Uwch Gynghrair Andorra

Uwch Gynghrair Andorra (Catalaneg: Primera Divisió d'Andorra; Cymraeg: 'Adran Gyntaf Andorra'), a elwir yn Lliga Multisegur Assegurances am resymau nawdd, yw categori dynion gorau system cynghrair Andorra a phrif gystadleuaeth lefel clwb y wlad. Fe'i trefnir gan Ffederasiwn Pêl-droed Andorra (FAF) a dechreuodd gael ei chwarae yn nhymor 1995-96. Mae'r bencampwriaeth wedi dilyn twrnamaint gron a system esgyn a disgyn rhwng adrannau ers 1999.

Nid yw FC Andorra, un o brif glybiau’r wlad sydd wedi’i leoli yn y brifddinas, Andorra la Vella, erioed wedi chwarae yn y gynghrair hon. Maent yn chwarae yn system cynghrair Sbaen, ac wedi'u cofrestru gyda Ffederasiwn Frenhinol Pêl-droed Sbaen.

Hanes 
Mae gwreiddiau cynghrair Andorra yn dyddio'n ôl i sefydlu Ffederasiwn Pêl-droed Andorra (FAF) ym 1994. Roedd gan y wlad glwb pêl-droed yn system cynghrair Sbaen ers 1942, sef, Fútbol Club Andorra. Yn 1970, bu i nifer o bobl a chlybiau lleol greu cynghrair amatur heb sêl ystyriaeth swyddogol. Erbyn yr 1990au daeth newid ar fyd gan bod creu'r gynghrair genedlaethol yn amod angenrheidiol i Andorra gael ei dderbyn yn aelod gweithgar o UEFA, a ddaeth yn swyddogol ym 1996. Daeth amod debyg ar i Gymru gael tîm genedlaethol ar i Gymdeithas Bêl-droed Cymru sefydlu Cynghrair Genedlaethol Cymru tua'r un adeg.

Cynhyrchodd tymor cyntaf 1995-96 Futbol Club Encamp fel y pencampwr cyntaf. Enillydd y tymor nesaf, Club Esportiu Principat, oedd y tîm Andorra cyntaf i gystadlu mewn cystadleuaeth Ewropeaidd. Gan ddechrau ym 1999, sefydlwyd system o esgyn a disgyn a twrnamaint gron gyda chreu'r Ail Adran, a ostyngodd nifer y clybiau yn yr elît i'r wyth presennol.

System cynghrair
Mae’r wyth clwb sy’n chwarae yn y gynghrair yn chwarae ei gilydd deirgwaith yn yr un lleoliad. Ar ôl y 21 rownd gyntaf, mae'r gynghrair yn rhannu yn hanner, yn bedwar uchaf a'r pedwar isaf. Yna maen nhw'n chwarae'r tri thîm arall yn eu hadran ddwywaith yn fwy i roi cyfanswm o 27 gêm. Mae safle olaf y rownd diraddio yn cael ei ddiswyddo i'r Segona Divisió, yr ail gynghrair bêl-droed uchaf yn Andorra, tra bod y dosbarth olaf ond un yn chwarae ail gêm ail-raddiad dwy goes yn erbyn Segona Divisió. Mae nifer y timau o Primera Divisió wedi newid trwy gydol hanes y gynghrair:

1995-96: 10 clwb
1996-97: 12 clwb
1997-98: 11 clwb
1998-99: 12 clwb
1999-00: 7 clwb
2000-02: 8 clwb
2002-03: 9 clwb
2003-23: 8 clwb
2023 -presennol: 10 clwb

Cymhwyster ar gyfer cystadlaethau Ewropeaidd
Mae enillydd y gynghrair yn ennill lle yn rownd gymwysterau Cynghrair y Pencampwyr UEFA, tra bod enillwyr y gynghrair ac enillydd Copa Constitució yn ennill lle yn Cynghrair Europa UEFA rownd cymwysterau.

 Enillwyr fesul Clwb 
ClwbNiferBlynyddoeddFC Santa Coloma 131995, 2001, 2003, 2004, 2008, 2010, 2011, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019Inter Club d'Escaldes 32020, 2021, 2022CE Principat 31996, 1997, 1998FC Encamp 21996, 2002FC Lusitanos 22012, 2013FC Rànger's 22006, 2007UE Sant Julià 22005, 2009Constel·lació Esportiva 12000Atlètic Club d'Escaldes 12023

Dolenni allanol
Official website 
Andorra ar safle FIFA
Andorra ar wefan UEFA

Cyfeiriadau

Categori:Armenia
Categori:Pêl-droed yn Andorra
Andorra
Categori:Pêl-droed yn Ewrop
Categori:Sefydliadau 1994
Categori:Cymdeithasau pêl-droed rhyngwladol