Terfysg Detroit (1967)

Terfysg Detroit oedd y derfysg hiliol fwyaf waedlyd yn "yr haf hir, poeth" a darodd dinasoedd ar draws Unol Daleithiau America ym 1967. Cafwyd gwrthdrawiadau treisgar yn bennaf rhwng trigolion Affricanaidd-Americanaidd Detroit, dinas fwyaf Michigan, ac Adran Heddlu Detroit am bum niwrnod, gan gychwyn ar 23 Gorffennaf 1967 yn ardal 12th Street. Bu farw 43 o bobl, 33 yn groenddu a 10 yn groenwyn. Niraj Warikoo, "43 fatal victims of the Detroit riot of 1967", Detroit Free Press (22 Gorffennaf 2017). Archifwyd o'r dudalen we wreiddiol drwy gyfrwng archive.today ar 26 Chwefror 2026. Anafwyd dros fil o bobl, a chafodd dros saith mil eu harestio. Achoswyd rhyw $40 miliwn o ddifrod i'r ddinas, gan gynnwys llosgi mil o adeiladau a dinistrio 400 ohonynt yn llwyr. Hon oedd y derfysg fwyaf yn yr Unol Daleithiau ers terfysgoedd Eforg Newydd ym 1863, a'r gwaethaf nes terfysgoedd Los Angeles ym 1992. Câi trais yr heddlu yn Detroit ei ystyried yn un o sbardunau mudiad Grym y Duon yn y cyfnod hwn, wrth i nifer o aelodau'r Mudiad Hawliau Sifil droi at ddulliau radicalaidd a milwriaethus o wrthsefyll hiliaeth. 

Achos uniongyrchol y derfysg oedd cyrch gan yr heddlu ar glwb yfed hwyr a oedd yn cynnal parti ar gyfer dau filwr yn dychwelyd o Ryfel Fietnam. Cafodd yr holl gwsmeriaid eu harestio, gan gynnwys 80 o Americanwyr Affricanaidd. Protestiodd y trigolion lleol a welodd y cyrch, a throdd yn derfysg wrth i nifer ohonynt fandaleiddio eiddo, ysbeilio busnesau, a chynnau tanau. "Uprising of 1967", Detroit Historical Society. Adalwyd ar 26 Chwefror 2026. Ymatebodd yr heddlu drwy warchae ar y gymdogaeth, ond gyrrodd nifer o'r trigolion drwy'r blocâd. Ymledodd y gwrthdystiadau a'r gwrthdrawiadau i ardaloedd eraill y ddinas wrth i'r heddlu golli rheolaeth ar y drefn. Yn ystod y dyddiau i ddod, anfonodd George Romney, Llywodraethwr Michigan, naw mil o aelodau'r Gwarchodlu Cenedlaethol i Detroit, yn ogystal â 800 o heddweision taleithiol. Ar ail ddiwrnod y derfysg, anfonodd yr Arlywydd Lyndon B. Johnson filwyr o 82ain a 101fed adrannau Awyrennol y fyddin i'r ddinas i dawelu'r trais.

Roedd achosion sylfaenol y derfysg yn cynnwys lefelau uchel o rwystredigaeth, dicter a dig a oedd wedi datblygu ymhlith Americanwyr Affricanaidd oherwydd diweithdra a thangyflogaeth, tlodi parhaus ac eithafol, hiliaeth ac arwahanu ar sail hil, creulondeb yr heddlu, a diffyg cyfleoedd economaidd ac addysgol. Roedd dad-ddiwydiannu yn y ddinas wedi arwain at golli swyddi diwydiannol a'u disodli gan swyddi gwasanaethau â chyflogau isel. Cyfrannodd "ffoad y gwynion" a symudiad trethdalwyr i'r maestrefi hefyd at y broses o ddad-ddiwydiannu. Cafodd Americanwyr Affricanaidd eu gorfodi gan wahaniaethu yn y farchnad dai i fyw mewn rhai cymdogaethau penodol yn y ddinas, lle'r oedd y tai yn aml yn wael neu'n is-safonol, tra bod rhaglenni adnewyddu trefol a chynlluniau adeiladu traffyrdd wedi dileu ardaloedd lle'r oedd Americanwyr Affricanaidd unwaith wedi ffynnu.

Tynnodd y derfysg sylw'r cyfryngau, gyda sianeli teledu yn darlledu'n fyw o'r ddinas ac adroddiadau manwl ac erthyglau golygyddol mewn papurau newydd ar draws y byd, a chyhoeddwyd erthyglau nodwedd a ffotonewyddiaduraeth mewn cylchgronau Time a Life. Enillodd y Detroit Free Press Wobr Pulitzer ym 1969 am ohebiaeth leol.

 Cyfeiriadau 

Categori:1967 yn yr Unol Daleithiau
Categori:Hanes Detroit
Detroit 1967
Detroit 1967
Detroit 1967