Noson yr Heliwr (ffilm)

Ffilm a gomisiynwyd gan S4C ym 1991 yw Noson yr Heliwr ac a gynhyrchwyd yn y Gymraeg a'r Saesneg, gefn-wrth-gefn gan Lluniau Lliw Cyf. A Mind to Kill yw enw'r fersiwn Saesneg, ac esgorodd y ffilm ar nofel a 4 cyfres ddrama deledu lwyddianus. Ar gyfer y cyfresi a ddarlledwyd gyntaf yn Gymraeg ar S4C, talfyrwyd yr enw i Heliwr.  Siôn Eirian a Lyn Ebenezer oedd yn gyfrifol am y sgript, gyda Peter Edwards yn cynhyrchu a chyfarwyddo. Er na enwir y dref glan môr sydd yn y stori, [sydd â choleg-ger-y-lli], ffilmiwyd y cyfan yn Aberystwyth, ac fe ddiolchir i'r holl drigolion ar ddiwedd y ffilm.

 Cast 

 Hywel Bennett - Gareth D. Lewis
 Philip Madoc - D.C. Noel Bain
 Sue Jones-Davies - Mary Lewis
 Robin Davies - John Hammond
 Margaret John - Sarah Hammond
 Nicola Beddoe - Cath Rowlands
 Geraint Lewis - D.S. Carwyn Phillips
 Sharon Morgan - Margaret Edwards
 Huw Garmon - Dewi James
 Ffion Wilkins - Hannah Bain
 Nicolas Ros - D.C. Mal Evans
 Gillian Elisa - WPS Alison
 Jeremi Cockram - Neil Griffiths
 Helen Louise Davies - Lynette
 Sharon Roberts - Sally
 Maria Pride - Rhian Saunders
 Trefor Selway - Prif Oruchwylydd
 Robin Griffith - Swyddog y Wasg
 Emyr Morgan Evans - newyddiadurwr
 Gareth Morris - newyddiadurwr
 Valmai Jones - newyddiadurwr
 Robert Gwyn Davin - newyddiadurwr
 Deborah Manship - newyddiadurwr y Guardian
 Philip Brook - newyddiadurwr BBC
 Alun ap Brinley - P.C. Jones
 Elwyn Williams - Porthor y Neuadd
 Dennis Birch - ceidwad y siop
 Jâms Thomas - bachgen lleol
 Ian Staples - bachgen lleol
 Grûg-Maria Davies - myfyrwraig
 Lis Hughes Jones - mam Lynette
 Nia Samuel - darllenydd y Newyddion

 Disgrifiad 
Dilyn yr Heddlu a'r "D. C. Noel Bain" wna'r ffilm, wrth iddynt geisio datrys cyfres o lofruddiaethau mewn tref golegol yng Nghymru. Caiff Bain gymorth gan yr awdur a'r darlithydd "Gareth D. Lewis", sydd wedi astudio a chyhoeddi sawl cyfrol am lofruddwyr a'u meddylfryd. Ond mae'r gwaith yn gwrthdaro gyda bywyd personol a theuluol y ddau, gyda chanlyniadau trasig. 

 Cefndir 
Mewn cyfweliad teledu ar y gyfres Heno ym 1991, nododd yr actor Hywel Bennett bod y ffilm a'r cymeriad Gareth D. Lewis wedi'i greu ar ei gyfer ef, gan Siôn Eirian.

Yn ei hail-hunangofiant, Actores a Mam [Lolfa 2023] noda Sharon Morgan bod gan ei hasiant ei "amheuon" ynghylch y syniad o gynhyrchu ffilm gefn-wrth-gefn yn y Gymraeg a'r Saesneg. "Allai neb fod wedi rhagweld llwyddiant ysgubol y syniad ar y pryd", ychwanega Sharon, "a dwi'n falch 'mod i wedi dilyn fy ngreddf a derbyn y gwaith", meddai.

Ond fel yr eglura Sharon, a fu'n rhan o'r ffilm a'r cyfresi a ddilynodd, enw gwrywaidd [Leonard] oedd yn y sgript wreiddiol, sef "rhan y patholegydd fforensig sy'n greiddiol i bob cyfres dditectif wrth drafod achos marwolaeth ac yn bwysicach na dim, ei amseriad". Roedd hi'n "ddryslyd", ond wedi galwad ffôn gan Peter Edwards "yn esbonio newid rhyw y cymeriad yn dilyn sylw Llinos Wyn Jones, yr oruchwylwraig sgript, bod angen menyw gref fel gwrthbwynt i'r ffaith fod cymaint o fenywod yn y ffilm yn cael ei cam-drin a'i lladd", derbyniodd y rhan. Treuliodd gyfnodau gyda'r patholegydd Dr Stephen Leadbetter "yn trafod, yn gofyn cwestiynau ac yn gwrando arno'n rhoi tystiolaeth i'r llys".

 Cynhyrchu 
 Gwisgoedd - Pamela Moore
 Colur - Carole Williams
 Cynlluydd - Gerald Murphy

Nododd Sharon Morgan mai darllen "llawer o'i eiriau oddi ar fwrdd du mawr" y bu Hywel Bennett, ar gyfer y fersiwn Gymraeg o'r ffilm. Cyflogwyd aml i actor tebyg iddo, "oherwydd yr ysfa i godi proffil y tu allan i Gymru".

 Cyfeiriadau 

Categori:Ffilmiau Cymraeg
Categori:Ffilmiau sydd a'u stori wedi'i lleoli yng Nghymru
Categori:Ffilmiau 1991