Symbol alcemegol

Defnyddiwyd symbolau alcemegol i ddynodi elfennau a chyfansoddion cemegol, yn ogystal â chyfarpar a phrosesau alcemegol, tan y 18fed ganrif. Er bod nodiant eisoes wedi'i safoni'n rhannol, roedd arddulliau a symbolau yn amrywio rhwng alcemyddion. Cyhoeddodd Lüdy-Tenger restr o 3,695 o symbolau ac amrywiadau, ac nid oedd honno'n holl-gynhwysfawr, gan hepgor er enghraifft lawer o'r symbolau a ddefnyddiwyd gan Syr Isaac Newton. Mae'r dudalen hon felly yn rhestru'r symbolau mwyaf cyffredin yn unig.

 Y tri chysefin 
Yn ôl Paracelsus (1493-1541), y tri chysefin neu tria prima - sydd wrth wraidd pob peth yn syth - yw: ; cf. . For the symbols, see  and Bergman's table as shown above.

 Sylffwr neu enaid, egwyddor hylosgedd : 🜍 (24x24px)
 Mercwri neu ysbryd, yr egwyddor o ymdoddi ac anweddolrwydd : ☿ (24x24px)
 Halen neu gorff, yr egwyddor o anhylosgedd ac anweddolrwydd: 🜔 (24x24px)

 Pedair elfen sylfaenol 
Mae alcemi'r Gorllewin yn defnyddio'r pedair elfen glasurol. Y symbolau a ddefnyddir ar gyfer y rhain yw: .

 Yr awyr 🜁 (24x24px)
 Y ddaear 🜃 (24x24px)
 Y tân 🜂 (24x24px)
 Y ddŵr 🜄 (24x24px)

 Saith  
bawd| Y darian yn arfbais y Gymdeithas Frenhinol Cemeg, gyda'r saith symbol planedol-fetel
Roedd y saith metel a oedd yn hysbys ers y cyfnod Clasurol yn Ewrop yn gysylltiedig â'r saith planed glasurol; roedd hyn yn amlwg iawn mewn symbolaeth alcemegol. Amrywiai'r union gydberthynas dros amser, ac yn y canrifoedd cynnar, canfuwyd efydd neu electrwm weithiau yn lle mercwri, neu gopr i'r blaned Mawrth yn lle haearn; fodd bynnag, roedd aur, arian, a phlwm bob amser wedi'u cysylltu â'r Haul, y Lleuad, a Sadwrn. (Er enghraifft, priodolir tun oedd Mercwri ac electrwm oedd Iau yn y llawysgrif Marcianus i Zosimos of Panopolis.) Mae'r cysylltiadau isod wedi'u hardystio o'r 7fed ganrif ac wedi'u sefydlogi erbyn y 15fed ganrif. Dechreuasant ddirywio wrth ddarganfod antimoni, bismwth, a sinc yn yr 16eg ganrif. Fel arfer, byddai alcemyddion yn galw'r metelau wrth eu henwau planedol, e.e., "Sadwrn" am blwm, "Mawrth" am haearn ayyb; roedd cyfansoddion tun, haearn, ac arian yn parhau i gael eu galw'n "jovial" (siriol), "martial" (Mawrthaidd), a "lunar" (lleuadol); neu "Jupiter" (Iau), "Mars" (Mawrth), ac "y lleuad", drwy'r 17eg ganrif. Erys y traddodiad heddiw ag enw'r elfen mercwri, lle penderfynodd cemegwyr fod yr enw planedol yn well nag enwau cyffredin fel "arian byw", ac mewn ychydig o dermau hynafol megis costig lleuad (nitrad arian) a sadwrniaeth (gwenwyn plwm).

 Arian, yn cyfateb i'r Lleuad ☽ neu ☾ (24x24px neu24x24px) [hefyd 🜛 yn Newton] 
 Aur, yn cyfateb i'r Haul ☉ 🜚 ☼ (24x24px24x24px24x24px)
 Arian byw, yn cyfateb i Fercher ☿ (24x24px)
 Copr, yn cyfateb i Wener ♀ (24x24px)
 Haearn, yn cyfateb i Fawrth ♂ (24x24px)
 Tun, yn cyfateb i Iau ♃ (24x24px)
 Plwm, yn cyfateb i Sadwrn ♄ (24x24px)

 Elfennau cyffredin a metelau diweddarach 
bawd| Y cylch sgwâr: symbol alcemegol (17eg ganrif) yn darlunio cydadwaith y pedair elfen o fater sy'n symbol o faen yr athronydd

 Antimoni ♁ (24x24px) (yn Newton), hefyd24x24px
 Arsenig 🜺 (24x24px)
 Bismwth ♆ (24x24px) (yn Newton), 🜘 (24x24px) (yn Bergman)
 Cobalt24x24px (tua 🜶) (yn Bergman)
 Manganîs24x24px (yn Bergman)
 Nicel24x24px (yn Bergman; a ddefnyddiwyd yn flaenorol ar gyfer sylffwr)
 Ocsigen24x24px (yn Lavoisier)
 Fflogistwn24x24px (yn Bergman)
 Ffosfforws24x24px neu24x24px
 Platinwm24x24px neu24x24px (yn Bergman ac eraill)
 Sylffwr 🜍 (24x24px) (yn Newton)
 Sinc24x24px (yn Bergman)

 Cyfansoddion alcemegol 
de|bawd| Symbolau alcemegol yn Nhraethawd Hir Torbern Bergman ar Affineddau Dewisol ym 1775
Mae'r symbolau canlynol, ymhlith eraill, wedi'u mabwysiadu yn Unicode.

 Asid (gan gynnwys finegr) 🜊 (24x24px)
 Salamoniac (clorid amoniwm) 🜹 (24x24px) 
 Aqua fortis (asid nitrig) 🜅 (24x24px), AF
 Dŵr brenhinol (asid nitro-hydroclorig) 🜆 (24x24px), 🜇 (24x24px), AR 
 Ysbryd gwin (ethanol crynodedig; gelwir yn acwafeiti, dŵr byw, aqua vitae neu spiritus vini) 🜈 (24x24px), SV neu 🜉 (24x24px)
 Amalgam (aloi o fetel a mercwri) 🝛 (24x24px) = a͞a͞a, ȧȧȧ (ymhlith byrfoddau eraill).
 Sinabar, neu'r garreg goch (sylffid mercwri) 🜓 (24x24px)
 Finegr (distyllwyd) 🜋 (24x24px) (yn Newton)
 Fitriol (sylffadau) 🜖 (24x24px) 
 Sylffwr du (gweddillion sychdarthiad sylffwr) 🜏 (24x24px)

 Prosesau alcemegol 
de|bawd| Dyfyniad ac allwedd symbolau o A Choice Collection of Rare Secrets gan Kenelm Digby, 1682
Mynegwyd y magnwm opws alcemegol weithiau fel cyfres o weithrediadau cemegol. Mewn achosion lle'r oedd y rhain yn rhifo deuddeg, gellid neilltuo un o arwyddion y Sidydd i bob un fel math o gryptograffeg. Ceir yr enghraifft ganlynol yn Dictionnaire mytho-hermétique (Geiriadur Mytho-Hermetic) Pernety (1758):See .

 Calchynnu (calcinate, llosgi) (Yr Hwrdd 16x16px) ♈︎
 Ceulo (congeal, rhewi) (Y Tarw 16x16px) ♉︎
 Sefydlogi (fix, stabalise) (Y Gefeilliaid 16x16px) ♊︎
 Hydoddi (dissolve) (Y Cranc 16x16px) ♋︎
 Treulio (Y Llew 16x16px) ♌︎
 Distyllu (Y Forwyn 16x16px) ♍︎
 Sychdarthu (mynd yn syth o solet i nwy) (Y Fantol 16x16px) ♎︎
 Ymrannu (Y Sgorpion 16x16px) ♏︎
 Cwyrelu (Y Saethydd 16x16px) ♐︎
 Eplesu (Yr Afr 16x16px) ♑︎ (Pydru)
 Lluosi (Y Dyfrwr 16x16px) ♒︎
 Allanoli (Y Pysgod 16x16px) ♓︎

 Unedau 
Mae sawl symbol yn dynodi unedau amser.

 Mis 🝱 (24x24px) neu24x24px neu xXx
 Dydd-Nos 🝰 (24x24px)
 Awr 🝮 (24x24px)

 Unicode 
Ychwanegwyd y bloc Symbolau Alcemegol at Unicode yn 2010 fel rhan o Unicode 6.0. 

 Oriel 
Rhestr o symbolau a gyhoeddwyd ym 1931:

 Cyfeiriadau 

 Gwaith a ddyfynnwyd 




Dolenni allanol
 wikt:Atodiad:Unicode/Symbolau Alcemegol
 Symbolau alcemegol yn Unicode

Categori:Alcemi
Categori:Symbolau alcemegol