Pawen y Mwnci

Stori arswyd fer gan yr awdur o Loegr W. W. Jacobs yw Pawen y Mwnci neu The Monkey's Paw yn y Saesneg wreiddiol. Yn y stori, rhoddir tri dymuniad i berchennog Pawen y Mwnci, ond mae'r dymuniadau'n dod â phris enfawr am ymyrryd â thynged . 

Yng Nghymru, mae'r stori yn fwyaf adnabyddus fel drama fer Gymraeg o waith John Ellis Williams, a barodd ddychryn chwareus i sawl cynulleidfa, dros y blynyddoedd. Cyhoeddwyd y ddrama Gymraeg gan Wasg Samuel French yn Llundain fel rhan o'u cyfres y Welsh Drama Series.

 Cefndir 
Ymddangosodd y stori gyntaf yn Harper's Monthly ym mis Medi 1902,  ac fe'i hailargraffwyd yn ei drydydd casgliad o straeon byrion, The Lady of the Barge, yn ddiweddarach yr un flwyddyn.  

Cafwyd sawl addasiad o'r stori mewn sawl cyfrwng wahanol, dros y blynyddoedd, gan gynnwys dramâu, ffilmiau, cyfresi teledu, operâu, straeon a chomics, a hynny mor gynnar â 1903.

 Plot 
bawd|Darlun ar gyfer "Pawen y Mwnci" gan Maurice Greiffenhagen, o gasgliad straeon byrion Jacobs , Y Foneddiges ar y Cwch (1902)
Mae Mr. a Mrs. White, a'u mab Herbert, yn cael ymweliad gan y Rhingyll-Uwchgapten Morris, cyfaill a wasanaethodd gyda Byddin Prydain yn India. Dros giniawa, mae'n cyflwyno pawen mwnci iddynt, gan egluro sut mae hen fakir wedi rhoi swyn ar y bawen. Gellid gofyn am dri dymuniad, ar y ddealltwriaeth y bydd y canlyniadau'n echrydus, fel cosb am ymyrryd â thynged. Mae Morris, ar ôl cael profiad anffodus wrth ddefnyddio'r bawen, yn ei thaflu i'r tân, ond fe achuba Mr. White y bawen, gan ddechrau amau'r gwirionedd. Cyn ymadael, mae Morris yn rhybuddio Mr. White am yr hyn a allai ddigwydd pe bai'n defnyddio'r bawen.

Mae Mr. White yn petruso ar y dechrau, gan gredu bod ganddo bopeth sydd ei eisiau arno. Ar awgrym Herbert, mae Mr. White yn dymuno'n chwareus i dderbyn £200, a fydd yn ei alluogi i wneud y taliad morgais olaf ar gyfer ei dŷ; yna mae'n gollwng y bawen, gan ddweud ei bod wedi symud a throelli fel neidr. Y diwrnod canlynol, mae Herbert yn gadael am y gwaith. Y noson honno, mae cynrychiolydd o gyflogwr Herbert yn cyrraedd cartref y teulu, gan ddweud wrthynt fod Herbert wedi cael ei ladd mewn damwain ofnadwy. Mae'r cwmni'n gwadu unrhyw gyfrifoldeb, ond yn cynnig taliad galar o £200 i'r teulu.

Wythnos ar ôl yr angladd, mae Mrs. White, yn wallgof dan alar, yn mynnu bod ei gŵr yn defnyddio'r bawen i ddymuno atgyfodi Herbert. Yn anfoddog, mae'n gwneud hynny, er gwaethaf anesmwythyd mawr wrth feddwl am alw corff drylliedig ei fab, yn ôl i dir y byw. Yn ddiweddarach y noson honno, mae cnoc ar y drws. Wrth i Mrs. White ymyrryd â'r cloeon mewn ymgais daer i agor y drws, mae Mr. White yn dychryn ac yn ofni nad y mab yr oedd yn ei garu yw'r peth y tu allan. Mae'n gwneud ei drydydd dymuniad olaf. Mae'r cnoc yn stopio, ac mae Mrs. White yn agor y drws i ddarganfod nad oes neb yno.

 Cymeriadau gwreiddiol 

 Mr White
 Mrs White
 Herbert
 Rhingyll-Uwchgapten Morris

 Addasiadau 
bawd|Nina Quartero mewn llun cyhoeddusrwydd o fersiwn ffilm Americanaidd 1933
Mae'r stori wedi cael ei haddasu i gyfryngau eraill sawl gwaith, gan gynnwys drama fer ym 1903 a 1907.

Fe'i haddaswyd i ffilm gyntaf ym 1915 fel ffilm fud Brydeinig a gyfarwyddwyd gan Sidney Northcote gyda John Lawson yn serenu.Workman, Christopher; Howarth, Troy (2016). Tome of Terror: Horror Films of the Silent Era. Midnight Marquee Press. p. 158. . Cafwyd sawl addasiad ffilm arall ers hynny, gan gynnwys rhai o'r meistri arswyd, Alfred Hitchcock a Stephen King.

Bu addasiadau ar gyfer y radio yn ogystal.

 Cynyrchiadau nodedig 
Cafodd y ddrama fer Gymraeg ei llwyfannu sawl gwaith fel rhan o gystadlaethau perfformio yr Eisteddfod Genedlaethol. Bu dau gwmni yn ei llwyfannu yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Dolgellau 1949.

 Cyfeiriadau 

 Dolenni allanol 

 [https://americanliterature.com/author/w-w-jacobs/short-story/the-monkeys-paw 
 The Monkey's Paw - Chilling Tales for Dark Nights; an unabridged narration performed by a full cast
 The Monkey's Paw (2011); a faithful short film adaptation directed by Ricky Lewis Jr

Categori:Gweithiau 1902
Categori:Straeon byrion arswyd