Seal cuting

Seal buobɔ bee seal ŋmaabo bee zhuanke Chinese poɔ(篆刻), e la ba  sããkonnoŋ deɛne yelkaama kaŋa China poɔ  a wa tasoga a yaare a East Asia. Ba boɔlɔ o la veɛloŋ ŋmaabo a seal poɔ ( a nimitɔɔre naŋ maŋ ŋmaa maroo, a gaŋ a lambori saazu) meŋ ba naŋ boɔlɔ " sealengraving ).https://en.wikipedia.org/wiki/Seal_carving#cite_note-1

 Dakoroŋ 

Shang dynasty poɔ seal da piile a gɔbenneti ofiri poɔ, be la ka ba areko kpeɛŋ. Shang ne Zhou wagere na a boma ba maŋ maŋ de maale me steal da maŋ waa la dɔne kɔbɔ yoŋ ane boŋŋmaaraa(bronze ) ne nɔɔre. Ba da wuli wuobu gɔɔloŋ ne dɔg meɛrebe naŋ maaleŋ baŋ meɛbo a toma ŋa ka maala seal. Bonso a seal a wagere ŋa a gɔbenneti ane noba naŋ e nentigerɛ yoŋ la da suuraa, a seal waaloŋ da vielɛ la. A Shang dynasty  bɔgebo kɔbɔ (甲骨文)da ka ba da maŋ de maale me. Zhou wagere na kɔbɔ gyamaa ka ba da maŋ de ( bonso  China deɛdeɛmɛ naŋ ba yitaa), kyɛ waa dazhuan ( 大篆) bee jinwen(  金文) yoŋ maaloo.

A Qin dynasty poɔ seal gyamaa ba naŋ boɔlɔ xiaozhuan( 小篆) da e la boŋbaŋnaa a yi a Li Si nenkpoŋ naŋ maane a Qinshihuang naa. A China sɛgebo a deɛdeɛmɛ da ba taa yitaaloŋ a piiluu.  A Chinese baabo, seal a wagere ŋa meŋ ba da meŋ de la maale ne meɛbo boma,aseŋ; ka ba naŋ wa baare deɛ saaloo bee birikyire a seal maŋ  taa a ŋmaabimmo a teŋɛsoga. O na ba baŋ e la boŋkure a wagere na. A seal ŋa taama maŋ wulu la lɛ ba naŋ maala,a yuori, wagere bee ziere maŋ daŋ taa la a kaŋa zaa waaloŋ, naŋ wulu a kaŋa zaa maala waaloŋ.

A Song dynasty boŋbaŋna naŋ baŋ a baabo vilaa ne a seal maaloo da waa bone ba naŋ baŋ ne o. A yi a wagere na,kusibaaloŋ ka ba da maŋ de maale ne seal ŋmaara. Kusibe naŋ yi Qingtian, pampana a waa Zhejiang teŋɛ deme  boɔlɔ a la Qingtian kusibe(青田印石) kyɛ ka a naŋ ba naŋ boɔlɔ Shoushan kusibe (壽山印石) naŋ yi Fujian teŋɛ ka ba da maŋ nɔŋ. A gɔɔre mine nyaabo da waa la tuo, a veŋ ka seal gɔnne maaloo wa ŋmeɛŋaa. A wagere ŋa meŋ, ba da maŋ de la seale a maale yelbie naŋ maŋ waa ŋa kusiree. 

A Yuan dynasty seal ŋmaabo da waa la bone naŋ baa. A Ming ne Qing naaloŋ  be la ka   bammo ayi a seal ŋmaabo gɔɔloŋ. A Qing naaloŋ poɔ la ka kusibe naŋ yi Mongolia ba naŋ boɔlɔ Balin kusibe (巴林印石) da piili de tɔna ne toma. A Pampana wagere,  Chinese toma suobo n bee sɛgebo gbɛɛ yaga a maŋ taa seal boŋyeni bee boŋgyamaa .https://en.wikipedia.org/wiki/Seal_carving#cite_note-2

 Sakuuri tɔna 
Zhe sakuuri (浙派): naŋ be Zhejiang teŋɛ, ba na maŋ ŋmaaboɔle ka Zhe sakuuri, bee a Xiling sakuuri ,a yi gɔɔre baŋna na kaŋa a teŋɛ Xiling Seal gɔɔloŋ teŋɛ. Ming ne Qing naaloŋ naŋ pure. Hui sakuuri/ Wan sakuuri (徽派/皖派): naŋ be Anhui teŋɛ. Minq ne Qing naaloŋ  pure la.

Hai sakuuri  (海派) naŋ be Shanghai  ba naŋ de a yuori ko a teŋɛ. Da yaare la  Qing naaloŋ a China teŋɛ.

 Gɔɔre ba naŋ baŋ 
Qi Baishi

Sha Menghai (Hai sakuuri )

Xu Wei (Zhe sakuuri )

Wu Changshuo (Hai Sakuuri ne Zhe Sakuuri)

Wu Qiuyan

 Kaa Kyɛ Meŋ 
Seal (Chinese) yɛlɛ yaga be la a yelzu poɔŋ.

Knob carving page la a zu poɔŋ

Side carving page la a lambogriŋ

 Sommo Yizie 
Category:Dagaare
Gbuli:Wiki World Heritage Intangible Contest 2023
Category:Seal cuting
Category:China