Cerflun o'r Dr. Martha Hughes Cannon yn Nhalaith Utah

Ceir cerflun efydd o'r Dr. Martha Hughes Cannon yn Nhalaith Utah (yn y Capitol) yn Salt Lake City, cerflun sy'n coffáu'r meddyg, y seneddwraig, a'r ymgyrchydd dros hawliau menywod a aned yn Llandudno. Fe'i dadorchuddiwyd yn swyddogol ar 9 Gorffennaf 1999.

 Cefndir 
Ganwyd Martha Maria Hughes yn Stryd Madog, Llandudno ar 1 Gorffennaf 1857 yn Llandudno, Cymru. Yn ôl cofnodion y llong The Underwriter (a gludodd y teulu i America yn 1860), eu cyfeiriad olaf yng Nghymru oedd “Tanygraig”, ar y Gogarth.

Ymfudodd gyda'i theulu i Diriogaeth Utah yn 1861 fel aelodau o Eglwys Iesu Grist o Saint y Dyddiau Diwethaf. Erbyn yr oedd hi'n 25 oed, roedd ganddi bedwar gradd gan gynnwys MD o Brifysgol Michigan a gradd mewn fferylliaeth o Philadelphia.

Yn 1896, daeth y fenyw gyntaf i gael ei hethol i senedd daleithol yr Unol Daleithiau, gan drechu ei gŵr ei hun yn yr etholiad. Bu'n aelod o Fwrdd Iechyd Talaith Utah, yn ffigwr allweddol yn y mudiad pleidlais i fenywod, ac yn feddyg blaenllaw yn Ysbyty Deseret.

 Disgrifiad 
Crëwyd y cerflun gan yr artist o Utah, Laura Lee Stay Bradshaw. Mae'n darlunio Martha Hughes yn sefyll yn falch ac yn urddasol gyda llyfr yn ei dwylo—symbol o'i hymrwymiad i rannu gwybodaeth a gwasanaethau ar gyfer y  cyhoedd. Mae'r cerflun efydd yn sefyll ar blinth carreg.

Comisiynwyd y cerflun gan Fwrdd Cadwraeth Capitol Utah, a chafodd ei ariannu drwy gymysgedd o gyllid cyhoeddus a rhoddion preifat. Dadorchuddiwyd y cerflun yn 1999 gan swyddogion y dalaith a chynrychiolwyr o fudiadau menywod.

 Dylanwad 
Mae Cannon wedi dod yn symbol o ysbrydoliaeth i fenywod ledled America. Yn ystod y seremoni ddadorchuddio, dywedodd Deidre Henderson, Dirprwy Lywydd Utah:

"To that little girl who asked, 'Where are all the girls?'—we’re right here. And so are you."Utah News Dispatch ; adalwyd 1 Gorffennaf 2025

Roedd merch ifanc wedi gofyn iddi cyn hynny pam nad oedd cerfluniau o ferched yn Utah; roedd llawer o ferched yn y seremoni (we're right here).

Mae ei statws fel menyw Gymreig-Americanaidd wedi ysbrydoli cysylltiadau diwylliannol rhwng Cymru ac Utah, gan gynnwys cydweithio rhwng Wales.com a Better Days Utah.

 Cerfluniau a chofebion cysylltiedig 

 Cerflun Martha Hughes Cannon yn Neuadd Ymwelydd Capitol yr UD, Washington, D.C. – gan yr artist Ben Hammond; dadorchuddiwyd yn 2024
 Cofeb Tryweryn – Capel Celyn, Cymru
 Deiseb Menywod Cymru yn y Rhyfel – Caerdydd, Cymru

 Cyfeiriadau 

 Dolenni allanol 

 Gwybodaeth swyddogol am y cerflun – Capitol Utah
 Bywgraffiad ar Wales.com

Categori:Cerfluniau
Categori:Cofebau
Categori:Cerfluniau efydd
Categori:Gweithiau creadigol
Categori:Utah
Categori:Ffeministiaid
Categori:Ffeministiaid o Gymru
Categori:Meddygon o Gymru