Edward Ernest Hughes

Athro hanes cyntaf Coleg y Brifysgol, Abertawe oedd Edward Ernest Hughes neu E. Ernest Hughes (7 Chwefror 1877 – 23 Rhagfyr 1953). Roedd o hefyd yn adnabyddus am ei gyfraniad i Fyd y Ddrama, yn enwedig gyda'i gysylltiad â Chymdeithas Ddrama Gymraeg Abertawe.

 Bywyd 
Ganwyd Hughes ar 7 Chwefror 1877 yn Nhywyn, Meirionnydd, Cymru.  O ganlyniad i ddamwain pan yn blentyn, roedd yn ddall yn un llygad a niweidiwyd ei ail lygad; cryfhaodd ei glyw a'i gof yn sgil hyn. Wedi cyfnod yn Ysgol Ramadeg Y Bala, enillodd Radd Dosbarth Cyntaf o Goleg Prifysgol Aberystwyth ym 1898. Aeth yn ei flaen i ennill Gradd Ail Ddosbarth mewn hanes cyfoes, yng Ngholeg yr Iesu, Rhydychen ym 1902. Bu'n athro hanes mewn ysgol i fechgyn yn Llanelli, cyn ei benodi fel darlithydd hanes yng Ngholeg Prifysgol Caerdydd. Roedd o'n "storïwr pen-i-gamp" a chyfrannodd yn helaeth at boblogeiddio astudiaeth hanes Cymru.

Pan sefydlwyd Coleg y Brifysgol, Abertawe ym 1920, cafodd ei annog gan y Prifathro Franklin Sibly i symud yno, er mwyn manteisio ar ddealltwriaeth y Cymro o anghenion coleg newydd mewn ardal ddiwydiannol. Gwnaeth Hughes, yr unig ddarlithydd Celfyddydau am gyfnod, lawer i ddod â'r coleg i sylw'r cyhoedd. Cododd arian trwy ddarlithio ar hanes Cymru yn yr ardal a rhoi'r elw i sefydlu llyfrgell y coleg. Fe'i penodwyd yn athro hanes cyntaf ym 1926, ond parhaodd i ddarlithio (yn y Gymraeg a'r Saesneg) y tu allan i'r brifysgol i ddosbarthiadau a chymdeithasau. Gofynnodd i bob myfyriwr yn ei adran astudio rhywfaint o hanes Cymru, ond cafodd Glyn Roberts (a ddaeth maes o law yn Athro Hanes Cymru yng Ngholeg y Brifysgol, Bangor) i addysgu'r dosbarthiadau hyn, yn sgil ei anabledd gweledol.

Ymddeolodd ym 1944, a bu farw ar 23 Rhagfyr 1953. 

Roedd yn gadeirydd Cymdeithas Ddrama Gymraeg Abertawe (yn actio a chynhyrchu [cyfarwyddo] hefyd), a Chymdeithas Gerddorol Orpheus Abertawe. Roedd yn aelod o Gyngor yr Eisteddfod Genedlaethol ac yn feirniad drama. Bu'n gwasanaethu ar bwyllgorau Prifysgol Cymru ac yn llywodraethwr Llyfrgell Genedlaethol Cymru. Darlledodd hefyd ar y BBC yng Nghymru. 

 Cyfeiriadau 

Categori:Hanesyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Academyddion Prifysgol Abertawe
Categori:Academyddion Prifysgol Caerdydd
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg yr Iesu, Rhydychen
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Aberystwyth
Categori:Marwolaethau 1953
Categori:Genedigaethau 1877