N'tomo mask

N'tomo masks nyela Bambara nima ban be West Africa ni pindi nin pobiri sheli . Di tuya ni bidibisi doli soya ayobu poi ka naayi leegi dabba. N'tomo n nye tuuli bini yen doli so  sheli poi ka bi naayi guniba. Lala nin pobirigu  ŋo nyela din zanti bi Bambara yaanima , ka nye binsheli din guri ka taɣiriba ka cheri yelli bieri.

Lala nin pobirigu ŋo nyela bini zaŋ dari kpe, ka bi ni tooi zaŋ taha, bindira n pahi di zuɣu. Di nini maa ni nyela zaɣi kpilli, ka bi lahi niŋ  bin chohi chohi  n pa di zuɣu Lala bin chohi maa kalinli n wuhiri di yi nyela paɣaba bee dabba dini dibaa ata, ayobu bee awoi zami nti doo,kalini dibaa anahi ni anii zami nti paɣa. Lala ninpobirisi ŋo nyela bini lahi pindi binsheŋa bindira churi ni , ka lahi pindi li ni di gu ba ka che doriti.

 Taarihi 
Vihigu wuhya ni Bambara ninpobirigu maa nyela binsheli din daa pili 18th century. Di daa nyela bini pindi sheli buchi ni. Buchinima kamani amiliya, suuna, bia gunubu ni kuyiya daa nyela bini pindi ninpobirigu ŋo n chani sheŋa ni. Lala ninpobirisi ŋo lahi nyela bini pindi sheŋa pukparilim tumanima ni. Bambaranima nyela ban mali zaɣa zaŋti pukparilim, ni tingbani alaafee ni. Bi nyela ban dihi tabili ni lala nin poribigu nyela din yen che ka bi ko n kpuɣi viɛnyela.

Bambara niriba  maa nyela ban  daa mali dabba laɣinsi ayobu, ka laɣingu kam mali bi nin pobirigu gahindili. Laɣinisi maa yini bini boli 'jo' nyela din doli so sheli n kpehiri bidibisi dotali ni. Lala bini ŋo nyela binsheli bini che yuma sheŋa din gari ŋo ni. Lala saha ŋo di simdiya ni bidibigi maa pili ninpobirigu maa. ka di yini zaya ni bidibisi maa chaŋ moɣini nti beni bakoi. Di yi naagi, ka o labi tiŋ maani n ti pili nin pobirigu ŋo diem ka wa yili sheŋa o ni ni daa bohim moɣi maa ni , ka ban yuuni maa tooi tiriba pini bi bihi. Di yi naagi, bi yen subala mori. Ninpobirigu maa sheli gba nyela din zanti kali, ni balli maa biɛhigu. Ninpobirigu ŋo yi kani , bi tiehiya ni fitina nyela din yen paaba, dama bi bindira pala din yen zoogi, ka di daliri moŋ ba amiliyanima ni diema diembu.

Zuŋo, lala nin pobirigu ŋo nyela bini na mali kuri lala bukaata ŋo ni din pahi pahi. Yaha bi lahi malli n leri baŋsim , ka malli dihiri nachinsi. Niriba nyela ban ni tooi da ninpobirisi ŋo pohim zuɣu. Bi kohirili kamani $200 ni $1,000 sunsuni. Niriba zaŋdilimi n dihiri bi yinsi nachinsi bee n wuhi bi yurilim zaŋ kpa gbaŋsabila taɣaada polo. Di lahi tooi zooya ka di be museums ni, luɣi sheli niriba ni lahi tooi bohim di taarihi , dama di zami ti Bambara kali ni di taɣaada.

Lala ninpobirisi ŋo nyela din mali dariza pam di yi kana Bambara kali ni bi taɣaada ni. 

 Kundivihira 

Pubu:Masks in Africa
Pubu:AfroCuration Ghana 2025