Cofeb Rhyddid (Riga)

Mae Cofeb Rhyddid Latfia (Latfieg: Brīvības piemineklis) yng nghanol dinas prifddinas Latfia, Riga yn symbol o sofraniaeth genedlaethol Latfia. Mae'n anrhydeddu milwyr a laddwyd yn ystod Rhyfel Annibyniaeth Latfia (1918–1920). Fe'i hystyrir yn symbol pwysig o ryddid, annibyniaeth a sofraniaeth Latfia. Wedi'i ddadorchuddio ym 1935, mae'r heneb 42-metr (138 tr) o uchder o wenithfaen, trafertin, a chopr yn aml yn ganolbwynt ar gyfer cynulliadau cyhoeddus a seremonïau swyddogol yn Riga.

Hanes
Ym 1910, codwyd cerflun marchogol o'r tsar hwn yng ngweinyddiaeth Llywodraethiaeth Livonian i nodi 200 mlynedd ers Cytundeb y Darostyngiad, a thrwy hynny roedd dinas Riga a Marchog Livonian wedi cydnabod Pedr Fawr fel y rheolwr newydd yn 1710.Andris Kolbergs: Porträt einer Stadt. Geschichte Rigas – Altstadt. Jāņa Sēta, Riga 1998, ISBN 9984-07-113-8, S. 153. Fodd bynnag, ym 1915, pan aeth milwyr yr Almaen ymlaen ar Riga yn ystod yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, fe'i datgymalwyd er mwyn dod ag ef i ddiogelwch ar long i Petrograd. Ni chyrhaeddodd y cerflun marchogol yno, gan i'r llong gael ei suddo gan Llynges Ymerodrol Rwsia.Andris Kolbergs: Porträt einer Stadt. Geschichte Rigas – Altstadt. Jāņa Sēta, Riga 1998, S. 154.

Adeiladu
bawd|250px|Y Gofeb yn ei chyfanrwydd
Ar safle hen Gofeb Tsar Peter, sy'n symbol o reolaeth Rwsia dros y Latfia, cododd Gweriniaeth ifanc Latfia ei Chofeb Rhyddid rhwng 1931 a 1935. Fe'i lleolir ar Rhodfa Rhyddid (Latfieg: Brīvības bulvāris, cyn 1918 Rhodfa Alexander), sef prif ffordd sydd yn arwain o'r Hen Dref trwy y Dref Newydd i'r dwyrain. Ariannwyd y gwaith adeiladu gan roddion gan boblogaeth Latfia. Fe'i hadeiladwyd gan y pensaer Ernests Štālbergs yn unol â manylebau manwl gywir y cerflunydd Kārlis Zāle a oedd yn uchel ei barch ar y pryd.

Cadwraeth yn ystod y meddiant Sofietaidd
Arhosodd yr heneb heb ei chyffwrdd yn ystod meddiannaeth yr Almaenwyr ac yn ddiweddarach Sofietiaid yn Latfia. Ar ôl diwedd yr Ail Ryfel Byd, bwriad y Sofietiaid oedd ffrwydro'r gofeb. Dywedir i'r cerflunydd a aned yn Riga, Vera Muchina (Rwsieg: Вера Мухина, 1889–1953), creawdwr gerflun anferth "Y Gweithiwr a'r Ddynes Kolkhoz" (a oedd yn fyfyriwr i Kārlis Zāle) ymgyrchu dros warchod yr heneb. Mae hanesyn yn adrodd, pan aeth yr heneb yn adfeiliedig ac i'w dymchwel, fod Maer Riga wedi dynodi'r stryd o amgylch yr Heneb Ryddid yn barth cerddwyr (honnir er mwyn osgoi peryglon i draffig ffordd) ac felly achubodd yr heneb.

Gadawyd yr heneb yn ei lle yn SSR Latfia yn y pen draw oherwydd ei "werth artistig", ond codwyd cofeb Lenin tua 300 metr i ffwrdd o'r Gofeb Rhyddid ar ben arall y rhodfa - yn wynebu'r dwyrain.

Yn ystod meddiannaeth y Sofietiaid, roedd unrhyw ymgynnull yn y Gofeb Rhyddid yn cael ei wahardd yn llwyr. Er gwaethaf hyn, i bobl Latfia roedd yn dal i fod yn symbol o annibyniaeth.

Ym 1987, cymerodd tua 5,000 o bobl ran mewn protestiadau a drefnwyd gan 'Helsinki-86' - mudiad yn erbyn y gyfundrefn Sofietaidd. Bu pobl yn gosod blodau ger y Gofeb Rhyddid yn anrhydeddu dioddefwyr alltudiadau torfol. Daeth yr heneb unwaith eto yn ganolbwynt i weithgarwch gwleidyddol ac adenillodd ei hetifeddiaeth cyn y rhyfel.

Ar ôl i Latfia adennill ei hannibyniaeth ym 1991, ailddechreuwyd y gwarchodwr anrhydedd yn yr heneb.

Disgrifiad a Dehongli
Wrth droed yr heneb 42.7 metr o uchder, mae cerfluniau amrywiol (grwpiau), sy'n cynnwys 56 o gerfluniau unigol, yn cynrychioli'n symbolaidd motiffau o fytholeg Latfia, gwerthoedd diwylliant Latfia a digwyddiadau pwysig yn hanes Latfia, megis Gwarcheidwaid y Mamwlad, Mam Latfia a Gwaith a Theulu. Mae 13 o gerfluniau a bas-rhyddhad ar yr heneb yn darlunio hanes Latfia – o oresgyniad y croesgadwyr i adfywiad hunanhyder cenedlaethol Latfia yn y 19g a brwydrau dros ryddid. Trefnir 56 o gerfluniau mewn 13 grŵp ar bedair lefel. Mae lefel sylfaenol y gofeb yn symbol o etheg gwaith y genedl, cryfder ysbrydol, ac ymdrechu am annibyniaeth. Mae blaen yr heneb yn cynnwys dau ryddhad trafertin - 'Reiff-filwyr Latfia' a 'Pobl Latfia: Cantorion'. Ar flaen y pedestal mae'r arysgrif "Tēvzemei ​​​​un Brīvībai" ("Dros Mamwlad a Rhyddid").

Ar bedestal saif obelisg 19 metr o uchder, gyda'r Alegori Rhyddid 9-metr o uchder ar ei ben, cerflun sy'n ymgorffori annibyniaeth Latfia. Mae'r tair seren yn nwylo'r ffigwr benywaidd yn symbol o dri rhanbarth hanesyddol Latfia - Kurzeme (gan gynnwys Zemgale), Vidzeme, a Latgale.

Yn ystod yr amser pan oedd Riga yn brifddinas SSR Latfia, roedd yn well gan yr awdurdodau swyddogol ddehongliad gwahanol o'r tair seren hyn. Yn unol â hynny, maent yn symbol o undod y tair gweriniaeth Sofietaidd Baltig: SSR Estonia, Latfia SSR a Lithwania SSR.

Mae cyfeiriadedd yr heneb yn rhyfeddol: mae ffigwr y ddynes sy'n cynrychioli rhyddid (a elwir yn boblogaidd fel Milda ) yn edrych i'r gorllewin, fel y mae'r holl ffigurau ar waelod yr heneb, sy'n cael eu darlunio â hunanhyder a mynegiant balch. Mewn cyferbyniad, mae ffigurau a ddarlunnir â phennau bwa ac mewn cadwyni yn edrych tua'r dwyrain.

Gelwir y ffigwr benywaidd ar frig y Gofeb Rhyddid yn annwyl Milda, oherwydd, yn ôl yr awdur o Lithwania Arvydas Juozaitis, y model ar gyfer y cerflun oedd menyw Lithwaneg, Milda Jasikienė, a oedd yn byw yn Riga.ARVĪDS JOZAITIS, Rīga - cita civilizācija (Ryga - niekieno civilizacija) Fodd bynnag, dywed Asiantaeth Henebion Riga nad oes unrhyw gofnodion hanesyddol yn cefnogi'r honiad hwn.

Ystyr

Mae'r Gofeb Rhyddid yn fan ymgynnull poblogaidd i Latfia ar achlysuron pwysig. Bydd cyplau sydd newydd briodi yn gosod blodau wrth droed yr heneb, ac mae plant ysgol a myfyrwyr yn dod yma i ddathlu eu graddio. Yn ystod yr Ŵyl Gân genedlaethol, mae llwyfannau hefyd yn cael eu sefydlu yn y Gofeb Rhyddid. Virtual tour of the historical centre of Riga, visitado em 21 de agosto de 2010 

Yn ystod y Chwyldro Canu, defnyddiwyd y sgwâr o amgylch y Gofeb Rhyddid yn gyson ar gyfer cyfarfodydd a thrafodaethau.

Ar Ddiwrnod Annibyniaeth (18 Tachwedd), gwyliau cenedlaethol Latfia, cynhelir digwyddiadau amrywiol yma.

Ar 16 Mawrth, ceir gorymdaith flynyddol y llengfilwyr (cyn-filwyr Lleng Latfia o'r Waffen-SS) i'r Gofeb Rhyddid, a feirniadwyd yn rhyngwladol. Rhwng 2003 a 2004, roedd mastiau wedi'u haddurno â thorchau ar ddwy ochr yr heneb, ond tynnwyd y rhain oherwydd y drafodaeth hynod ddadleuol ymhlith poblogaeth Latfia am argraff weledol y mesur hwn. I ran o boblogaeth Latfia, nid dathlu’r llengfilwyr a ymladdodd ochr yn ochr â’r Waffen-SS yw’r diwrnod hwn, ond yn hytrach y 2000 o filwyr a aberthodd eu hunain i wthio yn ôl sarhaus y Fyddin Goch yn enw amddiffyn sofraniaeth diriogaethol Latfia - a Mawrth 16 ei hun yn nodi eu llwyddiant wrth amddiffyn pwynt strategol bwysig: hill "93.4".

Yn eu barn nhw, ni chyflawnodd adran filwrol 1af ac 2il Latfia unrhyw drosedd rhyfel, ac ni chyhoeddodd Natsïaeth yn y Baltig; dim ond am eu sofraniaeth yn erbyn yr Undeb Sofietaidd y buont yn ymladd.

Mae’r Gofeb Rhyddid yn cael ei gwarchod gan gard anrhydedd yn ystod y dydd, sy’n newid bob awr rhwng 9.000a.m. a 6.00p.m. Mae gwleidyddion tramor yn rhoi eu hareithiau yma, er enghraifft Arlywyddion yr Unol Daleithiau Bill Clinton yn 1994 a George W. Bush yn 2005.

Dolenni allanol
 The Freedom Monument: celebrating Latvian independence Gwefan Europeana
  Latvia's Statue of Liberty Sianel Youtube NATO (2018)

Cyfeiriadau

Categori:Cenedlaetholdeb
Categori:Latfia
Categori:Riga