Plas Mawr

Tŷ tref yn nhref Conwy sy'n dyddio o'r 16g ac Oes Elisabeth yw Plas Mawr. 

Hanes
Adeiladwyd y tŷ ar lain o dir ger y Stryd Fawr gan Robert Wynn, bonheddwr o'r ardal ar ôl iddo briodi ei wraig gyntaf, Dorothy Griffith. Fe'i codwyd mewn tair cyfnod rhwng 1576 a 1585 am gost o tua £800. Gosododd Wynn gyfarwyddiadau cymhleth ar gyfer rhannu ei ystâd ar ôl ei farwolaeth; dim ond ar ôl blynyddoedd lawer y datryswyd y problemau cyfreithiol a ddeilliodd o'r amodau hynny, gan atal y tŷ rhag cael ei ailddatblygu mewn arddull fwy modern. Oherwydd y ddamwain hon arhosodd y tŷ yn ei gyflwr gwreiddiol i bob diben.

Ar ôl 1683, aeth Plas Mawr i feddiant teulu Mostyn a pheidiodd â chael ei ddefnyddio fel cartref teuluol. Cafodd ei rentu at wahanol ddibenion yn ystod y 18g a'r 19g, gan gynnwys i'w ddefnyddio fel ysgol, llety rhad ac ar ôl 1887 fel pencadlys Yr Academi Frenhinol Gymreig.Myfanwy Kitchin, "Hanes byr yr Academi Frenhinol Gymreig", Academi Frenhinol Gymreig; adalwyd 11 Mai 2025

Mabwysiadodd Cadw reolaeth yr eiddo yn 1993 a gwnaeth adferiadau helaeth iddo. Yn ôl Cadw: "Yn anad dim, Plas Mawr yw’r tŷ tref Elisabethaidd ceinaf sydd wedi goroesi yn unrhyw le ym Mhrydain.""Ymweld â Plas Mawr", Cadw; adalwyd 11 Mai 2025 Mae'r tŷ ar agor i'r cyhoedd.

Oriel

Cyfeiriadau

Llyfryddiaeth
 Turner, Rick C. , "Robert Wynn and the Building of Plas Mawr, Conwy", National Library of Wales Journal 29(2) (1995):177–209
 Turner, Rick C. , Plas Mawr, Conwy, 2il arg. (Caerdydd: Cadw, 2008)

Dolenni allanol
  "Full Report for Listed Buildings", Cadw
  "Plas Mawr", British Listed Buildings

Categori:Adeiladau rhestredig Gradd I Conwy
Categori:Amgueddfeydd Cymru
Categori:Cadw
Categori:Plasdai Conwy
Categori:Pensaernïaeth Tuduraidd