Ian Rowlands (dramodydd)

Actor, dramodydd a chyfarwyddydd theatr o'r Rhondda, Cymru yw Ian Rowlands. Bu'n gyfrifol am sefydlu sawl cwmni drama megis Theatr y Byd a Llwyfan Gogledd Cymru, a bu'n arwain Cwmni Theatr Gwynedd a Theatr Bara Caws am gyfnodau gwahanol. Cychwynodd ei 'yrfa fel actor, ond daeth i amlygrwydd drwy ei ddawn ysgrifennu yn Saesneg a chyfarwyddo theatr. Yn 2017, cafodd ei alw'n "gydwybod theatrig y Gymru fodern" gan y Western Mail, a disgrifiwyd ei ddawn ysgrifennu fel "ymdoddiad o Dylan Thomas a'r Manic Street Preachers". Mae ei waith i'w glywed yn aml ar BBC Radio 4 a BBC Radio Cymru.

 Gyrfa 
Fe'i ganed yn Y Porth, Y Rhondda i rieni di-Gymraeg, er bod ei gyndeidiau ar y ddwy ochor yn Gymry Cymraeg. Aeth i Ysgol Rhydfelen ac wedyn i Goleg Cerdd a Drama Cymru, ond dim ond blwyddyn y bu yno.

Yn ei waith ar gyfer y llwyfan, gwelir themâu am agwedd Cymru tuag at ei hunaniaeth a'i lle o fewn Ewrop a'r byd - yn ogystal â dadleuon ynghylch cenedlaetholdeb a gwladgarwch, hunaniaeth ddiwylliannol neu ynysigrwydd diwylliannol. Disgrifwyd ei ddramâu fel rhai "miniog, doniol a weithiau'n freuddwydiol [...] yn troi at diriogaethau swreal".

Ym 1979, Rowlands oedd yn portreadu'r dewin Myrddin yng nghyfres Teledu Thames o The Boy Merlin ymhlith actorion Cymreig nodedig eraill fel Donald Houston, Meredith Edwards, Margaret John a Rachel Thomas.

Ei ddrama gyntaf oedd The Great Adventures Of Rhys And Hywel (1989).

Yn 2013, darlledwyd addasiad o'i ddrama Saesneg Blink (2007) oedd yn ymdrin ag achosion o gamdrin plant yn rhywiol. Eglurodd Rowlands wrth Golwg ar y pryd : "bod un o gyn-ddisgyblion Ysgol Rhydfelen wedi dod ato un noson ac adrodd ei stori bersonol wrtho. Penderfynodd fynd ati i sgrifennu drama ‘am ddigwyddiadau sydd wedi gwneud bywyd rhai unigolion yn uffern’." Cefndir y ddrama yw'r achos llys yn erbyn y dramodydd John Owen.

Yn 2013 hefyd, bu'n rhan o arbrawf gan BBC Radio Cymru gydag Aled Jones Williams lle comisiynwyd "drama unnos" gan y ddau ddramodydd, i'w chyfansoddi yn ystod y noson, cyn ei recordio a'i darlledu y dydd canlynol, ar 1 Mawrth.

Enillodd Radd Doethuriaeth o Brifysgol De Cymru, Caerdydd yn 2021.

Yn ei gyfrol o tair drama Saesneg A Trilogy of Appropriation [Parthian 1999], nododd fod ei arddull o greu wedi'i ddylanwadu gan y Commedia dell'arte.

 Gwaith llenyddol 

 Dramâu 
(detholiad)
 The Great Adventures Of Rhys And Hywel (1989)
 The Sin Eaters (1992) Theatr y Byd
 The Ogpu Men (1992) Sherman Cymru
 Solomon's Gory (1993) Theatr y Byd
 Glissando on an empty Harp (1994) Theatr y Byd
 Love in Plastic (1996) Theatr y Byd
 Marriage of Convenience (1997) Theatr y Byd - ennillodd Wobr Angel yng Ngŵyl Ymylol Caeredin a'r Ddrama Orau yng Ngŵyl Theatr Dulyn.
 Blue Heron in the Womb (1998) Theatr y Byd / Tron Theatre, Glasgow
 New South Wales (1999) Theatr y Byd
 Môr Tawel / Pacific (2000) Theatr y Byd
 Butterfly (2006) Theatr y Byd
 Blink (2007) Theatr Torch
 Desire Lines (2011) - Sherman Cymru
 Biography of a Thing (2013)
 Troyanne (2013)  Chapter, Caerdydd
 Fragments of Journeys towards the Horizon (2015) Theatr Harlech
 Water Wars (2025) ATRiuM, Caerdydd
 Ffilmiau 

 A Light in the Valley (2000) (cyf: Michael Bogdanov) ennill gwobr y Royal Television Society yn 1999.

 Teledu, Ffilm a Radio 

 The Ogpu Men (1992) Sherman Cymru
 TV a'r Wal
 Dynion (S4C)
 Gwennie BBC Radio 4
 Ar Fin y Gyllell  (2012) BBC Radio Cymru 
 Blinc (2013)  BBC Radio Cymru 
 Drama Unnos (2013) BBC Radio Cymru 
 Byth Bythoedd (2023) BBC Radio Cymru 
 Aurora Borealis (2025) BBC Radio Cymru 

 Cyfrolau 

 Llwyfannu’r Genedl Anghyflawn: Iaith a Hunaniaeth yn y Theatr Gymraeg [Prifysgol Cymru 2023] golygydd.
 Llais Un yn Llefain - Monologau Cyfoes Cymraeg [Carreg Gwalch 2003] golygydd
 A Trilogy of Appropriation [Parthian 1999]
 Cyfarwyddydd 

 Theatr y Byd 

 Llwyfan Gogledd Cymru 

 Ta-Ra Teresa (2002) ar y cyd gyda Cwmni Theatr Gwynedd

 Deinameit (2004)

 Frongoch (2005) gan Ifor ap Glyn "hefo lan Rowlands a Micheál Ó Conghaile"

 Dewi Prysor - DW2416 (2005)

 Albatros (2005)
 Branwen (2006/7)

 Theatr Freuddwydion (2006) 
 Caerdroia (2006)

 Mae Gynnon Ni Hawl Ar Y Sêr (2007)

 Actor 
 Shadows (1978) ITV
 The Boy Merlin (1979) ITV
 The Distric Nurse (1987) BBC
 Milwr Bychan (1987) S4C
 The Angry Earth (1989) S4C
 Screen One (1989)
 Heliwr (1995) S4C
 Y Groesffordd (1996) Dalier Sylw
 The Language of Heaven (1995) Theatr Clwyd
 Oed yr Addewid (2001) S4C

 Cyfeiriadau 

Categori:Academyddion o Gymru
Categori:Dramodwyr Cymraeg
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Dramodwyr Cymraeg o Gymru