Sgwâr Un

Cwmni theatr Cymraeg o Gymru a sefydlwyd ym 1982 oedd Sgwâr Un. Daeth y cwmni i fodolaeth er mwyn llwyfannu drama "gyffrous a chyfoes" Gareth Miles, Diwedd y Saithdegau. Ymysg y criw sefydlu roedd Sharon Morgan, Gruffudd Jones, Jane Thomas a Rhianydd Newbury. Daeth y cwmni i ben ymhen 2 flynedd, gan uno gyda Hwyl a Fflag "am resymau ariannol".

 Cefndir 
Yn dilyn i Gareth Miles ofyn i Sharon Morgan ddarllen ei ddrama newydd Diwedd y Saithdegau ym 1981, eglura Sharon bod "criw bach ohonon ni'n cyfarfod yn rheolaidd am rai misoedd a chrëwyd Sgwâr Un er mwyn gwneud cais am grant prosiect gan Gyngor y Celfyddydau". Erbyn diwedd mis Chwefror 1982, daeth y newyddion da bod y cais wedi bod yn llwyddiannus, gan drefnu'r cynhyrchiad drwy "trwy gydol Mawrth ac Ebrill". Yn ei hail hunangofiant, Actores a Mam [Lolfa 2022] mae hi'n diolch am gymorth amryw o bobl megis Jane Thomas "a fu'n allweddol wrth sicrhau'r grant" a Rhianydd Newbery [chwaer y cogydd Dudley Newbery] a fu'n "gweinyddu". Gruffudd Jones oedd yn cyfarwyddo a Gwyn Parry a Clive Roberts yn ymuno â Sharon, fel yr actorion. Penni Bestic oedd y cynllunydd ac Elinor Roberts oedd y Rheolydd Llwyfan.

Yn fuan ar ôl sefydlu'r cwmni, daeth theatr Hwyl a Fflag i fodolaeth. Nodai Sharon "bod y ddau griw am gynnig llais i ddramodwyr unigol prif ffrwd ar lwyfannau Cymru" yn dilyn diwedd Theatr yr Ymylon ym 1978, ac arfer Theatr Bara Caws o "ddyfeisio ar y cyd". Roedd Wilbert Lloyd Roberts hefyd wedi ymddiswyddo o'i swydd fel cyfarwyddwr Cwmni Theatr Cymru erbyn 1982, gyda'i olynydd Emily Davies yn penderfynu creu "cwmni parhaol o saith actor ifanc, dibrofiad."

"Am resymau ariannol, cyfunwyd Sgwâr Un a Hwyl a Fflag" ymhen 2 flynedd, a noda Sharon bod Hwyl a Fflag wedi mynd "o nerth i nerth tan 1997".

 Cynyrchiadau 
 Diwedd y Saithdegau (1982) gan Gareth Miles - taith a llwyfaniad yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Abertawe 1982

 Cyfeiriadau 

Categori:Cwmnïau theatr yng Nghymru
Categori:Sefydliadau 1982