Iaith Pawnee

Mae Pawnee yn iaith Caddoan sydd yn trafodiadol yn cael ei siarad can y popol Pawnee sydd yn grwp o Americanwyr Brodorol, sydd ar hyn o bryd yn fyw yn Oklahoma. Yn hanesyddol, oedd y Pawnee yn fyw ar hyd a Afon Platte yn beth sydd rwan yn Nebraska.

 Tafodieuthau 
Mae yna ddwy adranau o tafodiaeth syn amlwg yn Pawnee: Band Dde a Skiri. Mae'r wahaniaeth rhwng y ddwy tafodieuthau yn ddod i lawr ir wahanieuthau yn ei rhestr ffonetig ac ei lecsicon. Wnaeth y tafodiaeth Skiri fynd yn diflanedig yn 2001 gydar marwolaeth o Lula Nora Pratt.

 Statws 
Ers 2007, mae yna llai na 10 siaradwyr brodorol, gyda i gyd ohonynt yn hen. Maer Cenedl Pawnee yn datblygu defynydd ddysgu ir ysgol uwchradd lleol ac amdan gwersi ieuthoedd i oedolion. Mae yna hefyd helaeth o deunydd yn y iaith ar rhagleni ddogfen sydd wedi cael ei archifio gan y American Indian Studies Research Institute. Maer iaith Pawnee hefyd yn gallu cael ei clywed yn cael ei defnyddio yn y ffilm The Revenant. Yn 2019 a 2020, wnaeth y Cenedl Pawnee postio fideos ar lein oedd yn dysgu y iaith Pawnee.

 Ffonoleg 
Mae'r canlynol yn disgrifio tafodiaith y Band Dde.

 Cytseiniaid 
Mae gan Pawnee wyth ffonem cytsain, ac yn ôl un dadansoddiad o stopiau glottal safle canolig a therfynol, gellir rhagdybio nawfed ffonem cytsain.
Bilabial Alfeolaidd Velar Glottal Stopiwch     Affricanaidd  Rhotig  Fricative   Brasamcan 

  yn gallu rhagweld pryd mae'n ddigwydd yn canol geiriau. Er hynny, oherwydd fod   ddim yn hollol rhagfynegolar diwedd geiriau, efallai fydd rhaid hefyd ystyried hyn felffenom.

 Llafariaid 
Mae gan Pawnee bedwar ffonem llafariad byr a phedair cymar hir (hefyd yn ffonemig).
Blaen Yn ôl Uchel   Canol-isel  

 Ffonotacteg 
Mae clwsterau cytsain yn cyffredin yn Pawnee, yn cychwynol, canolig a safleuoedd terfynol. Mae y clwsteri yma yn syrthio i fewn i rhif isel o fathau, sydd i gweld yn y tabl isod. Mae'r dilyniant /ks/ patrymau fel uned sengl yn clwsterau cychwynol a canolig, ac felly nid ywn cael ei ystyried fel clwster ei hyn.
+ C1 C2 Enghreifftiau Cychwynnol    "i hedfan"
 "cigydd" Canolig    "dau"
 "eto"  unrhyw gytsain ac eithrio   "caeth" Terfynol    "bod yn agored"
 "byw, bodoli"

 Morffoleg 
Mae Pawnee yn iaith polysynthetig ergative-absoliwtig .

 Wyddor 
Mae gan y wyddor Pawnee naw cytsain ac wyth llafariad. Mae'r llythrennau'n eithaf tebyg o ran ynganiad i'w cymheiriaid Saesneg.

 Cytseiniaid 
Sillafu Sain ( IPA ) Cyfwerthoedd Saesneg p  pocio, cwpan t  top, cath c  cŵl, sownd c  ~  cragen, gwthio ~ trwsys au  silly, wyneb h  calon, o flaen r  car, fferi w  gwallgof, ffordd ′  Y "-" yn uh-oh

 Llafariaid 
Sillafu Sain (IPA) Cyfwerthoedd Saesneg fi  eistedd ii  bwydo e  coch ee  talu a  cynau aa  tad  chi ʊ llyfr uu  digwillydd

 Wyddorau eraill 
Dyma wyddorau eraill a ddefnyddir weithiau mewn testunau Pawnee.
+Wyddor Pawnee #1 a â c č e ê h fi î c p r au t chi û w '
+Wyddor Pawnee #2 a aa ch e ee h fi ii c o oo p r au t ts chi uu w '