Amgueddfa Genedlaethol Pensaernïaeth a Bywyd Gwerin Wcráin

Mae Amgueddfa Genedlaethol Pensaernïaeth a Bywyd Gwerin Wcráin (Wcrainegː Національний музей народної архітектури та побуту Україниyn) yn amgueddfa awyr agored 133.5 hectar wedi'i lleoli yn 1 Akademika, Stryd Tronka, yng nghymdogaeth Pyrohiv yn Ardal Holosiivskyi, Kyiv, Wcráin. Yn gyfuniad o bensaernïaeth a thirwedd sy'n cynrychioli prif ranbarthau hanesyddol ac ethnograffig Wcrain, ei nod yw cadw ffordd o fyw gwerinol rhanbarthol Wcrain a'i astudio.

 Lleoliad 
Crybwyllwyd anheddiad Pyrohivka gyntaf yn 1627, fel parth ffiwdal Kyiv Pechersk Lavra, er bod tystiolaeth archeolegol ar y safle yn cadarnhau bod tiriogaeth Pyrohiv wedi'i setlo mor gynnar â'r Oes Efydd. Mae cofnodion 1720 yn sôn am bentref Pyrozhov.

Cafodd y diriogaeth ei gynnwys o fewn ffiniau gweinyddol Kyiv yn 1957.

 Hanes 

 Sefydlu o dan y gyfundrefn Sofietaidd 
Ar 6 Chwefror, 1969, cafodd penderfyniad Rhif 105 Cyngor Gweinidogion Gweriniaeth Sosialaidd Sofietaidd Wcráin "i sefydlu Amgueddfa Genedlaethol Pensaernïaeth a Bywyd Gwerin Wcráin" ei fabwysiadu. Rhagflaenwyd hyn gan nifer o fentrau cyhoeddus, dadleuol ar y pryd, ac yn arbennig, cyhoeddi llythyr agored gan y pensaer S. Verhovsky, ynghyd â ffigurau ym myd gwyddoniaeth a diwylliant Wcráin a oedd yn awyddus i gynnal bywyd diwylliannol rhanbarthol Wcráin. Datblygwyd rhaglen y llywodraeth, a gymeradwywyd gan arweinyddiaeth GSS Wcráin, o ganlyniad i gam cyntaf a chyfranogiad rhannol Dirprwy Gadeirydd Cyngor Gweinidogion GSS Wcráin ar y pryd (1961-1978), pennaeth Cymdeithas Gwarchod Henebion Hanesyddol a Diwylliannol Wcráin (1967–1988, a nodir o hyn ymlaen fel 'y Gymdeithas') Petro Timofiyovych Tronko (1915–2011), a ystyrir fel sylfaenydd yr amgueddfa.
chwith|bawd|175x175px| Petro Tronko (nd)
Yn ei hunangofiant, dywedodd Cadeirydd Cyngor Gweinidogion GSS Wcráin, O. Lyashko, mai nid cymryd y cam cyntaf yn unig wnaeth Tronko, ond hefyd oedd yr enaid o y tu cefn i greu'r amgueddfa. Dewisodd Tronko leoliad yr amgueddfa yn bersonol a sicrhaodd gaffael y tir. Seiliwyd lleoliad yr amgueddfa ar y rhagdybiaethau canlynol:

 Cadw ac atgynhyrchu Wcráin draddodiadol 
 Poblogeiddio crefftau gwerin
 Ymchwil i gelf werin trwy ranbarthau hanesyddol ac ethnograffig Wcrain, gan ganolbwyntio'n benodol ar ranbarth Canol Dnieper ( Slobozhanshchyna, Polissia, Podillia, Carpathians, Pensaernïaeth Ddeheuol Wcráin )

O fewn tir yr amgueddfa, byddai rhanbarthau'n cael eu gosod yn ôl penodoldeb daearyddol yn y parthau ethnograffig, tirweddol a naturiol cyfatebol.

 Gweinyddu drwy Gymdeithas Gwarchod Henebion Hanesyddol a Diwylliannol Wcráin 
bawd|263x263px| Melin wynt, Pyrohiv
Hyd at 1971, arhosodd yr amgueddfa o dan weinyddiaeth Gweinyddiaeth Ddiwylliant Wcráin. Roedd penderfyniad Rhif 159 Cyngor Gweinidogion GSS Wcráin, dyddiedig 31 Mawrth, yn trosglwyddo Pyrohiv i weinyddiaeth y Gymdeithas Wcreineg er Gwarchod Henebion Hanesyddol a Diwylliannol. Gellir galw’r blynyddoedd hyn y rhai mwyaf ffrwythlon yn y gwaith o greu’r amgueddfa ac ehangu ei hamlygiad, er bod yn rhaid i staff yr amgueddfa oresgyn anawsterau’n ymwneud nid yn unig â dewis arddangosion, ond hefyd â chynllwynion parti a chamddealltwriaeth ynghylch graddau’r gwaith adfer a fyddai’n angenrheidiol i ailgyfansoddi llawer o’r adeiladau hanesyddol bregus hyn. Disgrifiodd Tronko, mewn cyfweliad, rai o'r materion hyn:"Er mwyn creu arddangosfa, cludwyd melin wynt wedi'i datgymalu ar gefn lori ar hyd Stryd Ordzhonikidze, heibio i adeilad Pwyllgor Canolog Plaid Gomiwnyddol Wcráin. Efallai gwelodd Volodymyr Vasyliovych Shcherbytskyi hi drwy'r ffenestr, neu, yn fwy tebygol, bu i 'ddymunwyr da' roi gwybod i'r Patriarchaeth am y casgliad. Galwodd prif weinidog y Pwyllgor Canolog fi a dweud: "Petro Tymofiyovych, pam wyt ti'n cario sothach yno? Fe wnes i ateb yn dawel: "Byddwch yn diolch i mi am y sothach hwn ryw ddydd."Agorwyd yr amgueddfa ei ddrysau i ymwelwyr ym 1976. Parhaodd y Gymdeithas i ariannu gweithgareddau'r amgueddfa a'r gweithdy adfer tan 1989, pan drosglwyddwyd yr amgueddfa i un ganghenau Academi Gwyddorau Wcráin, ac yn ddiweddarach i Weinyddiaeth Gwyddorau a Diwylliannau Wcráin.

 Annibyniaeth Wcráin 
Ar 5 Gorffennaf 2004, yn unol â gorchymyn Rhif 417 Cabinet Gweinidogion Wcráin, dyddiedig 21 Gorffennaf 2008, trosglwyddwyd yr amgueddfa i Academi Genedlaethol Gwyddorau Wcráin. Drwy ei Archddyfarniad Rhif 644/2008, rhoddodd Viktor Yushchenko statws Cenedlaethol i'r amgueddfa o fewn hierarchaeth sefydliadol amgueddfeydd Wcrain yn ystod y cyfnod. Cymeradwywyd y ddogfennaeth sy'n rheoleiddio gweithgareddau'r amgueddfa, yn enwedig y Statud, gan orchymyn Rhif 305,Presidiwm Academi Genedlaethol Gwyddorau Wcráin, dyddiedig 14 Mai 2009, ac ar 2 Mehefin cofrestrwyd y Statud newydd yn gyfreithiol.

 Casgliad 
bawd|209x209px| Eglwys bren yn Amgueddfa Pyrohiv
Mae'r amgueddfa'n cynnwys dros 300 o ddarnau o bensaernïaeth werin o bob prif ranbarth yn Wcráin ac wedi'u hail-godi yn ofalus. Mae'r casgliad yn cynnwys 40,000 o eitemau o ddiwylliant y cartref a thraddodiadol megis gwisgoedd, hen decstilau, brodwaith, carpedi, cerameg, crefftau metel, gwaith coed a gwydr yn ogystal ag offerynnau cerdd, paentiadau a llestri tŷ.

Oriel

 Cyfeiriadau 

Dolenni allanol
 (in Ukrainian) Museum of Folk Architecture and Life  at Wiki WWW-Encyclopedia of Kyiv 
 (in Ukrainian) Pyrohiv  at Wiki WWW-Encyclopedia of Kyiv 
 Museum of Folk Architecture and Life. Photo gallery
 (in Russian and Ukrainian) Natalya Blyznyuk, The Pyrohiv museum is in danger, Ukrayina i Svit, March 3, 2006, in Russian, in Ukrainian.
 (in Russian) Vladimir Kaminsky, Is the Pyrohiv museum in danger?, Sevodnya, March 3, 2006
 (in Russian) The Pyrohiv museum in Kyiv was almost burnt, Gazeta po-kievski, August 16, 2006
 (in Russian and Ukrainian) "The scientists think that the fires in Pyrohiv are used to cover the theft from the museum", September 26, 2006, Korrespondent.net, in Russian, in Ukrainian 
 (in Russian) "The damage from Pyrihiv fire is estimated at 4 mln UAH", September 25, 2006, Glavred.info.
 Video from Pyrohiv (4k, UltraHD)

Categori:Amgueddfeydd Wcráin