Y Palas Grisial

Adeilad o haearn bwrw a gwydr plât a godwyd yn Hyde Park, Llundain, i gartrefu'r Arddangosfa Fawr oedd y Palas Grisial (Saesneg: the Crystal Palace). Cynhaliwyd yr arddangosfa rhwng 1 Mai a 15 Hydref 1851, a daeth mwy na 14,000 o arddangoswyr o bob cwr o'r byd i ddangos enghreifftiau o dechnoleg fodern ynddo. Roedd yr adeilad,  wedi'i ddylunio gan Joseph Paxton, yn 1,851 troedfedd (564 m) o hyd, gydag uchder mewnol o 128 troedfedd (39 m) a chyda maint o 990,000 troedfed sgwâr (92,000 m2). Roedd gan y Palas Grisial yr arwynebedd mwyaf o wydr a welwyd erioed mewn adeilad. Roedd ymwelwyr yn rhyfeddu at ei waliau a nenfydau  tryloyw a oedd yn dileu'r angen am oleuadau mewnol. Ar ôl i'r arddangosfa ddod i ben cafodd y Palas ei symud i Sydenham Hill yn ne Llundain. Yno y safai o Fehefin 1854 hyd ei ddinistrio gan dân yn Nhachwedd 1936. Ailenwyd yr ardal breswyl gyfagos yn "Crystal Palace" ar ôl yr adeilad.

200px|chwith|Tân 1936
Ar ôl i'r Crystal Palace gael ei symud i Penge Place yn Ne Llundain, aeth i ben yn raddol. Ar 30 Tachwedd 1936, bu ffrwydrad y tu mewn i'r adeilad a galwyd y gwasanaeth tân. Roedd John Logie Baird wedi bod yn defnyddio rhan o’r adeilad ar gyfer arbrofion, ac roedd yn credu mai sabotage achosodd y tân.

Cyfeiriadau

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith 1851
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith coll yn Ninas Westminster
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith coll ym Mwrdeistref Llundain Bromley
Categori:Dadsefydliadau 1936
Categori:Tanau yn Lloegr