Kultaa

Kultaa https://www.boundless.org/relationships/what-is-marriage-really-like/e la dɔɔ ne pɔge naŋ laŋ noɔre yeni ne nɔmmo a na laŋ zeŋ, ka ba yideme meŋ sage tu a kultaa yeltuuri zaa ka a ta nɛnɛ ka ba na laŋkpeɛrɛ a dɔgerɔ biiri. Kultaa maŋ kyaare la yie ayi naŋ sage ka ba kɔɔle lantaa e bon-yoni, o ba maŋ e dɔɔ ne pɔge yoŋ yɛlɛ ba yideme meŋ maŋ poɔ la. https://www.urmc.rochester.edu/encyclopedia/content.aspx?contenttypeid=1&contentid=4580Dɔɔ la maŋ de pɔge, pɔge ba derɛ dɔɔ a dagaweɛŋ. A yeluŋ ŋa wuluu la ka a pɔge la maŋ bare o saayiri kyɛ gaa a dɔɔ zie. A dɔɔ la maŋ te tu a pɔge yele. Dagaweɛŋ, dɔɔ ba derɛ o tɔ dɔɔ, pɔge meŋ ba kulo o tɔ pɔge. A lɛ waa la kyiiruŋ kpoŋ ane yelbalɔre.https://www.britannica.com/topic/marriagehttps://www.marriage.com/advice/relationship/what-is-marriage/

 Kultaa Tɛɛtɛɛ 

 Pɔge-bɔ-deraa: Ona la a pɔge naŋ zeŋ o saayiriŋ bee a be zie kaŋa ka dɔɔ nyɛ o, ka o ne  o yɛlɛ kpɛ ka ba kuli kultaa.
 Dendegi pɔge (dendeu): Pɔgelee pɔge naŋ maŋ deɛ o saayiriŋ a guoli de ko o serɛ bee sereba la dendegi pɔge.
 Pɔge piiraa: O waa la pɔge fo naŋ gɛrɛ yiri ka ba dɔgɛɛ, ka fo piili tuuro o yele ka o wa e kpoŋ ka fo de.
 Teeŋ pɔge: Ona la pɔge teeŋ-erɛ naŋ saŋ o baaloŋ ka a pɔge saamine leɛ de o ko tee-erɛ.
Kopɔge/pɔgekoɔre: Pɔge serɛ naŋ kpi kyɛ kyɛre o ka a yiri neɛkaŋa leɛ de a kopɔge.
Pɔge nyɔgraa: o waa la pɔge  ba naŋ ŋmaa nyɔge ka a ba e awa o ne a noba yelbaŋ la.
Toma pɔge: ona la pɔge ba naŋ de ko dɔɔ, a dɔɔ toma zuiŋ.
Are-pɔge: ona la neɛ naŋ gaa o areyiri te de bee o aremine naŋ ko o.
Zɔmen-pɔge: pɔge ne zɔmeŋa naŋ de ko o ba zɔmennoŋ na zuiŋ.

 Kultaa Yeltuuri 
Kultaa yeltuuri waa la ata. Ana la; puoruu,  kyegri ane saandaanzɔhttps://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/marriage

 Puoruu 
puoruu la dɛndɛŋ gaabo na a dɔɔ yideme naŋ maŋ gaa a pɔge yideme zie ne bontaarre mine ka ka ba tepeɛre a pɔge saamine nyɛ ka ba de la a pɔge ko dɔɔ bee ka o waa la bisoli. Gbɛɛ yaga, boma ba naŋ maŋ gaa ne la guori ne libiri fee. Ka ba de a bie ko dɔɔ kyɛ ka ba gaa bee ka ba ba ko o dɔɔ, kyɛ ba ba leɛrɛ a puoruu boma terɛ.

 Kyegri 

 Kultaa Wɛltaa 
Kultaa Wɛltaa la dɔɔ ne o pɔge naŋ laŋ noɔre yeni ne nɔmmo a kpeɛrɛ tasoga ka yelkaŋa kpɛ ba sogaŋ bee kpakyaga ka a pɔge yi gaa o saayiri bee zie kaŋa te kpeɛrɛ bee a te kuli Serɛ kyɛ bare a dɔɔ.

 Kultaa Wɛltaa Ananso 

 Kūū maŋ vɛŋe la ka dɔɔ ane pɔge wɛltaa.
 Ka a pɔge bee dɔɔŋ wa e soɔba na baŋ vɛŋ la ka ba wɛltaa
 Sɛnsɛŋ te gaale maŋ vɛŋ la ka dɔɔ ane pɔge wɛltaa.
 Sɛngaŋ yɛlɛ te gaale maŋ wane la kultaa wɛltaa.
 Nannyigiroŋ, zɔɔre, entuo, ba dɔgebo ane dãã nyu tegaale maŋ wane la kultaa wɛltaa.

 Kultaa Wɛltaa Yelwonni 

 Kultaa wɛltaa saana la noba zuri
 Kultaa wɛltaa ŋmaara la doŋ ennɛ a pɔge ne a dɔɔ yideme
 Ka a pɔgeŋ wa zagere serɛ kulbu, a serɛ libie maŋ tuuli la kõɔ gaa.
 Ka banaŋ wa taa biiri, a biiri maŋ leɛ la dɔgɛɛ noba
 Ka banaŋ bare taa, a dɔɔ bee a pɔge yoŋ la maŋ dire dɔgɛɛ kaara biiri
 Wagere kaŋa, a biiri ba maŋ nyɛ guolbu fẽẽ zaa

 Sommo Yizie 
Gbuli: Dagaare
Gbuli: gampɛlɛ zaa
Gbuli: Africa
Gbuli: Ghana