Yaane puoruu

Yaane puoruu e la yelyelbu kaŋa noba naŋ maŋ de a soore ba taaba lɛ ba eŋgane bee ane ba zemmo naŋ waa vuo kaŋa poɔ. Dagaaba yaane maŋ wullo la sagedeebo yoŋi tɛgɛ. O meɛroŋ wulee taaba emmaaroŋ sooroo.

 Dagaaba yaane puoruu 
Yaane puoruu e la tuo bee noɔ moore ko taa naŋ maŋ be noba bayi bee gaŋ lɛ naŋ pɔge taa kpakyagaŋ. Kyɛntuoritaa poɔ bibile la maŋ daŋ puori nenkpoŋ. A yi a ŋaa puoriŋ, neɛ naŋ tɔlɔ bee waana na poɔ o taabaŋ la maŋ de wẽɛ puori yaane. Dagaaba laŋkpeɛbo poɔ, nentɛɛtɛɛ, wage tɛɛtɛɛ bee yeltɛɛtɛɛ taa la yaane puori tɛɛtɛɛ. 

Yaane puoruu kyaare ne wagere

 Beguo saŋa: 
Ka fooŋ na puori neɛ Beguo saŋ, fo na puori ka fo ansoma ka a sobaŋ wa e neŋyeni. Kyɛ ka banaŋ wa zuo neŋyeni, fo na puori ka yɛ ansoma.

Sagebo: Gaao be soŋ?

 Ŋmenaa saŋa: 
neŋyeni puoruu la, fo ŋmenaa kyɛ ka neŋyaga e , yɛ ŋmenaa.

Sagebo: Ŋmenaa taɛ?

Zimaane saŋa: Te maŋ puori la neŋyeni Zimaane saŋa ka, fo Zimaane kyɛ puori neŋyaga ka, yɛ Zimaane.

Sagebo: zie maaɛ?

 Nemboorɔ Mine yaane puoruu 
Pɔgedɔgerɔ: pɔge naŋ dɔge paaloŋ yaane puoruu mine la ama;

Ne fo popeɛloŋ uubu Ne fo saatolɔ diibu Ne fo zunoɔ

Ne fo oonoo

 Baala yaane puoruu: 
Ne fo gɔmberoo, Ne fo nimiri, Ne fo dasɛrɛɛ sɔrebo.

Kuori soba yaane puoruu( kuori daare): Ne fo tuo, Ne fo viiruu, Ne fo wolonwoloŋ.

Kuori soba yaane puoruu (kuori naŋ yi): Ne fo zaameŋ/ daare yoŋ, ne fo daare viiruu, ne fo daare tuo. Sagebo: ne fo meŋ teɛrɛ, ne fo meŋ zoobu, ne fo meŋ beɛroo.

 Bikũũ ma: 
Dagaaba maŋ puori la pɔge naŋ dɔge ka a ba kɔɔre kyɛ ka a bie kpi ka; Ne fo nuzagela, ne fo zutuo

Neɛ naŋ yi kuori: Ne /ka a bavobɔ,

Note( Banna ne) ka fooŋ wa puoro neŋyeni fo na yeli ka; "ne fo" kyɛ ka banaŋ wa zuo neŋyeni fo yeli ka; "ne yɛ" kyɛ pãã puori a yaane o naŋ zaa fo naŋ borɔ ka fo puori.
Sommo Yizie
Gbuli:Dagaare
Gbuli:Gampɛlɛ zaa
Gbuli: Ghana
Gbuli: Africa