Dagaaba kultaa

Dagaaba yipɔge kultaa gyogo

Kultaa dagaaba laŋkpeɛbo poɔ e la dɔɔ ane pɔgɔ naŋ lantaa kpeɛre a dɔɔ yiri a taa nɔyeni, nɔmmo, sontaaloŋ ane entaaloŋ kyɛ a ba nimizeɛ zaa kyaare biiri dɔgebo. Gbɛɛ yaga, ka a dɔɔŋ naŋ ba kyare a pɔge sɛre, ba boɔlɔ  kultaa. See ka a dɔɔ te maale a pɔge yɛlɛ, a ire a bon-iree na zaa a pɔge yideme bee saamine wuli ka o ire.Ka yipɔge meŋ e sakommoŋ yeltuuri mine boora dagaaba naŋ tuuro te seŋ kultaa, ŋmenpuori,kuori ane amine kaŋa. 

 Yɛlɛ naŋ kɔlagere dagaaba kultaa. 
A Dagaaba yipɔge kultaa ba e bo manne taa a ba laŋkpeɛbo. A wuli ka a seŋ ka dɔɔ ne dɔɔ zaa naŋ waa dagao taa pɔgɔ zaga naŋ ba feene o yiiluŋ. A seŋ ka a yɛlɛ kɔlagere noba bayi kpakyagereŋ. Kultaa yoŋ la e vuo ko a Dagaaba ka ba yɛre. Biiri dɔgebo a ne nɔmmo la a bone a kultaa ŋa poɔ, kyɛ neɛ zaa baŋ ka a o korebo saŋa, o biiri ane o yanne la naŋ iri o toma poɔ ka o pɛnne. Dɔɔ bee pɔgɔ zaa daga weɛŋ baŋ ka o kūū saŋa sɔgeloŋ ane neeloŋ na bebe la. Neɛ zaa na ŋ na kpɛ, o biiri la maŋ teɛre a o yɛlɛ kyɛ de o bini ka o e saabile ŋmene  ka ba puoro a sɔrɔ emmaaroŋ yiri a o zie.

KKultaa dagaaba lisiri poɔ e la feroo kaŋa ka a seŋ ka neɛ ne neɛ zaa naŋ e dagao ka o kpɛ o poɔ. Bapaaba zaa naŋ ta ka o kpɛ o poɔ kyɛ zagere maŋ waa aŋa nenlaane kaŋa ka neɛ zaa kombaŋ ko o emmbo zaa.

A pãã maŋ taa la yelfaare mine te zuo ka fooŋ wa kpi kyɛ naŋ ba taa pɔge bee serɛ. A daana kuori ba maŋ taa nimizeɛ zaa ka a ba e zoma toobo yoŋ a kūū ane o yiri deme. 

Dagaaba kultaa ba e noba bayi yoŋ yɛlɛ, o eɛ yelkaŋa na maŋ tagera baaloŋ ane nɔmmo ennɛ noba kpakyagereŋ a te zuo a zaa a serɛ ane a pɔgɔ zagereŋ.

A nɔmmo ama zuiŋ la ka a maŋ waa aŋa a pɔgɔ kuli la a serɛ beɛre naŋ e dɔbɔ ka a pãã maŋ e feroo ka o yel-erre zaa ba seŋ ka a kyaare a serɛ yoŋ kyɛ maŋ kɔlagere a serɛ yɔɔmine zaa a ba laŋkpeɛbo poɔ.

A serɛ yiri deme meŋ maŋ taa la feroo toma mine a pɔgɔ zaga poɔ. Neɛ koŋ baŋ nyɛ a ka yeltuo kaŋa ba pɔge a pɔge zagere te seŋ o neɛ kaŋa wa va vaare. O serɛ yiri deme maŋ nyɔge la noɔ gaa ne a kuori.

Dagaaba kultaa poɔ, a pɔge emmaaroo yeltare maŋ be la a serɛ nuureŋ, ka a serɛ maŋ taa sori a na ŋmaa wɔgeloŋ kaŋa eŋ o ka ona sãã saabo kaŋa. A pɔgɔ maale eebo maŋ yi la a serɛ zaga deme gyogo ba naŋ pɔge

o.