Louis Prima

Canwr, trympedwr, cyfansoddwr caneuon, a blaenwr band o Unol Daleithiau America oedd Louis Leo Prima (7 Rhagfyr 1910 – 24 Awst 1978) a fu'n un o sêr jazz a swing yr 20g, gyda chryglais nodweddiadol. Ymhlith ei gyfansoddiadau mae "Sing, Sing, Sing (With a Swing)" (1936) a "Jump, Jive, an' Wail" (1956).

Ganed ef yn New Orleans, Louisiana, i fewnfudwyr o Sisili. Fe'i magwyd mewn tŷ cerddorol, a mynychodd clybiau miwsig y ddinas ers ei fachgendod. Dylanwadwyd arno o'r cychwyn gan Dixieland a'r felan-gân, ac yn ei arddegau ffurfiodd fand jazz yn arddull New Orleans, gyda saith o aelodau. Yn y 1930au sefydlodd combo swing, ac yn y 1940au blaenodd un o grwpiau mwyaf poblogaidd oes y big band.

Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, cafodd Prima ei ddyfarnu'n anghymwys i wasanaethu yn y lluoedd arfog oherwydd anaf i'w ben-glin. Yn y blynyddoedd wedi'r rhyfel, pan oedd anterth y big band ar drai, ymaddasai i ffasiynau a datblygiadau'r cyfnod, gan dynnu ar roc a rôl, rhythm a blŵs, a bwgi-wgi. Prima oedd un o brif ladmeryddion blŵs naid, ac yn y 1950au ymgartrefodd yn Las Vegas ac arloesodd ddull "canu'r lolfa". Prima oedd un o'r cerddorion cyntaf i sefydlu preswylfa gyngerdd ar y Strip, gan berfformio'n rheolaidd yn y casinos a'r clybiau nos yn Las Vegas.

Yn ogystal â'i fedr cerddorol, enillodd Prima enw fel difyrrwr amryddawn, a disgleiriodd ar y llwyfan gyda'i ddigrifwch a'i hwyliogrwydd, a chwmnïaeth ei fand. Prima oedd un o'r cerddorion Eidalaidd-Americanaidd cyntaf i gofleidio'i dreftadaeth ar y llwyfan, a chynnwys ei hunaniaeth Sisilaidd yn ei bersona a'i berfformiadau. Cyfunodd elfennau o gerddoriaeth werin yr Eidal, er enghraifft y darantela, â jazz a swing, a chanai yn yr iaith Eidaleg yn aml, hyn oll mewn oes pan nad oedd difyrwyr y prif ffrwd yn hoff o amlygu'u gwreiddiau ethnig i'r cyhoedd.

Ymddangosodd Prima mewn rôl trympedwr neu flaenwr band mewn sawl ffilm, weithiau'n portreadu ei hun: Rhythm on the Range (1936), You Can't Have Everything (1937), Manhattan Merry-Go-Round (1937), Start Cheering (1938), Rose of Washington Square (1939), a Senior Prom (1958). Cyd-serennodd â'i wraig Keely Smith yn y ffilm gerdd Hey Boy! Hey Girl! (1959), ac efe oedd y prif actor yn The Continental Twist (1961), llun sy'n ymwneud â dawns y twist. Ei rôl enwocaf oedd lleisio'r orangwtang King Louie yn The Jungle Book (1967), un o glasuron animeiddiedig Disney. Portreadodd ei hun unwaith eto yn y ddrama gomedi Rafferty and the Gold Dust Twins (1975).

Bu farw Louis Prima yn New Orleans yn 67 oed, wedi tair blynedd mewn coma.

 Cyfeiriadau 

Categori:Genedigaethau 1910
Categori:Marwolaethau 1978
Categori:Actorion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais o'r Unol Daleithiau
Categori:Blaenwyr bandiau jazz o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion jazz o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion Eidaleg o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfansoddwyr caneuon yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn New Orleans
Categori:Pobl fu farw yn New Orleans
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Eidalaidd
Categori:Trympedwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Trympedwyr jazz o'r Unol Daleithiau