Jean Renoir

Gwneuthurwr ffilmiau, cyfarwyddwr, cynhyrchydd, actor ac awdur o Ffrainc oedd Jean Renoir (15 Medi 1894 – 12 Chwefror 1979).Jean Renoir, My Life and my Films, cyf. Norman Denny (Llundain, 1974)Martin O'Shaughnessy, Jean Renoir, French Film Directors Series  (Manchester University Press, 2019) Ymhlith yr anrhydeddau niferus a ddyfarnwyd iddo yn ystod ei oes, derbyniodd Wobr Academi Cyflawniad Oes ym 1975.

Bywyd
bawd|320|Jean Renoir fel bachgen, wedi'i bortreadu tua 1896 gyda'i famaeth Gabrielle Renard mewn paentiad gan ei dad, Pierre-Auguste Renoir

Fe'i ganwyd yn ardal Montmartre ym Mharis. Roedd yn ail fab i Aline Renoir  (née Charigot) a Pierre-Auguste Renoir (1841–1919), arlunydd Argraffiadol blaenllaw. Pierre Renoir, actor llwyfan a ffilm, oedd ei frawd hŷn, a chafodd ei frawd iau Claude Renoir (1901–1969) yrfa fer yn y diwydiant ffilm. Roedd Jean hefyd yn ewythr i Claude Renoir (1913–1993), mab Pierre, oedd yn sinematograffydd a weithiodd gydag ef ar nifer o'i ffilmiau. 

Ymunodd â byddin Ffrainc ym 1913. Ar ddechrau'r Rhyfel Byd Cyntaf, yn 1914, roedd yn rhingyll, ac yn ddiweddarach cododd i reng is-gapten. Yn Ebrill 1915 torrwyd ei goes gan fwled a bu'n gloff am weddill ei oes. Yn ystod ei gyfnod adferiad treuliodd lawer o'i amser mewn sinemâu ym Mharis, gan weld hyd at bump ar hugain o ffilmiau'r wythnos. Ym 1916, dychwelodd i'r frwydr a gwasanaethodd yn yr awyrlu, lle nad oedd ei goes ddrwg yn ei rwystro. Cafodd ei aseinio i sgwadron rhagchwilio lle dysgodd ffotograffiaeth.

Ym 1920, ymsefydlodd yn Cagnes-sur-Mer i weithio fel ceramegydd. Yno, yn 1920, priododd ag un o fodelau ei dad, Andrée Heuschling. Cafodd y syniad o'i gwneud hi'n seren ffilm, ac ysgrifennodd ffilm fer Catherine ou Une vie sans joie, a ariannodd ef ei hun ac a gyfarwyddwyd gan Albert Dieudonné. Dyma oedd y gyntaf o'i naw ffilm fud. Ymddangosodd ei wraig o dan yr enw Catherine Hessling yn y ffilm hon ac mewn tair ffilm arall o'i eiddo cyn i'r cwpl wahanu yn 1931.

Yn ystod y 1930au, yn oes y ffilmiau llafar, enillodd Renoir sylw fel gwneuthurwr ffilmiau. Mae ei ffilmiau mwyaf adnabyddus yn cynnwys La Grande Illusion (1937), sydd â thema brawdgarwch, ac yn darlunio cyfres o ymdrechion gan garcharorion rhyfel Ffrengig i ddianc rhag caethiwed yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf. Roedd yn hynod lwyddiannus. Yn 1939, gwnaeth La Règle du jeu, ffilm ddychan ar gymdeithas gyfoes Ffrainc. Er bod hon yn fethiant masnachol ac wedi cael ei gwawdio ar y pryd, yn y blynyddoedd diweddarach daeth i gael ei hystyried yn gampwaith, ac mae wedi ei rhestru'n rheolaidd gan feirniaid fel un o'r ffilmiau gorau erioed.

Ar ôl i'r Almaen oresgyn Ffrainc ym Mai 1940, ffodd Renoir i'r Unol Daleithiau ac i Hollywood, lle gwnaeth gyfres o ffilmiau Saesneg. Yn gynnar yn y 1950au dychwelodd i Ffrainc, a pharhaodd i weithio yno.

Gan fethu â chael cyllid ar gyfer ei ffilmiau, treuliodd Renoir ei flynyddoedd olaf yn Beverly Hills, Califfornia, gan ysgrifennu nofelau a'i hunangofiant.

Gweithiau
Ffilmiau
 (gydag Albert Dieudonné) Catherine ou Une vie sans joie (1924)
 La Fille de l'eau (1926)
 Nana (1926)
 Sur un air de Charleston (1926)
 Marquitta (1927)
 La Petite Marchande d'allumettes (1928)
 Tire-au-flanc (1928)
 Le Tournoi dans la cité (1928)
 Le Bled (1929)
 On purge bébé (1931)
 La Chienne (1931)
 La Nuit du carrefour (1932)
 Boudu sauvé des eaux (1932)
 Chotard et Cie (1933)
 Madame Bovary (1934)
 Toni (1935)
 Le Crime de Monsieur Lange (1936)
 Les Bas-fonds (1936)
 (gyda chyfarwyddwyr eraill) La Vie est à nous (1936)
 Partie de campagne (1936/1946)
 La Grande Illusion (1937)
 La Marseillaise (1938)
 La Règle du jeu (1939)
 (gydag Irving Pichel) Swamp Water (1941)
 This Land Is Mine (1943)
 (gyda Bruce Manning) The Amazing Mrs. Holliday (1943)
 (gyda Garson Kanin) Salute to France (1944)
 The Diary of a Chambermaid (1946)
 The Woman on the Beach (1947)
 The River (1951)
 Le Carrosse d'or (1952)
 French Cancan (1955)
 Elena et les hommes (1956)
 Le Testament du docteur Cordelier (1961)
 Le Déjeuner sur l'herbe (1959)
 Le Caporal épinglé (1962)
 Le Petit Théâtre de Jean Renoir (1970)

Gweithiau llenyddol
 Pierre-Auguste Renoir, mon père (Paris, 1962)
 Les Cahiers du capitaine Georges (Paris, 1966)
 Ma vie et mes films (Paris, 1974)
 Écrits 1926-1971 (Paris, 1974)
 Le Cœur à l'aise (Paris, 1978)
 Julienne et son amour / En avant Rosalie (Paris, 1978)
 Le Crime de l'Anglais (Paris, 1979)
 Geneviève (Paris, 1979)
 Lettres d'Amérique (Paris, 1984)

Gweler hefyd
 La Direction d'acteur par Jean Renoir (1968)

Cyfeiriadau

Categori:Actorion ffilm o Ffrainc
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm o Ffrainc
Categori:Derbynwyr Légion d'honneur
Categori:Genedigaethau 1894
Categori:Gwneuthurwyr ffilmiau
Categori:Marwolaethau 1979
Categori:Pobl o Baris
Categori:Ymfudwyr o Ffrainc i'r Unol Daleithiau