Thomas Owen Jones (Gwynfor)

Actor, dramodydd a chynhyrchydd [cyfarwyddwr] drama o Gaernarfon oedd Gwynfor a adweinid hefyd fel T. O. Jones neu Thomas Owen Jones (19 Ionawr 1875 – 22 Awst 1941). Roedd o hefyd yn adnabyddus fel Llyfrgellydd yng Nghaernarfon.

 Gyrfa 
Roedd yn fab i William ac Ellen Jones, ac fe'i ganwyd ym Mhwllheli, ac yno hefyd y derbyniodd ei addysg a'i brentisio mewn siop groser lleol.  Rhwng 1916 ac 1917 bu'n cadw busnes ei hun yn nhref Caernarfon nes ei benodi'n llyfrgellydd y sir. Hon oedd y llyfrgell sir gyntaf i'w sefydlu yng Nghymru. Bu'n gweithio yn y Llyfrgell mewn cyfnod o weithgaredd llenyddol pwysig yn y dref, gyda llenorion a beirdd fel Meuryn, Prosser Rhys a Caradog Prichard yn gweithio yn Swyddfa'r Herald ar y Maes. Daeth ei ystafell yn y llyfrgell yn gyrchfan boblogaidd i bobl llengar y cylch - yn eu plith rai o ffigyrau amlwg y dydd fel E. Morgan Humphreys a Chynan.

Daeth Gwynfor i enwogrwydd drwy ei weithgaredd a'i ddawn fel actor, dramodydd a chynhyrchydd [cyfarwyddwr] ym myd y Ddrama. Roedd ganddo gwmni drama ei hun a elwid 'Cwmni'r Ddraig Goch'. 

Cyhoeddodd nifer o'i ddramâu ei hun. Yr oedd yn eisteddfodwr brwd ac yn feirniad drama yn yr Eisteddfod Genedlaethol droeon.

Ef oedd un o'r rhai cyntaf i ddarlledu yn Gymraeg o Fanceinion yn y 1930au.

Bu farw 22 Awst 1941 ac fe'i claddwyd ym mynwent Llanbeblig, Caernarfon, lle gwelir ar ei garreg fedd y geiriau 'Actor da, Cymro da, Cristion da'.

Yn ei golofn, Manion o'r Mynydd [1 Medi 1941] yn yr Herald Cymraeg, talodd Carneddog deyrnged i'w gyfaill gan ddweud : "Byddai yn llon a gwastad ei dymer bob amser, a byddai yn gwmniwr ffraeth a difyr. Yr oedd yn englynwr medrus a phert, ond ychydig a gyfansoddodd gan y trodd ei allu a'i hyfrydedd yn bennaf "i fyd y dramodau," a lluniodd amryw. [...] Yr oedd ef ei hun yn actiwr penigamp - yn naturiol, hwyliog, a medrus yn deall yr act yn drwyadl. Bu yn feirniad ar berfformiadau cwmnïau actio trwy'r wlad, ac yn y prif wyliau."

 Cyhoeddiadau 

 Dramâu 
 Y Briodas ddirgel (1915)
 Trem yn ôl (1920; ail arg.)
 Perthnasau (1922)
 Y llo aur a lloi eraill (1925)
 Eiddo pwy? (1935)
 Troi'r byrddau (1939)
 Tywydd mawr (1931)

 Rhyddiaith 
 Straeon (1931)

Cyfeiriadau

Categori:Dramodwyr Cymraeg
Categori:Genedigaethau 1875
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1941
Categori:Pobl o Bwllheli
Categori:Theatr Gymraeg