Alun Jones (golygydd)

Mae'r erthygl yma'n trafod yr addysgwr a'r golygydd Alun Jones. Am bersonau eraill o'r un enw, gweler Alun Jones (gwahaniaethu).

Athro ac awdur  o Gymru yw Alun Jones (ganwyd 1938/1939). Mae ei gyfraniad i addysg, y Gymraeg a bywyd diwylliannol ei ardal wedi bod yn sylweddol dros sawl degawd. Yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru 2014, derbyniodd Fedal Goffa Syr T. H. Parry-Williams am ei gyfraniad gwirfoddol i gymunedau Cymru, gyda phwyslais arbennig ar weithio gyda phobl ifanc.

Ganwyd Alun yn Llanpumsaint, Sir Gâr. Graddiodd ym Mhrifysgol Abertawe yn y Gymraeg cyn hyfforddi fel athro. Dechreuodd ei yrfa yn Ysgol Bargoed, lle bu’n hyrwyddo’r Gymraeg y tu allan i’r ystafell ddosbarth, gan hyfforddi bechgyn i chwarae rygbi drwy gyfrwng yr iaith.

Bu’n Bennaeth Adran y Gymraeg yn Ysgol Ramadeg y Bechgyn Pontypridd, lle cydweithiodd gydag Aneirin Jones i lunio gwerslyfrau ar gyfer dysgu’r Gymraeg fel ail iaith yn y sector uwchradd. Roedd hefyd yn weithgar yn y gymuned leol, gan redeg dosbarthiadau nos i rieni a phobl ifanc oedd am ddysgu’r iaith. Symudodd i Flaenau Ffestiniog ar ddechrau’r 1970au, lle penodwyd ef yn Bennaeth y Gymraeg yn Ysgol y Moelwyn. Yno, sefydlodd bartïon llefaru, grwpiau cyflwyniadau llafar, a thimau cystadlu ar gyfer yr Eisteddfod Genedlaethol Cymru a digwyddiadau theatrig lleol.

Yn 1974, daeth yn Bennaeth y Gymraeg yn Ysgol Penweddig, Aberystwyth, lle bu’n byw am flynyddoedd. Yn ystod y cyfnod hwn, sefydlodd *Parti Nant Afallen* yn Rhydypennau, a fu’n llwyddiannus sawl tro yn yr Eisteddfod Genedlaethol ac yn yr Ŵyl Gerdd Dant.

Ar ôl ymddeol, bu’n darlithio ym Mhrifysgol Aberystwyth a bu'n Brif Arholwr Cymraeg Lefel A i CBAC.CBAC; Teitl: *Cymraeg Lefel A – Arholwyr*; Awdur: CBAC; adalwyd 20 Awst 2025 Ers hynny, mae wedi gweithio fel golygydd i wasg Y Lolfa. Ymhlith y llyfrau mae wedi'u golygu mae:
 Mewn Limbo
 Ceri Grafu
 Jibar 
Cawl Lloerig
Noson Wefreiddiol i Mewn

 Bywyd personol 
Priododd Enid, sydd yn nyrs. Ganwyd tri plentyn iddynt. Bu farw eu mab, Dr Gwion Rhys yn 2011, mewn damwain car. Symudodd y ddau i Chwilog yn 2020.

Gweler hefyd
 Eurig Wyn (1950–2004)
 T. H. Parry-Williams (1887–1975)
 Geraint Vaughan Jones (ganwyd 1940)

Gwaddol
Mae Alun Jones wedi cyfrannu’n sylweddol at addysg Gymraeg ac at fywyd diwylliannol cymunedau ledled Cymru. Mae ei waith gyda phobl ifanc, ei gyfraniad i eisteddfodau, a’i waith cyhoeddi wedi cryfhau statws y Gymraeg fel iaith fyw a chreadigol yn y 20g a’r 21g.

Cyfeiriadau

Categori:Pobl o Sir Gaerfyrddin
Categori:Athrawon o Gymru
Categori:Awduron llyfrau o Gymru
Categori:Addysgwyr yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Addysgwyr yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Aberystwyth