Crwban Hermann

Rhywogaeth o grwban tir yw crwban Hermann (Testudo hermanni) sy'n frodorol i Dde Ewrop. Mae'n perthyn i genws Testudo, crwbanod y Môr Canoldir, yn nheulu'r Testudinidae, sef crwbanod y tir. Mae’n un o'r crwbanod tir mwyaf adnabyddus yn Ewrop, ac yn anifail anwes poblogaidd. Disgrifiwyd y rhywogaeth yn wreiddiol gan y naturiaethwr Ffrengig Johann Hermann yn y 18g, ac enwyd y crwban ar ei ôl. Ceir dwy isrywogaeth, sef y crwban Hermann gorllewinol (Testudo hermanni hermanni) a'r crwban Hermann dwyreiniol (Testudo hermanni boettgeri), sy'n amrywio ychydig o ran lliw a dosbarthiad daearyddol.

Mae'r rhywogaeth hon yn gymharol fach, fel arfer rhwng 15 a 20 centimetr o hyd, er y gall rhai unigolion gyrraedd tua 25 centimetr. Nodweddir y gragen gan batrymau melyn a du amlwg ar yr argragen, a dau fand du ar y torblat. Mae ganddo gynffon gymharol hir gyda phigyn bach ar y pen, sy'n nodwedd ddefnyddiol wrth ei hadnabod. Mae lliw'r croen fel arfer yn frown neu'n llwyd.

Ceir hyd i isrywogaeth y gorllewin ar hyd arfordir deheuol Ffrainc, Catalwnia, gorynys yr Eidal, Sisili, Corsica, Sardinia, a'r Ynysoedd Balearig. Mae isrywogaeth y dwyrain yn frodorol i'r Balcanau: arfordiroedd Croatia, Bosnia a Hertsegofina, a Montenegro, Groeg, Albania, Gogledd Macedonia, Cosofo, de-ddwyrain Serbia, Bwlgaria, Twrci yn Ewrop, ac ar hyd goror deheuol Rwmania. Ynghynt, cafodd ddwy isrywogaeth arall eu disgrifio (T. h. hercegovinensis yng ngorllewin y Balcanau a T. h. peloponnesica yng Ngroeg), ond bellach fe'u hystyrir ond yn ffurfiau lleol ar grwban Hermann y dwyrain. Mae'n byw mewn cynefinoedd nodweddiadol y Môr Canoldir megis coetiroedd agored, glaswelltiroedd sych a phrysgwydd cynnes. Mae'n anifail dyddiol sy'n fwyaf gweithgar mewn tywydd cynnes a heulog.

Mae'r crwban hwn yn lysysol yn bennaf, gan fwyta planhigion gwyllt, dail, blodau a ffrwythau bach, er y gall fwyta pryfed yn achlysurol. Yn ystod y gaeaf, mae'n gaeafgysgu drwy gladdu ei hun yn y pridd. Gall y fenyw ddodwy rhwng dau a deuddeg o wyau yn y gwanwyn neu ddechrau'r haf, ac mae'r wyau'n deor ar ôl tua dau i dri mis. Gall crwban Hermann fyw am dros 50 mlynedd, ond mae'r rhywogaeth yn wynebu bygythiadau megis colli cynefin a chasglu anghyfreithlon, ac felly mae'n cael ei hamddiffyn mewn sawl gwlad yn Ewrop.

 Cyfeiriadau 

Categori:Ffawna Ewrop
Hermann