Alan Ayckbourn

Mae Syr Alan Ayckbourn CBE FRSA (ganwyd 12 Ebrill 1939) yn ddramodydd a chyfarwyddwr Prydeinig toreithiog. Bu'n ysgrifennu a chynhyrchu dramâu ers y 1950au, ac erbyn 2024, roedd y nifer o gynyrchiadau o ddramâu hir a gyflawnodd wedi cyrraedd cyfanswm o  90. Llwyfannwyd y gwaith yn Llundain a Scarborough, lle bu'n gyfarwyddwr artistig Theatr Stephen Joseph rhwng 1972 a 2009. Ers hynny,  mae dros 40 o'i ddramâu wedi’u cynhyrchu yn y West End, yn y National Theatre neu gan y Royal Shakespeare Company. Ei sioe boblogaidd gyntaf oedd Relatively Speaking a lwyfannwyd yn Theatr y Duke of York ym 1967.

Mae llwyddiannau eraill yn cynnwys Absurd Person Singular (1975), trioleg The Norman Conquests (1973), Bedroom Farce (1975), Just Between Ourselves (1976), A Chorus of Disapproval (1984), Woman in Mind (1985), A Small Family Business (1987), Man of the Moment (1988), House & Garden (1999) a Private Fears in Public Places (2004). Mae ei ddramâu wedi ennill nifer o wobrau, gan gynnwys saith Gwobr Evening Standard Llundain. Maent wedi eu cyfieithu i dros 35 o ieithoedd [gan gynnwys y Gymraeg] ac yn cael eu perfformio ar lwyfan a theledu ledled y byd. Mae deg o'i ddramâu wedi'u llwyfannu ar Broadway, gan ennill un Gwobr Tony a dau enwebiad.

 Bywyd 

 Plentyndod 
Ganed Ayckbourn yn Hampstead, Llundain.P. Allen, 2001, p. 9  Roedd ei fam, Irene Worley ("Lolly") (1906 - 1998), yn awdur straeon byrion a gyhoeddodd dan yr enw "Mary James".P. Allen, 2001, p. 10 Roedd ei dad, Horace Ayckbourn (1904–1965), yn feiolinydd cerddorfaol a prif feiolinydd y London Symphony Orchestra.P. Allen, 2001, p. 6 Ni phriododd ei rieni, a gwahanodd y ddau yn fuan ar ôl yr Ail Ryfel Byd. Ysgarodd ei fam ei gŵr cyntaf i ail briodi ym 1948.

Ysgrifennodd Ayckbourn ei ddrama gyntaf yn Wisborough Lodge (ysgol baratoi ym mhentref Wisborough Green) pan oedd tua 10 oed.P. Allen, 2001, p. 20 Tra'n preswylio yn yr ysgol, ysgrifennodd ei fam ato i ddweud am ei bwriad o briodi'r rheolwr banc, Cecil Pye. Roedd ei deulu newydd yn cynnwys ei fam, ei lystad a Christopher, mab ei lysdad trwy briodas gynharach. P. Allen, 2001, pp. 17–19

Mynychodd Ayckbourn golegau Haileybury ac Imperial Service, ym mhentref Hertford Heath, a thra yno, bu ar daith yn Ewrop ac America gyda chwmni Shakespeare yr ysgol.P. Allen, 2001, pp. 30–33

 Bywyd oedolyn 
Wedi gadael yr ysgol yn 17 oed, bu'n gweithio dros dro mewn gwahanol swyddi, cyn derbyn swydd yn Theatr Llyfrgell Scarborough, lle cafodd ei gyflwyno i'r cyfarwyddwr artistig, Stephen Joseph.P. Allen, 2001, pp. 43–46 Dywedir i Joseff ddod yn fentor ac yn ffigwr tadol i Ayckbourn hyd ei farwolaeth annhymig ym 1967,P. Allen, 2001, pp. 118–119 ac mae Ayckbourn wedi'i ganmol yn gyson.Ayckbourn, Alan (2003). The Crafty Art of Playmaking, Faber, 

Wedi gwasanaethu yn Y Fyddin am gyfnod, ymgartrefodd yn Scarborough, gan brynu Longwestgate House cyn gartref ei fentor, Stephen Joseph.P. Allen, 2001, pp. 145–146

Ym 1957, priododd Ayckbourn â Christine Roland, aelod arall o gwmni Theatr y Llyfrgell.P. Allen, 2001, pp. 297–299 P. Allen, 2001, pp. 65–67 Ysgrifennwyd ei ddwy ddrama gyntaf ar y cyd â hi, dan y ffugenw "Roland Allen".P. Allen, 2001, pp. 67–72 Ganwyd iddynt ddau fab, Steven a Philip.P. Allen, 2001, pp. 69, 85 Yn anffodus, chwalwyd y briodas ym 1971. Tua'r un amser, roedd yn rhannu cartref gyda Heather Stoney,P. Allen, 2001, p. 132 actores y cyfarfu â hi gyntaf ddeng mlynedd ynghynt.P. Allen, 2001, p. 88 Fel ei fam, ni cheisiodd ysgariad ar unwaith, a bu'n rhaid aros tan 1997 am ysgariad ffurfiol a phriodas Ayckbourn â Stoney.20 Facts about Alan Ayckbourn  P. Allen, 2001, pp. 297–298 

Ym mis Chwefror 2006, dioddefodd strôc yn Scarborough, a dywedodd: "Rwy'n gobeithio bod yn ôl ar fy nhraed, neu falla ddyliwn i ddeud fy nghoes chwith, cyn gynted â phosibl. Yn y cyfamser rydw i mewn dwylo rhagorol, felly hefyd Theatr Stephen Joseph.”  Y flwyddyn ganlynol, cyhoeddodd Ayckbourn y byddai'n ymddiswyddo fel cyfarwyddwr artistig Theatr Stephen Joseph.  Mae'n parhau, fodd bynnag, i ysgrifennu a chyfarwyddo ei waith ei hun yn y theatr.

 Dylanwad ar ddramâu 
Ers i ddramâu Ayckbourn gael eu llwyfannu'n rheolaidd yn y West End, mae adolygwyr wedi holi os oes elfen hunangofiannol yn ei waith.P. Allen, 2001, p. 123  Ni chafwyd ateb clir i'r cwestiwn hwn. Dim ond un cofiant sydd, a ysgrifennwyd gan Paul Allen, sy'n ymdrin yn bennaf â'i yrfa yn y theatr. P. Allen, 2001, Mae Ayckbourn wedi cyfaddef yn aml ei fod yn gweld agweddau ohono'i hun ym mhob un o'i gymeriadau. Yn Bedroom Farce (1975), er enghraifft, cyfaddefodd fod rhannau ohono yn y pedwar cymeriad gwrywaidd. P. Allen, 2001, p. 155 Awgrymwyd, mai ei fam yw'r dylanwad a ddefnyddir amlaf, ar wahân i'w brofiadau ei hun. Yn enwedig fel Susan yn Woman in Mind P. Allen, 2001, p. 3 (1985).

Mae'n llai eglur i ba raddau mae digwyddiadau ym mywyd Ayckbourn wedi dylanwadu ar ei ysgrifennu,. Mae’n wir fod thema priodasau mewn anhawster yn amlwg iawn drwy gydol ei ddramâu yn y saithdegau cynnar, tua’r adeg yr oedd ei briodas ei hun yn dirwyn i ben. Fodd bynnag, erbyn hynny, roedd hefyd wedi bod yn dyst i fethiant perthynas ei rieni a rhai o'i ffrindiau.P. Allen, 2001, p. 123 

 Gyrfa 

 Gyrfa gynnar ac actio 
Dechreuodd gyrfa theatrig Ayckbourn yn syth ar ôl gadael yr ysgol, pan gyflwynwyd ef i Syr Donald Wolfit.P. Allen, 2001, p. 32 Ymunodd Ayckbourn â Wolfit ar daith i Ŵyl Ymylol Caeredin fel rheolwr llwyfan cynorthwyol dros dro (rôl oedd yn cynnwys actio a rheoli llwyfan) am dair wythnos.P. Allen, 2001, pp. 36–38 Ei brofiadau cyntaf ar y llwyfan proffesiynol oedd yn The Strong are Lonely gan Fritz Hochwälder. Y flwyddyn ganlynol, ymddangosodd Ayckbourn mewn chwe drama arall yn Theatr Connaught, WorthingP. Allen, 2001, pp. 38–40 a theatr Thorndike, Leatherhead.P. Allen, 2001, pp. 41–43

Ym 1957, cyflogwyd Ayckbourn gan y cyfarwyddwr Stephen Joseph yn Theatr y Llyfrgell, Scarborough, rhagflaenydd y Theatr Stephen Joseph newydd.P. Allen, 2001, pp. 43–46 Arweiniodd y gwaith yma at gomisiynau sgriptiau proffesiynol cyntaf Ayckbourn, ym 1958. Ysgrifennodd The Square Cat, dan y ffugenw Roland Allen a berfformiwyd gyntaf ym 1959.P. Allen, 2001, p. 65 

Ym 1962, symudodd Ayckbourn i Stoke-on-Trent i helpu sefydlu Theatr Victoria (y New Vic bellach). P. Allen, 2001, pp. 87–88  

 Ysgrifennu 
Roedd drama gyntaf Ayckbourn, The Square Cat, yn ddigon poblogaidd i sicrhau comisiynau pellach. Llwyddiant arall oedd Mr. Whatnot ym 1963. Hon oedd y ddrama gyntaf i Ayckbourn fod yn ddigon hapus â hi i ganiatáu perfformiadau ohoni hyd heddiw. Ym 1965, cynhyrchwyd Meet my Father, gafodd ei hail enwi yn Relatively Speaking. Bu’r ddrama’n llwyddiant ysgubol, yn Scarborough ac yn y West End. Sicrhaodd ei ddrama ganlynol, How the Other Half Loves, ei lwyddiant dihangol fel dramodydd. P. Allen, 2001, pp. 122–123 How the Other Half Loves history on official Ayckbourn site

Daeth llwyddiant masnachol Ayckbourn i'w anterth gyda dramâu fel Absurd Person Singular (1975), trioleg The Norman Conquests (1973), Bedroom Farce (1975) a Just Between Ourselves (1976). Roedd y dramâu hyn yn canolbwyntio'n helaeth ar briodasau'r dosbarth canol ym Mhrydain.P. Allen, 2001, pp. 146–148

Gyda portffolio o dros 70 o ddramâu, a mwy na deugain ohonynt wedi'u llwyfannu yn y National Theatre neu yn y West End, mae Alan Ayckbourn yn un o ddramodwyr mwyaf llwyddiannus Lloegr, sy'n dal ar dir y byw.  Er gwaethaf ei lwyddiant, ei anrhydeddau a'i wobrau (sy'n cynnwys gwobr Laurence Olivier), mae Alan Ayckbourn yn parhau i fod yn ffigwr gymharol ddi-wybod, sy'n ymroddedig i theatr ranbarthol.  

Derbyniodd Ayckbourn y CBE ym 1987 P. Allen, 2001, p. 220 a cafodd ei urddo'n farchog yn Anrhydeddau'r Flwyddyn Newydd 1997. P. Allen, 2001, p. 295  

Yn 2019, cyhoeddodd Ayckbourn ei nofel gyntaf, The Divide.
 Cyfarwyddo 
Er mai fel dramodydd yr adnabyddir Ayckbourn yn bennaf, dywedir mai 10% o'i amser sy'n cael ei roi i ysgrifennu gyda'r gweddil yn cyfarwyddo. P. Allen, 2001, pp. 84–85

Dioddefodd Ayckbourn strôc ym mis Chwefror 2006 a dychwelodd i'r gwaith ym mis Medi; daeth première ei 70fed drama If I Were You yn Theatr Stephen Joseph y mis canlynol. 

Cyhoeddodd ym mis Mehefin 2007 y byddai'n ymddeol fel cyfarwyddwr artistig Theatr Stephen Joseph ar ôl tymor 2008.  Cymerodd ei olynydd, Chris Monks, yr awenau ar ddechrau tymor 2009–2010  ond arhosodd Ayckbourn i gyfarwyddo premières ac adfywiadau o'i waith yn y theatr, gan ddechrau gyda How the Other Half Loves ym mis Mehefin 2009. 

 Anrhydeddau a gwobrau 

 1973: Gwobr Evening Standard, Comedi Orau, am Absurd Person Singular
 1974: Gwobr Evening Standard, y Ddrama Orau, am The Norman Conquests
 1977: Gwobr Evening Standard, y Ddrama Orau, am Just Between Ourselves
 1981: Gradd Doethur er Anrhydedd mewn Llythyrau (Litt.D.) o Brifysgol Hull
 1985: Gwobr Evening Standard, Comedi Orau, am A Chorus of Disapproval
 1985: Gwobr Laurence Olivier, Comedi Orau, am A Chorus of Disapproval
 1986: Rhyddid Bwrdeistref Scarborough . https://www.thescarboroughnews.co.uk/news/people/boxer-ingle-and-four-others-honoured-by-the-town-1-4262978
 1987: Gwobr Evening Standard, y Ddrama Orau, am A Small Family Business
 1987: Gradd Doethur er Anrhydedd mewn Llythyrau (Litt.D.) o Brifysgol Keele
 1987: Gradd Doethur er Anrhydedd mewn Llythyrau (Litt.D.) o Brifysgol Leeds
 1987: Cadlywydd Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig (CBE)
 1989: Gwobr Evening Standard, Comedi Orau, am Henceforward...
 1990: Gwobr Evening Standard, Comedi Orau, am Man of the Moment
 1998: Doethur er Anrhydedd y Brifysgol (D.Univ.) o'r Brifysgol Agored
 2009: Gwobr Arbennig Laurence Olivier
 2009: Gwobr flynyddol Cylch y Beirniaid am Wasanaeth Nodedig i'r Celfyddydau
 2011: Gradd Doethur er Anrhydedd mewn Llythyrau (Litt.D.) o Brifysgol York St. John

 Gwaith llenyddol 

 Addasiadau Cymraeg 
Addaswyd neu gyfieithwyd nifer o ddramâu Ayckbourn i'r Gymraeg dros y degawdau gan gynnwys:

 Troi a Throsi (1985) - cyfieithiad John Gwilym Jones o Round and Round the Garden.
 Byw'n Gytûn (?) - cyfieithiad John Gwilym Jones o Living Together 
 Bydd wrth ein bwrdd (?) - cyfieithiad John Gwilym Jones o Table Manners.
 Un o'r Teulu (1990) - cyfieithiad John Ogwen o Relatively Speaking.
 Rhithweledigaethau Rhyfedd Idwal (1986) cyf. Gwyneth Evans o Ernie's Incredible Illucinations
 Rhithweledigaethau Rhyfedd Idris (1993) cyf. Richard T. Jones. o Ernie's Incredible Illucinations
 Un o'r Teulu (1991) cyf. John Ogwen o Relatively Speaking

 Dramâu hir 
Rhif y ddramaTeitlCyfres1The Square Cat 2Love After All3Dad's Tales4Standing Room Only5Christmas V Mastermind6Mr Whatnot7Relatively Speaking8The Sparrow9How the Other Half Loves10Family Circles 11Time And Time Again12Absurd Person Singular13The Norman ConquestsTable Manners 14Living Together 15Round and Round the Garden16Absent Friends17Confusions 18Jeeves19Bedroom Farce20Just Between Ourselves21Ten Times Table22Joking Apart23Sisterly Feelings24Taking Steps25Suburban Strains26Season's Greetings27Way Upstream28Making Tracks29Intimate ExchangesAffairs in a TentEvents on a Hotel TerraceA Garden FeteA PageantA Cricket MatchA Game of GolfA One Man ProtestLove in the Mist30It Could Be Any One Of Us 31A Chorus of Disapproval32Woman in Mind33A Small Family Business34Henceforward...35Man of the Moment36Mr A's Amazing Maze Plays37The Revengers' Comedies 38Invisible Friends39Body Language40This Is Where We Came In41Callisto 5 42Wildest Dreams43My Very Own Story44Time of My Life45Dreams From A Summer House46Communicating Doors47Haunting Julia48The Musical Jigsaw Play49A Word From Our Sponsor(18)By Jeeves 50The Champion Of Paribanou51Things We Do For Love52Comic Potential53The Boy Who Fell into a Book54House and Garden House55Garden(41)Callisto#7 56Virtual Reality57Whenever58Damsels in DistressGamePlan59FlatSpin60RolePlay61Snake in the Grass62The Jollies63Sugar Daddies64Orvin – Champion of Champions65My Sister Sadie66Drowning on Dry Land67Private Fears in Public Places68Miss Yesterday69Improbable Fiction70If I Were You71Things That Go BumpLife and Beth72Awaking Beauty73My Wonderful Day74Life of Riley75Neighbourhood Watch76Surprises77Arrivals & Departures78Roundelay79Hero's Welcome80Consuming Passions81A Brief History of Women82Better Off Dead83Birthdays Past, Birthdays Present84Anno Domino85The Girl Next Door86All Lies87Family Album88Welcome to the Family89Constant Companions

 Dramâu un act 
Mae Alan Ayckbourn wedi ysgrifennu wyth drama un act. Ysgrifennwyd pump ohonynt (Mother Figure, Drinking Companion, Between Mouthfuls, Gosforth's Fete a Widows Might ) ar gyfer Confusions, a berfformiwyd gyntaf yn 1974 .

Y tair drama un act arall yw:

 Countdown, a berfformiwyd gyntaf yn 1962, y mwyaf adnabyddus fel rhan o Mixed Doubles, set o ddramâu un act byr a monologau a gyfrannwyd gan naw awdur gwahanol.
 Ernie's Incredible Illucinations, a ysgrifennwyd yn 1969 ar gyfer casgliad o ddramâu byrion ac a fwriadwyd i'w perfformio gan ysgolion. 
 A Cut in the Rates, a berfformiwyd yn Theatr Stephen Joseph yn 1984, a'i ffilmio ar gyfer rhaglen ddogfen gan y BBC.

 Llyfrau 



 Ayckbourn, Alan (2019) The Divide. UK: PS Publishing. ISBN 978-1-786364-47-0.

 Addasiadau ffilm o ddramâu Ayckbourn 
Dramâu a addaswyd yn ffilmiau yn cynnwys:

 A Chorus of Disapproval (ffilm 1988), a gyfarwyddwyd gan Michael Winner ;
 Intimate Exchanges addaswyd ynSmoking/No Smoking (ffilm 1993), a gyfarwyddwyd gan Alain Resnais ;
 The Revengers' Comedies (a elwir hefyd yn Sweet Revenge ), a gyfarwyddwyd gan Malcolm Mowbray ;
 Private Fears in Public Places addaswyd yn Cœurs (ffilm 2006) a gyfarwyddwyd gan Alain Resnais .
 Life of Riley (ffilm 2014) wedi'i chyfarwyddo gan Alain Resnais.

 Cyfeiriadau 

 Dolenni allanol 


Categori:Dramodwyr yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Dramodwyr yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Pobl o Hampstead
Categori:Cadlywyddion Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Categori:Genedigaethau 1939