Manawydan fab Llŷr

Stori chwedlonol o lenyddiaeth Gymraeg yr Oesoedd Canol a'r drydedd o bedair cainc o'r Mabinogi yw Manawydan fab Llŷr. Mae'n ddilyniant syth i'r ail gainc, Branwen ferch Llŷr, ac yn ymwneud ag adladd goresgyniad ar Iwerddon gan Fran a'r swyn erchyll sy'n troi Dyfed yn ddiffaith. Prif gymeriadau'r chwedl yw Manawydan, gwir frenin Prydain, ei ffrind, Pryderi a'i wraig, Rhiannon, a brenin Dyfed a'i wraig, Cigfa. Ynghyd â'r canghennau eraill, gellir dod o hyd i'r chwedl yn y llyfrau canoloesol, Llyfr Coch Hergest a Llyfr Gwyn Rhydderch. Gellir dod o hyd i gyfeiriadau at y chwedl hefyd mewn dau hen driad yn Nhrioedd Ynys Prydein.

Mae Will Parker wedi awgrymu bod y gangen yn tynnu’n helaeth ar Ddiarddel y Déisi, hanes y llwyth Gwyddelig a ymsefydlodd yn ne-orllewin Cymru yn ystod yr Oesoedd Tywyll ac a sefydlodd Deyrnas Dyfed, yn ogystal â’r saga Wyddelig Cath Maige Mucrama, sy'n rhannu nifer o debygrwyddau strwythurol a thematig â Manawydan. Disgrifia fe'r drydedd gangen fel "chwedl sylfaenol tŷ brenhinol Cymbro-Gaelig Dyfed..." 

Yn syth ar ôl y gangen hon mae chwedl Math fab Mathonwy, lle newidir y lleoliad o Ddyfed i Wynedd.

 Cyfeiriadau 

Categori:Mytholeg Gymreig
Categori:Pedair Cainc y Mabinogi