Tegwared y Bais Wen

Arglwydd Trefdraeth, Ynys Môn, a mab naturiol Llywelyn Fawr, Tywysog Aberffraw oedd Tegwared y Bais Wen ap Llywelyn neu Tegwared y Baiswen (tua 1195 - wedi 1235) Ei fam oedd merch o'r enw Crysten.geni com; adalwyd 11 Medi 2025. Ganwyd ef rhwng 1195 a 1210, a bu'n gadfridog ym Myddin Cymru yn oes aur Llywelyn Fawr. Mae'r enw 'Y bais wen' yn cyfeirio at ei arfbais (fel y dangosir i'r dde). Mae'r enw 'pais' fel arfer yn cyfeirio at ddilledyn ond yma mae'n cyfeirio at arfbais ('arf-bais') y teuluGPC arlein; adalwyd 11 Medi 2025.

Daliodd Arglwyddiaeth Trefdraeth, Ynys Môn, lle bu ei ddisgynyddion yn byw am y 600 mlynedd nesaf. 

Cofnodir iddo gael ei fagu gan Ednyfed Fychan, Distain (Saesneg: Seneschal) ei dad. Roedd y system hon o fagu plant mewn grwpiau teuluol (a elwir yn fod) yn arfer cyffredin ymhlith uchelwyr Cymru yn yr Oesoedd Canol. Ceir cofnodion sy'n dangos i hyn ddigwydd ymhlith teuluoedd fferm hyd at y 1700au mewn rhannau o Eryri. Priododd Tegwared merch Ednyfed, sef Gwenlian ferch Ednyfed Fychan yn ddiweddarach a chawsant y plant canlynol:

 Hywel ap Tegwared
 Angharad ferch Tegwared
 Arddun ap Tegwared
 Tegwared Fychan ap Tegwared (ganwyd tua 1250)

 Cyfeiriadau 

Categori:Pobl o Ynys Môn
Categori:Llinach Aberffraw
Categori:Oes y Tywysogion
Categori:Pobl y 12fed ganrif o Gymru
Categori:Pobl y 13eg ganrif o Gymru
Categori:Swyddogion ym Myddin Cymru