Whakaata Māori

bawd|250px|Cerbyd gyda brandio Māori Television ym mhorthladd Auckland, 2014
Gorsaf deledu yn Aotearoa yw Whakaata Māori sy'n ceisio adfywio'r iaith Māori, "Te Reo Māori", a diwylliant Māori, "Tikanga Māori". Gyda chyllid gan Lywodraeth Seland Newydd, sefydlwyd yr orsaf yn Auckland a dechreuodd ddarlledu ar 28 Mawrth 2004. Mae pencadlys yr orsaf yn 433 East Tāmaki Road, sy'n faestref o ddinas Auckland ar Ynys y Gogledd yn Seland Newydd.

Lansiwyd y sianel yn dilyn Deddf Gwasanaeth Teledu Maori 2003 (Maori Television Service Act) a ddywedodd, “Prif swyddogaeth y Gwasanaeth yw hyrwyddo te reo Maori me nga tikanga Maori [Iaith Maori a diwylliant Maori] trwy ddarparu gwasanaeth teledu Maori cost-effeithiol o ansawdd uchel, yn y Maori a’r Saesneg, fel ei gilydd. yn hysbysu, yn addysgu ac yn diddanu cynulleidfa eang, ac, wrth wneud hynny, yn cyfoethogi cymdeithas, diwylliant a threftadaeth Seland Newydd".

Cyllideb
Mae'r sianel yn gweithredu ar gyllideb gyfyngedig y rhwydwaith, sef NZ$34.7m yn 2016 (oddeutu £16.3m, tua chwarter cyllideb flynyddol S4C yng Nghymru) gyda’r mwyafrif helaeth yn dod gan y llywodraeth.

Enw
Mae'r enw "Whakaata Māori" wedi bod yn swyddogol ers 2022, ond mae wedi cael ei ddefnyddio fel enw de facto Māori ar y sianel ers ei sefydlu. Hyd at 2022, Māori Television, yr enw Saesneg, oedd enw swyddogol de jure ar y sianel.

Mae'r gair "Whakaata" yn golygu "i adlewyrchu" ac "i arddangos". Defnyddir "Whakaata" hefyd fel rhan o'r cyfansoddyn "pouata whakaata", sy'n llythrennol yn golygu "blwch arddangos", yn ei dro, "teledu".

Newidiodd yr orsaf ei henw i Maori Television Tahi ("Teledu Maori Un") ar ddiwedd 2007, wrth i orsaf newydd, Maori Television Rua ("Teledu Maori Dau"), ddechrau rhaglennu. Newidiwyd yr enwau ill dau eto wedyn i "Whakaata Māori" ac i "Te Reo".

Te Reo - Ail Sianel
Lansiwyd ail sianel, Te Reo ("yr iaith") ar 28 Mawrth 2008 ac mae'n cynnig 100% o'i rhaglenni yn Maori, heb isdeitlau Saesneg.  Mewn cyferbyniad â'r brif sianel, mae'n rhydd o hysbysebion ac yn gyfan gwbl yn yr iaith Māori (heb is-deitlau). Mae Te Reo yn cynnwys rhaglenni llwythol arbennig gyda ffocws arbennig ar raglenni newydd ar gyfer aelodau rhugl ei gynulleidfa.

Darlledir rhaglenni Channel 1 rhwng 6:30a.m. a 11:30p.m. ac mae llawer o'i raglenni yn Māori. Darlledir y rhaglen newyddion, Te Kaea, am 5:30 p.m. gydag ailddarllediadau gydag isdeitlau Saesneg. Mae'r rhaglen oriau brig yn Saesneg.

Gwasanaeth Newyddion
Yn 2021, lansiodd Māori TV wasanaeth newyddion o'r enw Te Ao Māori News ac ap ffrydio o'r enw MĀORI+ i ymestyn eu cynulleidfa a gwneud eu cynnwys yn fwy hygyrch i wylwyr.

Rhaglenni
Ymhlith arlwy'r sianel mae:
 Te Kaea: Newyddion bob nos
 Homai Te Paki Paki: doniau gwych, cerddoriaeth wych
 Ma Tatou: Sioe Iwi-tainment ("iwi" = llwyth)
 Korero Mai: Opera sebon yn iaith Māori
 Tau Ke: Rhaglen i blant
 Haa, Tu Wera: Rhaglenni ieuenctid
 Ora: Sioe goginio
 kapa haka: Dawns traddodiadol
 What’s up with the Tumoanas (fersiwn Maori o gyfres Americanaidd am dylwyth or-gyfoethog y Kardashian)

Llwyddiannau
Yn ei fis cyntaf un ar yr awyr, cyrhaeddodd Teledu Māori gynulleidfa o 300,000 o bobl ar unwaith. Dair blynedd yn ddiweddarach, ym mis Ebrill 2007, cyrhaeddodd Teledu Māori 722,000 o wylwyr, cynnydd o 140 y cant. Rhwng mis Mawrth 2004 a diwedd 2007, gwyliodd mwy na 1.7 miliwn o Seland Newydd raglenni'r sianel.

Mae 70 y cant o bobl Māori dros 5 oed wedi gwylio Teledu Māori; 73 y cant o holl Ynyswyr Cefnforol; 43 y cant o Seland Newydd Pākehā (pobl wyn); a 32 y cant o Seland Newydd Asiaidd. Mae mwy na 97 y cant o boblogaeth Seland Newydd yn ymwybodol o Deledu Māori, mae 67 y cant o'r boblogaeth gyfan wedi gweld y rhaglen, ac mae 82 y cant o'r boblogaeth gyfan yn cefnogi Teledu Māori fel rhan barhaol o'r dirwedd deledu leol.

Cynnal Traddodiadau
Nodweddwyd lansiad darllediad y sianel newydd gan llafar-ganu cyfarchion yn y dull traddodiadol. Gwisgau'r mynychwyr, ddaeth yn actorion a chynulleidfa i'r darllediad byw ar doriad gwawr yn rhan o'r digwyddiad. Daliwyd fflangellau tân yn y lawnt y tu allan i'r stiwdio oedd hefyd yn bencadlys ac yna gorymdeithiodd y mynychwyr i'r adeilad. Gwisgai rhai pobl wisg traddodiadol neu gwn draddodiadol fel rhan o'r achlysur hanesyddol.

Bob bore yn Teledu Maori, bydd cloch yn cael ei chanu a'r staff yn ymgynnull ar gyfer y karakia dyddiol. Wrth i weithwyr blygu eu pennau, darllenir swynganeuon yn yr iaith Maori am arweiniad ysbrydol ac amddiffyniad i ddechrau'r diwrnod. Daw’r seremoni i ben gyda chân cyn i bawb ddychwelyd i’w gwaith a’r gohebwyr baratoi ar gyfer cyfarfod golygyddol y bore.

Cysylltiadau rhyngwladol
Yn 2024 arwyddodd y Whakaata Māori a sianel deledu Gwyddeleg, TG4, bartneriaeth strategol i gynnal gwerthoedddDiwylliannol ac adnoddau cyfnewid. Llofnodwyd y ddogfen yn y 45ain Ŵyl Cyfryngau Celtaidd a gynhaliwyd y flwyddyn honno yng Nghaerdydd. Nodwyd ei bod yn garreg filltir bwysig wrth wella'r cysylltiad rhwng y cymunedau Māori a Gwyddeleg.

Hyd at 2024 nid oedd perthynas swyddogol rhwng y sianel Māori ac S4C.

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
 Māori Television
 @MaoriTelevision tudalen Whakaata Māori  ar Facebook
 @WhakaataMaori cyfrif Whakaata Māori ar Instagram
 Māori Television Launch recordiad o'r 30 munud gyntaf ar yr awyr yn 2004
 Maori TV Collection Archif o raglenni Maori 
 Spreading the Word erthygl ar y sianel ar wefan Monocle magazine

Categori:Teledu
categori:Darlledu
Categori:Sefydliadau 2004