Y Gwybed (drama)

Drama Fydryddol a ddaeth yn fuddugol yng nghystadleuaeth Y Goron yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Maldwyn 1965, yw Y Gwybed gan Tom Parri Jones, Malltraeth. Cyhoeddwyd y ddrama yn y Cyfansoddiadau a'r Beirniadaethau ym 1965. Mae'r ddrama'n adleisio comedïau dychan Aristoffanes, a dyna'r ffugenw a ddewisiodd y bardd, wrth gyflwyno ei waith. "Drama am ddyn yn mynd i'r diawl" yw hi, yn ôl y bardd-ddramodydd.

 Cymeriadau 
 Pry Copyn
 Pobun Heddiw
 Ei Hen Fam
 Belsebwb, Duw Philistia
 Corws o Wybed
 Buwch y Morgrug
 Pry'r Gannwyll
 Pry Sidan
 Hen Bry
 Moloch
 Mamon
 Robin y gyrrwr
 Asb
 Pry Tân
 Ac eraill (actorion a wisgir fel y gwybed)

 Disgrifiad 
"Tomen Philistaidd Belsebub" [Arglwydd y Gwybed] yn yr Hen Destament yw'r lleoliad. "Teml ffiaidd y duw Philistaidd [...] a'r cynrhon yn golofnau iddi, a'r pla gwybed yn codi oddi ar ffieidd-dra ei hallorau", yw'r modd y disgrifia un o'r beirniaid, Cynan, y lleoliad. Ceir yma "Arch Bry Copyn" a "dau dduw eiddigus arall a gafodd addoliad dynion, sef Moloch a Mamon, ond fe'u hymlidir ymaith gan bla y gwybed, ffyddlon wasanaethwyr eu harglwydd".

"Am ddyn yn mynd i'r diawl - i Belsebub fel y byddwn ni'n deud yn Sir Fôn acw", yw'r modd y digrifiodd y dramodydd y ddrama, wrth bapur newydd Y Clorianydd. "Dychanu 'rwyf am ddyn wedi gwallgofi a gwirioni ar nerth niwcliar", ychwanegodd Tom Parri Jones.  "Cashaf bwer niwcliar a chas perffaith. Pechod yn fy marn i yw gweld pobl yn gwario arian gloewon ar arfau niwcliar a phlant bach a phobl yn llwgu o eisiau bwyd. Aeth dyn heddiw yn waeth nag anifail. Meddwl am ddim ond mwrdro'i gilydd".Fel "math o Anterliwd neu Ddrama Foes" y disgrifia Cynan hi, ac er mai "digon main yw'r plot" mae ynddo "ddigon o symud".

"Canodd yr awdur ei ddychan ar themâu mor gyfoes â'r Oes Atomig, chwalfa Hiroshima, a chodi atomfeydd Trawsfynydd a'r Wylfa." 

 Cefndir 
Noda Cynan, un o'r 3 beirniad [Bobi Jones a Thomas Parry] yn y Cyfansoddiadau a'r Beirniadaethau mai dyma'r 3ydd tro i'r Eisteddfod Genedlaethol gynnig Y Goron am "ddrama fydryddol", yn dilyn Aberdâr 1956 ac ym Môn 1957. Er nad oedd neb yn deilwng ym 1956, gwobrwywyd drama Dyfnallt Morgan, Rhwng Dau ym 1957.

Beirniadodd Cynan y beirdd am "na cheir mwy na dau neu dri allan o'r ddau ar bymtheg [a gystadlodd] yn dangos unrhyw amgyffred o ofynion drama".

 Cyfeiriadau 

Categori:Dramâu Buddugol yr Eisteddfod Genedlaethol
Categori:Dramâu Cymraeg
Categori:Dramâu Cymraeg gan ddramodwyr o Gymru