R. Keao NeSmith

Mae R. Keao NeSmith yn ieithydd, addysgwr, cyfieithydd, ac ymgyrchydd iaith Hawaieg o Hawaii. Mae wedi dysgu mewn gwahanol brifysgolion, megis Prifysgol Hawai'i yn Hilo, l'Université de la Polynésie française yn 'Outumaoro, Tahiti, Prifysgol Waikato yn Hamilton, Aotearoa, a Phrifysgol Hawai'i yn Mānoa yn Honolulu, Hawai'i. Mae wedi dysgu cyrsiau i fyfyrwyr ar yr Hawaieg, Astudiaethau Hawäiaidd, pynciau ar adfywio iaith mewn perygl, ac iaith Tahiti.

Bywgraffiad
Magwyd Keao yn Kekaha ar ynys Kaua'i, gan siarad Saesneg yn bennaf. Yn yr ysgol uwchradd, dewisodd astudio Japaneg, ac nid tan iddo fynychu Prifysgol Hawai'i yn Hilo y dechreuodd astudio ei iaith frodorol yn ffurfiol yn dilyn blynyddoedd o'i siarad gyda'i deulu ac yn ei dref enedigol. Yn ddiweddarach derbyniodd Gymrodoriaeth Mellon yr Unol Daleithiau - Hawai'i i astudio ym Mhrifysgol Waikato lle cwblhaodd ei PhD mewn ieithyddiaeth gymhwysol yn Ysgol Datblygiad Māori a'r Môr Tawel a graddiodd yn 2012.

Adfer iaith
Mae NeSmith yn chwarae rhan ganolog yn y mudiad i adfer yr iaith Hawaieg i ddefnydd pob dydd a delio gyda realiti iaith lleiafrifedig. Er fod ei nain a taid ar ochr ei fam yn siaradwyr brodorol ni basiwyd yr iaith ymlaen i'w merch (mam NeSmith). Dysgodd NeSmith yr iaith gan ei nain pan oedd yn ddyn ifanc. Yn ogystal â Saesneg a Hawaieg, mae'n siarad Maorieg a Marceseg (Marquesian - chwaer iaith i'r Hawaieg), Ffrangeg, a Japaneg. Mae wedi bod yn athro sy'n dysgu Hawaieg i bobl.

Tensiwn dros natur yr iaith Hawaieg
Mewn llawer o'i waith mae NeSmith yn ystyried y tensiwn dros y fath o Hawaieg a ddysgir ac a siaredir. Mae'n dadlau bod pobl sydd wedi dysgu Hawaieg fel ail iaith yn creu termau a chystrawennau nad sy'n naturiol i'r iaith frodorol naturiol. Mae'n mynd cyn-belled â dweud bod bellach tafodiaith newydd o Hawaieg ("Hawaieg prifysgol" fel byddai ei nain yn ei alw, o bosib) sy'n swnio'n ddiarth i'r Hawaieg naturiol brodorol. Galwa ef y math newydd o Hawaieg yma yn "Neo-Hawaiian". Mae hyn yn ei dŷb ef, yn amrywiaeth ar wahân o Hawäieg. Mae NeSmith yn llywio trafodaeth mewn astudiaethau iaith Hawäi, yn ogystal â materion ehangach mewn adfywio iaith. Mae'n dadlau bod yr Hawaieg a ddysgir mewn ysgolion cyfrwng Hawaieg ac fel iaith newydd i siaradwyr ail-iaith, yn fath wahanol o Hawaieg i'r hyn a siaradwyd ac a siaredir, yn naturiol gan siaradwyr brodorol.

Gellid efallai ystyried y tensiwn o fewn y math newydd o Hawaieg safonnol a ddysgir, i'r drafodaeth a fu dros natur Cymraeg Byw yn yr 1970au wrth drafod diweddaru'r ddarpariaeth dysgu Cymraeg i siaradwyr ail-iaith a hefyd natur a gwead y Gymraeg hynny a ddisgwyd. Cafwyd trafodaethau ar y pryd bod 'Cymraeg Byw' yn dysgu iaith artiffisial neu "Cymraeg llyfr". Ond mae natur mwy brau yr iaith Hawaieg a'r modd y bu bron iddi ddod i ben fel iaith gymunedol, wneud y gwahaniaeth rhwng yr iaith "frodorol" a'r iaith "newydd" yn ddyfnach na'r hyn a wynebodd y Gymraeg.

Cyfieithu
Mae wedi cyfieithu nifer o lyfrau plant i'r Hawäieg - erbyn 2023 roedd wedi cyhoeddi 15 o nofelau gan gynnwys Yr Hobyd, The Little Prince, Anturiaethau Alys yng Ngwlad Hud, a chyfres Harri Potter, The Chronicles of Narnia gan C.S. Lewis.

Gweler hefyd
 Mudiad annibyniaeth Hawai'i

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
 Dr Keao Nesmith Tudalen Adran Ieithyddyiaeth ar wefan Prifysgol Hawai'i yn Manoa
 Talking Hawaiian Language with Dr. Keao NeSmith, PhD sgwrs ar sianel Youtube Ka Alala (2024)
 "Tutu's Hawaiian and the Emergence of a Neo-Hawaiian Language papur ar adfer iaith a'r tensiwn rhwng iaith siaradwyr brodorol ac iaith siaradwyr ail-iaith gan Richard Keao'opuaokalani NeSmith (2002)

categori:Hawaii
Categori:Hawaieg
Categori:Adfer iaith