Afonso V, brenin Portiwgal

Brenin Portiwgal o 13 Medi 1438 hyd 11 Tachwedd 1477 ac o 15 Tachwedd 1477 hyd ei farwolaeth oedd Afonso V (15 Ionawr 1432 – 28 Awst 1481).A. R. Disney, A History of Portugal and the Portuguese Empire, cyf. 1 (Caergrawnt: Cambridge University Press, 2009)

Esgynnodd Afonso i orsedd Portiwgal pan oedd ond yn chwech oed. Yn gynnar yn ei deyrnasiad bu brwydr dros y rhaglywiaeth rhwng ei fam, Leonor de Aragón, a'i ewythr, Pedro, Dug Coimbra. Penodwyd Pedro yn unig raglaw ym 1439, ond parhaodd carfan Braganza yn y llys i herio ei awdurdod. Dan ddylanwad ei ewythr arall, Afonso I, Dug Braganza, diswyddodd y Brenin ei ewythr Pedro ym 1448 a'i drechu ym Mrwydr Alfarrobeira ym 1449.

Rhwng 1458 a 1471 roedd Afonso yn ymwneud ag ymgyrchoedd milwrol yn Affrica, yn bennaf ym Moroco. Enillodd hyn iddo'r llysenw O Africano ("yr Affricanwr").|pages=218-221}}

Yn dilyn marwolaeth y brenin Enrique IV o Deyrnas Castilla yn 1474, hawliodd Afonso orsedd Castilla ar ran ei nith, Joanna la Beltraneja. Ym Mai 1475, arweiniodd fyddin i Palencia, priododd â Joanna, a chyhoeddodd ei hun yn frenin. Cychwynnodd hyn Ryfel Olyniaeth Castilla. Ar ôl Brwydr Toro (1476) ac ymdrechion aflwyddiannus i sicrhau cefnogaeth gan Ffrainc, ildiodd Afonso orsedd Portiwgal er mwyn cychwyn ar bererindod i Jerwsalem. Cafodd ei berswadio i ddychwelyd i Bortiwgal ac ail-gymryd y goron yn Nhachwedd 1477, ychydig ddyddiau ar ôl i'w etifedd, João II, gael ei gyhoeddi'n frenin.

Yn ystod blynyddoedd diweddarach teyrnasiad Afonso, gweinyddwyd y deyrnas i raddau helaeth gan João cyn iddo ddod yn frenin yn ei rinwedd ei hun ym 1481.

Cyfeiriadau

Categori:Brenhinoedd Portiwgal
Categori:Genedigaethau 1432
Categori:Marwolaethau 1481
Categori:Teyrnoedd y 15fed ganrif