Bwytäwr pechodau

Person sy'n bwyta pryd defodol er mwyn cymryd pechodau person ymadawedig yw bwytäwr pechod. Credwyd bod y bwyd yn amsugno pechodau'r unigolyn a fu farw'n ddiweddar, ac felly'n rhyddhau enaid y person.

Mae anthropolegwyr diwylliannol a llên-gwerinwyr yn dosbarthu bwyta pechod fel math o ddefod. Fe'i cysylltir yn fwyaf cyffredin â'r Alban, Iwerddon, Cymru, siroedd Lloegr sy'n ffinio â Chymru, a diwylliant Cymru.

 Ardystiadau 

 Hanesyddol 
Er bod achosion tebyg o fwytawyr pechod wedi bod trwy gydol hanes, nid oes llawer o astudiaeth wedi ei wneud gan academyddion llên gwerin.

Felly mae cwestiynau yn parhau ynghylch pa mor gyffredin oedd yr arfer, pryd y'i harferwyd, a beth yw'r cysylltiadau rhwng bwytawyr pechod, pobl gyffredin, ac awdurdodau crefyddol.

Yng ngwareiddiad Meso-America, roedd yna ffigwr Astec o'r enw Tlazolteotl, duwes drygioni, puro, baddonau stêm, chwant a budreddi, a noddwr godinebwyr (ystyr ei henw yn llythrennol 'Budr Gysegredig'). Roedd ganddi rôl achubol mewn arferion crefyddol. Ar ddiwedd oes unigolyn, caniatawyd iddynt gyffesu camweddau i'r duwdod hwn, ac yn ôl y chwedl byddai'n glanhau'r enaid trwy "fwyta ei fudr".

Mae'r erthygl am fwytawyr pechod yn Encyclopædia Britannica 1911 yn nodi:

 Yng Nghymru a'r Gororau 
Ymddengys fod y term "Bwytäwr Pechod" yn tarddu o ddiwylliant Cymreig ac fe'i cysylltir amlaf â Chymru ei hun ac yn siroedd Lloegr sy'n ffinio â Chymru.

Yr oedd gwahanol defodau ym mhob ardal:

Mae straeon lleol am y Goeden Bechod, ym Mhlwyf Llanllyfni, lle arferai teulu'r ymadawedig osod taten neu gacen oedd newydd ddod o’r popty, ar frest y corff marw a'i adael nes iddo oeri. Gosodid y bwyd hwn dan y Goeden Bechod, lle, ym mhen amser, bwytid ef i gyd gan y bwytawr pechodau, wrth iddo gymryd arno holl bechodau'r ymadawedig. Rhoddai'r teulu ddarn o arian i'r bwytawr pechodau a oedd, fel arfer, yn ddyn tu hwnt i gymdeithas parchus.

Mae yna straeon tebyg o ardal y Waunfawr, lle roedd yna fwytäwr pechodau yn byw fel meudwy yn y coed rhwng tyddyn Gwredog Isaf, a fferm Plas Glanrafon, ar gyffiniau pentref y Waun. I sicrhau cael gwared â pechodau cyn angladd, byddai teulu’r ymadawedig yn mynd ati i wneud teisen. ‘Clompen’, fel cacen gri fawr wedi ei gwneud gyda phob dim gorau ynddi. Yn dilyn yr angladd, rhaid oedd mynd â’r deisen i’r Bwytawr Pechodau. Nid nepell o goed Plas Glanrafon, roedd carreg arbennig, ‘Carreg Pechodau’ fel y’i gelwid, lle gadawyd y deisen ar ei gyfer. Gyda’r deisen yn ei lle, yna byddai’r galarwyr yn cilio i ymguddio yn y llwyni i weld yr hen fwytawr yn dod i’r golwg.

Ysgrifennodd y dyddiadurwr o'r ail ganrif ar bymtheg John Aubrey, yn y ffynhonnell gynharaf ar yr arferiad, fod "old Custome" yn bodoli yn sir Henffordd.

Mae John Bagford ( c. 1650–1716 ) yn cynnwys y disgrifiad a ganlyn o'r ddefod o fwyta pechodau yn ei Letter on Leland's Collectanea, i. 76. (fel y dyfynnwyd yn Brewer's Dictionary of Phrase and Fable, 1898)

Erbyn 1838, nododd Catherine Sinclair fod yr arferiad yn dirywio ond ei fod yn parhau yn yr ardal:

Mae chwedl leol yn Swydd Amwythig, Lloegr, yn ymwneud â bedd Richard Munslow, a fu farw yn 1906, a dywedir mai ef oedd un o fwytawyr pechod olaf yr ardal. Yn anarferol, nid oedd Munslow yn dlawd nac yn alltud, yn hytrach yn ffermwr cyfoethog o deulu sefydledig. Dichon fod Munslow wedi adfywio'r arferiad ar ôl i tri o'i blant faw o fwn wythnos yn 1870 oherwydd y dwymyn goch.  Yng ngeiriau’r Parchedig Norman Morris lleol o Ratlinghope, “Roedd yn arferiad rhyfedd iawn ac ni fyddai wedi cael ei gymeradwyo gan yr eglwys ond rwy’n amau bod y ficer yn aml yn troi llygad dall at yr arferiad.” Yn angladd unrhyw un oedd wedi marw heb gyffesu ei bechodau, byddai un sy'n bwyta pechod yn cymryd pechodau'r ymadawedig trwy fwyta torth o fara ac yfed cwrw allan o bowlen bren a drosglwyddwyd dros yr arch, a gwneud a araith fer: 

Mae llyfr 1926 Funeral Customs gan Bertram S. Puckle yn sôn am y bwytawr pechod:

 Mewn diwylliant poblogaidd 
Cyhoeddodd William Sharp, yn ysgrifennu fel Fiona Macleod, chwedl ryfedd o'r enw "The Sin Eater" yn 1895.

Mae "The Sin Eater" yn bennod o ddrama radio Suspense a ddarlledwyd yn wreiddiol ar 8 Gorffennaf 8 1962. Appalachia wledig yw'r lleoliad, gyda chymeriadau o dreftadaeth Gymreig.

Mae "The Sins of the Fathers", pennod ym 1972 o'r gyfres deledu Americanaidd Night Gallery, yn cynnwys Richard Thomas fel un sy'n bwyta pechodau yng Nghymru'r oesoedd canol.

Wedi'i gyhoeddi ym 1977 gan Duckworth Books, The Sin Eater oedd y gyntaf o nifer o nofelau'r awdur Prydeinig Alice Thomas Ellis. Roedd yn "datgelu chwerwder cudd Gwyddeleg, Cymraeg a Saesneg," yng ngeiriau'r newyddiadurwr a'r awdur Clare Colvin. Wrth ysgrifennu ar gyfer Los Angeles Review of Books, dywed Abby Geni, "Mae'r stori'n troi o amgylch y Capten, pen-teulu sydd ar farw, a'r teulu sydd wedi ymgasglu wrth erchwyn ei wely. Nid oes ysbrydion na lleisiau heb gorff yma. Yn hytrach, mae Rose hyfryd yn trefnu prydau bwyd a gemau criced trwy'r llyfr fel niwl."

Mae cyfres deledu 1978 The Dark Secret of Harvest Home yn cynnwys golygfa angladd lle mae'r holl alarwyr a oedd yn bresennol yn troi eu hwynebau wrth i gydymaith ymwrthod â dynodi'r bwytäwr pechod yn bwyta pryd o fwyd symbolaidd, sy'n cynnwys darn arian wedi'i wasgu i mewn i gaws, a thrwy hynny gymryd camweddau yr ymadawedig mewn bywyd ar ei hun.

Mae Sin-Eater yn enw dihiryn Marvel Comics.

Ysgrifennodd Margaret Atwood stori fer o'r enw "The Sin-Eater". Cafodd ei dramateiddio gan y Canadian Broadcasting Corporation yn eu cyfres radio Anthology yn 1981.

Sin Eater yw teitl nofel ddirgelwch o 2020 gan Megan Campisi sydd wedi'i gosod yn Lloegr yn oes y Frenhines Elisabeth.

Yn nofel Patrick O'Brian, Master and Commander, a osodwyd ar fwrdd llong llynges Brydeinig o'r 19eg ganrif, mae'r criw yn dysgu bod cyd-longwr newydd arfer bwyta pechodau, a mae nhw'n dechrau ei anwybyddu a'i erlid ar unwaith. Er mwyn ei amddiffyn, mae meddyg y llong, Stephen Maturin, yn rhoi swydd iddo fel ei gynorthwyydd.

Mae ffilm 2003 The Order yn stori arswyd ffuglennol sy'n troi o amgylch yr ymchwiliad i farwolaeth amheus offeiriad a gafodd ei ysgymuno a darganfyddiad person sy'n bwyta pechod sydd â'i bencadlys yn Rhufain.

Mae'r ffilm 2004 The Final Cut wedi'i gosod mewn byd lle mae atgofion yn cael eu cofnodi, ac yna "torri" i mewn i hagiograffau cadarnhaol ar farwolaeth y person; cyfeirir at y "torwyr" fel bwytawyr pechod.

Mae ffilm 2007 The Last Sin Eater yn adrodd hanes cymuned o fewnfudwyr Cymreig yn Appalachia, 1850. Gwelir pech-fwytawr y gymuned trwy lygaid Cadi Forbes, deg oed.

Yn y ffilm The Bourne Legacy (2012), mae cymeriad canolog sy'n arwain rhaglen gweithrediadau 'du' gan lywodraeth UDA yn disgrifio'i hun a'i dîm fel bwytäwr pechod, gan wneud y peth "moesol anamddiffynadwy" ond cwbl angenrheidiol, "fel bod gweddill ein hachos yn gallu aros yn bur."

Defnyddiodd y sioe deledu Americanaidd Sleepy Hollow y term Sin-Eater fel teitl Tymor 1, pennod 6, fel ffordd o gyflwyno cymeriad arall ar y sioe sy'n bwyta pechodau.

Defnyddiodd y sioe deledu Americanaidd Lucifer y term Sin-Eater fel teitl tymor 2, pennod 3, i gyfeirio at weithwyr cymedroli cynnwys cwmni cyfryngau cymdeithasol ffuglennol. Gwnaeth y sioe deledu Americanaidd Arrow hynny hefyd yn nhymor 5, pennod 14, gan gyfeirio at stori gefn-fflach o Anatoli Knyazev yn dweud wrth Oliver Queen ei fod yn bwyta pechodau.

Yn y sioe deledu Americanaidd Succession, mae Gerri, cwnsler cyffredinol Waystar Royco, yn awgrymu i Tom Wambsgans ei fod yn dod yn fwytäwr pechod i'r teulu ac yn dinistrio tystiolaeth o weithgareddau anghyfreithlon ar longau mordaith y cwmni, "Have you ever heard of the sin cake eater? He would come to the funeral and he would eat all the little cakes they’d lay out on the corpse. He ate up all the sins. And you know what? The sin cake eater was very well paid. And so long as there was another one who came along after he died, it all worked out. So this might not be the best situation, but there are harder jobs and you get to eat [an amazing amount] of cake."HBO. (2018, Mehefin 24). "Sad Sack Wasp Trap". Succession. New York, New York.

Mae gêm chwarae rôl gan ycwmni cyhoeddi White Wolf, Geist: The Sin-Eaters, wedi'i henwi ar gyfer y cysyniad, er nad yw byth yn cyfeirio'n uniongyrchol at yr arfer defodol gwirioneddol.

Mae'r gyfres gomig Finder yn cynnwys prif gymeriad sy'n bwyta pechodau, ac felly'n cael ei ddirmygu gan ddiwylliant ei fam fel aelod isaf eu cymdeithas.

Yn y MMORPG Final Fantasy XIV: Shadowbringers, mae pobl sy'n bwyta pechodau yn endidau gelyniaethus cyson sy'n anelu at ddifa'r holl fodau byw yn The First, angenfilod difeddwl sy'n cael eu gyrru gan newyn anniwall am aether byw. Mae'r rhai sy'n bwyta pechod cryfach yn gallu "maddeu" y creaduriaid y maen nhw'n ymosod arnyn nhw, gan eu hagru'n erchyll a pharhaol mewn i fwytawyr pechod newydd-anedig. Mae'r rhan fwyaf o'r creaduriaid hyn yn tueddu i gael eu henwi fel pechodau "maddeuol" (Llwfrdra Maddeugar, Creulondeb Maddeugar, Rhagrith Maddeugar, ac ati). Gelwir y rhai cryfaf sy'n bwyta pechodau yn Lightwardens.

Yn A Breath of Snow and Ashes, y chweched llyfr yn y gyfres Outlander o nofelau gan Diana Gabaldon, mae Roger Wakefield yn llywyddu angladd mam-yng-nghyfraith Hiram Crombie, Mrs. Wilson, lle mae un sy'n bwyta pechodau yn ymddangos.

Mae The Sin Eater's Daughter yn nofel ffantasi oedolion ifanc a ysgrifennwyd gan Melinda Salisbury sy'n cynnwys fersiwn o'r arfer ac a gyhoeddwyd ar 24 Chwefror 2015.

Mae "My Soul's Demise", cân gan Blackbriar, yn ymwneud ag ofn rhywun sy'n bwyta pechod.

Yn y gyfres deledu Americanaidd Fargo - tymor 5, pennod 3, mae ôl-fflachiad yn portreadu ymgnawdoliad posibl o'r unfed ganrif ar bymtheg o'r cymeriad Ole Munch fel rhywun sy'n bwyta pechod, a gadarnhawyd yn bendant gan ei ddatganiadau pellach yn y diweddglo, pennod 10, o'r enw "Bisquik".

"Sin Eater", cân gan Penelope Scott o'r albwm cerddoriaeth Mysteries For Rats a gyhoeddwyd yn 2023.

Mae "SIN-EATER", gwaith o 2023 ar gyfer côr a phedwarawd llinynnol gan y cyfansoddwr Americanaidd David T. Little, yn tynnu ar adroddiadau hanesyddol o fwyta pechodau fel ffordd o archwilio annhegwch mewn diwylliant cyfoes.

 Cyfeiriadau 

 Dolenni allanol 
 Online Book: Funeral Customs gan Bertram S. Puckle yn Sacred-Texts.com
 The Weird but True History of Sin Eaters 
 "Sins of the Father", Pennod o Night Gallery a seiliwyd ar fwytawyr pechod
 "Sin Eater", Gwefan o Fwytawr Pechod traddodiadol

Categori:Llên gwerin
Categori:Traddodiadau Cymru
Categori:Tudalennau gyda chyfieithiadau heb eu gwirio