Trychineb Glofa'r National, 1905

Digwyddodd Trychineb Glofa'r National ar 11 Gorffennaf 1905 pan laddwyd 120 neu 121 o ddynion a bechgyn yng Nglofa'r National yn Aberllechau (Wattstown).

Ar 11 Gorffennaf 1905, dim ond pedwar mis ar ôl trychineb Glofa Cambrian yng Nghwm Clydach, arweiniodd ffrwydrad ym Mhwll Glo'r National yn Aberllechau  at farwolaeth 121 o ddynion a bechgyn. Dim ond un o'r bobl a achubwyd o'r pwll glo y tro hwn, sef Matthew Davies yr unig un i oroesi. Cynhaliwyd yr adroddiad i achos y trychineb gan Arolygwr y Mwyngloddiau, a ddaeth i'r casgliad bod y ffrwydrad wedi'i achosi gan ddefnydd anghyfreithlon o ddeunydd ffrwydro o dan y ddaear. Ychydig cyn i'r ffrwydrad ddigwydd, roedd y prif suddwr wedi gofyn am gebl ffrwydro a batri i wefru'r ergyd. Roedd y rheolwr, Mr. Meredith, wedi mynd i mewn i'r pwll glo chwarter awr cyn y ffrwydrad ac roedd ef ymhlith y rhai a laddwyd.webapps.rctcbc.gov.uk; adalwyd 11 Gorffennaf 2025.

Ar ddiwrnod yr angladd, roedd y strydoedd wedi'u leinio gan filoedd o alarwyr ac adroddwyd bod y gorymdaith angladd dros bedair milltir (6 km) o hyd. Yn yr adroddiad swyddogol nodwyd bod y ddamwain wedi gadael 44 o weddwon a 110 o blant heb dadau.

Hanes y lofa
Yr hen enw Cymraeg am y lofa oedd 'Glofa'r Cwch': rhan o'r hen enw am Wattstown cyn ei diwydiannu. Ym 1881 suddwyd dwy siafft ar dir a oedd wedi'i brydlesu gan Crawshay Bailey a'i frawd William Partridge Bailey gan dri pherchennog glo, Ebenezer Lewis, Henry Lewis a Mathhew Cope. Perchennog y lofa oedd 'United National Collieries Ltd'. Caewyd y lofa yn 1968.welshcoalmines.co.uk; adalwyd 11 Gorffennaf 2025.

Oriel

Gweler hefyd
Tanchwa Senghennydd
Trychineb Aberfan
Diwydiant glo Cymru

Cyfeiriadau

Categori:Diwydiant glo Cymru
Categori:Hanes Rhondda Cynon Taf
Glofa'r National
Glofa'r National
Glofa'r National
Glofa'r National
Categori:1905 yng Nghymru