Aduwa

AduwaNaden, Tony. 2014 .Dagbani dictionary. Webonary.  (pigen pee) nyɛla bindiri' shɛli Dagbamba ni tooi zooi ka bɛ dira. Aduwa dirimi ni gaali, manʒa bee kpaʒiɛɣu, alibalisa, kpakahili n ti pahi naanzuwa. Lala bindirigu ŋɔ tooi zooya ka di niŋdila tudu yaɣili (Northern Ghana). Yuuni pulini pukpariba tooi zooya ka bi kɔri lura pam zaŋ jendi lala bin dirigu ŋɔ polo, ka di bi yi shɛli pahila monyɔri bɛɣu (bush burning) ti puri ŋɔ ni. Aduwa lahi nyɛla bindiri shɛli din mali anfaani zaɣ'gbaliŋ n zaŋ ti pukpariba, dibahi bahindi biyi kɔhi puzuri ŋɔ, bi lahi tooi zaŋdi adupaɣri ŋɔ tiri bi binkɔbiri kabi ŋubiri. 

Didaanfani; 1. Be mali leeri bindirigu. 

2. Be mali di poɣiri maa tiri binkɔbiri. 

 Di Kobu 
Aduwa kobu nyɛla ŋan yoli Ghana tudu yaɣili. Zuliya shɛba ban be lala yaɣili ŋɔ kpaŋsiri di kobu pam. Di zooya pam ka pukpariba biriti li niŋdi vuɣu zuɣuri ni bee nakpa'tarisi. Yuuni puuni yim ka bɛ kori aduwa ka di maali yuun'muni maa zaa n-niŋda.  

 Aduwa Duɣibu 
Bɛ yi yan duɣi aduwa di yan niŋla buɣim n niŋ daaŋa ni ka yili Aduwa maa, kom ka bɛ mali yiini li pɔi  ka nan zaŋ niŋ duɣuni n zaŋ tam.Ayi tamli n-naai di kom maa yi ti kpeera ayan niŋla yalim,gabo kanwa n niŋ.di bebu to pam. 

Kundivihira

Pubu:Bimbilli
Pubu:Lahabaya zaa
Pubu:Bindirigu
Pubu:Dagbaŋ bindira