Polca

Mae'r polca (neu polka) yn ddawns gron fywiog mewn amser dau-pedwar neu alla breve. Daw'r enw o'r Weriniaeth Tsiec (a elwyd yn gyffredin yn Fohemia ar y pryd). Y ffurf sylfaenol yw dilyniant o gamau polca neu gamau bob yn ail (byr-byr-hir) gyda phwyslais ar y cam byr cyntaf, hynny yw, bob yn ail ar y droed chwith a dde. Dechreuwyd y cam arall hwn yn wreiddiol gyda hop yn Bohemia a daeth i ben gyda hop mewn ardaloedd Almaenig. Cyflwynwyd y gair yn eang ymhlith ieithoedd Ewrop yn yr 1840au cynnar."polka, n.". Oxford University Press. (accessed 11 July  2012).

Tarddiad
Dywedir mai'r forwyn Anna Chadimová (Slezáková, 1805-1884 yn ddiweddarach) a ddawnsiodd y polca gyntaf, un dydd Sul tua 1830 yn Kostelec nad Labem (Elbekosteletz fel adnabwyd hi'n swyddogol ar y pryd) i'r gân werin leol, ""Strýček Nimra koupil šimla"" ("Brynodd yr Wncwl Nimra Geffyl Gwyn"). Ysgrifennodd yr athro ifanc Josef Neruda a oedd yn bresennol y ddawns a'r alaw a lledu'r ddawns ymhellach.

Mae'r enw "polka" yn golygu "Pwyles" mewn Tsieceg a Phwyleg. Tua 1830 gelwid y ddawns yn půlka (o'r "cam arall", Tsiec půlka = hanner). Newidiwyd yr enw i 'polka' ym Mhrâg yn 1835 - yn ôl pob tebyg mewn cydymdeimlad â'r Pwyliaid oedd yn cael eu gorthrymu'n drwm ar y pryd (gweler Gwrthryfel Tachwedd), neu, yn ôl ffynonellau eraill ar ôl y canwr Pwylaidd, Esmeralda.

Rhagflaenydd y polca mewn dawns werin Tsiec yw'r “Nimra”.

Mae'r polca'n cael ei ddawnsio i gerddoriaeth syml iawn mewn amser dau-pedwar ac mae'n cynnwys 3 neu 4 adran o 8, 12 neu 16 bar bob un. Mae'r symudiad yn eithaf cyflym, ond yn arafach na charlamu. Creodd meistri bale sawl math o polca - gan gynnwys pas unigol (camau dawns) o ddawnsiau Slafaidd eraill - megis y polka hongroise, y mazurka (polka masurka), polka à la polacca, y polca cyflym, a gymerwyd hefyd gan Johann Strauss (y mab), ac eraill.

Tarddiad camau'r ddawns
Gellir olrhain y cam yn ôl i ddawns werin yr Almaen fel hop ymhell cyn 1800. Defnyddiodd Johann Sebastian Bach hopscotch yn ei waith Mer hahn en neue Oberkeet yn 1742. 

Trosglwyddwyd yr union ffurf ddawns yn Rhine-Franconian 1811 fel hiper, ac mae dawns walts gron yr Alban (a elwir yn "Scottish" mewn sawl gwlad) hefyd yn defnyddio'r cam hwn.

Mae polca neu walts yr Alban wedi cael ei chyflwyno mewn llawer o wledydd: Awstria (Krebspolka), yr Almaen, y Swistir, yr Iseldiroedd, Denmarc (Tyrolerhopsa), Sweden, Norwy ac wrth gwrs y Weriniaeth Tsiec, Slofacia, Gwlad Pwyl, Belarws a llawer o wledydd eraill.

Mewn dawnsio gwerin - lle mae'r polca wedi ei recordio ers tua 1835, yn Awstria ers tua 1840 - mae sirioldeb y gerddoriaeth a'r cylchdroi cyflym yn aml yn arwain at y dawnsio'n eithaf afieithus. Mewn dawnsio neuadd mae'r gelfyddyd yn cynnwys, ymhlith pethau eraill, ystum dawnsio da.

Mae'r gwahaniaethau canlynol yn nawnsio gwerin Awstria :

 Polka Franze - araf (≈80 bpm ), gyda cham hercian ar ôl y cam eiledol
 Polka Bohemian - ychydig yn gyflymach (≈100 bpm), fel arfer gyda cham hercian ar ôl y cam eiledol
 Polca – tempo canolig (≈120 bpm), dawnsio heb sgipio
 Polca cyflym – cyflym i gyflym iawn (≈160 bpm), heb gam hercian

Ymledu
Ymledodd y polca ar draws Ewrop ac oddi yno ymlaen gydag ymfudwyr i gyfandir America.

Ymgorfforodd Bedřich Smetana y polca yn ei opera The Bartered Bride (Tsieceg: Prodaná nevěsta) ac yn benodol, Act 1.

Belarws
Yn y 1850au, ehangwyd polca ymhlith Belarwsiaid, a chafodd ei drawsnewid gan y diwylliant cenedlaethol.Shavyrkin M. Belarusian polka // Zvyazda: gazeta.  - 15 lutag 1997. - No. 32 (23133).  — P. 8. Mewn gwahanol ranbarthau, cododd amrywiadau lleol, a oedd yn cymhathu â llên gwerin coreograffig lleol ac yn ennill poblogrwydd. Roedd rhwyddineb treiddiad y polca i goreograffi Belarwseg oherwydd ei agosrwydd at draddodiadau coreograffig cenedlaethol Belarwseg.Polka // Ethnagraphy of Belarus: Encyclopedia / Ed.: I.  P. Shamyakin (gal. ed.) and insh.  - Minsk: BelSE, 1989. - S. 406

Roedd y polca 2/4 metr yn uno'n dda â dawns draddodiadol Belarwseg, a oedd â metr tebyg. Er enghraifft, mae "Trasucha" (Belarwseg: "Трасуха", "Trasucha" neu "Пацяруха", "Paciaruchais") yn symbol o ddawns werin nodweddiadol, y derbyniodd ei henw ohoni, a polca. Yn fwyaf aml yn Belarus, mae'r polca yn cael ei berfformio mewn parau, gan symud hanner cam gyda thro mewn cylch. Mae'r ddawns wedi'i haddurno ag amrywiaeth o bas bach,  yn aml gyda chastushkae.

Cymru a'r Polca
Ceir tonau Cymraeg ar ffurf polca megis; Ymgyrchdon y Waunlywd, Cefn-Coed Polka a, Ffidl Ffadl. Ceir hefyd tôn Y Polca Cymreig gellir ei chwarae mewn C neu mewn G. Mae nifer o donau polca "Cymreig" â hanes y tu hwnt i Glawdd Offa gan deithio gyda cherddorion a phobl i Gymru. Ceir felly enwau Cymraeg i polcas sydd â (sawl) enw Saesneg ac efallai ieithoedd eraill iddo. Yn eu mysg mae: Polca Llewelyn Alaw (gelwir hefyd yn: Con Cassidy’s, Con Cassidy’s Glenbeigh, The German Schottische, The International Schottische); Polca Trecynon, a Polca Cefn-Coed (gelwir hefyd yn The Backwoods, The Cefn-Coed).

Dolenni allanol
 'How to Dance Polka' gwers dawnsio ar-lein ar Youtube
 Сябры ПОЛЬКА БЕЛАРУСКАЯ "Polka Belarwscaia" - Polka Belarwsieg ar raglen deledu
 Ffidl Ffadl: a Welsh polka gan Deb Chalmers ar Youtube
 Set Polcas Bob alawon polca, y rhan fwyaf o du allan i Gymru ond a gasglwyd gan Gymry

Cyfeiriadau

Categori:Cerddoriaeth werin
Categori:Mathau o gerddoriaeth
polka
Categori:Tsiecia
Categori:Dawns