Cambriae Typus

Map printiedig cynharaf o Gymru sy'n ei dangos fel gwlad ar wahân i Loegr yw Cambriae Typus (Lladin: "Cynllun Cymru"). Fe'i cyhoeddwyd gyntaf yn 1573 yn Antwerp, yr Iseldiroedd, gan Abraham Ortelius mewn Additamentum ("Atodiad") at ei atlas mawr Theatrum Orbis Terrarum, a gafodd ei argraffiad cyntaf yn 1570. Roedd print gwreiddiol y map yn 47.2cm × 34.7cm gan ddefnyddio graddfa o tua 1:520,000.

Paratowyd y map gan y meddyg a hynafiaethydd Humphrey Lhuyd. Lhuyd oedd meddyg Henry Fitzalan, 12fed Iarll Arundel, ac aeth gydag ef ar daith o amgylch Ewrop, gan ymweld â'r Eidal, yr Almaen a'r Iseldiroedd yn ystod 1566-8. Yn yr Iseldiroedd daeth Lhuyd i adnabod y daearyddwr Ortelius a oedd wrthi'n creu ei atlas."LLOYD (LHUYD), Humphrey (1527-68), of Foxhall, Henllan, Denb. and of Denbigh" , The History of Parliament; adalwyd 8 Awst 2025 Ychydig cyn ei farwolaeth yn 1568 anfonodd Lhuyd llythyr at Ortelius, gan gynnwys gopi llawysgrif y map ynghyd â map o Gymru a Lloegr gyda'i gilydd (Angliae Regni Florentissimi Nova Descriptio). Mae llawysgrif wreiddiol Lhuyd ar goll.

Nid oedd Lhuyd yn dirfesurwr proffesiynol, ac roedd gan ei fap lawer o anghywirdebau. Er hynny, roedd yn welliant mawr ar fapiau cynt. Roedd Llwyd yn canolbwyntio ar greu map hanesyddol a diwylliannol yn hytrach na phortreadu’r sefyllfa wleidyddol gyfoes; er enghraifft mae’n dangos Cymru fel petai yn ymestyn cyn belled ag Afon Hafren."Mapiau o Gymru", Llyfrgell Genedlaethol Cymru; adalwyd 8 Awst 2025

bawd|canol|600px|Argraffiad o'r map Cambriae Typus sy'n dyddio o 1592 (efallai) yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Gweler hefyd
 Cambria irredenta

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
Copi o'r map yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Categori:Gweithiau 1573
Categori:Hanes Cymru
Categori:Mapiau o Gymru