Morris Jones (actor a chyfarwyddwr)

Actor a Chynhyrchydd drama Cymraeg oedd Morris Jones (16 Mehefin 1906 – 6 Mawrth 1986) a fu hefyd yn Gyfarwyddwr Chwaraewyr Garthewin. Bu'n gysylltiedig â Theatr Garthewin ers 1946 ac yn ran ganolog o lwyfannu Amlyn ac Amig a Blodeuwedd am y tro cyntaf. Cafodd lwyddiant fel cyfarwyddwr ar gystadlaethau perfformio dramâu yn yr Eisteddfod Genedlaethol, gydag amrywiol gwmnïau. Nododd Hazel Walford Davies yn hyderus "na fyddai Theatr Garthewin wedi ffynnu fel y gwnaeth oni bai am [ei] ddylanwad [...] ac na fyddai Saunders Lewis wedi cael cystal cyfle i ymarfer ei grefft". 

 Gyrfa 
bawd|Morris Jones (canol) gydag aelodau eraill o Theatr Garthewin
Er yn enedigol o Chwilog, Eifionydd, symudodd y teulu i Lerpwl pan oedd tua 5 oed, lle profodd "wefr" y Theatr am y tro cyntaf. Bu'n gysylltiedig â chynyrchiadau Theatr y Playhouse, Lerpwl ers pan yn fachgen ifanc, lle dysgodd ei grefft. Parhaodd ei addysg yn y Liverpool School of Dramatic Art a Theatr y Royal Court yn y ddinas.

Daeth yn Gyfarwyddwr Cymdeithas Chwaraewyr Cymreig Lerpwl ym 1935 a ddaeth yn enwog am eu perfformiadau o ddramâu yn nghystadlaethau'r Eisteddfod Genedlaethol a'i ganmol am ei ddewis dewr o ddramâu.

Peiriannydd yn Adran Ddŵr Cyngor y Ddinas Lerpwl oedd ei alwedigaeth, cyn iddo symud i Fae Colwyn ar ddechrau'r Ail Ryfel Byd, i weithio mewn ffactri awyrennau. Wedi'r rhyfel, apwyntiwyd ef yn arolygwr yng nghanolfan Amaeth a Physgodfeydd Conwy lle bu'n gweithio am 23 mlynedd

Nododd Hazel Walford Davies ei fod wedi bod yn cyfarwyddo cynyrchiadau gyda Cwmni Cymdeithas Ddrama Gymraeg, Llandudno am 27 mlynedd.

Bu'n gysylltiedig â Hen Golwyn a Betws-yn-Rhos. Roedd yn briod â Clarice. Cafodd ei urddo i'r Orsedd yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Ynys Môn 1983.

Bu farw yn Hen Golwyn ar y 6 Mawrth 1986.

Blodeuwedd

Ym 1947, ef fu'n bennaf gyfrifol am siarsio Saunders Lewis i orffen ei ddrama Blodeuwedd, er mwyn ei llwyfannu hi'n Ngarthewin.

"Pan geir cynhyrchiad o ddrama ac enw Morris Jones wrtho, yr ydym yn sicr o rywbeth gwerth ei weled," oedd sylw Kate Roberts, wrth adolygu ei gynhyrchiad [a'r cynhyrchiad cyntaf] o Blodeuwedd gyda Chwaraewyr Garthewin ym 1948. "Gwyddom y bydd y Ilwyfannu, y goleuo, y dillad, y symudiadau, yn hollol orffenedig, mor orffenedig, yn wir, fel y tueddwn i beidio â rhyfeddu atynt. Fe gawsom y perffeithrwydd hwn mor aml, oni chymerwn ef fel peth hollol naturiol i'w ddisgwyl."

Mewn ateb o ddiolch i Kate wedi cyhoeddi'r adolygiad, noda Saunders "Chwarae teg i Morris Jones - ef a'i darganfu hi, ac y mae deunydd addawol ynddi".

 Cynyrchiadau nodedig 
(detholiad - fel actor a chyfarwyddwr)

Cymdeithas Chwaraewyr Cymraeg Lepwl (1935-1939)

 Dialedd (1935) cyfieithiad G. Prys Jones o Shanghai (W. Stuckes)
 Gwynt (1935) gan Gwilym R Jones a Morris Jones.
 Y Bachgennyn Hwn (1935) cyfieithiad Gwilym R. Jones o Twentieth Century Lullaby (Cedric Mount) [Buddugol ar gystadleuaeth perfformio yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Abergwaun 1936]
 Ymadawedig (1935) cyfieithiad R. E. Jones o The Dear Departed (S. Houghton).
 Yr Hen Wrach (1936) [addasiad o Gwen Tomos]
 Y Weddw o Aberdâr (1936) [addasiad o Y Siswrn] 
 Gwifrau'r Gyfraith (1937) cyfieithiad Selwyn Jones o ddrama Ronald Gow. [Buddugol ar gystadleuaeth perfformio yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Machynlleth 1937]
 Yr Erodrom (1938) gan J. Ellis Williams [Buddugol ar gystadleuaeth perfformio yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caerdydd  1938]
 Castell Martin (1939) gan D. T. Davies [Buddugol ar gystadleuaeth perfformio yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Dinbych 1939]

Chwaraewyr Garthewin (1946 - ) - gweler hanes y cwmni am y cynyrchiadau.

Cwmnïau eraill (1936-

 Llwyfan y Byd (1936) - cynorthwyo'r cwmni yn Lerpwl.
 Cwmni drama Aelwyd Betws-yn-Rhos a ddaeth yn fuddugol yng nghystadleuaeth perfformio'r Ddrama Hir yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Rhosllannerchrugog 1945.
 Mair Magdalen (1947) - cyfieithiad Stafford Thomas a Tom P. Williams o ddrama gan Maurice Maeterlinck - Cynhyrchiad ar gyfer Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bae Colwyn 1947.
 Y Ffordd (1947) gan T. Rowland Hughes - Chwaraewyr Bae Colwyn.

 Cyfeiriadau 

Categori:Genedigaethau 1906
Categori:Theatr Gymraeg
Categori:Actorion Cymraeg
Categori:Marwolaethau 1986