Atlas Ieithoedd y Byd

Adnodd cyfeirio ar-lein wedi'i gyhoeddi gan UNESCO yw Atlas Ieithoedd y Byd. "World Atlas of Languages (Beta Version)" Mae'n cynnwys rhestr gynhwysfawr o ieithoedd sydd mewn perygl o Atlas Ieithoedd y Byd mewn Perygl, a ddisodlodd Llyfr Coch Ieithoedd Mewn Perygl yn ei dro fel teitl mewn print ar ôl cyfnod byr o orgyffwrdd cyn cael ei drosglwyddo i gyhoeddiad ar-lein yn unig. 

 Hanes 
Ym 1992, trafododd cyfarfod Cyngres Ryngwladol yr Ieithyddion yng Nghanada bwnc ieithoedd mewn perygl, ac o ganlyniad ffurfiodd y Pwyllgor Ieithoedd mewn Perygl. Cynhaliodd gyfarfod rhyngwladol hefyd ym 1992 ym Mharis i osod y pwnc gerbron y byd a chychwyn gweithredu. Ystyriwyd bod y cyfarfod yn ddigon pwysig i ddod o dan awdurdod UNESCO.

Ar anogaeth Stephen Wurm, penderfynodd y pwyllgor greu canolfan ymchwil, y Tŷ Clirio Rhyngwladol ar gyfer Ieithoedd mewn Perygl (ICHEL) a chyhoeddi Llyfr Coch Ieithoedd mewn Perygl UNESCO yn seiliedig ar y data a gasglwyd ganddo, gyda'r teitl yn deillio o deitl Llyfr Coch Rhywogaethau mewn Perygl. Shigeru Tsuchida oedd i gychwyn y ganolfan ymchwil. Dechreuodd ym 1994 ym Mhrifysgol Tokyo gyda Tasaku Tsunoda fel ei gyfarwyddwr.

Yn y cyfamser, roedd yr adroddiadau cychwynnol ar ieithoedd mewn perygl eisoes wedi'u casglu a'u cyflwyno i UNESCO gan arbenigwyr rhanbarthol ym 1993. Ers hynny, mae'r rhain wedi cael eu trosglwyddo i ICHEL, a greodd wefan i alluogi diweddariadau rheolaidd i fod ar gael yn brydlon.

Ym mis Chwefror 2009, lansiodd UNESCO rifyn ar-lein o'r Atlas Ieithoedd mewn Perygl sy'n cwmpasu'r byd i gyd, yn cynnwys llawer mwy o wybodaeth na rhifynnau print blaenorol ac yn cynnig y posibilrwydd i ddefnyddwyr roi adborth ar-lein, o ystyried ei fod yn cael ei ddiweddaru'n gyson.

Yn 2021, cyhoeddwyd y bod yr atlas yn ehangu, dan yr enw Atlas Mondial des Langues de l'UNESCO / UNESCO World Atlas of Languages. Y bwriad yw creu darlun o amrywiaeth ieithyddol y byd drwyddi draw.

 Dosbarthu 
de|bawd|342x342px|Dosbarthiad perygl iaith UNESCO
Mae gan restr UNESCO 6 chategori o berygl:

 Diflanedig: Nid oes unrhyw siaradwyr ar ôl. Mae'r Atlas yn tybio bod iaith wedi difodi os nad oes unrhyw siaradwyr hysbys ers y 1950au.
 Mewn perygl argyfyngus: Mae siaradwyr ieuengaf yr iaith yn neiniau a theidiau a phobl hŷn, ac maen nhw'n siarad yr iaith yn rhannol ac yn anaml.
 Mewn perygl difrifol: Mae'r iaith yn cael ei siarad gan neiniau a theidiau a chenedlaethau hŷn. Er y gall y genhedlaeth sy'n rhieni ei deall, nid ydyn nhw'n ei siarad â phlant nac ymhlith ei gilydd.
 Mewn perygl pendant: Nid yw plant bellach yn dysgu'r iaith fel mamiaith yn y cartref.
 Archolladwy: Mae'r rhan fwyaf o blant yn siarad yr iaith, ond gall fod wedi'i chyfyngu i rai meysydd (y cartref er enghraifft).
 Diogel / Heb fod mewn perygl: Yn cael ei siarad gan bob cenhedlaeth a gyda throsglwyddiad rhyng-genhedlaethol ddi-dor. Nid yw'r ieithoedd hyn wedi'u cynnwys yn yr Atlas gan nad ydynt mewn perygl.

 Cyfeiriadau 

 Dolenni allanol 

 UNESCO World Atlas of Languages



Categori:Prosiectau ieithoedd mewn perygl
Categori:UNESCO