Irisarri

Mae Irisarri ([ iʁ̞is̺aʁi]) yn bentref ac yn fwrdeistref yng Ngwlad y Basg, yn rhanbarth Nafarroa Beherea.

 Daearyddiaeth 

 Amgylchedd naturiol 
Mae afon Laka, sy'n llifo i afon Errobi, yn mynd trwy'r pentref. Hefyd rhai o lednentydd afon Laka: afonydd Elhur, Oihanhandia, Gatarri a Larhan.

 Bwrdeistrefi sy'n ffinio ag Irisarri 

 Heleta yn y gogledd
 Ortzaize yn y gorllewin
 Iholdi a Suhuskune yn y dwyrain

 Tai a chymdogaethau 

 Baigura
 Pagotzona
 Basaburu
 Otsateheta
 Etxalgi
 Oihanhandi
 Plaza

 Hanes 
Daeth pentref Irisarri i fodolaeth wrth adeiladu'r Ospitalea a sefydlwyd yn y 12g, tua'r flwyddyn 1150, gan Farchogion yr Ysbyty. Tua'r flwyddyn 1530 daeth dan reolaeth Urdd Malta.

Yn 1350, yr oedd 23 o dai yn Irisarri, a phob un ond dau yn perthyn i'r Marchogion, gyda'u preswylwyr yn cyflawni dyletswyddau gweinyddol.

Yn 1607, lansiodd Martin de Larrea, arglwydd Irisarri, y gwaith o ailadeiladu’r Ospitalea, gan greu un o adeiladau harddaf Nafarroa Beherea. Adnewyddwyd yr ystafell weddi hefyd a'i throi'n eglwys y pentref. Trawsnewidiwyd yr eglwys yn 1860.

 Treftadaeth 
Mae nifer o adeiladau i'w gweld yn y pentref, llawer ohonynt o'r 17gDyma rai adeiladau pwysig:

 Mae bryngaer ar fynydd Baigura uwchben y pentref.
 Eglwys Sant Ioan y Bedyddiwr yw eglwys blwyf Irisarri, mae'r elfennau hynaf o'r 15g a'r 16g.
 Yr Ospitalea, gweler uchod. Mae Canolfan Addysg Treftadaeth ynddi bellach.
 Croes Irisarri, heneb ger yr Ospitalea
 Fferm Bidegaina, o'r 17g
 Fferm Zaldunbidea.
 Palas Gazteluberria.
 Fferm Iturraldea, o'r 18g

 Economi 
Mae economi'r ardal yn seiliedig ar amaethyddiaeth. Roedd y ffair hyrddod a oedd yn cael ei chynnal bob blwyddyn yn y dref yn boblogaidd iawn.Philippe Veyrin, Les Basques,Arthaud 1975. 44. orrialdea

 Demograffeg 
bawd|Poblogaeth Irisarri

 Diwylliant 
Mae'r pentref wedi'i leoli ar y ffordd Errobi, amrywiad o Ffordd Sant Iago. Defnyddiwyd y llwybr hwn gan bererinion i ar eu ffordd o o Baiona cyn croesi'r Pyreneau o Donibane Garazi.

 Oriel luniau 

 Cyfeiriadau 


Categori:Gwlad y Basg