Cwlt Dionysos

Roedd cysylltiad cryf rhwng cwlt Dionysos a gafrddynion, dynfeirch, a Silenus, a'i symbolau nodweddiadol oedd y tarw, y sarff, teigrod/llewpardiaid, eiddew/iorwg, a gwin. Cysegrwyd gwyliau Dionysia a Lenaia yn Athen i Dionysos, yn ogystal â'r gorymdeithiau ffalig. Addolai'r dilynwyr ef yn y Dirgelion Dionysaidd, a oedd yn debyg ac yn gysylltiedig â'r Dirgelion Orffig, ac a allai fod wedi dylanwadu ar Nosticiaeth. Dywedir mai Orpheus a ddyfeisiodd Ddirgelion Dionysos. Mae’n bosibl bod darogan dŵr yn agwedd bwysig ar addoli o fewn y cwlt.

Mae cwlt Dionysos yn mynd yn ôl i o leiaf Roeg Myceneaidd, gan fod ei enw i'w gael ar dabledi Myceneiadd Llinellog B fel  (di-wo-nu-so). Dangosir Dionysos yn aml yn marchogaeth llewpard, yn gwisgo croen llewpard, neu mewn cerbyd a dynnir gan pantherod, ac fe'i cydnabyddir hefyd gan ei thyrsws eiconig. Heblaw am y winwydden a'i hunan arall gwrthdarol, y planhigyn eiddew gwenwynig, ill ddau wedu eu cysegru iddo, roedd y ffigys yn un arall o'i symbolau achrededig. Yn ogystal, roedd y côn pîn ar ben ei thyrsws yn ei gysylltu â Cybele, duwies Anatoliaidd.

 Bacchanalia 
chwith|bawd| Bacchus gan Caravaggio
Wedi'i gyflwyno i Rufain (c. 200 CC) o Fagna Graecia neu drwy Etruria dan ddylanwad Groeg, cynhaliwyd y bacchanalia yn gyfrinachol ac fe'i mynychwyd gan ferched yn unig, yn llwyn Simila, ger Bryn Afentin, ar 16 a 17 Mawrth. Yn dilyn hynny, rhoddwyd croeso i'r defodau i ddynion, a chynhelir dathliadau bum gwaith y mis. Arweiniodd enwogrwydd y gwyliau hyn, lle yr oedd llawer o fathau o droseddau a chynllwynion gwleidyddol i fod i gael eu cynllunio, yn 186 CC at archddyfarniad gan y Senedd — yr hyn a elwir yn Senatus consultum de Bacchanalibus, wedi'i arysgrifio ar dabled efydd a ddarganfuwyd yng Nghalabria (1640), sydd bellach yn Fienna — y mae'n rhaid i'r Bacchanalia gael ei gymeradwyo'n benodol trwy'r holl achosion ac eithrio'r Eidal. Er gwaethaf cosb lem a achoswyd ar y rhai a gafwyd yn groes i'r archddyfarniad hwn, ni chafodd y Bacchanalia eu dileu, ar unrhyw gyfradd yn ne'r Eidal, am amser hir iawn.

Mae Dionysos yn cyfateb i Bacchus a Liber (hefyd Liber Pater). Roedd Liber ("yr un rhydd") yn dduw ffrwythlondeb, gwin, a thwf, yn briod â Libera. Ei ŵyl oedd y Liberalia, a ddathlwyd ar 17 Mawrth, ond mewn rhai mythau cynhaliwyd yr ŵyl hefyd ar 5 Mawrth.

 Apeliadau 
chwith|bawd| Pen marmor o Dionysos yn yr Amgueddfeydd Capitolaidd, Rhufain
Y mae gan Dionysos weithiau yr epithed Acratophorus, trwy yr hwn y dynodwyd ef yn rhoddwr gwin digymysg, ac addolai yn Phigaleia yn Arcadia. Yn Sicyon addolid ef wrth yr enw Acroreites.Stephanus of Byzantium, s.v.  Fel Bacchus, cariodd yr epithed Lladin Adoneus, "y Rheolwr". Aegobolus, "Y Llofrudd Geifr", oedd yr enw ar yr hwn yr addolid ef yn Potniae yn Boeotia. Fel Aesymnetes ("Y Rheolwr" neu "Yr Arglwydd") addolid ef yn Aroë a Patrae yn Achaea. Epithed arall oedd Bromios, "Y Taranwr" neu "Ef y Gwaedd Uchel". Fel Dendrites, "Ef o'r Coed", mae'n dduw ffrwythlondeb pwerus. Defnyddir <i>Dithyrambos</i> weithiau i gyfeirio ato neu at ganeuon sanctaidd a genir iddo mewn gwyliau; mae'r enw'n cyfeirio at ei enedigaeth gynamserol. Roedd Eleutherios ("Y Rhyddfrydwr") yn epithed ar Dionysos ac Eros. Mae ffurfiau eraill ar y duw fel un o ffrwythlondeb yn cynnwys yr epithed yn Samos a Lesbos <i>Enorches</i> ("gyda pheli" neu efallai "yn y ceilliau" mewn cyfeiriad at Zews yn gwnïo'r baban Dionysos i'w glun, hynn yw, ei geilliau). Mae Evius yn epithed sy'n cael ei ddefnyddio'n amlwg yn nrama Ewripides, Bacchai. Mae <i>Iacchus</i> (Groeg : ), efallai yn epithed ar Dionysos, sy'n gysylltiedig â'r Dirgelion Eleusinaidd; yn Eleusis, gelwir ef yn fab i Zews a Demeter. Gall yr enw Iacchus ddod o iacchus, emyn a genir er mawl iddo. Gyda'r epithed Liknites ("Ef o'r Wyntyll Nithio"), mae'n dduw ffrwythlondeb sy'n gysylltiedig â'r crefyddau dirgel. Roedd gwyntyll nithio yn debyg i raw ac yn cael ei ddefnyddio i wahanu'r us oddi wrth y grawn. Yn ogystal, mae Dionysos yn cael ei adnabod fel Lyaeus ("Ef sy'n Dadglymu") fel duw ymlacio a rhyddid rhag pryder ac fel Oeneus, ef yw duw'r wasg win.

Yn y pantheon Groeg, mae Dionysos (ynghyd â Zews) yn amsugno rôl Sabazios, duw Phrygian. Yn y pantheon Rhufeinig, daeth Sabazius yn enw arall ar Bacchus.

 Gweler hefyd 
 Apolonia a Dionysaidd
 Genedigaeth Trasiedi gan Friedrich Nietzsche
 Cwlt (ymarfer crefyddol)
 Theatr Dionysos
 Thiasus, neu thiasos

 Cyfeiriadau 

 Ffynonellau 
 Jameson, Michael. "The Asexuality of Dionysus." Masgiau Dionysus . Ed. Thomas H. Carpenter a Christopher A. Faraone . Ithaca: Cornell UP, 1993.ISBN 0-8014-8062-0 . 44–64.
 Kerényi, Karl, Dionysos: Archetypal Image of Indestructible Life, (Princeton: Bollingen) 1976.
 Smith, William, Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology, 1870, erthygl ar Dionysus,
 Cwlt Dionysos
 Theatr Groeg yr Henfyd
 Seaford, Richard. "Dionysos." Efrog Newydd: Routledge, 2006.



Categori:Mytholeg Roeg
Categori:Cwlt Dionysus