Angelu

Angleu (enw swyddogol Ffrangeg: Anglet) yw'r ail fwrdeistref fwyaf yn Lapurdi, ar ôl Baiona, ac mae'r ddwy hyn ynghyd â Biarritz yn ffurfio'r ardal fetropolitan a elwir yn BAM neu BAB, y fwyaf poblog yng Ngogledd Gwlad y Basg a'r pumed yng Ngwlad y Basg i gyd.

 Enw 
Enw Basgeg y dref yw Angleu (//); ac yn Ffrangeg a Gwasgwyneg, Anglet (// yn Ffrangeg ac // yn Gwasgwyneg).

Mae'n debyg bod yr enw'n dod o'r gair Lladin angulus, sef lle siâp cornel, yn ôl gwaith Bénédte Boyrie-Fénié.Bénédicte Boyrie-Fénié, "Dictionnaire toponymique des communes des Landes et du Bas-Adour", Cairn 2005, 255. orr. Cymer Koldo Mitxelena lwybr cyffelyb, ond gyda'r gair Lladin angellus fel sail (dywedir mai angulus yw'r ffurf bachigol), a dywed mai'r un tarddiad sydd i enw tref Ibarrangelu.

Dywed Larramendi fod y gair angelu yn y Fasgeg yn golygu "dyffryn" neu "pant".  Ym marn Goienetxe, mae'n deillio o'r Lladin.Goyhenetche, Manex (2004). Ipar Euskal Herria Antso Nagusiaren garaian. Euskal Herria XI. mendean: Antso III.a Nagusiaren erregealdia (1004-1035). Iruña: Pamiela/Nabarralde. 78. or. ISBN: 84-7681-413-5

 Daearyddiaeth 
Mae Angelu yn rhyw guddio rhwng Baiona a Biarritz, sydd yn fwy adnabyddus, ac mae'n anodd diffinio'r ffiniau rhwng y tair. Mewn gwirionedd, mae BAM neu BAB yn ganolfan drefol gref, ac mae mwy na hanner trigolion talaith Lapurdi yn byw yno. Ond gydag arwynebedd 26.5 km2 mae gan Angelu arwynebedd fwy na Baiona, ac mae ganddi ddwywaith arwynebedd Biarritz.Mae arfordir Angelu hefyd yn hirach: mae traeth Angelu yn cychwyn wrth aber afon Atturri ac yn parhau hyd at bentir San Martin lle mae goleudy Biarritz.
canol|bawd|419x419px| Golygfa o'r awyr.
bawd|398x398px| Notre-Dame du Refuge

 Amgylchedd naturiol 
de|bawd|300x300px| Golygfa o'r awyr gyda choedwig Angelu, llyn Xiberta ac aber afon Atturri .
Mae 10% o'r fwrdeistref dan goed pinwydd, yn enwedig yn ardaloedd Pignada, Lazaret a Xiberta. Mae'n ardal wastad iawn heb unrhyw fryniau.

 Y traethau 
Mae gan Angelu 4.5 cilometr o arfordir ac 11 traeth, o'r gogledd i'r de ceir:

 Barrakoa
 Zaldunena
 Dunena
 Itsasokoa
 Madraga
 Madragattipia
 Xibertakoa
 Mariñela
 Traeth Urrezko
 Plage du Club
 Amodio Ganbera

Mae ogof o'r enw Amodio Ganbera yn nodi'r ffin rhwng arfordir Gwlad y Basg a'r Côte d'Argent yn y Landes.

 Bwrdeistrefi sy'n ffinio ag Angelu 

 Tarnose (Landes) a Bokale yn y gogledd.
 Baiona i'r dwyrain .
 Basusarri o'r de-ddwyrain.
 Biarritz i'r de-orllewin.
 Arrangoitze yn y de.
 Bae Bizkaia yn y gorllewin.

 Gefeilldrefi 

  Ansbach (yr Almaen)
  Getxo (Bizkaia)

 Demograffeg 

 Diwylliant 

 Ieithoedd 
Fel Biarritz a Baiona, gan ei bod wedi'i lleoli ar y ffin rhwng Gwasgwyn a Gwlad y Basg, mae lle i amau ai Gwasgwyneg ai Basgeg oedd prif iaith y fwrdeistref yn yr Oesoedd Canol a'r Cyfnod Modern Cynnar.

Roedd Atlas Linguistique de Gascogne yn ystyried Angleu fel tref Gwasgwyneg. Yn 1863, ar y llaw arall, sefydlodd Luis Luziano Bonaparte ffin yr iaith Fasgeg yn Angelu, a oedd yn ddiamau yn drech mewn rhai ardaloedd. Fodd bynnag, yn yr 20fed ganrif, Ffrangeg yw'r iaith swyddogol a'r brif iaith a glywir yno.

Mae gan y dref arwyddair Gwasgwynegon : "Mar e pignada per m'ayda", sydd yn golygu "y môr a'r goedwig pinwydd i fy helpu".

Yn 2001, sefydlodd 15 o bobl y mudiad "Ipar Izar" i hybu'r Fasgeg; mae sefydliad Ací Gasconha Ací Gasconha, gaskoiniar kultura taldea yn gweithio i hyrwyddo'r GwasgwynegAuñamendi Entziklopedia: Angelu.

 Adeiladau nodedig 
chwith|bawd| Beatrix Eneachwith|bawd| Gardd Beatrix Enechwith|bawd| Eglwys San Leon

 Cyfeiriadau 

 Dolenni allanol 

 Gwefan swyddogol 
   Gwefan y ganolfan ieuenctid
 Gwefan swyddogol y swyddfa dwristiaeth
Categori:Gwlad y Basg