Edgar Purnell Hooley

Dyfeisiwr o Gymru oedd Edgar Purnell Hooley (5 Mehefin 1860 – 26 Ionawr 1942). Ar ôl dyfeisio tarmac ym 1902, sefydlodd Tar Macadam Syndicate Ltd y flwyddyn ganlynol a chofrestrodd tarmac fel nod masnach. Yn dilyn cyfuno cwmnïau yn 2013 daeth y busnes yn Tarmac Limited, un o gwmnïau deunyddiau adeiladu mwyaf y Deyrnas Unedig.

 Gyrfa 
Ganed Hooley yn Abertawe a chafodd ei benodi'n beiriannydd sifil i gwmni James Craik ym Mryste.Hooley, Edgar Purnell (1860–1942)’, by John Sheail Oxford Dictionary of National Biography, cyhoeddwyd gyntaf Medi 2004

Ymunodd Hooley mewn partneriaeth busnes â Francis Lean, fel penseiri a syrfewyr yng Nghastell Nedd, a oedd ar y pryd yn sir Forgannwg, dan yr enw Lean a Hooley. Diddymwyd y bartneriaeth ar 27 Awst 1881. Hefyd ym 1881, daeth yn syrfëwr gyda Bwrdd Priffyrdd Stow-on-the-Wold ac yn 1884 cymerodd swydd debyg gyda Bwrdd Priffyrdd Maidstone. Penodwyd ef yn syrfëwr sirol i Gyngor Sir Nottingham yn 1889.

Yn rhinwedd ei swydd fel syrfëwr sirol, roedd Hooley yn mynd heibio i waith tar yn 1901 pan sylwodd fod casgen o dar wedi ei arllwys ar y ffordd a bod rhywun, mewn ymgais i leihau’r llanast, wedi gadael graean ar ei ben. Roedd y darn hwn o'r ffordd yn hynod ddi-lwch o’i chymharu â gweddill y ffordd, ac fe ysbrydolwyd Hooley i ddatblygu tarmac ym Mhrydain.. (Mae manylion y stori yn amrywio ychydig, ond mae'i hanfod yr un fath ac felly y ffeithiau plaen). Gwnaeth Hooley gais am batent ar gyfer tarmac ym 1902 (GB 7796), a roddwyd ym 1903.

Galwodd ei gwmni, a gofrestrodd yn 1903, yn Tar Macadam (Purnell Hooley's Patent) Syndicate Limited, ond yn anffodus cafodd drafferth i werthu ei gynnyrch gan nad oedd yn ŵr busnes profiadol. Ar 26 Gorffennaf 1904, cafodd Hooley batent o’r Unol Daleithiau ar gyfer cyfarpar ar gyfer paratoi tar macadam, gyda’r bwriad o wella’r dulliau presennol o baratoi tar macadam.

Prynwyd cwmni Hooley gan yr Aelod Seneddol dros Wolverhampton, Syr Alfred Hickman, a oedd hefyd yn berchen ar waith dur a gynhyrchai lawer iawn o wastraff slag. Ail-lansiwyd cwmni Tarmac gan Hickman yn 1905.

Ymgymerodd Hooley â pheth gwasanaeth milwrol hefyd, gan gyrraedd safle ail raglaw ym bataliwn 1af Swydd Nottingham (Robin Hood) ar 12 Mawrth 1892, a oedd yn is-gapten ar y pryd ar 23 Mehefin 1894, a chapten ar 23 Rhagfyr 1896.

Ymddiswyddodd o'r comisiwn hwn ar 26 Mawrth 1902. Ar 7 Hydref 1914, trosglwyddodd Hooley o'r Lluoedd Wrth Gefn Tiriogaethol i 8fed Bataliwn y Sherwood Foresters (Catrawd Swydd Nottingham a Swydd Derby) gyda rheng Chwarter feistr a Chapten Anrhydeddus. Wedi hynny, trosglwyddodd yn ôl i'r Lluoedd Wrth Gefn Tiriogaethol. Ar 29 Hydref 1920, cyrhaeddodd Hooley y terfyn oedran ar gyfer ymddeoliad, ac ymddeolodd, gan gadw rheng Chwarter feistr a Chapten.

Bu farw Hooley yn ei gartref yn Rhydychen, Lloegr yn 1942.

 Teulu 
Yn 1884 priododd Hooley â Matilda Fanny Stallard a ganwyd dau fab a dwy ferch iddynt - bu un o'r plant i fyw dros ganmlwydd oed.

 Cyhoeddiadau 
Dyma restr o gyhoeddiadau hysbys gan Hooley.. (Testun llawn yn yr Archif Rhyngrwyd. Mae rhoi "Hooley" yn blwch chwilio yn dangos dolenni i'r tudalennau).




 .(1896), Steam rolling; with discussion. Association of Municipal and County Engineers and Surveyors, Proceedings. Vol. 22, pp. 284–308. Surveyor, 17 Gorffennaf 1896
 .(1899), Notes on the Locomotives Act, 1898: with discussion. Association of Municipal and Sanitary Engineers and Surveyors, Proceedings. Vol. 25, pp. 84–103. Surveyor, 27 Ionawr 1899.
  Summary in Surveyor 5 Gorffennaf 1907.
 .(1908), Modern road management. International Roads Congress; Summarised in Municipal Journal, 16 Oct; Engineering Record, 7 Tachwedd 1908.


 Cyfeiriadau 

Categori:Genedigaethau 1860
Categori:Marwolaethau 1942
Categori:Pobl o Abertawe
Categori:Dyfeiswyr o Gymru
Categori:Dyfeiswyr o'r Deyrnas Unedig
Categori:Milwyr o Gymru