Gwledydd Nordig

Mae'r term gwledydd Nordig yn cyfeirio at wledydd sy'n rhan o ranbarth hanesyddol yng ngogledd Ewrop a De Cefnfor yr Arctig sydd â nodweddion cyffredin. Cyfeiria gwledydd Nordig neu'r Norden (Daneg/Norwyeg/Swedeg Norden,Yn ogystal â'r enw ar gyfer y cwmpawd, defnyddir y gair hefyd yn y tair iaith Sgandinafaidd gyfandirol hyn fel enw cywir ar gyfer y rhanbarth a ddisgrifir yma. Dyna pam mae'r cyfieithiad "the north" a ddefnyddir weithiau yn Almaeneg yn gwbl gywir. Islandeg Norðurlöndin, Ffaröeg Norðurlond, Ffinneg Pohjoismaat, Sameg y Gogledd Davviriikkat) gyda'u gilydd at wladwriaethau gogledd Ewrop: Denmarc, y Ffindir, Gwlad yr Iâ, Norwy, a SwedenAxel Sømme (Hrsg.): Die Nordischen Länder. Dänemark, Finnland, Island, Norwegen, Schweden. Westermann, Braunschweig 1967, S. 19. rhanbarthau ymreolaethol Ynysoedd Ffaro, Ynys Las (ill dwy yn rhan o Ddenmarc) ac Åland (rhan o'r Ffindir). Mae'r gwledydd Nordig yn gorchuddio bron i 3.5 miliwn km² ac mae ganddyn nhw boblogaeth o tua 26 miliwn.

Mae'r gwledydd hyn yn gartref i bobloedd Sgandinafaidd neu Ffinaidd, Sami, Inuit, ac i raddau llai, diwylliannau ac ieithoedd y Baltig.

Adeiladwyd perthynas y gwledydd Nordig dros gyfnod hir gyda dylanwad y bobloedd Llychlyn (gwledydd presennol Sweden, Denmarc, a Norwy) ar y rhanbarthau cyfagos ers Oes y Llychlynwyr. Bu gwrthdaro milain yn y cyfnod yma ond hefyd cyfnewid economaidd a diwylliannol rhwng y gwahanol bobloedd.

Mae'r term "gwledydd Nordig" a ddefnyddir gan y cyfryngau a sefydliadau gwleidyddol yn cyfeirio amlaf at y 5 gwlad sy'n ymwneud â chydweithrediad Nordig strwythurol (yn enwedig y Cyngor Nordig) ac nid yw o reidrwydd yn cynnwys gwledydd eraill sydd â diwylliant Nordig, treftadaeth Nordig neu sy'n honni eu bod yn rhan ohono.

Geirdarddiad a therminoleg
Dydy'r gwledydd Nordig ddim yr un peth â gwledydd Sgandinafaidd sy'n tarddu o'r un iaith Hen Norseg. Mae hyn gan bod y term Nordig yn cynnwys pobl a gweriniaeth y Ffindir sy'n gangen o'r teulu ieithyddol Ffinno-Wgrig.
Cyn 19g, roedd y term Norden yn cael ei ddefnyddio i ddynodi Gogledd Ewrop gyfan, weithiau gan gynnwys Ynysoedd Prydain. Dydy hyn ddim yn wir bellach.

Yn aml gwelir yr ymadrodd "Nordig newydd" a ddefnyddir yn arbennig gan yr Estoniaid, i ddynodi'r gwledydd nad ydynt yn ymwneud â chydweithrediad ac sy'n dymuno bod yn gysylltiedig â'r ardal hwn.

Daearyddiaeth: tiriogaethau a rhanbarthau a gwmpesir gan y dynodiad
Mae'r tiriogaethau sy'n gymwys fel Nordig wedi amrywio dros amser.

Elwodd y Ffindir, a ystyriwyd yn rhan o wledydd y Baltig i ddechrau pan enillodd annibyniaeth yn 1917, yn fawr o gydweithrediad Nordig ar ôl yr Ail Ryfel Byd, a dyna pam y cyfeirir ati'n aml ar gam fel gwlad Llychlyn.https://www.lefigaro.fr/voyages/non-la-finlande-n-est-pas-un-pays-scandinave-et-voici-pourquoi-20221128 I'r gwrthwyneb, dioddefodd Estonia, sydd er hynny â diwylliant brodorol sy'n gyffredin i ddiwylliant y Ffindir (gyda llên gwerin cenedlaethol a thraddodiadau tebyg megis y sawna) o ddelwedd a ddifrodwyd oherwydd ei uniad gorfodol gan'r Undeb Sofietaidd o 1940 i 1991. Ers adennill ei hannibyniaeth yn 1991, mae Estonia wedi ceisio ailsefydlu ei hymlyniad diwylliannol trwy gyfathrebu am ei threftadaeth a thraddodiadau Nordig, ond nid yw wedi gallu ymuno â'r Cyngor Nordig ac nid yw wedi llwyddo i gysylltu ei delwedd â eiddo'r gwledydd Nordig eraill..

Er gwaethaf bod yn aelodau sylwedyddol o'r Cyngor Nordig, dydy Latfia a Lithwania, heb eu cynnwys yn anaml iawn yn y term "gwledydd Nordig" fel y'i defnyddir yn y cyfryngau. Dim ond yn rhannol y mae diwylliannau'r gwledydd Nordig wedi bod yn bresennol trwy gydol hanes yn Latfia ac mewn ffurfiau amrywiol iawn, yn arbennig gyda phobl Ffinaidd frodorol y Lifoniaid, trefedigaethau Llychlynnaidd cyn yr Oesoedd Canol, neu dra-arglwyddiaeth Teyrnas Sgandinafia Sweden dros diriogaeth Latfia yn yr 17g. Ar y llaw arall, nid oes gan Lithwania fawr ddim cysylltiad, os o gwbl, â diwylliannau Nordig ac fe'i cynhwysir yn y grŵp hwn yn unig oherwydd ei safle fel aelod sylwedydd o'r Cyngor Nordig.

Gwleidyddiaeth dramor
Mae gan y gwledydd hyn statws gwleidyddol gwahanol: mae Sweden, Norwy a Denmarc yn frenhiniaethau, tra bod Gwlad yr Iâ, Estonia a'r Ffindir yn weriniaethau. Ar ben hynny, er bod Denmarc, y Ffindir, Estonia a Sweden wedi ymuno â'r Undeb Ewropeaidd, nid yw hyn yn wir am Norwy a Gwlad yr Iâ.

Fodd bynnag, mae ganddynt sefydliad cyffredin, y Cyngor Nordig, a chadarnhaodd yr Undeb Pasbort Nordig cyn Confensiwn Schengen, ar ddiwedd y 1950au, gan ganiatáu symudiad rhydd i'w dinasyddion heb reolaethau ffiniau. Wedi'i meddiannu gan yr Undeb Sofietaidd tan y 1990au cynnar, dim ond ar ôl adfer ei hannibyniaeth y gallai Estonia ymuno â'r Cyngor Nordig, ac fel aelod sylwedydd syml.

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
 Ffeithiau am y gwledydd Nordig gwefan The Nordic Council and the Nordic Council of Ministers, amlieithog)
 vifanord Llyfrgell arbenigol rithwir ar gyfer llenyddiaeth yn ymwneud â Gogledd Ewrop a rhanbarth y Môr Baltig (prosiect y prifysgolion yn Greifswald, Göttingen, a Kiel)

Categori:Ewrop

Categori:Llychlyn
Categori:Denmarc
Categori:Sweden
Categori:Norwy
Categori:Y Ffindir
Categori:Ynysoedd Ffaro
Categori:Yr Ynys Las