Cwyn y Gwynt

Telyneg gan y bardd ac ysgolgaig Cymraeg John Morris-Jones yw Cwyn y Gwynt. Cyhoeddwyd y gerdd yn ei gyfrol Caniadau (1907) ond roedd y gerdd eisoes wedi ymddangos yng nghychgrawn Coleg Prifysgol Gogledd Cymru yn 1898.Magazine of the University College of North Wales, Rhagfyr 1898, VIII:1, t.9

Cefndir
Ysgrifennwyd y gerdd tua diwedd y 19g pan oedd Morris-Jones yn ddarlithydd yng Ngholeg Prifysgol Cymru, Bangor (Prifysgol Bangor bellach). Roedd ar Morris-Jones eisiau llunio safon newydd i farddoniaeth Gymraeg mewn ymateb i ffasiynau barddonol ei oes; ac er bod y traddodiad telynegol Cymraeg yn nwylo beirdd fel Ceiriog a Talhaiarn yn ddylanwad arno, ei brif model oedd y bardd Almaeneg Heinrich Heine. Roedd Morris-Jones wedi cyfieithu nifer sylweddol o gerddi byr, telynegol Heine i'r Gymraeg a'u cyhoeddi yn Cymru yn ystod yr 1890au, ac mae dylanwad y cerddi rhamantaidd hyn yn amlwg ar Cwyn y Gwynt.Allan James (2011) John Morris-Jones (Dawn Dweud), Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru, t.166-167 

Yn y gerdd, mae'r bardd yn disgrifo ac yn cyfarch y gwynt fel petai'n fod byw neu mewn enghraifft o bersonoli neu gamsyniad teimladol. Ym model cerddi Heine, ni fwriedir i'r darllenydd fel arfer ddarllen unrhyw arwyddocad hunan-gofiannol mewn cerdd, ac ysgrifennodd Morris-Jones nifer o gerddi am gariad a serch nad oes iddynt unrhyw gysylltiad amlwg go iawn â hanes ei fywyd. Fodd bynnag, awgrymir bod y gerdd hon yn mynegi galar go iawn ar ôl mam y bardd, a fu farw ychydig cyn adeg ei chyfansoddi.

Y Gerdd
Cwsg ni ddaw i'm hamrant heno,
Dagrau ddaw ynghynt.
Wrth fy ffenestr yn gwynfannus
Yr ochneidia'r gwynt.

Codi'i lais yn awr, ac wylo,
Beichio wylo mae;
Ar y gwydr yr hyrddia'i ddagrau
Yn ei wylltaf wae.

Pam y deui, wynt, i wylo
At fy ffenestr i?
Dywed im, a gollaist tithau
Un a'th garai di?

Beirniadaeth
Dyma un o gerddi mwyaf poblogaidd ac adnabyddus gan y bardd, ac un o'r cerddi Cymraeg enwocaf o'i chyfnod. Mae  wedi ei chynnwys mewn blodeugerddi megis yr Oxford Book of Welsh Verse, Blodeugerdd o Farddoniaeth Gymraeg yr Ugeinfed Ganrif (er mai yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg y cyfansoddwyd hi) a Hoff Gerddi Serch Cymru. Disgrifiwyd y gerdd fel un "perffaith".E. J., (1918) "Reviews", Welsh Outlook, V:10, Hydref 1918, t.310. Er bod ei gofiannydd Allan James yn feirniadol o farddoniaeth Morris-Jones ar y cyfan, dywed am Cwyn y Gwynt mai "hawdd cydnabod crefft y gerdd".

Cyfeiriadau

Categori:Cerddi Cymraeg
Categori:Cerddi Cymraeg y 19eg ganrif
Categori:Cerddi Cymraeg am Farwolaeth
Categori:Telynegion Cymraeg