Raúl Alfonsín

Gwleidydd o'r Ariannin oedd Raúl Alfonsín (12 Mawrth 1927 – 31 Mawrth 2009) a wasanaethodd yn Arlywydd yr Ariannin o 1983 i 1989, yn arweinydd yr Undeb Sifig Radicalaidd (Unión Cívica Radical, UCR).

Ganed ef yn Chascomús, yn Nhalaith Buenos Aires, oddeutu 100 km i dde'r brifddinas Buenos Aires. Roedd ei dad o dras Alisaidd ac Almaenig, a'i fam yn ferch i Gymro ac ynyswraig o'r Falklands. Mynychodd academi filwrol General San Martin cyn astudio'r gyfraith ym Mhrifysgol Genedlaethol La Plata. Wedi iddo dderbyn ei radd ym 1950, dychwelodd i'w dref enedigol i sefydlu'r papur newydd El Imparcial. Wedi gyrfa o ryw ddeng mlynedd mewn gwleidyddiaeth daleithiol, fe'i etholwyd i'r Gyngres Genedlaethol ym 1963 nes cwymp llywodraeth yr UCR ym 1966.

Yn ystod cyfnod y jwnta filwrol (1976–83), ymgyrchodd Alfonsín yn erbyn camdriniaethau hawliau dynol gan y llywodraeth. Cyhoeddodd y llyfr La cuestión Argentina (1981) a chyd-sefydlodd y Cynulliad Parhaol dros Hawliau Dynol. Yn sgil methiant yr Ariannin yn Rhyfel y Falklands (1982), cafodd awdurdod y jwnta ei danseilio a chynhaliwyd etholiadau rhydd ym 1983. Bu Alfonsín, ymgeisydd yr UCR, yn drech nag Ítalo Argentino Luder, ymgeisydd y Partido Justicialista, yn yr etholiad arlywyddol ar 30 Hydref, a chafodd ei urddo'n arlywydd yr Ariannin ar 10 Rhagfyr 1983.

Wynebodd Alfonsín nifer o broblemau, gan gynnwys chwyddiant, dyled wladol, anghydfodau llafur, a gwrthwynebiad y lluoedd arfog. Er gwaethaf, ymdrechodd i gadw at y drefn ddemocrataidd ac i erlyn swyddogion gwleidyddol a milwrol y jwnta am droseddau a gyflawnwyd yn ystod y Rhyfel Brwnt. Fodd bynnag, yn sgil sawl miwtini ym 1987–88, penderfynodd Alfonsín bardynu'r mwyafrif o'r uwch-swyddogion a gafwyd yn euog. Cyflwynodd Cynllun Austral ym 1985 i geisio sefydlogi'r economi, a sicrhaodd benthyciadau oddi ar y Gronfa Ariannol Ryngwladol (IMF). Erbyn 1989 bu'r economi yn dioddef gorchwyddiant a dibrisiad y peso, arian cyfred yr Ariannin. Ymddiswyddodd Alfonsín chwe mis cyn diwedd ei dymor arlywyddol, a fe'i olynwyd yn y swydd gan y Peronydd Carlos Menem.

Wedi diwedd ei arlywyddiaeth, parhaodd Alfonsín yn ddylanwadol ym myd gwleidyddiaeth. Ffurfioff y Sefydliad Archentaidd dros Ryddid Gwybodaeth ym 1992, a gwasanaethodd yn aelod o Gomisiwn Heddwch De America ac yn is-lywydd y Gymdeithas Sosialaidd Ryngwladol. Fe'i etholwyd yn seneddwr dros Dalaith Buenos Aires yn 2001, ond ymddiswyddodd ar ôl un flwyddyn i ganolbwyntio ar ailadeiladu'r UCR, a gafodd ei effeithio gan gwymp llywodraeth Fernando de la Rúa.

Bu farw Raúl Alfonsín yn Buenos Aires yn 82 oed o ganser yr ysgyfaint. Phil Gunson, "Obituary: Raúl Alfonsín", The Guardian (2 Ebrill 2009). Archifwyd o'r dudalen we wreiddiol drwy gyfrwng archive.today ar 1 Ionawr 2026.

 Cyfeiriadau 

Categori:Genedigaethau 1927
Categori:Marwolaethau 2009
Categori:Arlywyddion yr Ariannin
Categori:Cyfreithwyr yr 20fed ganrif o'r Ariannin
Categori:Llenorion ffeithiol yr 20fed ganrif o'r Ariannin
Categori:Llenorion ffeithiol yr 21ain ganrif o'r Ariannin
Categori:Llenorion ffeithiol Sbaeneg o'r Ariannin
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o'r Ariannin
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o'r Ariannin
Categori:Pobl a aned yn Nhalaith Buenos Aires
Categori:Pobl fu farw yn Buenos Aires
Categori:Pobl fu farw o ganser yr ysgyfaint