Gari Melville

Archifydd, ymchwilydd ac awdur o Gymru oedd Gari Melville (1955 – 9 Rhagfyr 2025). Roedd yn gyfrifol am gasgliad yr Archif Roc a Phop Cymraeg, prosiect archifol er mwyn casglu a diogelu deunydd yn ymwneud â cherddoriaeth Cymru.

 Bywgraffiad 
Ganwyd Gari yn fab i Mary a Donald Thomas Melville, ac fe'i magwyd yng Nhraig-Cefn-Parc. Aeth i Ysgol Uwchradd Cwmtawe ac yna astudiodd Ddiwinyddiaeth a Chymdeithaseg ym Mhrifysgol Hull rhwng 1974 ac 1978. Aeth ymlaen i Aberystwyth i fod yn llyfrgellydd.

Ar ddiwedd y 1970au roedd yn reolwr un o'r bandiau pync Cymraeg cyntaf, Llygod Ffyrnig a cyfrannodd at eiriau eu cân "N. C. B." (Y prif awdur oedd Geraint Williams a oedd yn gweithio danddaear yng nglofa Aber-nant ar y pryd, gyda help gan Huw Isaac hefyd.)

Bu'n gweithio fel archifydd yn HTV yn yr 1980au ac yna fel ymchwilydd cerddoriaeth ar raglen Heno. Roedd hefyd yn ymchwilydd ac ymgynghorydd llawrydd.

Bu'n gyd-olygydd y gyfrol Caniadau,Caniadau Meic Stevens, golygwyd gan Dafydd Jones a Gari Melville (Tresaith: Dalen, 2022). cofnod cynhwysfawr o waith y cerddor Meic Stevens. Ar gyfer dathliadau 40 mlwyddiant y label cerddoriaeth Fflach yn 2021, bu'n chwilio drwy ei gasgliad enfawr o recordiau i lunio rhestr o’r hoff ganeuon gan y label.

 Bywyd personol 
Roedd yn byw yn yr Alltwen, Pontardawe ac yn briod â Nia Melville, a fu'n cyflwyno y sioe gerddoriaeth Heno Bydd yr Adar yn Canu ar Radio Cymru. Roedd ganddynt tri o blant - Tanglwst, Griffri a'r diweddar Taliesin.

 Marwolaeth a theyrngedau 
Bu farw yn oriau mân y bore ar 9 Rhagfyr 2025. Cynhaliwyd gwasanaeth yn ddathlu ei fywyd ar 29 Rhagfyr 2025 am 10:00 y bore yn Amlosgfa Abertawe.

Talwyd teyrngedau iddo gan nifer fawr o bobl. Dywedodd Hefin Wyn, awdur cyfrolau am hanes cerddoriaeth bop Gymraeg, wrth golwg360 ei fod yn “fwrlwm o Gymro” a bod ei afiaith a’i frwdfrydedd yn “ddihareb.”

Dywedodd yr actor Hywel Emrys a weithiodd gyda Gari i HTV Cymru yn ystod yr 80au ei fod yn "golled aruthrol i Gymru". "Odd e fel rhyw fath o lyfrgell i bawb – os o chi isie unrhyw wybodaeth am gerddoriaeth Cymru odd pawb yn mynd at Gari" meddai. "Roedd e'n foi ffein iawn iawn, yn gwrtais ac annwyl" ac yn "golled enfawr".

Cafwyd teyrnged gan y  cerddor Alan Holmes a ddisgrifiodd Gari ef fel "un o anogwyr diwylliannol mwyaf Cymru." Dywedodd "Gweithiodd ei holl fywyd i gefnogi a hyrwyddo artistiaid cerddorol diddorol ac anghyffredin yn y wlad hon, ar adeg pan nad oedd llawer o bobl eraill yn gwneud hynny".

Dywedodd yr actor a digrifwr Mici Plwm fod Gari "yn wir golled i'r diwydiant ac i ni ei gyfeillion," mewn teyrnged iddo ar y cyfryngau cymdeithasol.

 Cyfeiriadau 

Categori:Genedigaethau 1955
Categori:Marwolaethau 2025
Categori:Pobl o Gwm Tawe
Categori:Archifwyr o Gymru
Categori:Golygyddion o Gymru