Akua Donkor

Akua Donkor (February 1952 – 28 October 2024) daa nyela pukpari ni siyaasa nira. ŋuni n daa kpa  Ghana Freedom Party (GFP) ka lahi nye bi toondana.

 O pilli 
Akua Donkor daa nyela bini doɣi so silimin goli February yuuni 1952, ka daa yi tiŋ yuli booni  Ejuratia din be  Afigya Kwabre District , Ashanti Region, Ghana . 

O daa nyela pukpara ŋun kori Cocoa, ka bi chaŋ shikuru.

 Biɛhigu 
Akua Donkor daa malila bipuɣinga ŋun yuli nye  Ama Serwaa Bonsu.

 Siyaasa 
Bi daa piigi Akua Donkor ni o leegi assembly member zaŋti  Hemang. O daa lahi sabi ti Ghana tuma duu din su piibu piibu la ni o zani o gama zuɣu  n kpaɣiri bo Ghana zuɣulaantali yuuni 2012 piibu piibu ni, amaa ka bi daa too soli, dama o gbana daa bi paagi. Ka o daa yeli ni o ni zaŋ o soŋsim nti Paa Kwesi Ndoum, ŋun daa zanti Progressive People's Party. O party maa daa lahi nyela Ghana piibu piibu tuma duu ni yihi sheli , ka bi bi tooi zani yuuni 2016 piibu piibu maa. Di bahi bahndi  o ni daa bi tooi zani bo zuɣulan tali maa, Akua Donkor daa kuli zami ni di simdi ni di bolo "Jilimalana".

Silimin goli January yuuni 2016, Akua Donkor GFP paati duu din daa be Kabu , Eastern Region, daa nyela buɣum ni di sheli. Lala gamo ŋo ni daa niŋ, O daa yeliya ni gamo maa nyela binsheli din ku tooi taɣo ni o di leegi Ghana zuɣulana. Yuuni 2020 Akua Donkor daa pahila paɣaba ata sheba piibu piibu tuma duu ni daa ti soli ni bi zani n bo yuuni 2020 .Ghana zuɣulaan tali  Niribi pinaayi sheba ban daa zani bori Ghana tootali maa, ŋuni n daa doni bunu.

Yuuni 2024, Akua Donkor daa piigi Mr. Philip Kwabena Agyeman Appiah Kubi, dini kuli mi so  Roman Fada, la, ni o leegi o zuɣulaan paa ka bi chaŋ yuuni 2024 piibu piibu maa.

Donkor daa nyela ŋun lahi sabi gbaŋ ti ni o zani n bo yuuni 2024 Ghana zuɣulaantali, ka daa doni buta gbaŋ maa zuɣu.

Akua Donkor daa yeliya ni o ni duhi Ghana zuɣulaan kuro, John Dramani Mahama kootu, dama o daa yeliya yeltoɣa sheŋa dini bi doni o vienyela, di ni daa niŋ ka niribi ban daa yina ni bi kpaɣiri bo zuɣulaantali daa ʒini silimin goli October bieɣi pinaanu dali yuuni 2024. Accra.

Amaa o daa nyɛla ŋun kɔŋ o nyɛvuli silimin goli October bieɣi pihitaayika dali, yuuni 2024.

O kalinsi nyaaŋa, o paati daa nyɛla ban pii  Mr. Philip Kwabena Agyeman Appiah Kubi, ni o zani nti paati maa  Ghana zuɣulaantali piibu ni, amaa ka Ghana piibu piibu tuma duu yili daa zaɣsi dama o daa mali gadama o gbana puuni.

 Campaign promises 
Akua Donkor daa lo alikawli ni o nyela ŋun yen che ka Ghananima bi lahi yori shikuru zuɣu din gbaagi bibihi hali ni bikura shikuru(senior high school). O daa lahi yeliya ni o ni yihi farigu neen sheŋa din yi tiŋ duya kperi na Ghana zuɣu. Ka yeli ni o ni bo luɣi sheli Tema Port din yen che ka Ghana mali korisi zaŋti tiŋduya daabihi. Ka yeli, ni lala binyera ŋo zaa nyela din ni tooi niŋ, di yi niŋ ka gbibi Ghana niema tieri kamani salima, cocoa, kpakahili ni yalim vienyela. 

Akua Donkor daa yeliya ni Muammar Gaddafi ŋun daayi Libya la na, n daa nye o ni lihiri tuuri so, ka o ni nyamda siyaasa ni. 

O daa lahi bori ni Ghana piigi di tuuli zuɣulaaan ŋun nye paɣa, dama paɣaba nyela ban ni tooi lebigi tingbani maa ka di chaŋ vienyela.

 Yihibu 
Silimin goli October bieɣu pii dali yuuni 2016, Ghana tuma duu din su piibu piibu yeltoɣa daa ti lahabali wuhi ni Akua Donkor nyela bini yihi so , nti pahi niriba piniyini zuɣu ni bi ku tooi zani bo Ghana toontali, din daa yen niŋ silimin goli December dabaapoin dali la. O daa saɣi ti, ni o gbana maa nyela din mali yelimuɣisira, kamani piibu piibu tuma duu maa ni daa kuli yeli shem maa. O daa yeli paati maa nyaan doliba ni bi che ka bi suhi saɣim , ni paati maa nyela din yen labina yuuni 2020 piibu piibu ni.

 Kum 
Akua Donkor daa nyela ŋun kani silimin goli October bieɣi pihita-ayika dali yuuni 2024, Ridge Hospital din be Ankara la,di ni daa niŋ ka doro gbaago, saha sheli o ni daa kuli maani shili zaŋ kpa yuuni 2024 piibu piibu maani. Dabaayi poi ni o kum maa, bi daa yeliya ni o malila puuni doro.

 Kundivihira