Agnes Twiston Hughes

Roedd Agnes Twiston Hughes (28 Medi 1895 – 20 Hydref 1981) yn gyfreithwraig o Gymru ac yn faer Conwy. Astudiodd ym Mhrifysgol Llundain a hi oedd y fenyw gyntaf yng Nghymru i gymhwyso fel cyfreithwraig. Gweithiodd yng nghwmni ei thad ar ôl iddi raddio, gan gymryd awenau'r busnes wedi iddo farw. Yn ddiweddarach daeth yn gynghorydd lleol cyn dod yn Faer Conwy ym 1954.

 Bywyd cynnar 
Ganwyd Hughes ym 1895, yn un o ddwy ferch John William Hughes. Roedd ei thaid ar ochr ei thad yn saer coed ond cafodd ei thad waith fel clerc mewn swyddfa cyfreithiwr yn Lloegr yn 19 oed. Daeth ei thad yn gyfreithiwr cymwys yn 41 oed a symudodd i Gonwy i sefydlu ei bractis, dan yr enw 'JW Hughes'.

Roedd ei thad yn gobeithio rhoi addysg i'w ferched ac anfonodd y ddwy ohonynt i Ysgol Merched Cymru yn Ashford, Surrey. Er gwybodaeth: St David's School oedd enw'r ysgol o 1967 hyd at ei chau yn 2009. Cyn hynny, roedd hi'n cael ei nabod fel y Welsh Girls' School, ac yn wreiddiol fel y Welsh Charity School.

Yn ddiweddarach, aethant i Ysgol Merched Sir Bangor (Ysgol Friars, Bangor). Aeth Hughes ymlaen i fynychu Prifysgol Llundain lle enillodd radd Baglor yn y Gwyddorau (Economeg) ail ddosbarth ym 1918. Enillodd anrhydeddau dosbarth cyntaf hefyd gan Gymdeithas y Gyfraith ac roedd yn gyntaf yn ei dosbarth i fyfyrwyr gwrywaidd a benywaidd yn ei dosbarth ym 1923. Wrth wneud hynny, hi oedd y Gymraes gyntaf i gymhwyso fel cyfreithwraig. Dyfarnwyd Gwobr Sheffield a Gwobr John Mackrell iddi gan Gyngor Cymdeithas y Gyfraith, a derbyniodd £35 a £13 fel gwobrau.

 Gyrfa 
Ar ôl graddio, dychwelodd Hughes i Gonwy a chymerodd swydd yng nghwmni cyfreithwyr ei thad fel clerc cymwys. Cododd i fod yn uwch bartner yn y cwmni cyn olynu ei thad fel pennaeth pan fu farw ym 1949. Ymddeolodd ym 1961. Daeth Hughes yn gynghorydd lleol ar ôl sefyll fel ymgeisydd annibynnol ac, ym 1954, daeth yn Faer benywaidd cyntaf Conwy a gwasanaethodd tan y flwyddyn ganlynol. Fel maer, "torrodd â thraddodiad" trwy symud y gwasanaeth dinesig blynyddol o'i leoliad traddodiadol yn yr eglwys i'r Capel Methodistaidd yr oedd yn ei fynychu.

 Bywyd personol 
Roedd Hughes yn golffiwr brwd ac yn chwarae i Glwb Golff Conwy. Daeth yn gapten y clwb ym 1948. Bu farw Hughes ar 20 Hydref 1981.

Ym Mai 2018, cafodd Hughes ei henwi ar restr fer o 100 o fenywod ar gyfer cerflun newydd yng Nghaerdydd. Cafodd Hughes ei hepgor o'r rhestr fer derfynol o bump cyn i Betty Campbell gael ei dewis yn derfynol.

 Cyfeiriadau 

Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Llundain
Categori:Marwolaethau 1981
Categori:Genedigaethau 1895
Categori:Cyfreithwyr benywaidd o Gymru
Categori:Pobl o Gonwy