Tarvos Trigaranus

Mae Tarvos Trigaranus neu Taruos Trigaranos yn ffigwr dwyfol sy'n ymddangos ar banel cerfwedd o Biler y Badwyr fel tarw gyda thair garan ar ei gefn. Mae'n sefyll o dan goeden, ac ar banel cyfagos, mae'r duw Esus yn torri coeden i lawr, helygen o bosibl, gyda bwyell.

Yn yr Aleg, ystyr taruos yw "tarw,"  a geir yn Gymraeg fel tarw (cymharer "tarw" mewn ieithoedd Indo-Ewropeaidd eraill megis fel taurus Lladin o'r Groeg "ταύρος" neu Lithwaneg taŭras), ac yn yr Hen Wyddeleg fel tarb (/tarβ/), mewn Gwyddeleg Cyfoes fel tarbh. Garanus yw'r aran (garan yn Gymraeg, Hen Gernyweg a Llydaweg; gweler hefyd geranos, defod "crane dance" yr hen Roeg). Treis, neu tri- mewn cyfansoddeiriau , yw'r rhif tri (cymharer Gwyddeleg trí, Cymraeg tri). 

Mae piler o Trier yn dangos dyn gyda bwyell yn torri coeden lle mae tri aderyn a phen tarw yn eistedd. Mae cyfosodiad delweddau wedi'i gymharu â phaneli Tarvos Trigaranus ac Esus ar gofeb y Badwyr. Mae'n bosibl bod cerfluniau o darw gyda thri chorn, megis yr un o Autun (Bwrgwyn, Ffrainc, Awstodunum gynt) yn perthyn i'r duwdod hwn. 

Mae'r lleuad Sadyrnaidd Tarvos wedi'i enwi ar ôl Tarvos Trigaranus, yn dilyn confensiwn o enwi aelodau ei grŵp lleuad ar ôl ffigurau mytholegol Galig.

 Gweler hefyd 
 Mytholeg Geltaidd
 Duwiau triphlyg
 Twrch Trwyth

 Cyfeiriadau 

 Ffynonellau 
 Delmare, Xavier (2003) Dictionnaire de la langue gauloise (2il arg.) Paris: Editions Errance.ISBN 2-87772-237-6
 Green, Miranda J. (1992) Geiriadur Myth a Chwedl Geltaidd. Llundain: Thames & Hudson.ISBN 0-500-27975-6
 MacCulloch, John A. (1996) Mytholeg Geltaidd. Chicago: Academi Chicago Publications.ISBN 0-486-43656-X

 Dolenni allanol 
 Y tarw tri chorn
 Trafod Tarvos Trigaranus ac Esus, gyda lluniau
 Gwefan Iseldireg yn adrodd y stori am y frwydr rhwng Esus a Tarvos Trigaranus

Categori:Duwiau Celtaidd