John Osborne

Dramodydd, sgriptiwr ac actor o Loegr oedd John James Osborne (12 Rhagfyr 1929 – 24 Rhagfyr 1994). Ystyrir ef fel un o'r ffigurau mwyaf dylanwadol ym myd y theatr ôl-ryfel. Yn enedigol o Lundain, bu gweithio am gyfnod fel newyddiadurwr. cyn dechrau fel rheolwr llwyfan ac actor yn y theatr.. Bu’n byw mewn tlodi am nifer o flynyddoedd cyn i’w drydedd ddrama gael ei llwyfannu sef Look Back in Anger (1956), a ddaeth ag enwogrwydd cenedlaethol iddo.

Yn seiliedig ar berthynas gyfnewidiol Osborne â'i wraig gyntaf, Pamela Lane, fe ystyrir Look Back in Anger fel y ddrama "kitchen sink realism" cyntaf. Tyfodd mudiad a wnaeth ddefnydd o "realaeth sinc y gegin",  gan ei gyplysu â realaeth gymdeithasol er mwyn trafod dadrithiad y gymdeithas Brydeinig, ym mlynyddoedd olaf yr Ymerodraeth.Heilpern, pp. 93–102 Daeth yr ymadrodd “dynion ifanc dig” ["angry young man / men"]  a fathwyd gan George Fearon i ddisgrifio Osborne wrth hyrwyddo’r ddrama, i ymgorffori’r awduron dosbarth gweithiol, asgell chwith yn bennaf o fewn y mudiad hwn. Ystyriwyd Osborne fel y ffigwr blaenllaw  oherwydd ei wleidyddiaeth asgell chwith, ddadleuol,.. er i feirniaid nodi trywydd ceidwadol yn ei ysgrifennu cynnar.

Cafodd The Entertainer (1957), Luther (1961), ac Inadmissable Evidence (1964) dderbyniad da hefyd,. gyda Luther yn ennill Gwobr Tony 1964 am y Ddrama Orau, er bod y derbyniad i'w ddramâu diweddarach yn llai ffafriol.  Yn ystod y cyfnod hwn dechreuodd Osborne ysgrifennu ac actio ar gyfer y teledu ac ymddangos mewn ffilmiau. Mae'n fwyaf cofiadwy fel y pennaeth troseddol Cyril Kinnear yn Get Carter (1971).

Ym 1958, ymunodd Osborne â chyfarwyddwr Look Back in Anger, Tony Richardson a’r cynhyrchydd ffilm Harry Saltzman i ffurfio Woodfall Film Productions, er mwyn cynhyrchu addasiad ffilm Richardson o Look Back in Anger ym 1959 a gweithiau eraill o realaeth sinc y gegin, gan arwain y Don Brydeinig Newydd [British New Wave]. Gwelwyd addasiadau gan Osborne ei hun o The Entertainer (1960) (a gyd-ysgrifennwyd gyda Nigel Kneale ), ac Inadmissible Evidence (1968), yn ogystal â’r gomedi gyfnod Tom Jones (1963), a enillodd Wobr yr Academi am yr Addasiad Sgript Orau a Gwobr BAFTA am y Sgript Orau ym Mhrydain.

Bu Osborne yn briod bum gwaith, ond cafodd y pedwar cyntaf eu poenydio gan gyhuddiadau o gamdriniaeth.  Ym 1978 priododd Helen Dawson, ac o 1986 buont yn byw yng nghefn gwlad Swydd Amwythig. Ysgrifennodd ddwy gyfrol hunangofiannol, A Better Class of Person (1981) ac Almost a Gentleman (1991), a chyhoeddwyd gasgliad o'i waith ffeithiol, Damn You, England, ym 1994. Bu farw o gymhlethdodau diabetes ar 24 Rhagfyr 1994 yn 65 oed.

 Bywyd cynnar 
Ganed Osborne ar 12 Rhagfyr 1929. yn Llundain, yn fab i Thomas Godfrey Osborne, arlunydd masnachol a lluniwr hysbysebion o dras Gymreig, a Nellie Beatrice Grove, barforwyn Cockney..

Ym 1936 symudodd y teulu i faestref gogledd Surrey yn Stoneleigh, lle'r oedd mam Thomas eisoes wedi ymgartrefu... Byddai Osborne, fodd bynnag, yn ei ystyried fel anialwch diwylliannol a datganodd ffrind ysgol yn ddiweddarach ei fod "yn meddwl [ein bod ni] yn llawer o bobl ddiflas, anniddorol." Schoolfriend Hilda Berrington, speaking on Osborne: Angry Man, Channel Four. Roedd yn caru ei dad ond yn casáu ei fam,  a ddisgrifiodd fel dynes "ragrithiol, hunan-amsugnol a dichellgar wahanol"

Bu farw Thomas Osborne ym 1940, gan adael i'r bachgen ieuanc swm o arian o'r setliad ysweiriol a ddefnyddiodd i dalu am addysg breifat yng Ngholeg Belmont, ysgol fonedd yn Barnstaple, Dyfnaint.. Ymunodd â'r ysgol ym 1943, ond diarddelwyd ef yn nhymor yr haf 1945.. Honnodd Osborne mai am daro'r prifathro oedd hyn, am fod yntau wedi'i daro am wrando ar ddarllediad gan Frank Sinatra, ond haerodd cyn-ddisgybl arall fod Osborne wedi ei ddal yn ymladd gyda disgyblion eraill... Tystysgrif Ysgol oedd yr unig gymhwyster ffurfiol a enillodd. 

 Gyrfa 
Wedi ymadael â'r ysgol, aeth Osborne adref at ei fam yn Llundain a rhoi cynnig byr ar newyddiaduraeth fasnach.. Cafodd waith fel tiwtor i gwmni teithiol o actorion iau, a dyna sut y daeth i fyd y theatr. Yn fuan wedyn, daeth yn reolwr llwyfan ac actor ac ymunodd â chwmni teithiol taleithiol Anthony Creighton.. Ceisiodd Osborne ysgrifennu dramâu, gan gyd-ysgrifennu ei gyntaf, The Devil Inside Him, gyda’i fentor Stella Linden, a’i cyfarwyddodd yn y Theatr Frenhinol Huddersfield ym 1950. Ym Mehefin 1951 priododd Osborne â Pamela Lane. Ysgrifennodd  ei ail ddrama, Personal Enemy , gydag Anthony Creighton, ac yn ddiweddarach ysgrifennodd Epitaph for George Dillon, a lwyfannwyd yn y Royal Court ym 1958 . Llwyfannwyd Personal Enemy mewn theatrau rhanbarthol cyn iddo gyflwyno Look Back in Anger..

 Look Back in Anger 
Ysgrifennwyd Look Back in Anger mewn 17 diwrnod tra'n eistedd mewn cadair ar bier Morecambe lle roedd Osborne yn perfformio yn nrama Hugh Hastings Seagulls over Sorrento. Hunangofiannol yw drama Osborne, Heilpern pp. 114–119: "Look Back in Anger was based on the breakdown of Osborne's marriage to Lane". yn seiliedig ar ei amser yn byw, ac yn dadlau, gyda Pamela Lane mewn llety cyfyng yn Derby, tra'r oedd yn cael affêr gyda deintydd lleol. ; . Cyflwynodd y sgript i nifer o asiantau yn Llundain, a'i gwrthododd. Yn ei hunangofiant, mae Osborne yn nodi: "Nid oedd cyflymder ei ddychwelyd yn syndod, ond rhoddodd ei anfon ymosodol rhyw fath o ryddhad dryslyd i mi".. Yn olaf fe'i hanfonwyd i'r English Stage Company newydd yn y Royal Court Theatre yn Llundain..

Wedi'i ffurfio gan yr actor-reolwr a'r cyfarwyddwr artistig George Devine, roedd dau gynhyrchiad cyntaf y cwmni wedi bod yn siom.. . Roedd Devine yn barod i gymryd siawns ar y ddrama newydd hon, gan weld bod ynddi fynegiant pwerus o ysbryd newydd ar ôl y rhyfel. .. Roedd Osborne yn byw ar gwch preswyl ar Afon Tafwys, gyda Creighton ar y pryd, ac yn bwyta danadl poethion wedi'u stiwio o lan yr afon.. Pan dderbyniodd Devine y ddrama, bu'n rhaid iddo rwyfo allan i'r cwch preswyl i siarad ag Osborne.. . Cyfarwyddwyd y ddrama gan Tony Richardson ac roedd Kenneth Haigh, Mary Ure ac Alan Bates yn serennu. . Defnyddiodd George Fearon, swyddog y wasg yn y theatr, yr ymadrodd “angry young man” [dynion ifanc dig] wrth hyrwyddo Look Back in Anger . Dywedodd wrth Osborne nad oedd yn hoffi'r ddrama a'i fod yn ofni y byddai'n amhosib ei marchnata..

Roedd adolygiadau o Look Back in Anger yn gymysg: roedd y rhan fwyaf o'r beirniaid a fynychodd y noson gyntaf yn teimlo ei fod yn fethiant.. Fodd bynnag, fe wnaeth adolygiadau cadarnhaol gan Kenneth Tynan a Harold Hobson, ynghyd â darllediad teledu o Act 2, helpu i greu diddordeb, a throsglwyddwyd y ddrama'n llwyddiannus i Theatr y Lyric (Hammersmith) ac i Broadway, gan deithio i Moscow yn ddiweddarach...  Rhyddhawyd fersiwn ffilm ym mis Mai 1959 gyda Richard Burton a Mary Ure yn y prif rannau.. Daeth y ddrama ag enwogrwydd i Osborne The mini-biography of Osborne in Declaration states, "In 1956, with the Royal Court Theatre production of this play [Look Back in Anger], he became famous overnight" (). ac enillodd Wobr Ddrama'r Evening Standard fel dramodydd mwyaf addawol 1956. 

Yn ystod y cynhyrchiad dechreuodd yr Osborne priod, berthynas ag (Eileen) Mary Ure, a byddai'n ysgaru ei wraig, Pamela Lane, i briodi Ure ym 1957.. Bu farw Ure ym 1975..

Cyfieithwyd y ddrama i'r Gymraeg gan John Gwilym Jones o dan y teitl Cilwg yn Ôl.

 The Entertainer ac ymlaen i'r 1960au 
de|bawd|262x262px| Osborne gan yr artist Gwyddelig Reginald Gray, Llundain (1957)
Pan welodd Laurence Olivier Look Back in Anger am y tro cyntaf, roedd ei farn yn eithaf negyddol.. Ar y pryd, roedd Olivier yn gwneud ffilm o The Prince and the Showgirl gan Rattigan gyda Marilyn Monroe yn cyd-serennu, ac roedd ei gŵr Arthur Miller gyda hi yn Llundain. Gofynnodd Olivier i'r dramodydd Americanaidd pa ddramâu yr hoffai eu gweld yn Llundain. Yn seiliedig ar ei deitl, awgrymodd Miller waith Osborne; Ceisiodd Olivier ei ddarbwyllo, ond roedd y dramodydd yn frwd a gwelodd y ddau'r cynhyrchiad gyda'i gilydd. 

Credai Miller bod y ddrama yn ddadlennol, ac fe aethon nhw gefn llwyfan i gwrdd ag Osborne. Creodd ymateb yr Americanwr argraff ar Olivier a gofynnodd i Osborne am ran yn ei ddrama nesaf. Anfonodd George Devine, cyfarwyddwr artistig y Royal Court, sgript anghyflawn The Entertainer i Olivier. Cymerodd yntau'r brif ran fel y perfformiwr neuadd gerddoriaeth Archie Rice, gan ei bortreadu'n llwyddiannus yn y Royal Court ac yn y West End. 

Defnyddia The Entertainer drosiad o ddyddiau olaf y neuadd gerdd a chychwyn oes gynnar roc a rôl i sylwebu ar ddirywiad dylanwad yr Ymerodraeth Brydeinig. Roedd dylanwad cynyddol yr Unol Daleithiau, fel a welwyd yn ystod Argyfwng Suez ym mis Tachwedd 1956, yn gefndir pwysig i'r ddrama, a dderbyniodd ganmoliaeth feirniadol..

The World of Paul Slickey (1959) oedd ei ddrama nesaf, neu sioe gerdd sy’n dychanu’r wasg tabloid. Dilynwyd hynny gan ddrama ddogfen ar y teledu A Subject of Scandal and Concern (1960);. a'r bil dwbl Plays for England, yn cynnwys The Blood of the Bambergs ac Under Plain Cover (1962)..

Llwyfannwyd Luther, sy'n darlunio bywyd Martin Luther, am y tro cyntaf ym 1961; trosglwyddodd i Broadway ac enillodd Osborne Wobr Tony. Perfformiwyd Inadmissible Evidence gyntaf ym 1964. Rhwng y dramâu hyn, enillodd Osborne Oscar am ei addasiad sgript o Tom Jones ym 1963. Mae ei ddrama A Patriot for Me (1965) yn ymdrin ag achos Redl o Awstria, sy'n ymwneud â themâu o gyfunrywioldeb ac ysbïo, a bu'n gymorth i roi terfyn ar y system o sensoriaeth theatrig o dan yr Arglwydd Chamberlain.

Enillodd A Patriot For Me a The Hotel in Amsterdam (1968) wobrau Drama Orau'r Flwyddyn yr Evening Standard.. Mae The Hotel in Amsterdam yn cynnwys tri chwpl showbiz mewn gwesty moethus, ar ôl ffoi o afael cynhyrchydd ffilmiau gormesol, y cyfeirir ato fel "KL" Mae cofiannydd Osborne, John Heilpern, yn honni bod "KL" i fod i gynrychioli'r cyfarwyddwr a'r cynhyrchydd Tony Richardson..

 1970au a bywyd diweddarach 
Ymhlith dramâu John Osborne yn y 1970au, roedd West of Suez, gyda Ralph Richardson (1975), The End of Me Old Cigar; a Watch It Come Down, gyda Frank Finlay yn serennu.. Ysgrifennodd yr hanesydd theatr Phyllis Hartnoll fod gwaith Osborne o’r cyfnod hwn “wedi methu â gwella ei enw da”: roedd ei gyd-ddramodydd Alan Bennett yn cofio “cywilydd rhewllyd” ym première Watch It Come Down, er i Richard Ellmann, wrth adolygu perfformiad cynnar, sylwi ar y gynulleidfa yn chwerthin yn anfwriadol.

Efallai mai ei waith a dderbyniodd yr ymateb mwyaf eithafol yn y cyfnod hwn, oedd A Sense of Detachment (1972), heb ddim plot, ac yn cynnwys golygfa lle mae gwraig oedrannus yn darllen yn helaeth o gatalog pornograffig eithafol. Mae rhan o’r ddrama’n cynnwys actorion sydd wedi'u cuddio yn y gynulleidfa, ac yn smalio protestio, ond ar ôl i hyn gychwyn yn y theatr, fe sbardunodd eraill i ymuno. Parodd hyn i'r actores Rachel Kempson neidio i ganol y gynulleidfa, ac ymosod ar y rhai oedd yn creu helynt mewn digwyddiad a gafodd lawer o gyhoeddusrwydd. Dywedodd adolygiad y Financial Times, "Siawns na hyn fydd diwedd ar ei yrfa yn y theatr". 

Yn ystod y degawd hwnnw actiodd Osborne ran y gangster Cyril Kinnear yn Get Carter (1971). Yn ddiweddarach, ymddangosodd yn Tomorrow Never Comes (1978) a Flash Gordon (1980).

Roedd delwedd gyhoeddus ddiweddarach Osborne yn wahanol i'w bersona o 'ddyn ifanc dig' yn y 1950au. O 1986, bu'n byw mewn bwthyn yng nghefn gwlad Swydd Amwythig. Yr oedd ei fywyd yn ymdebygu'n fwyfwy i fywyd gŵr bonheddig hen ffasiwn. Heilpern p.1 Ysgrifennodd ddyddiadur i'r cylchgrawn Prydeinig ceidwadol The Spectator, cyhoeddiad y bu'n ddirmygus ohono pan yn ifanc.Times obituary, 27 December 1994 . Cododd arian i do’r eglwys leol drwy agor ei ardd i’r cyhoedd, a bygythiodd atal yr arian os nad gytunai'r ficer i adfer y Llyfr Gweddi Gyffredin (roedd Osborne wedi dychwelyd i Eglwys Loegr tua 1974). Mae Ferdinand Mount yn gwrthgyferbynnu’r ymroddiad hwn i ddefod Anglicanaidd ac agoriad Look Back in Anger, gyda Jimmy Porter yn gresynu yn erbyn sŵn clychau’r eglwys.

Yn ystod dau ddegawd olaf ei fywyd cyhoeddodd Osborne ddwy gyfrol o hunangofiant, A Better Class of Person (1981) ac Almost a Gentleman (1991). Wrth adolygu'r cyntaf o'r llyfrau hyn, ysgrifennodd Alan Bennett, "Mae'n hynod bleserus, ac wedi'i ysgrifennu'n frwd ac mae Osborne wedi cael gwell adolygiadau amdani nag ar gyfer unrhyw un o'i ddramâu ers Inadmissible Evidence."  Ffilmiwyd A Better Class of Person gan Deledu Thames  ym 1985, gyda Eileen Atkins ac Alan Howard fel ei rieni, a Gary Capelin a Neil McPherson fel Osborne. Fe'i henwebwyd ar gyfer y Prix Italia.

Drama olaf Osborne oedd Déjàvu (1992), dilyniant i Look Back in Anger. Ymddangosodd amryw o'i ysgrifau i bapurau newydd a chylchgronau mewn casgliad o'r enw Damn You, England (1994), tra ailgyhoeddwyd ei ddwy gyfrol hunangofiannol fel Looking Back – Never explain, Never Apologize (1999).

 Dylanwad 
Trawsnewidiodd gwaith Osborne y theatr Brydeinig.Heilpern p.xv Rhoddodd gymorth i waith theatr gael ei barchu’n artistig eto, gan daflu heibio gyfyngiadau ffurfiol y genhedlaeth flaenorol, a throi sylw’r cyhoedd at iaith, rhethreg theatrig, a dwyster emosiynol. Yn ddyn ifanc penderfynodd bod hi'n "ddyletswydd arno i gicio yn erbyn y cociau ŵyn [pricks]";. gwelodd theatr fel arf y gallai pobl gyffredin ei hawlio i chwalu hualau'r dosbarthiadau cymdeithasol. Roedd am i'w ddramâu fod yn atgof o bleserau pur a phoenau go iawn. Dywedodd David Hare yn ei anerchiad coffa:

Newidiodd Osborne fyd y theatr, gan ddylanwadu ar ddramodwyr fel Edward Albee a Mike Leigh. Ym 1992 dyfarnwyd Gwobr Llwyddiant Oes iddo gan Urdd Awduron Prydain Fawr.

 Llenyddiaeth 
TitleTypeYearThe Devil Inside HimTheatr1950The Great BearTheatr1951Personal EnemyTheatr1955Look Back in AngerTheatr1956The EntertainerTheatr1957Epitaph for George DillonTheatr1958The World Of Paul SlickeyTheatr1959A Subject of Scandal and ConcernTeledu1960LutherTheatr1961The Blood of the BambergsTheatr1962Under Plain CoverTheatr1962Tom JonesSgript ffilm1963Inadmissible EvidenceTheatr1964A Patriot for MeTheatr1965A Bond HonouredTheatr1966The Hotel in AmsterdamTheatr1968Time PresentTheatr1968The Charge of the Light BrigadeSgript ffilm1968Inadmissible EvidenceSgript ffilm1968The Right ProspectusTeledu1970West of SuezTheatr1971A Sense of DetachmentTheatr1972The Gift of FriendshipTeledu1972Hedda GablerTheatr1972A Place Calling Itself RomeTheatr1973Ms, Or Jill And JackTeledu1974The End of Me Old CigarTheatr1975The Picture Of Dorian GrayTheatr1975Almost A VisionTeledu1976Watch It Come DownTheatr1976Try A Little TendernessTheatr1978Very Like A WhaleTeledu1980You're Not Watching Me, MummyTeledu1980A Better Class of PersonCyfrol1981A Better Class of PersonTeledu1985God Rot Tunbridge Wells!Teledu1985The FatherTheatr1989Almost a GentlemanCyfrol1991DéjàvuTheatr1992England, My EnglandTeledu1995

 Ffilmograffeg 
Teitl Blwyddyn Rôl NodiadauFirst Love 1970 MaidanovThe Chairman's Wife 1971 Bernard HoweGet Carter 1971 Cyril KinnearTomorrow Never Comes 1978 Lyne Flash Gordon 1980 Offeiriad Arboraidd

 Cyfeiriadau 


 Dolenni allanol 
 Senedd a'r 1960au - 1966 Pwyllgor Sensoriaeth Theatr - Treftadaeth Fyw Senedd y DU
 Papurau John Osborne yng Nghanolfan Harry Ransom
 Casgliad John Osborne a Helen Dawson Osborne yng Nghanolfan Harry Ransom
 Papurau Dethol y English Stage Company ym Mhrifysgol Leeds
 'A Poor Jonah': John Osborne's Roads to Freedom yn disgrifio darganfyddiad o ddramâu cyn- Look Back in Anger gan John Osborne yn y Llyfrgell Brydeinig

Categori:Pobl o Chiswick
Categori:Anglicaniaid o Loegr
Categori:Dramodwyr yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Marwolaethau 1994
Categori:Genedigaethau 1929
Categori:Pobl o Loegr o dras Gymreig