Croeso i'r Roial

Cynhyrchiad cyntaf Theatr Bara Caws oedd Croeso i'r Roial a lwyfannwyd yn Eisteddfod Genedlaethol Wrecsam 1977. "Rifiw ddychanol" oedd hi fel gwrthgyferbyniad i ddathliadau Jiwbilî Arian Elizabeth II. "Roedd hi'n sioe hwyliog ac anarchaidd ond yn un hynod amserol hefyd - mor amserol efallai, fel na fyddai ond yn gweithio yn y cyfnod penodol hwnnw."

 Cymeriadau 
 Y Frenhines Elizabeth II [Mrs Windsor]
 Gweithwyr y ffactri
 Rheolwr y ffactri
 William Caradog - Gofalwr y tŷ bach
 Hywel Ffiaidd - pync
 Blodwen Chwd - pync
 Rhannau amrywiol eraill

"Cymeriadau na welwyd eu tebyg ar lwyfannau Cymraeg o'r blaen."

Y sioe hon roddodd fodolaeth i'r cymeriad unigryw ac eiconig Doctor Hywel Ffiaidd.

 Disgrifiad byr 
"Rifíw ddychanol oedd hi, yn portreadu criw o weithwyr yn ffatri ddychmygol Terodo wrth iddynt baratoi at ymweliad y Frenhines. Sioe wrth-frenhiniaeth a gwrth-jiwbili yn unol â gogwydd gwrth-sefydliadol creiddiol y cwmni. Yn ôl Iola Gregory, roedd yn fodd o danseilio syniadaeth asgell dde'r llywodraeth Brydeinig ar y pryd. Roedd elfen hefyd, yn ôl Sharon Morgan, o bortreadu'r taeogrwydd oedd yn rhemp bryd hynny, a dychan y sefydliad Prydeinig i'r pen."

 Cefndir 
Ynghanol y 1970au, crëwyd Theatr Antur o dan adain Cwmni Theatr Cymru, er mwyn i'r actorion ifanc oedd yn anhapus gyda'r arlwy oedd yn cael ei gyflwyno gan y prif gwmni, i arbrofi a chreu gwaith theatr mwy heriol. Creodd y cwmni sawl cynhyrchiad fel Byw yn y Wlad (1975/6), Fflora a Portread (1976) a Cymerwch, Bwytewch (1977). Roedd y sioeau yma wedi'i creu a'u cyfansoddi gan yr actorion a'r cerddorion a ganlyn, dros gyfnodau gwahanol : Cenfyn Evans, Iestyn Garlick, Sharon Morgan, Grey Evans, Valmai Jones, Gwyn Parry, Dyfan Roberts, Dyfed Thomas, Wyn Bowen Harries, Siân Morgan, Elinor Roberts, Cefin Roberts, Myrddin [Mei] Jones, Siôn Eirian, Gruffydd Jones a Iola Gregory.

Ym 1977, roedd yna ddathliadau mawr drwy'r wlad i gofnodi Jiwbilî Arian Elizabeth II. Penderfynodd rhai o'r actorion oedd wedi bod yn rhan o Theatr Antur, i drefnu "dathliad eu hunain". "Heb geiniog o grant, na fawr ddim arall chwaith, bwriodd deg ati i greu sioe i'w pherfformio yn Steddfod Wrecsam 1977 - a hynny ar eu cost eu hunain".

Ymunwyd â hwy gan Mari Gwilym, Stewart Jones ac yna Catrin Edwards, gyda Bethan Miles a Dafydd Pierce yn y band.

"£10 odd y byjet, yn ôl Valmai Jones, ac aeth Sharon Morgan ati i wario'r pres hwnnw ar wlân, a gwau sgarff yn lliwiau'r Iwnion Jac. Aeth y sgarff honno ddim yn wast, gan i Catrin Edwards gymryd ffansi ati hi a'i gwisgo with gyfeilio i bob perfformiad."

Cafwyd gofod i berfformio yn Theatr Clwyd yn gyntaf, a hynny yn ystod wythnos yr Eisteddfod, cyn sicrhau nosweithiau ychwanegol yn Nghlwb Pêl-droed Wrecsam a Neuadd Gymdeithasol y Rhos. 

"Ysgrifennu ar y cyd a chymryd tro bob un i gyfarwyddo oedd y drefn, a bachu ar y cyfle i gael pawb at ei gilydd rhwng ymarferion at sioeau eraill [...] Yn ôl Catrin Edwards, roedd rhyw deimlad 'munud olaf' i Croeso ir Roial, er nad oedd y gynulleidfa fawr callach o hynny erbyn y noson gyntaf [...] Nid y set, y propiau na'r gwisgoedd oedd yn bwysig ond y cynnwys a'r weithred o gynhyrchu'r sioe."

Er mwyn dennu sylw i'r sioe, defnyddiwyd y "pyncs" oedd yn "poeri" i darfu ar draws "set gerddorol ar lwyfan y brifwyl [...] Tarfwyd ar noson yng nghwmni Trefor Selway a'r grŵp Shwn, a Iwyddodd i gymryd arnynt nad oedden nhw wedi disgwyl y fath beth. Canwyd y gân a phoerwyd gydag arddeliad." 

 Cynyrchiadau nodedig 
Llwyfannwyd y sioe am y tro cyntaf yn Eisteddfod Genedlaethol Wrecsam 1977. Cyfarwyddwr cerdd : Catrin Edwards; band: Bethan Miles, Dafydd Pierce; cast:

 Y Frenhines Mrs Windsor - Iola Gregory
 Gweithwyr y ffactri - Mari Gwilym, Sharon Morgan
 Rheolwr y ffactri - Dyfed Thomas
 William Caradog - Gofalwr y tŷ bach - Dyfan Roberts
 Hywel Ffiaidd - pync - Dyfed Thomas
 Blodwen Chŵd - pync - Mari Gwilym
 Rhannau amrywiol - Valmai Jones.
bawd|Record Mae o'n brifo 'nghlust i Theatr Bara Caws 1981
"Roedd y cwmni wedi taro ar y nodyn iawn, a'r gynulleidfa Gymraeg yn amlwg yn dyheu am adloniant dychanol, amharchus - a Chymreig [...] Wedi iddynt berfformio i gynulleidfa o 60 y noson gyntaf honno yng Nghlwb Pêl-droed Wrecsam (pan oedd pawb yn hynod nerfus ac ar bigau'r drain, yn ôl Catrin), roedd gweld y 400 o bobol ddaeth i Ystafell Clwyd drannoeth i fwynhau'r peintiau a'r arlwy yn dipyn o sioc. Roedd yr awyrgylch yno'n drydanol hyd yn oed cyn i'r band."

"Roedd dau begwn y theatr Gymraeg yn cael eu cynrychioli yn Steddfod Wrecsam - y ddrama Feiblaidd saff gan Gwmni Theatr Cymru a sioe hwyliog, egniol Bara Caws oedd yn gwbl amharchus o'r hen Mrs Windsor a'i Jiwbili."

Mae'r gân Croeso i'r Roial o'r sioe wedi'i gynnwys ar y record Mae o'n brifo 'nghlust i gan Theatr Bara Caws a ryddhawyd ym 1981.

 Oriel 

 Cyfeiriadau 

Categori:Dramâu Cerdd Cymraeg
Categori:Dramâu Cymraeg
Categori:Sioe Theatr Gymraeg
Categori:Theatr Gymraeg y 1970au