Cadwraeth natur

Mae cadwraeth natur yn un elfen o gadwraeth, sy'n canolbwyntio ar amddiffyn rhywogaethau rhag difodiant, cynnal ac adfer cynefinoedd o fewn natur, gwella ecosystemau, a diogelu amrywiaeth fiolegol. Mae'r maes yn gorgyffwrdd â dŵr, mineralau a daeareg, gan fod newid y rhain yn cael effaith ar bethau byw. Ecoleg gymhwysol yw cadwraeth

Mae yna ystod o werthoedd sy'n sail i gadwraeth ac ideolegau amgylcheddol sy'n llywio arferion ecoddiwylliannol. Yn yr 21g bu symudiad tuag at gadwraeth sy'n galw am fwy o ddefnydd o dystiolaeth wyddonol i wella effeithiolrwydd ymdrechion cadwraethol. Yn 2018 roedd 15% o dir a 7.3% o'r cefnforoedd wedi'u diogelu. Gosododd llawer o amgylcheddwyr darged o ddiogelu 30% o diriogaeth a thiriogaeth forol y Ddaear erbyn 2030. Yn 2021, roedd 16.64% o dir a 7.9% o'r cefnforoedd wedi'u diogelu. Mae adroddiad IPCC 2022 ar effeithiau hinsawdd ac addasu, yn tanlinellu'r angen i warchod 30% i 50% o dir, dŵr croyw a chefnforoedd y Ddaear – gan adleisio'r nod o 30% Confensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Fioamrywiaeth.

 Ymhellach 
Mae nodau cadwraeth yn cynnwys gwarchod cynefinoedd, atal datgoedwigo, cynnal a gwella ansawdd deunydd organig y pridd, atal difodiant rhywogaethau, lleihau gorbysgota, a lliniaru newid hinsawdd. Mae gwahanol safbwyntiau athronyddol yn tywys cadwraethwyr tuag at y gwahanol nodau hyn.

Carreg glo moeseg gadwraeth yw bod gan y byd naturiol werth cynhenid ac anniriaethol ynghyd â gwerth defnyddiol – barn a draddodwyd gan rannau o'r mudiad cadwraeth gwyddonol a rhai o ysgolion Rhamantaidd hŷn y mudiad ecoleg. Mae athronwyr wedi rhoi gwerth cynhenid i wahanol agweddau ar natur, boed hyn yn organebau unigol (bioganologiaeth) neu'n gyfanweithiau ecolegol megis rhywogaethau neu ecosystemau (ecoholiaeth).

Yn yr Unol Daleithiau, ym 1864 cyhoeddwyd dau lyfr a osododd y sylfaen ar gyfer traddodiadau cadwraeth Rhamantaidd ac Iwtilitaraidd yn America. Yn dilyn marwolaeth Henry David Thoreau daeth llawer i werthfawrogi ei lyfr Walden a ddarluniodd fawredd natur dilychwin fel caer i feithrin ysbryd dyn. Catalogodd llyfr gwahanol iawn gan George Perkins Marsh, sef Man and Nature, ei arsylwadau o ddyn yn blino ac yn newid y tir y mae ei gynhaliaeth yn deillio ohono. Nododd fod Parciau Cenedlaethol yn bwysig yn hanes cadwraeth natur, a sefydlwyd rhai o'r parciau cyntaf yn UDA. Disgrifiodd yr hanesydd Alfred Runte sut y cawsant eu sefydlu gyntaf a phwysleisiodd rôl "tiroedd diwerth", hynny yw, bod tir o ddiddordeb masnachol isel yn cael ei ddiogelu'n bennaf, fel cynefinoedd alpaidd a sych. Yn ogystal, mae twristiaeth, estheteg, a "monumentaliaeth" yn bwysig, yn ôl Al Runte.

Yn y gorffennol, mae cadwraeth wedi'i chategoreiddio o dan sbectrwm o safbwyntiau, gan gynnwys y tri hyn: cadwraeth anthroposentrig, cadwraeth ddefnyddiol, a safbwyntiau eco-wleidyddol gwyrdd radical sy'n canolbwyntio ar yr amgylchedd. Yn ddiweddar, mae'r tri phrif grŵp hyn wedi uno o fewn yr hyn a adnabyddir bellach fel 'moeseg cadwraeth'. Y person sy'n cael y clod am lunio'r moeseg gadwraeth yn yr Unol Daleithiau yw'r cyn-arlywydd, Theodore Roosevelt.
yr athroniaeth o reoli'r amgylchedd mewn modd nad yw'n difetha, yn gwacáu nac yn difa'r amgylchedd.

Bathwyd y term Saesneg ''conservation'' gan Gifford Pinchot ym 1907. Defnyddiodd y term mewn sgwrs gyda'i ffrind agos, Arlywydd yr Unol Daleithiau Theodore Roosevelt, ac fe'i defnyddiwyd ar gyfer cynhadledd genedlaethol o lywodraethwyr UDA ym 1908. Ymddengys i'r term Cymraeg 'cadwraeth' ddeillio o'r gair Saesneg.

Mewn defnydd cyffredin, mae'r term yn cyfeirio at y gweithgaredd o ddiogelu adnoddau naturiol fel coedwigoedd yn systematig, gan gynnwys amrywiaeth fiolegol. Mae Carl F. Jordan yn diffinio cadwraeth fiolegol fel: 

athroniaeth o reoli'r amgylchedd heb ei difetha, ei gwanio na'i difa.

 Cadwraeth yng Nghymru 

 Corfforaethau 

 Cyfoeth Naturiol Cymru, a gymrodd lle Cyngor Cefn Gwlad Cymru a chyrff eraill

 Rhestri 

 Arolwg Cadwraeth Daearegol (ACD)

 Safleoedd 

 Ardaloedd Cadwraeth Arbennig (AGA)
 Ardaloedd Gwarchod Arbennig
 Ardaloedd o Harddwch Naturiol Eithriadol (AOHNE)
 Parciau cenedlaethol
 Safleoedd Daearegol Rhanbarthol Pwysig (SDRhP)
 Safleoedd o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig (SDGA neu SoDdGA)

 Cyfeiriadau 

 Darllen pellach 


 Glacken, C.J. (1967) Olion ar Lan Rhodia. Gwasg Prifysgol California. Berkeley
 Grove, R.H. (1992) 'Origins of Western Environmentalism', Scientific American 267(1): 22–27.

 Grove, R.H. (1995) Green Imperialism: Colonial Expansion, Tropical Island Edens, and the Origins of Environmentalism, 1600–1860 New York: Cambridge University Press
 Pinchot, G. (1910) The Fight for Conservation New York: Harcourt Brace.
 "Why Care for Earth's Environment?" erthygl yn rhifyn 2007 o Awake!
  Lawrlwythiad rhydd ac am ddim.

 Dolenni allanol 

 Ardaloedd Gwarchodedig a Chadwraeth yn Ein Byd mewn Data
 Geiriadur Hanes Syniadau : Cadwraeth Adnoddau Naturiol
 Ar Gyfer Cenedlaethau'r Dyfodol, rhaglen ddogfen Ganadaidd ar sut y dylanwadodd moeseg cadwraeth ar barciau cenedlaethol
 Rhestr Categori --- Religion-Online.org "Ecoleg/Amgylchedd"
Categori:Datblygu cynaliadwy
Categori:Amgylchedd
Categori:Cadwraeth