Caniadau (John Morris-Jones)

Am gyfrol John Morris-Jones y mae'r erthygl hon. Am ddefnyddiau eraill, gweler Caniadau.

Casgliad o farddoniaeth gan y bardd ac ysgolhaig Cymraeg John Morris-Jones yw Caniadau. Cyhoeddwyd y gyfrol yn Rhydychen yn 1907  gan Fox Jones & Co,Morris-Jones, John (1907) Caniadau, Rhydchen: Fox Jones & Co. ond roedd y mwyafrif helaeth o'r cerddi yn ôl cyfaddefiad y bardd ei hun wedi ymddangos mewn cyhoeddiadau eraill yn ystod yr 1890au.Morris-Jones, John (1907) Caniadau, Rhydchen: Fox Jones & Co; tvii Cyhoeddwyd y gyfrol o'r newydd yn 2026 gan Melin Bapur.Caniadau, Gwefan Melin Bapur

Cynnwys
Mae'r gyfrol yn dwyn ynghyd mwyafrif helaeth os nad y cwbl o gerddi cyhoeddiedig John Morris-Jones a hon oedd yr unig gyfol o farddoniaeth a gyhoeddodd, er iddo fyw hyd 1929. Ymhlith y cerddi yn y gyfrol ceir nifer o delynegion megis Cwyn y Gwynt ac Y Gwylanod, cywyddau priodas i gyfeillion Morris-Jones O. M. Edwards a William Llewelyn Williams, a dwy awdl, Cymru Fu: Cymru Fydd a Salm i Famon sy'n anaferol am y ffaith na chawsant eu cyfansoddi ar gyfer cystadleuaeth Eisteddfodol. 

Fel y nododd y bardd ei hun yn ei nodyn i'r darllenydd, er i'r gyfrol ymddangos yn 1907 roedd y rhan fwyaf o'r cerddi wedi eu cyhoeddi eisoes ac mae'r mwyafrif yn dyddio i'r 1880au a'r 1890au. Y Salm i Famon a'r cyfieithiadau o Benillion Omar Khayyam oedd y prif bethau newydd ymddangosodd yn y gyfrol, er eu bod hwythau hefyd wedi eu cyfansoddi rhyw ddegawd cyn ei chyhoeddi.

Cerddi wedi'u cyfieithu
Mae'r gyfrol yn cynnwys nifer o gyfieithiadau; nid yw hyn yn anarferol mewn cyfrol o farddoniaeth Gymraeg o'r cyfnod fodd bynnag mae nifer y cerddi sy'n gyfieithiadau - dros hanner y y gyfrol - a'r ystod o feirdd a ieithoedd sydd wedi'u cynrychioli yn anghyffredin o uchel. Ceir cyfieithiadau o Almaeneg, Ffrangeg, Eidaleg, Llydaweg, Gwyddeleg, a Pherseg, gyda'r beirdd gwreiddiol yn cynnwys Heinrich Heine, William Shakespeare, Felicia Hemans ac Omar Khayyam ymhlith eraill. Mae'r cyfieithiadau o Berseg Khayyam yn adnabyddus ac o ddiddordeb arbennig fel enghraifft brin iawn o'r cyfnod o gyfieithiadau uniongyrchol i'r Gymraeg o iaith nad yw'n un o ieithoedd Ewrop.

Derbyniad a dylanwad
Cymysg oedd y derbyniad gafodd Caniadau Morris-Jones ar y pryd: cafwyd adolygiadau cadanhaol gan rai o fewn cylch academaidd Morris-Jones ei hun,J. Gwenogfryn Evans, "Caniadau John Morris-Jones", Y Traethodydd, cyf. LXIII (1908): 106-114Anhysbys, Yr Herald Cymraeg, 3ydd Rhagfyr 1907, t.7 fodd bynnag roedd eraill yn fwy negyddol megis T. Marchant Williams a ddisgrifiodd y gwaith fel This is a book of hand-made paper and " machine-made " poetry. The paper will live, for it is excellent; but the poetry, we confidently yet regretfully predict, will be consigned in due course to that great heap of uninspired and neglected verse that cumbers the field of Welsh literature, and " hungry generations will tread it down."T. Marchant Williams, "Review: Caniadau by John Morris-Jones", The Nationalist, cyf. I-X (Rhagfyr 1907): 26-30

Profodd Neilltuodd Allan James bennod cyfan o'i gofiant i Morris-Jones i'r gyfrol, gan nodi:
Er na ellir gwadu dylanwad John Morris-Jones ar ddatblygiad barddoniaeth Gymraeg ym mlynyddoedd cynnar yr ugeinfed ganrif, derbynnir yn gyffredinol nad oedd ei farddoniaeth yn cyrraedd y safon uchaf.Allan James (2011) John Morris-Jones (Dawn Dweud), Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru t177.

Aeth Bobi Jones ymellach gan haeru mai "Bardd trydedd-radd oedd John Morris-Jones."Bobi Jones (1977) "Ail-ymweld â Llenyddiaeth 1902-36", Barn 178 (Tachwedd 1977), t387. Ystyrir yn gyffredinol mai yn rhinwedd ei waith ysgolheigaidd a beirniadol y cafodd y dylanwad mwyaf ar lenyddiaeth Gymraeg, ac mai bardd cymharol gyfyngedig ydoedd. Dadleua Alan James y dylir ystyried barddoniaeth Morris-Jones, gan gynnwys ei gyfieithiadau, fel rhan anatod o'i raglen ehangach o lywio cwrs llenyddiaeth Gymraeg; enghreifftiau oeddynt a fwriadwyd i hyrwyddo'r safonau hynny ystyriai Morris-Jones yn hanfodol i farddoniaeth, sef cywirdeb ieithyddol, mireinder ac eglurder mynegiant.Allan James (2011) John Morris-Jones (Dawn Dweud), Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru tt177-178. Yn sicr roeddynt yn cynrychioli safon barddonol tra gwahanol i farddoniaeth y Bardd Newydd.Geraint H. Jenkins, "Gwnewch Bopeth yn Gymraeg": Yr Iaith Gymraeg a'i Pheuoedd 1801-1911 (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru, 1999), t.262 Roedd ei delynegion yn enwedig yn ddylanwadol wrth sefydlu'r ffurf fel un boblogaidd i feirdd rhan gyntaf yr ugeinfed ganrif, ac mae ambell un ohonynt megis Cwyn y Gwynt ac Y Gwylanod wedi dod yn rhan barhaol o ganon llenyddol y Gymraeg drwy eu cynnwys droeon mewn blodeugerddi megis yr Oxford Book of Welsh Verse a Blodeugerdd o Farddoniaeth Gymraeg yr Ugeinfed Ganrif.

Roedd cyfieithiad Morris-Jones o waith Omar Khayyâm yn ddylanwad neilltuol ar farddoniaeth beirdd rhamantaidd yr 20g cynnar. Mae Alan Llwyd yn gweld cryn ddylanwad meddylfryd Khayyâm yn awdl R. Williams Parry 'Yr Haf', er enghraifft, ac ar gerdd W. J. Gruffydd 'Awr yr Allt'.Llwyd, Alan (2008) Prifysgol y Werin: Hanes Eisteddfod Genedlaethol Cymru 1900-1918, Cyhoeddiadau Barddas tt.176-7.

Cyhoeddwyd y gyfrol o'r newydd yn 2026 gan Melin Bapur.Caniadau, Gwefan Melin Bapur Mae'r fersiwn hon yn ychwanegu cyfieithiad arall o eiddo Morris-Jones, o 'Farwnad' Thomas Gray, a gyhoeddwyd yn wreiddiol yn 1911 ar ôl cyhoeddi'r Caniadau gwreiddiol.

Cyfeiriadau

Categori:Casgliadau o gerddi Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 1907