Awel Gref (drama)

Cyfaddasiad Cymraeg gan John Ellis Williams o ddrama'r Cymro Emlyn Williams The Wind of Heaven, yw Awel Gref. Cyhoeddwyd y ddrama yn Gymraeg gan Dramâu'r Dryw ym 1945. Roedd John Ellis Williams wedi ennill Tlws y Ddrama yn Eisteddfod Genedlaethol Bangor 1943 am ei ddrama hir, Wedi'r Drin.

 Disgrifiad byr 
Digwydd y ddrama yn ystafell-fyw maenordy yn ardal [ddychmygol] Blestyn, yn haf 1856, yn fuan ar ôl diwedd Rhyfel y Crimea. Mae'r ddrama'n adrodd hanes bachgen ifanc tair-ar-ddeg oed, sy'n cael ei ystyried fel y Meseia newydd. Mae'n archwilio effaith Crefydd ar gymuned fechan yng Nghymru.

 Cefndir 
"Mewn dwylo llai cyfarwydd na rhai Emlyn Williams, byddai'n hawdd i stori mor feiddgar â hon fynd yn gabledd rhonc", noda'r cyhoeddwyr ar glawr y gyfrol Gymraeg. Oherwydd bod y ddrama yn ymdrin â Chrefydd, a Chred ymysg y Cymry mewn pentref gwledig, roedd y dramodydd yn gefnogol iawn o'r cyfaddasiad Cymraeg hwn gan John Ellis Williams, gan ddatgan mewn llythyr ato: "You have tackled it very ingeniously; I think your title and manipulations concerning it excellent and very fitting."

Oherwydd bod John Ellis Williams yn weithgar iawn, ac yn ymwybodol o'r angen am ddramâu Cymraeg hir, a chyfoes i'w llwyfannu gan gwmnïau cymunedol lleol, addaswyd y ddrama'n ofalus at eu dibenion hwy. "Bu'n rhaid imi newid cryn dipyn ar y ddeialog," noda yn y Rhagair, "a rhyw gymaint ar y cymeriadau. Hidlwyd y gwybed i gadw yn fyw y camel," ychwanegodd.

Gwn, o brofiad chwerw, mor anodd yw cynhyrchu ar lwyfan bach diaddurn ddrama a luniwyd ar gyfer Ilwyfan mawr yn Llundain. Ond y mae enaid i'r ddrama hon y sydd yn fwy na'r wisg. Bob tro yr euthum i'r St. James's Theatre i'w gweld, 'roeddwn yn ysu am gael ei chlywed yn fy iaith fy hun, hyd yn oed pe bai'n rhaid aberthu hanner yr addurniadau.

Daw'r teitl, Awel Gref o emyn Gymraeg gan David Williams, Llandeilo Fach (1712-1794):

O! Arglwydd, dyro awel,
A honno'n awel gref, 
I godi f'ysbryd egwan
O'r ddaear hyd y nef :
Yr awel sy'n gwasgaru
Y tew gymylau mawr ;
Mae f'enaid am ei theimlo :
O'r nefoedd doed i lawr.

 Cymeriadau 
 Dilys Parri
 Bet (ei morwyn)
 Menna (ei nith)
 Gwyn
 Prydderch
 Ambrose Ellis
 Ifan Hywel (ffermwr)
 Mrs. Lake

 Cynyrchiadau nodedig 
Llwyfannwyd y ddrama yn helaeth gan gwmnïau amatur Cymraeg, yn y 1940au a'r 1950au.

 Cyfeiriadau 

Categori:Llyfrau Cymreig 1945
Categori:Dramâu Cymraeg
Categori:Theatr Gymraeg
Categori:Dramâu Cymraeg gan ddramodwyr o Gymru