The Passion (Michael Sheen)

Cynhyrchiad theatr cymundedol a "digwyddiad" theatrig gan National Theatre Wales a'r actor Michael Sheen oedd The Passion a lwyfannwyd  yn Saesneg mewn amrywiol leoliadau allannol o gwmpas tref Port Talbot, dros gyfnod o 72 awr ym Mhasg 2011. Ffurf Drama'r Dioddefaint aneglwysig oedd i'r cynhyrchiad, gyda Michael Sheen ei hun yn portreadu'r ffigwr canolog, sef "Yr Athro" neu'r ffigwr oedd yn cynrychioli'r Crist. Owen Sheers oedd yng ngofal y "sgript a'r nofelu" gyda Bill Mitchell a Michael Sheen fel cyd-gyfarwyddwyr. Yn ogystal â chast lleol o dros 1,000 o drigolion y dref, cafwyd cameos gan Paul Potts, Manic Street Preachers a Iwan Rheon, yn ogystal ag actorion profiadol fel Di Botcher. Denwyd dros 12,000 o gynulleidfa ar "Y Trydydd Dydd", a disgrifiwyd y cynhyrchiad yn Y Cymro fel "digwyddiad y bydd sôn amdani am flynyddoedd i ddod". 

 Cymeriadau 
bawd|Di Botcher a Michael Sheen yn The Passion 2011
 Legion 1 - Mathew Aubrey
 The Stranger - Nigel Barrett
 Uncle Bryn - Nigel Barrett
 Barry - Jordan Bernarde
 Garry - Jordan Bernarde
 The Mother - Di Botcher
 Alfie - Darren Lawrence
 Legion 2 - John-Paul Macleod
 Rhys - brother - Rhys Matthews
 Joanne - Francine Morgan
 Sgt Phillips - Kristian Phillips
 Kyle - brother - Kyle Rees
 The Teacher - Michael Sheen
 Company Man - Hywel Simons
 Peter - David Rees Talbot
 Security Chief - Gerald Tyler
 Simon - Matthew Woodyatt
 Supper Line-Up - Kevin Johns, Weird Naked Indian, Paul Potts, Manic Street Preachers a Iwan Rheon.

 Crynodeb 
Gyda’r dref [Port Talbot] wedi’i threchu gan luoedd arfog y cwmni busnes ICU, oedd â’u bryd ar gael gwared â’i thrigolion er mwyn hawlio’r mwynau oedd yn drysor odditani, roedd dirfawr angen am Rywun i’w Hachub. Deugain dydd a deugain nos cyn cychwyn y stori, diflannodd athro lleol gan adael ei fam a’i frodyr i grwydro’r dref yn ddyddiol i chwilio amdano. 
bawd|Michael Sheen ar y traeth yn The Passion 2011
Pan ail-ymddangosodd "Yr Athro" ar draeth Aberafan, gwelodd y trigolion ef [a'r gynulleidfa oedd yn ei ddilyn] yn cael ei drochi yn y môr gan y "Dieithryn" a ddaeth yn ei dro, i gynrychioli Ioan Fedyddiwr, ac a ddilynodd "Yr Athro" pob cam o’r daith hyd y diwedd un. Yn ddiweddarach yr un dydd, [3 o'r gloch ar brynhawn Gwener y Groglith] ymgasglodd tyrfa enfawr [tua 6,000 o bobl] yn gymysgfa o gorau lleol, o gamerâu ffilm a theledu, o gerddorfeydd a diddanwyr am gyrhaeddiad y "gŵr busnes" sef pennaeth y cwmni ICU [a Pilat y stori]. Cynhaliwyd seremoni groesawu dan oruchwyliaeth y Maer a’r pwysigion lleol, ac i gyfeiliant 12 cwch o filwyr arfog, cyrhaeddodd y gŵr busnes lannau’r traeth, gan annerch y dyrfa, a chyfeirio at y cyfoeth oedd eisoes wedi dod i’r dref yn sgil codi’r draffordd sef y "passover", ac y byddai llawer mwy o dda yn dod i’w rhan yn fuan iawn.  Cafodd ei wir fwriad sef i ddifa’r holl dref, mo’i ddadlennu tan yn hwyrach yn y dydd, pan ddangoswyd sgwrs gyfrinachol â’r Maer, yn ddamweiniol o flaen y dyrfa. Ynghanol y dathlu, agorodd un o’r gwrthwynebwyr lleol "Joanne" ei chot i ddadlennu ffrwydradau ar hyd ei chorff, a bygwth hunanladdiad dros yr achos. Dyma'r allwedd a barodd i'r athro ddod i lygaid y dyrfa eto, wrth iddo lwyddo i’w hachub, gan ennill ei ddilynwr a’i ddisgybl cyntaf, i ymuno ag ef ar y daith. 
bawd|Y dyrfa a Michael Sheen 2011
Gwahoddwyd y gynulleidfa i ddilyn yr athro a Joanne ar hyd y traeth nes dod at bysgotwr lleol o'r enw "Peter" [Seimon Pedr]. Ymunodd Pedr â’r daith, ar hyd yr afon, draw am y dref, am ddwy awr a hanner, nes aros i gael "picnic" gyda'r dyrfa. "‘Faint ohonoch chi sy’ ma?’, meddai’r Sheen yn gellweirus, ‘...tua pum mil ia?!’. Ac fe borthodd y pumdeg ohonom ar chwe brechdan ham, paced o greision ac oren!", nododd adolygydd theatr Y Cymro, a fu'n dyst i'r cyfan.

Neuadd y Dref oedd y lleoliad nesaf, a hynny ar gyfer Anerchiad swyddogol y gŵr busnes, lle roedd y gwrthwynebwyr yn gweiddi’n groch yn ei erbyn. Cododd un ferch leol ar ben y wal i’w herio, cyn cael ei saethu’n farw gan un o’r milwyr. Holl fwriad y golygefydd oedd creu amwysedd a dirgelwch ynglŷn â’r athro a'r perygl a’r genfigen gan benaethiaid ICU, wrth i’r dorf gael eu swyno ganddo.

Treuliodd yr athro a’i ddisgyblion y noson ar y mynydd uwchben y dref, wrth i’r ddrama bersonol a chorfforol barhau i Michael Sheen.

Dadlenwyd mwy o stori'r dref ar yr ail-ddiwrnod, mewn dwy olygfa. Y cyntaf yn y fynwent wrth ddilyn dau frawd "meibion Sebedeus", oedd yn chwilio am eu mam, ynghanol y meirw byw. Roedd y ddau yn ddigartref, fel y cyrff eraill, wedi’u hel o’u tai, yn sgil codi’r draffordd. "Traffordd lle bu teuluoedd a thai, a choncrid lle fu cymdogaeth", oedd disgrifiad Paul Griffiths o'r olygfa, yn Y Cymro. Diben yr olygfa oedd pwysleisio tranc Port Talbot yn sgil adnewyddu'r M4, a "lladd" y dref. Cafwyd ymson gan hen ŵr wrth iddo hel atgofion am y strydoedd a’r teuluoedd a gofiodd wrth edrych allan drwy ffenest ei lofft - ffenest oedd bellach yn wynebu’r hunllef o bileri concrid. 

Dod i achub y tri wnaeth yr athro eto, gan eu hannog (ynghyd â’r gymuned gyfan) i anwesu’i hatgofion a'i ddilyn. I'r Ganolfan Siopa y gwahoddwyd y dorf ar gyfer y golygfa ddilynol, ble y gwadodd yr athro ei fod yn adnabod ei fam, cyn arwain y ddrama i'r Swper Olaf yn un o Glybiau Cymdeithasol y dref.  Trodd stad o dai Abbeyville Court yn Gesethmane lle bu'r athro yn ymddiddan yn ei wewyr â’i "Dad" oedd yn trwsio to ar dŷ cyfagos.

Cael ei atal a’i arestio wnaeth yr athro ar y nos Sadwrn, a threulio’r noson mewn cell yn yr Orsaf Heddlu lleol. Ar y Trydydd Dydd, gwelwyd yr athro yn cael ei ddedfrydu i’w farwolaeth, a hynny'n drwy roi’r dewis i ferch ifanc yn y Dorf. Hi oedd â'r dewis. Oedd hi am weld colli’i chartref, a’r holl bethau da oedd wedi dod yn sgil y "passover" a’r arian a ddaeth i’r dref? "Na, oedd ei hateb deirgwaith, ac felly dyna benderfyniad y Pilat o ddyn busnes wedi’i wneud".

Aethpwyd â'r athro ymaith, i'w guro a gosod coron o weiren bigog ar ei ben. Llusgwyd Ef drwy’r dref a’i Groes, nes iddo ddisgyn yn waedlyd ar y llawr. Cludwyd Ef i’r Ganolfan Siopa ble bu ei fam yn golchi ei glwyfau i gyfeiliant telynau a chôr lleol. Dilynwyd hynny gan yr athro yn llusgo’r Groes am dair milltir o ganol y dre i’r traeth. Profiad "gwefreiddiol" i Paul Griffiths, "...a’r dagrau ar wyneb yr hen a’r ifanc yn adrodd cyfrolau". Codwyd y Groes ar gwr y traeth, a’r athro’n gruddfan arni, i gyfeiliant yr alaw Dafydd y Garreg Wen. Wrth iddo "farw", adroddodd hen enwau diflanedig y dref - "“I remember...” y crefodd, “...Beach Hill, The Trafalgar Ball... The Majestic... Egan’s...Bernies... The Starlight Club...” a gyda phob enw marw, anghofiedig, cafwyd bonllef o gytuno gan y dyrfa. Bob un yn iasol o ddirdynnol, a dynnodd ddagrau i lygaid y caletaf, wrth i luniau a ffilm o’r dref a fu, gael ei daflunio ar ffynnon o ddŵr a gododd fel mur y tu cefn iddo."

 Cefndir 
Wedi tymor cyntaf llwyddiannus i National Theatre Wales, gyda 13 o gynyrchiadau mewn gwahanol ardaloedd drwy Gymru rhwng Mawrth 2010 a'r Pasg 2011, The Passion oedd y trydydd-gynhyrchiad-ar-ddeg i'r cwmni, a gwaith cynllunio a gymerodd hyd at 2 flynedd i'w gwblhau. Bu'n rhaid cydweithio gyda dros 1,000 o bobol o’r gymuned leol ym Mhort Talbot, oedd yn gwbl ganolog i'r ddrama. Roedd y cynhyrchiad yn gyd-gynhyrchiad gyda theatr Wildworks o dan gyfarwyddyd creadigol gan Michael Sheen ei hun. Y bardd-ddramodydd o Gymru Owen Sheers oedd yn ngofal y "sgript a nofeleiddio" y stori. 

Roedd y cynhyrchiad i fod i gychwyn yn swyddogol "am dri ar bnawn Gwener y Groglith, gan orffen yn hwyr ar Sul y Pasg". Hanes oriau olaf yr Iesu oedd wrth wraidd y cyfan, ond "...fe blethwyd stori gywrain, llawn haenau a hanes lleol drwy’r cyfan, nes troi’r digwyddiad theatrig hwn yn llawer mwy na darn o theatr" yn ôl adolygydd theatr Y Cymro, Paul Griffiths.

Derbyniodd y cynhyrchiad sawl adolygiad 5 seren gan gynnwys The Guardian  a The Arts Desk. Canmoliaeth oedd gan Karen Price yn y Western Mail hefyd : "During the 72 hours that The Passion was staged, Sheen not only pushed the boundaries of modern theatre to new limits, but also brought together a community and showcased the Welsh steel town he calls home to the world in a different light... The Passion was drama at its very best - creative, ambitious, raw, passionate and relevant. Above all, it was also accessible and inclusive." 

Rhyddhawyd ffilm o'r enw The Gospel of Us gan BBC Cymru yn 2012 a enillodd 2 wobr BAFTA Cymru. Gellir gweld golygfeydd o'r cynhyrchiad yma.

 Cyfeiriadau 

Categori:Dramâu 2011
Categori:Theatr yng Nghymru yn yr 21ain ganrif
Categori:Dramâu Saesneg gan ddramodwyr o Gymru