Diwrnod Rhyngwladol Menywod a Merched Mewn Gwyddoniaeth

Mae Diwrnod Rhyngwladol Menywod a Merched o fewn Gwyddoniaeth yn ddathliad blynyddol a fabwysiadwyd gan Gynulliad Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig i hyrwyddo mynediad a chyfranogiad llawn a chyfartal menywod o fewn Gwyddoniaeth, Technoleg, Peirianneg a Mathemateg (STEM). Pasiodd Cynulliad Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig benderfyniad 70/212 ar 22 Rhagfyr 2015, a gyhoeddodd 11 Chwefror fel diwrnod i cofio a dathlu'r digwyddiad hwn. Dewisir thema bob blwyddyn i amlygu ffocws penodol a maes trafod er mwyn canolbwyntio ar un agwedd o gydraddoldeb rhywiol mewn gwyddoniaeth.

Mae Llywodraeth Cymru, a nifer o lywodraethau'r byd, yn annog mwy o ferched i fentro i feysydd gwyddoniaeth a pheirianneg. Roedd Ann Rees (llysenw: Ceridwen) (9 Gorffennaf 1874 – 19 Hydref 1905) yn fardd ac yn llenor Cymraeg ac yn un o'r menywod cyntaf o Gymru i gymhwyso yn feddyg. Ond y cyntaf drwy wledydd Prydain (a'r ail drwy Ewrop) oedd y Gymraes Frances Elizabeth Morgan a raddiodd mewn meddygaeth yn 1870. Athro Peirianneg Fecanyddol ac Is-Ganghellor a Phrif Weithredwr Prifysgol Cranfield yw Karen Holford (ganwyd 1962).

Mae Diwrnod Rhyngwladol Menywod a Merched mewn Gwyddoniaeth yn cael ei weithredu'n flynyddol gan UNESCO mewn cydweithrediad â'r grŵp Merched y Cenhedloedd Unedig. Mae’r ddau sefydliad yn cydweithio gyda llywodraethau cenedlaethol, sefydliadau rhynglywodraethol, partneriaid, cymdeithasau sifil, prifysgolion a chyrff eraill er mwyn cyflawni’r nod o hyrwyddo rôl menywod a merched mewn meysydd gwyddonol a dathlu’r rhai sydd eisoes yn llwyddiannus o fewn y maes.
bawd|Ann Rees (Ceridwen): un o'r merched cyntaf o Gymru i gymhwyso yn feddyg.

 Cyd-destun 
bawd| Myfyrwyr Coleg Talaith Florida i Fenywod yn arbrofi yn y labordy cemegol yn Tallahassee, Florida (ca. 1940)
O gymharu â'u cyfoedion gwrywaidd, mae merched (yn Gymraeg, mae'r gair 'merched' yn cynnwys menywod o bob oed e.e. Merched y Wawr) yn cael eu tangynrychioli mewn meysydd gwyddoniaeth a thechnoleg. Rhwng y 1960au a'r 1980au, cynyddodd nifer y menywod a enillodd raddau mewn gwyddoniaeth a pheirianneg yn raddol ym mhrifysgolion y byd, ond daeth y cynnydd bach hwn i ben yn y 1980au, am ryw reswm. Hyd yn oed erbyn 2013 roedd menywod yn yn parhau i gael eu tangynrychioli yn flynyddol o fewn meysydd STEM, ac yn y cyfnod blaenorol o 25 mlynedd, heb fawr o newid o ran cyfranogiad menywod. Ymhellach, mae rhwystrau cymdeithasol gan gynnwys disgwyliadau menywod yn y cartref, priodasau cynnar ac arferion gwahaniaethol yn y farchnad lafur wedi atal menywod - yn enwedig mewn rhanbarthau sy'n datblygu, ledled y byd e.e. Affrica, De Asia a'r Caribî.

Heddiw, yng ngwledydd Prydain, mae'r rhwystrau hyn i gyfranogiad llawn yn dal i fod, ac yn rhwystrau cymdeithasol. Mewn ymchwil yn 2013 gwelwyd fod rhagfarnau rhywedd yn bodoli, gyda merched yn llai tebygol o gael eu hannog i astudio ffiseg gan eu hathrawon, eu teulu, a’u ffrindiau.

Ledled y byd ceir gwahaniaethau rhanbarthol hefyd yn y rhwystrau penodol i gyfranogiad merched yn y gwyddorau. Yn yr Unol Daleithiau, canfuwyd bod llai o ferched yn cofrestru ar gyrsiau STEM, a'r atyniad i addysg wyddonol llai yn arwain at lai o gyfranogiad gan fenywod. Roedd hyn yn wahanol i'r byd Arabaidd, lle mae cofrestriad mewn addysg wyddonol yn arbennig o uchel. Yno mae 60-80% o'r myfyrwyr yn ferched.

 Mabwysiadu gan y Cenhedloedd Unedig 
bawd| Logo'r Cenhedloedd Unedig
Ar 22 Rhagfyr 2015, cyfarfu Cynulliad Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig i fabwysiadu penderfyniad 70/212 o'r enw "Diwrnod Rhyngwladol Menywod a Merched o fewn Gwyddoniaeth". Cyhoeddwyd y penderfyniad hwn yn ffurfiol ar 11 Chwefror fel dathliad (neu 'arsylwad') blynyddol Diwrnod Rhyngwladol Menywod a Merched mewn Gwyddoniaeth. Gwahoddodd Cynulliad Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig holl aelod-wladwriaethau, sefydliadau a chyrff y Cenhedloedd Unedig ochr yn ochr ag unigolion a'r sector preifat i gymryd rhan mewn gweithgareddau codi ymwybyddiaeth a gweithgareddau addysgol i hyrwyddo mynediad llawn a chyfartal i fenywod mewn gwyddoniaeth. Wrth fabwysiadu’r penderfyniad hwn, tynnodd y Cenhedloedd Unedig ar nifer o’u penderfyniadau blaenorol er mwyn nodi’r angen i arsylwi Diwrnod Rhyngwladol Menywod a Merched mewn Gwyddoniaeth. Y ddau sefydliad allweddol yn y Cenhedloedd Unedig sy'n gyfrifol am Ddiwrnod Rhyngwladol Menywod a Merched mewn Gwyddoniaeth yw UNESCO a Merched y Cenhedloedd Unedig.

 Dathliadau blynyddol a themâu swyddogol 
Yn flynyddol ar 11 Chwefror , mae'r Cenhedloedd Unedig yn cynnal Diwrnod Rhyngwladol Menywod a Merched mewn Cynulliad Gwyddoniaeth. Mae'r cynulliad yn dod â chynrychiolwyr yr aelod-wladwriaethau ynghyd â chynrychiolwyr sefydliadau rhyngwladol, y sector preifat a gwyddonwyr blaenllaw i drafod mesurau a mentrau i hyrwyddo cyfranogiad cynyddol menywod mewn STEM. Cyd-noddir y Cynulliad gan y Cenhadaethau Parhaol i'r Cenhedloedd Unedig o Andorra, Antigwa a Barbiwda, Armenia, Awstralia, Bhwtan, Tsile, Ecwador, y Ffindir, Gwlad Groeg, Latfia, Mecsico, Nigeria, Gweriniaeth Corea, San Marino, ac Wsbecistan. Bob blwyddyn mae'r gwasanaeth yn canolbwyntio ar thema allweddol fel pwnc trafod canolog.
+Themâu blynyddol Diwrnod Rhyngwladol Menywod a Merched mewn Gwyddoniaeth  Argraffiad Blwyddyn Thema 1af 2016 Trawsnewid y Byd: Cydraddoldeb mewn Gwyddoniaeth 2il 2017 Rhyw, Gwyddoniaeth a Datblygu Cynaliadwy: Effaith y Cyfryngau - O Weledigaeth i Weithredu 3ydd 2018 Cydraddoldeb a Pharedd mewn Gwyddoniaeth ar gyfer Heddwch a Datblygiad 4ydd 2019 Buddsoddiad Menywod a Merched mewn Gwyddoniaeth ar gyfer mewn Byd  Gwyrdd Cynhwysol 5ed 2020 Cydraddoldeb mewn Gwyddoniaeth, Technoleg ac Arloesedd: Tueddiadau a Heriau Byd-eang 6ed 2021 Ar Draws y Ffiniau: Cydraddoldeb mewn Gwyddoniaeth i Gymdeithas 7fed 2022 Ecwiti, Amrywiaeth, a Chynhwysiant: Mae Dŵr yn Ein Huno 8fed 2023 Arloesi. Dangos. Dyrchafu. Ymlaen llaw. Cynnal. SYNIADAU: Dod â Phawb Ymlaen ar gyfer Datblygiad Cynaliadwy a Theg.

 Cyfeiriadau 

 Dolenni allanol 


Categori:Diwrnodau'r Cenhedloedd Unedig
Categori:Hawliau