Prif-feirdd Eifionydd (llyfr)

Mae Prif-feirdd Eifionydd, eu hanes yn syml, ynghyd a detholion cymwys i blant, a'u gwaith yn llyfr i ddisgyblion cynradd a chanolradd gan Edward David Rowlands. Cyhoeddwyd y llyfr gyntaf ym 1914 gan Gwmni y Cyhoeddwyr Cymraeg, Caernarfon. 

Awdur
Roedd Edward David Rowlands (1880 - 1969) yn ysgolfeistr ac awdur. Cafodd ei eni yn Llanuwchllyn a'i addysgu yn y Coleg Normal, Bangor. Bu'n brifathro ysgolion cynradd Chwilog a Chyffordd Llandudno. Ymysg ei lyfrau eraill mae

Dial y Lladron (1934)
Bro'r Eisteddfod (sef Bae Colwyn 1947)
Dyffryn Conwy a'r Creuddyn (1948)
Atgofion am Lanuwchllyn (1975, cyhoeddwyd ar ôl ei farw)
Trosolwg
Mae'r llyfr yn cynnwys bywgraffiadau ac enghreifftiau o waith chwech o feirdd oedd â chysylltiad ag Eifionydd. Mae hefyd yn cynnwys cyflwyniad i'r gynghanedd a geirfa.
Penodau
Y Beirdd sy'n cael eu trafod yw 

1 Robert Williams (Robert ap Gwilym Ddu) a'i gerddi:

 Awdl er cof am Elizabeth Williams, unig ferch, ac etifeddes Robert ap Gwilym Ddu 
 Annerch yr Awen, neu Fyfyrdod y Bardd wrth afon Dwyfach
 Gwir ac anwir
 Coffadwriaeth am y diweddar fardd godidog Dewi Wyn o Eifion
Englynion 
 Crist ger bron Pilat 
 Pilat yn y farn 
 Gweddi 
 Ateb i Ddewi Wyn pan oedd mewn iselder ac anobaith 
 I'w argraffu uwch ben drws capel 
 Beddargraff 
 Ffon y bardd 

2 Peter Jones (Pedr Fardd) a'i gerddi:

 Hynafiaid y Cymry
 Brawdgarwch 
 Dyngarwch
 Anerchiad i Dewi Wyn a Robert ap Gwilym Ddu
 Annerch i Thomas Gwynedd Bardd Cymdeithas y Cymeigyddion yn Llynlleifiad

3 David Owen (Dewi Wyn o Eifion) a'i gerddi

 Elusengarwch
 Molawd Ynys Prydain
 Cywydd y Farf
 Cywydd Elen
 Englynion i Bont Menai
 :Englynion
 Gruffydd Dafydd o Frynengan
 Cyfarch Eben Fardd pan enillodd gadair Powys am ei awdl ar Ddinistr Jerusalem
 Gwirod
 Cof Goronwy Owen
 I'r llinell

4 John Thomas (Siôn Wyn o Eifion) a'i gerddi:

 Cywydd i'r rhosyn
 Diolchgarwch am anrheg
 Verses composed on the death of Mrs Ellis Nanney of Gwynfryn
 Englynion a gânt y bardd i'w nai
 Beddargraff Mrs Jones, Abercin, Llanystumdwy
 Morglawdd Madog

5 Ebenezer Thomas (Eben Fardd) a'i gerddi:

 Awdl y Flwyddyn
 Dinistr Jerusalem
 Cywydd ymweliad â Llangybi 
 Craig yr Imbill
Englynion
 Y Gwanwyn
 Y cnu gwlân
 Wrth fyned i gysgu
 Y bore wrth godi
 Wrth ddyfod o'r Gaerwen
 Eifionydd
 Penillion i'w ferch fechan am dorri nyth aderyn
 Y llongwr bach
 Ffon y Plisman
 Pont Menai

6 Morris Williams (Nicander) a'i gerddi:

 Cywydd i ofyn Cosyn
 Y Gwanwyn
 Y Bwch a'r Llwynog
 Y Morgrugyn a Sioncyn y Gwair
 Y Dyn a'r Epa
 Y Cranc a'i Fab
 Y Bugail-fachgen a'r Blaidd
 Yr Asyn a'r Colwyn
 Hercwlff a'r Certwynwr
 Y Fam a'r Blaidd
 Merchur a'r Cymynnydd Coed
 Y Llances a'r Piseraid Llaeth
 Pwyllgor y Llygod
 Y Gwybed a'r Llestr Mêl
 Y Llew a'i Gynghorwyr

7 EMYNAU 

Detholiad o emynau gan yr un beirdd
 Mae'r gwaed a redodd ar y groes—Robert ap Gwilym Ddu
 Cysegrwn flaenffrwyth ddyddiau'n hoes—Pedr Fardd
 Mi âf ymlaen o nerth i nerth—Pedr Fardd
 Er nad wyf fi ond plentyn—Siôn Wyn
 O am râs i garu Iesu—Eben Fardd
 Mae gennyf ddigon yn y nef—Eben Fardd
 Dysg im', Arglwydd, ffordd Dy ddeddfau—Nicander
 Hoffi'r Wyf Dy lân breswylfa—Nicander

8 Y Cynganeddion 

Cyflwyniad byr i'r cynganeddion symlaf, er mwyn i'r disgyblion cael clywed "clec" y gynghanedd. Y bwriad yw iddynt allu mwynhau miwsig barddoniaeth yn y mesurau caethion, nid dysgu'r rheolau'n fanwl er mwyn cyfansoddi.

9 Problemau mewn rhifyddiaeth ar gân

Cyfres o bosau ar fedr ac odl gan Evan Pritchard (Ieuan Lleyn) a Pedr Fardd ee:

9 Geirfa

Beirniadaeth
Fel rhan o adolygiad o'r llyfr Gŵyr Eifionydd gan William Rowland, Prifathro Ysgol Porthmadog, mae J T Jones yn ddweud yn y cylchgrawn Lleufer:Llyfrau Newyddion, Lleufer : cylchgrawn Cymdeithas Addysg y Gweithwyr yng Nghymru. Cyf. 9, rh. 3, Hydref 1953

Dyma'r lluniau

Argaeledd
Mae'r llyfr wedi bod allan o brint ers degawdau. Gan fod E. D. Rowlands wedi marw ym 1969, bydd y rhan fwyaf o'i lyfrau yn dod allan o hawlfraint ar 1 Ionawr 2040 yng ngwledydd Prydain. Cyhoeddwyd Prif-feirdd Eifionydd dros 95 o flynyddoedd yn ôl, gan hynny mae allan o hawlfraint o dan gyfreithiau'r Unol Daleithiau, y wlad lle mae Wicidestun yn cael ei gyhoeddi. Felly mae modd ei ddarllen ar Wicidestun—Prif Feirdd Eifionydd 

Cyfeiriadau

Categori:Blodeugerddi Cymraeg
Categori:Bywgraffiaduron
Categori:Llyfrau 1914
Categori:Llyfrau ar Wicidestun