Mytholeg Proto-Indo-Ewropeaidd

Mytholeg Broto-Indo-Ewropeaidd yw'r corff o fythau a duwiau sy'n gysylltiedig â'r Proto-Indo-Ewropeaid, siaradwyr y Broto-Indo-Ewropëeg ddamcaniaethol. Er nad yw'r motiffau mytholegol wedi’u hardystio’n uniongyrchol – gan yr oedd siaradwyr Proto-Indo-Ewropëeg yn byw mewn cymdeithasau rhaglythrennol – mae ysgolheigion mytholeg gymharol wedi ail-greu manylion o debygrwydd etifeddol mewn cysyniadau mytholegol a geir mewn ieithoedd Indo-Ewropeaidd, yn seiliedig ar y dybiaeth bod rhannau systemau cred gwreiddiol y Proto-Indo-Ewropeaid wedi goroesi mewn traddodiadau tebyg.

Mae'r pantheon Proto-Indo-Ewropeaidd yn cynnwys nifer o dduwiau a duwiesau a ail-grëwyd yn gadarn, gan eu bod ill dau yn gytras — ieithoedd sy'n tarddu o'r un iaith — ac yn gysylltiedig â nodweddion tebyg a chorff o chwedlau, megis *Dyēus, duw awyr golau dydd; ei gymar, *Dʰéǵʰōm, y fam ddaear; ei ferch, *H₂éwsōs, duwies y wawr; ei feibion, yr Efeilliaid Dwyfol ; a *Seh₂ul a *Meh₁not, duw'r haul a duwies y lleuad, yn y drefn honno. Sonnir am rai duwiau, fel y duw tywydd *Perkʷūnos neu dduw'r bugeilio *Péh₂usōn, dim ond mewn nifer cyfyngedig o draddodiadau — y Gorllewin (h.y., Ewropeaidd) a Groegaidd-Ariaidd, yn y drefn honno — a gallai felly gynrychioli ychwanegiadau hwyr nad oedd yn ymledu ar draws y gwahanol dafodieithoedd Indo-Ewropeaidd.

 Pantheon 
Mae ieithyddion wedi ail-greu enwau rhai duwiau yn y Broto-Indo-Ewropëeg o sawl math o ffynonellau. Mae rhai o enwau'r duwiau arfaethedig yn fwy parod i'w derbyn ymhlith ysgolheigion nag eraill. Yn ôl yr ieithegydd Martin L. West, "y duwiau amlycaf yw'r duwiau cosmig ac elfennol: yr Awyr-dduw, ei bartner Daear, a'i efeilliaid; yr Haul, y Forwyn Haul, a'r Wawr; duwiau storm, y gwynt, y dŵr, y tân; a phresenoldeb daearol fel yr Afonydd, nymffau ffynhonnau a choedwigoedd, a duw'r gwyllt sy'n gwarchod y ffyrdd a'r gyrroedd."

 Achau 
Dyma'r achau fwyaf sicr a ail-grewyd o'r duwiau Proto-Indo-Ewropeaidd fel a ganlyn:

 Gweler hefyd 
 Interpretatio graeca, y gymhariaeth o dduwiau Groegaidd i dduwiau Germanaidd, Rhufeinig, a Cheltaidd
 Crefydd Neolithig
 Cymdeithas Broto-Indo-Ewropeaidd

 Nodiadau 

 Cyfeiriadau 

 Llyfryddiaeth 






 Darllen pellach 

 Yn gyffredinnol
 Calin, D. "Dictionary of Indo-European Poetic and Religious Themes", Les Cent Chemins, Paris 2017.



 Witczak, Krzysztof T. and Kaczor, Idaliana 1995. «Linguistic Evidence for the Indo-European Pantheon», in: J. Rybowska, K. T. Witczak (eds.), Collectanea Philologica II in honorem Annae Mariae Komornicka, Łódź, 1995. pp. 265–278.

 Ynghylch duwiau'r haul
 Blažek, Václav. "The Indo-European motif of "Celestial wedding": the solar bride and lunar bridegroom". In: wékwos. 2022, vol. 6, No 1, p. 39-65. ISSN 2426-5349.

 Dexter, Miriam Robbins. "Dawn and Sun in Indo-European Myth: Gender and Geography ". In: Studia Indogermanica Lodziensia II. Lodz: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 1999. pp. 103–122. 
 Gjerde, Jan Magne. "A Boat Journey in Rock Art 'from the Bronze Age to the Stone Age – from the Stone Age to the Bronze Age' in Northernmost Europe." In: North Meets South: Theoretical Aspects on the Northern and Southern Rock Art Traditions in Scandinavia. Edited by Skoglund Peter, Ling Johan, and Bertilsson Ulf. Oxford; Philadelphia: Oxbow Books, 2017. pp. 113-43. www.jstor.org/stable/j.ctvh1dpgg.9.


 Lahelma, Antti. "The Circumpolar Context of the 'Sun Ship' Motif in South Scandinavian Rock Art". In: North Meets South: Theoretical Aspects on the Northern and Southern Rock Art Traditions in Scandinavia. Edited by Skoglund Peter, Ling Johan, and Bertilsson Ulf. Oxford; Philadelphia: Oxbow Books, 2017. pp. 144–71. www.jstor.org/stable/j.ctvh1dpgg.10.

 Valent, Dušan; Jelinek, Pavol. "Séhul a jej podoby v hmotnej kultúre doby bronzovej" [Séhul and Her Representations in the Material Culture of the Bronze Age]. In: Slovenská Archeológia – Supplementum 1. A. Kozubová – E. Makarová – M. Neumann (ed.): Ultra velum temporis. Venované Jozefovi Bátorovi k 70. narodeninám. Nitra: Archeologický ústav SAV, 2020. pp. 575–582. . DOI: https://doi.org/10.31577/slovarch.2020.suppl.1.49
 Valent, Dušan; Jelinek, Pavol; Lábaj, Ivan. "The Death-Sun and the Misidentified Bird-Barge: A Reappraisal of Bronze Age Solar Iconography and Indo-European Mythology". In: Zborník Slovenského národného múzea [Annales Musei Nationalis Slovaci]: Rocník CXV. Archeológia 31. Bratislava, 2021. pp. 5–43. . DOI: https://doi.org/10.55015/PJRB2648


 Ynghylch duwiau'r storm ac ymladd dreigiau;





 Ynghylch duw'r gof



 Ynghylch motif y "tân yn y dyfroedd"
 Sterckx, Claude; Oudaer, Guillaume. "Le feu dans l'eau, son bestiaire et le serpent criocéphale". In: Nouvelle Mythologie Comparée, 2, 2014: 9.


 Ynghylch y gwarcheidwad ci
 Andrés-Toledo, M. Á. (2013). "The Dog(s) of the Zoroastrian Afterlife". E. Pirart (ed.). Le sort des Gâthâs. Études iraniennes in memoriam Jacques Duchesne-Guillemin. Acta Iranica 54, Peeters, Leuven – Paris – Walpole: 13-23. .

 Ynghylch addoli tân



 Themâu eraill














 Dolenni allanol 


Categori:Astudiaethau crefyddol
Categori:Amldduwiaeth
Categori:Paganiaeth
Categori:Mytholeg gymharol
Categori:Anthropoleg grefyddol
Categori:CS1: long volume value