Ornette Coleman

Roedd Ornette Coleman (Randolph Denard Ornette Coleman: 9 Mawrth 1930 – 11 Mehefin, 2015) yn sacsoffonydd, cyfansoddwr ac arweinydd bandiau Jazz yn Unol Daleithiau America, ac yn un o brif arloeswyr a sylfaenwyr Jazz Rhydd ar ddiwedd y 1950au a dechrau'r 1960au.Ratliff, Ben (June 11, 2015). "Ornette Coleman, Saxophonist Who Rewrote the Language of Jazz, Dies at 85". The New York Times. 

Jazz Rhydd
Mae'r term Jazz Rhydd yn deillio o'i albwm Free Jazz: A Collective Improvisation (1960). Roedd ei waith arloesol yn aml yn ymgadw rhag cyfansoddi ar sail cytgord, tonyddiaeth, newidiadau cordiau, a rhythm sefydlog oedd i'w clywed mewn Jazz cynharach. Yn lle hynny, pwysleisiodd Coleman ddull arbrofol o ganu byrfyfyr wedi'i wreiddio mewn chwarae ensemble a geiriau'r Blues.Mandell, Howard. "Ornette Coleman, Jazz Iconoclast, Dies At 85". NPR Music. Retrieved January 12, 2023. Galwodd y beirniad Thom Jurek o AllMusic.com Coleman yn "un o'r ffigurau mwyaf annwyl a dadleuol yn hanes Jazz", gan nodi, er ei fod "bellach yn cael ei ddathlu fel arloeswr di-ofn ac athrylith, roedd yn cael ei ystyried i ddechrau gan gyfoedion a beirniaid fel rhywun gwirion, niwsans a hyd yn oed yn dwyllwr".Jurek, Thom. "Ornette Coleman". AllMusic. Retrieved August 14, 2018.

Gyrfa
Wedi'i eni a'i fagu yn Fort Worth, Texas, dysgodd Coleman ei hun i chwarae'r sacsoffon pan oedd yn ifanc. Dechreuodd ei yrfa gerddorol yn chwarae mewn grwpiau R&B a Bebop lleol. Ym 1958 recordiodd Coleman ei albwm cyntaf, Something Else!!!, a oedd yn cynnwys y trwmpedwr Don Cherry a'r drymiwr Billy Higgins. Ffurfiodd y tri cherddor, ynghyd â'r basydd Charlie Haden, fand yn ddiweddarach, ac ymysg recordiadau'r pedwarawd roedd The Shape of Jazz to Come (1959) a Change of the Century (1960). Symudodd Coleman i Efrog Newydd, lle cododd ei syniadau radical o strwythur ac improf cryn stwr a dadlau.Fordham, John (June 11, 2015). "Ornette Coleman obituary". The Guardian. Retrieved December 16, 2018.Hellmer, Jeffrey; Lawn, Richard (May 3, 2005). Jazz Theory and Practice: For Performers, Arrangers and Composers. Alfred Music. pp. 234–. ISBN 978-1-4574-1068-0. Retrieved December 15, 2018.

Roedd y recordiau yma a’r rhai nesaf ar ddechrau'r 1960au yn dylanwadu'n fawr ar gyfeiriad Jazz dros y blynyddoedd wedyn. Daeth ei gyfansoddiadau Lonely Woman a Broadway Blues yn un o alawon safonol cynnar pwysig Jazz Rhydd.

Yng nghanol y 1960au, gadawodd Coleman Label Atlantic am labeli fel Blue Note a Columbia Records, a dechreuodd berfformio gyda'i fab ifanc Denardo Coleman ar y drymiau. Dysgodd Coleman ei hun i chwarae'r ffidil a'r utgorn, gan ddefnyddio technegau radicalaidd ac anarferol. Gweithiodd ar gyfansoddiadau symffonig gyda'i albwm Skies of America yn 1972, yn cynnwys Cerddorfa Symffoni Llundain. Yng nghanol y 1970au, ffurfiodd y grŵp Prime Time gan symud i gyfeiriad Jazz-Funk trydan a'i syniad o gerddoriaeth harmolodig.

Erbyn y 1970au roedd yn well ganddo ganolbwyntio ar gyfansoddi na pherfformio. Ei gyfansoddiad estynedig mwyaf nodedig yw'r gyfres Sky of America, a recordiwyd ym 1972 gan Gerddorfa Symffoni Llundain gyda Coleman ar sacsoffon alto. Wedi'i ddylanwadu gan ei brofiad o ganu byrfyfyr gyda cherddorion Rif o Foroco ym 1973, ffurfiodd Coleman fand trydan o'r enw Prime Time, yr oedd ei gerddoriaeth yn gyfuniad o rythmau roc gyda byrfyfyrio ar y cyd heb harmoni. Perfformiodd gyda'r band tan y 1990au.

Yn 1995, sefydlodd Coleman a'i fab Denardo label recordio Harmolodic. Derbyniodd ei albwm Sound Grammar Wobr Pulitzer am Gerddoriaeth yn 2006, Coleman oedd yr ail gerddor Jazz erioed i dderbyn yr anrhydedd."2007 Pulitzer Prizes". Pulitzer.org. 
Rhestr Recordiau

Fel arweinydd band

 Albymau stiwdio 
 1958: Something Else!!!! (Contemporary Records|Contemporary, 1958)
 1959: Tomorrow Is the Question! (Contemporary, 1959)
 1959: The Shape of Jazz to Come (Atlantic Records|Atlantic, 1959)
 1959: Change of the Century (Atlantic, 1960)
 1960: This Is Our Music (Ornette Coleman album)|This Is Our Music (Atlantic, 1961)
 1960: Free Jazz: A Collective Improvisation|Free Jazz (Atlantic, 1961)
 1961: Ornette! (Atlantic, 1962)
 1961: Ornette on Tenor (Atlantic, 1962)
 1965: Chappaqua Suite (Columbia, 1966)
 1966: The Empty Foxhole (Blue Note Records|Blue Note, 1966)
 1968: New York Is Now! (Blue Note, 1968)
 1968: Love Call (album)|Love Call (Blue Note, 1971)
 1971: Science Fiction (Ornette Coleman album)|Science Fiction (Columbia, 1972)
 1972: Skies of America (Columbia, 1972)
 1973-75: Dancing in Your Head (A&M, 1977)
 1977: Soapsuds, Soapsuds (Artists House, 1977)
 1976: Body Meta (Artists House, 1978)
 1979: Of Human Feelings (Antilles, 1982)
 1985: Song X (Geffen, 1986)
 1987: In All Languages (Caravan of Dreams, 1987)
 1988: Virgin Beauty (Portrait, 1988)
 1992: Naked Lunch (film)#Music|Naked Lunch with Howard Shore, The London Philharmonic Orchestra (Milan, 1992) – trac sain
 1995: Tone Dialing (Harmolodics|Harmolodic/Verve Records|Verve, 1995)
 1996: Sound Museum: Hidden Man (Harmolodic/Verve, 1996)
 1996: Sound Museum: Three Women (Harmolodic/Verve, 1996)

 Albymau Byw 
 Town Hall, 1962 (ESP Disk, 1965) – rec. 1962
 At the Golden Circle Stockholm|At the "Golden Circle", Vol. 1 & 2 (Blue Note, 1966) – rec. 1965
 An Evening with Ornette Coleman (Polydor International, 1967) – rec. 1965
 The Music of Ornette Coleman|The Music of Ornette Coleman - Forms & Sounds (RCA Victor, 1967)
 Ornette at 12 (Impulse!, 1968)
 Friends and Neighbors: Live at Prince Street (Flying Dutchman, 1972) – rec. 1970
 Crisis (Ornette Coleman album)|Crisis (Impulse!, 1972) – rec. 1969
 Opening the Caravan of Dreams (Caravan of Dreams, 1985)
 Prime Design/Time Design (Caravan of Dreams, 1985)
 Jazzbühne Berlin '88 (Repertoire, 1990) – rec. 1988
 The Belgrade Concert (Jazz Door, 1995) – rec. 1971
 Colors: Live from Leipzig (Harmolodic/Verve, 1997) – rec. 1996
 The Love Revolution (Gambit, 2005) – rec. 1968; 
 Sound Grammar (Sound Grammar, 2006) – rec. 2005
 Live in Paris 1971 (Jazz Row, 2007) – rec. 1971
 New Vocabulary (System Dialing, 2014) - rec. 2009

Recordiau Amlgyfrannog
 The Art of the Improvisers (Atlantic, 1970) – rec. 1959-61
 Twins (Ornette)|Twins (Atlantic, 1971) – rec. 1961
 To Whom Who Keeps a Record (Atlantic, 1975) – rec. 1959-60
 Who's Crazy? Vol. 1 & 2 (Atmosphere, 1979) – rec. 1966
 Broken Shadows (Columbia, 1982) – rec. 1971
 Beauty Is a Rare Thing (Rhino/Atlantic, 1995) 
 The Complete Science Fiction Sessions (Columbia, 2000)
 The Ornette Coleman Legacy (Atlantic, 2018) – rec. 1960-61

Fel cyfrannwr

Gyda Paul Bley
 1958: Live at the Hilcrest Club 1958 (Inner City, 1976)
 1958: Coleman Classics Volume 1 (Improvising Artists, 1977)

Gyda Charlie Haden
 1976: Closeness (album)|Closeness (Horizon, 1976)
 1976: The Golden Number (A&M, 1977)

Gyda Jamaaladeen Tacuma
 1983–84: Renaissance Man (Gramavision, 1984)
 2010: For the Love of Ornette (Jazzwerkstatt, 2010)

Gydag eraill
 Geri Allen, Eyes in the Back of Your Head (Blue Note, 1997)
 Louis Armstrong, Louis Armstrong and His Friends (Flying Dutchman/Amsterdam, 1970)
 Joe Henry, Scar (Joe Henry album)|Scar (Mammoth, 2001)
 Jackie McLean, New and Old Gospel (Blue Note, 1968) – rec. 1967
 Yoko Ono, Yoko Ono/Plastic Ono Band on the track "AOS" (Apple, 1970)
 Lou Reed, The Raven (Lou Reed album)|The Raven (RCA, 2003)
 Gunther Schuller, Jazz Abstractions (Atlantic, 1960)
 Bob Thiele, Head Start (Flying Dutchman, 1967)
 James Blood Ulmer, Tales of Captain Black (Artists House, 1978)
 Sonny Rollins, Road Shows, Vol. 2 (Doxy, 2011)
 Cyfeiriadau 


Categori:Cerddorion Affricanaidd-Americanaidd
Categori:Cyfansoddwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfansoddwyr jazz o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1930
Categori:Marwolaethau 2015
Categori:Sacsoffonyddion o'r Unol Daleithiau