Dychweledigion (Ibsen)

Drama gan y dramodydd o Norwyiad Henrik Ibsen yw Y Dychweledigion (Daneg: Gengangere). Fe'i hysgrifennwyd yn Ddaneg a'i chyhoeddi ym 1881, a'i llwyfannu gyntaf ym 1882 yn Chicago, Illinois, UDA, wedi'i pherfformio yn y Ddaneg.

Ym 1891 cyfieithwyd y ddrama i'r Saesneg gan William Archer gyda'r teitl Ghosts. Nid oedd Ibsen yn hoffi'r teitl Saesneg, gan y byddai'r gair Daneg neu Norwyeg Gengangere yn cael ei gyfieithu'n fwy cywir fel Revenants, sy'n golygu'n llythrennol "Y rhai sy'n dychwelyd". Cyhoeddwyd cyfieithiad Cymraeg gan T Gwynn Jones ym 1920, fel rhan o Gyfres y Werin. Dychweledigion oedd dewis deitl Jones, sydd yn agosach at yr ystyr gwreiddiol o ysbrydion neu ddrychiolaethau wedi dychwelyd ac yn cerdded eu hen lwybrau yn y byd. Ond cydnabu Jones fod yna broblem efo'i deitl ef hefyd, gan fod dychweledigion yn cael ei ddefnyddio ar y pryd yn bennaf i gyfeirio at bobl oedd wedi cael tröedigaeth grefyddol.

 Cymeriadau 
Meistres Helene Alving, gweddw'r Capten Alving.

Oswald Alving, arlunydd, ei mab.

Y Gweinidog Manders, Gweinidog Lutheraidd

Jacob Engstrand, Saer.

Regine Engstrand, morwyn yng ngwasanaeth Meistres Alving.

 Crynodeb 
Mae Helen Alving ar fin agor cartref plant amddifad, y mae hi wedi'i adeiladu er cof am ei diweddar ŵr, Capten Alving. Er gwaethaf anffyddlondeb ei gŵr, arhosodd Mrs Alving gydag ef i amddiffyn eu mab Oswald rhag cael ei gysylltu â sgandal a rhag ofn ei bod hi'n cael ei hosgoi gan y gymuned.

Yn ystod y ddrama, mae hi'n darganfod bod Oswald (yr oedd hi wedi'i anfon i ffwrdd i osgoi iddo gael ei lygru gan ei dad) yn dioddef o syffilis, y mae hi'n credu iddo etifeddu gan ei dad. Mae hi hefyd yn darganfod bod Oswald wedi syrthio mewn cariad â'i morwyn Regina Engstrand, sy'n cael ei datgelu i fod yn ferch anghyfreithlon i Gapten Alving ac felly'n hanner chwaer i Oswald.

Mae is-blot yn ymwneud â saer coed, Jacob Engstrand, a briododd fam Regina pan oedd hi eisoes yn feichiog. Mae'n ystyried Regina fel ei ferch ei hun. Nid yw'n ymwybodol, mai Capten Alving oedd tad Regina. Ar ôl cwblhau ei waith yn adeiladu cartref plant amddifad Mrs Alving, mae Engstrand yn cyhoeddi ei uchelgais i agor hostel i forwyr. Mae'n ceisio perswadio Regina i adael Mrs Alving a'i helpu i redeg yr hostel, ond mae hi'n gwrthod. Y noson cyn i'r cartref plant agor, mae Engstrand yn gofyn i'r Parchedig Manders gynnal cyfarfod gweddi yno. Yn ddiweddarach y noson honno, mae'r cartref yn llosgi i lawr. Yn gynharach, roedd Manders wedi perswadio Mrs Alving i beidio ag yswirio'r cartref, gan y byddai gwneud hynny'n awgrymu diffyg ffydd mewn rhagluniaeth ddwyfol. Dywed Engstrand fod y tân wedi'i achosi gan ddiofalwch Manders gyda channwyll ac mae'n cynnig cymryd y bai, rhywbeth y mae Manders yn ei dderbyn yn barod. Mae Manders yn ei dro yn cynnig cefnogi hostel Engstrand.

Pan ddatgelir bod Regina ac Oswald yn chwaer a brawd, mae Regina yn gadael, gan adael Oswald mewn gofid. Cyn bod triniaeth ar gael i syffilis byddai'n arwain i orffwylltra yn y pen draw. Yn ymwybodol o beth sydd i'w disgwyl mae Oswald yn gofyn i'w fam ei helpu i osgoi hynny trwy weini gorddos morffin angheuol iddo. Mae hi'n cytuno, ond dim ond os bydd angen. Mae'r ddrama'n gorffen gyda Mrs Alving yn gorfod wynebu'r penderfyniad ynghylch a ddylai ewthaneisio ei mab ai peidio yn unol â'i ddymuniadau.

 Derbyniad 
Oherwydd bod y ddrama yn ymwneud â bastardiaeth, clefydau gwenerol ac ewthanasia, pynciau a ystyrid, ar y pryd, yn anaddas i gymdeithas gwar eu trin, gwael iawn fu'r derbyniad i ddechrau. Gwrthododd theatrau trwy Ewrop geisiadau i'w pherfformio. I osgoi gwaharddiad gan sensor yr Arglwydd Siambrlen bu'n rhaid i'r ddrama gael ei pherfformio yn Llundain ym 1891 gan gymdeithas theatr i danysgrifwyr. Gan fod aelodaeth drwy danysgrifiad, nid oedd y perfformiadau'n "gyhoeddus", ac felly caniatawyd i'r gymdeithas berfformio dramâu nad oeddent wedi derbyn trwydded gan Swyddfa'r Arglwydd Siambrlen; ac yn y modd hwn roeddent yn gallu osgoi sensoriaeth llwyfan Prydeinig.

Ers dechrau'r 20g mae'r drama wedi cael derbyniad llawer mwy gwresog, wedi ei pherfformio'n rheolaidd ac wedi ei chyfieithu i nifer fawr o ieithoedd.

Cafodd y ddrama ei pherfformio yn y Gymraeg gan Gwmni Penmaenmawr yn ystod Eisteddfod Genedlaethol Cymru Pwllheli 1925.  Ym 1974, bu Cwmni Theatr Cymru ar daith gyda'r ddrama.

Oriel
Darluniau o Ddychweledigion—Cwmni Theatr Cymru 1974 gan Geoff Charles

Cyfeiriadau

Categori:Cyfieithiadau o Ddramâu i'r Gymraeg
Categori:Dramâu Norwyeg
Categori:Dramâu 1881
Categori:Llyfrau ar Wicidestun