Sesnin

bawd|250px|Sesnio stêc gyda halen bras a phupur du cyn ei ffrio
bawd|250px|Rhoi sesnin eog cyn ffrio gyda chymysgedd sesnin
bawd|250px|Sefydlu wrth baratoi Tagliatelle
Mae sesnin yn cyfeirio at unrhyw sylwedd megis halen, pupur, perlysiau, sy’n ychwanegu at flas bwyd. ac yn dylanwadu ar flas bwyd gyda chymorth amrywiol cynhwysion. Daw'r gair Cymraeg o'r Saesneg "seasoning" gyda'r cofnod cynharaf ohono o'r 20g.

Diffiniad
Ceir peth trafodaeth ar beth yn union yw hyd a lled y term "sesnin". Gall gynnwys perlysiau a sbeisys, y cyfeirir atynt eu hunain yn aml fel "seasonings". Fodd bynnag, mae llyfr giginio Ffrengig, Larousse Gastronomique o 1938, yn nodi "nad yw'r sesnin a'r rhoi blas [i fwyd] yr un peth", gan fynnu bod sesnin yn cynnwys swm mawr neu fach o halen yn cael ei ychwanegu at baratoad.Larousse Gastronomique (1961), Crown Publishers(Translated from the French, Librairie Larousse, Paris (1938)) Derbynir yn fras fod sesnin yno i ychwanegu blas i fwyd gall fod, fel arall, ychydig yn ddi-flas a diflas.

Mathau o Sesnin
Gall sesnin, sy'n cynnwys sbeisys a pherlysiau yn bennaf, hefyd gynnwys halen, siwgr, finegr, olewau, sawsiau, a chynhyrchion anifeiliaid eraill i wella blas, arogl, lliw a gwead bwyd penodol.What is seasoning |publisher=Castle |access-date=11 Gorffennaf 2024}}
Yn dibynnu ar arferion bwyta, ond hefyd ar wahaniaethau hanesyddol a daearyddol, mae yna amrywiaeth o sesnin. Mae'r rhain yn cynnwys:

 Mwynau
 Halen bwrdd fel halen môr a halen craig yn ogystal â chymysgeddau fel halen garlleg
 Halen halltu , cymysgedd o halen bwrdd a halwynau saltpeter
 Asidau crisialog fel glwtamad

 Siwgr a melysyddion eraill fel mêl, surop masarn a surop sudd ffrwythau, hefyd melysyddion
 Planhigion a rhannau ohonynt
 Ffrwythau mewn ffurf ffres, sych neu wedi'u cadw fel arall, fel pupur, paprica neu nytmeg
 Perlysiau mewn ffurf ffres, sych ac wedi'u cadw fel arall, hefyd fel cymysgeddau (Perlysiau Provence)
 Gwreiddiau fel winwnsyn, garlleg neu rhuddygl poeth
 Hadau a rhisgl fel claw (clôf), carwy, meryw a sinamon
 Cymysgeddau sbeis fel powdr cyri
 Olew a chynhyrchion eplesu
 Olewau llysiau fel olew cnewyllyn ac olew cnau
 Finegr fel finegr seidr afal a finegr balsamig
  Cwrw, gwin a gwirodydd
 sesnin parod fel mwstard, saws soi neu miso

Mae llawer o'r cynhwysion hyn bellach yn cael eu cynhyrchu'n ddiwydiannol mewn amrywiaeth eang o amrywiadau a'u gwerthu mewn siopau manwerthu, fel bod sesnin yn bosibl i bob cartref preifat waeth beth fo'r tymor a'r lleoliad.

Defnyddio
Amser sesnin
Gellir defnyddio sbeisys ar unrhyw adeg, o'r cynhwysyn amrwd i'r pryd parod i'w weini. Gwneir gwahaniaeth rhwng sesnin

 Cyn paratoi – e.e. halltu a phupur cig neu biclo pysgod cyn eu ffrio, yn enwedig socian mewn marinâd am oriau neu ddyddiau.
 Wrth baratoi - ychwanegu sbeisys wrth goginio neu ffrio. Gall amser ychwanegu a gwres y bwyd effeithio ar y blas, gan fod rhai sbeisys yn newid eu blas.
 Ar ôl ei baratoi – yn rhannol fel addurniad o’r pryd (e.e. ei weini gyda pherlysiau ffres), yn rhannol ar gyfer defnyddio’r sbeis yn ystod y pryd (e.e. selsig gyda mwstard), hefyd fel sesnin i addasu’r pryd i flas unigol

Swyddogaethau sesnin
Mae amseriad sesnin hefyd yn gysylltiedig â'i ddiben; felly mae un yn gwahaniaethu sesnin fel posibilrwydd

 I gadw blas naturiol dysgl neu i’w bwysleisio, e.e. ychwanegu siwgr at ddŵr coginio asbaragws a moron.
 I'w gwneud yn fwytadwy o gwbl; mae rhai technegau, megis helgig marineiddio mewn llaeth menyn neu win coch yn ogystal â'r defnydd helaeth o bupur yn yr Oesoedd Canol, yn deillio o'r ffaith nad oedd cig yn cael ei gadw'n ddigonol (yn gynharach), fel bod yn rhaid cuddio blas pydredd.
 I ddatblygu blas pryd blasu braidd yn niwtral, e.e. piclo Brassica oleracea convar. capitata var. rubra i wneud bresych coch, sy'n gyffredin yng ngogledd yr Almaen.
Mireinio pryd sydd weithiau'n dod yn ddanteithfwyd trwy ddewis a chydlynu sesnin.
 I ddylanwadu ar effaith ffisiolegol bwyd, e.e. y defnydd o garwe mewn dysglau bresych i leihau eu gwynt.

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
 Master the Art of Seasoning: A Step by Step Guide erthygl ar wefan Cole & Mason
 Bryn Williams cookalong! fideo Bryn Williams yn coginio cawl a defnyddio sesnin Cymreig traddodiadol (Cymraeg, 2021)

Categori:Coginio
Sesnin