê İngıltere vısto xo dest. No dem de 'Normanki' û İngılızki zaf kewtê têmiyan. İdarekaran û merdımanê serayi Normanki ra qısey kerdo, şari û dewıcan zi İngılızkiyo Kıhan ra qısey kerdo. Qıral Williami pê Lecê Hastingsi adê Britanya vıstê a xo dest serra 1066 de, zaf serri xo dest de tepıştê, Normanki zi vıla biyo adeyan ser. Key Normanan herrê İngılıtere vıstê a xo dest, no hediseo peyên biyo ke yew mıleti İngılıtere kerdo xo dest. İnan ra tepeya reyna nêbiyo.

Ewro Dewletê Amerikaê Yewbiyaey, Britanya Gırde, Australya, Kanada, letanê verocê Asya, Mısır û taê cayanê Afrika de ya zıwano resmio û ma û piyê merdımano ya zi zıwano dıyıno ke qısey beno. Kışta bin ra İngılızki Mandarinki (Çinki) û İspanyolki ra zıwano hirêyıno ke qısey beno, zıwano resmiyo.

 Vılabiyayışo coğrafi 
Merdımê ke zıwanê ma û piyê xo İngılızkiyo vêşêr Amerika, Australya û Britanya Gırde de weşiya xo ramenê. Yew zi Okyanusya de zi xeylê (bol) qısey beno.

İngılızki zey zıwano resmi, zıwano hirêyıno ke zaf qısey beno hama teberê resmiyeti de zıwano yewıno ke qısey beno dınya sero. Dınya sero zıwanê komunikasyonio, coka ke yew milyar ra vêşêr merdımi sewiyaya basite ra İngılızki zanenê.

  Ca Amarê merdımê ke zıwanê ma û piyê xo İngılızkiyo1Dewletê Amerikaê Yewbiyaey214.809.000U.S. Census Bureau, Statistical Abstract of the United States: 2003, Section 1 Population, U.S. Census Bureau, Tablo 47.2Britanya Gırde58.200.000 The Cambridge Encyclopedia of the English Language, Second Edition, Crystal, David; Cambridge, UK: Cambridge University Press, 1995.3Kanada17.694.830Mother Tongue, 2001 Counts for Both Sexes, for Canada, Provinces and Territories - 20% Sample Data , 2001 Sayımı, Statistics Canada.4Australya15.581.334  Main Language Spoken at Home.5İrlanda4.200.000+6Afrikay Veroci3.673.203Census in Brief , 15. sayfa (Tablo 2.5), 2001 Sayımı, Statistics South Africa.7Zelanda Newiye3.500.000+Languages spoken , 2006 Sayımı, Statistics New Zealand.8Singapur665.087Native speakers aged 5 or more , 2000 Sayımı

 Çımey 

Kategoriye:Zıwani
Kategoriye:Zıwanê Cermenki
Kategoriye:Zıwanê İngıltere
Kategoriye:İngılızki
Kategoriye:Zıwanê Hind-Ewropa
Kategoriye:Zıwanê Britanya Gırde