An Comunn Gàidhealach

Mae An Comunn Gàidhealach (ynganiad: [əŋ ˈkʰomən̪ˠ ˈkɛːəl̪ˠəx]; yn llythrennol "Y Gymdeithas Aeleg"), a elwir yn gyffredin yn An Comunn, yn sefydliad Albanaidd sy'n cefnogi ac yn hyrwyddo iaith Gaeleg a diwylliant a hanes Gaeleg yn lleol, cenedlaethol a rhyngwladol. Mae cysylltiad agos rhwng y gymdeithas a’r Mòd Cenedlaethol . Y symbol a ddefnyddir ar gyfer y Comunn Gàidhealach yw baner Gwyddelig 'Tywynau Haul' (Sunburst; An Gal Gréine) ar y brig sydd hefyd yn symbol a gysylltir ym mytholeg Iwerddon a'r delyn Geltaidd ar y gwaelod ar y dde.

Hanes
Fe’i sefydlwyd yn Oban ym 1891 i helpu i warchod a datblygu’r iaith Aeleg ac i sefydlu’r Mòd Cenedlaethol Brenhinol (Gaeleg: An Mòd Nàiseanta Rìoghail), gŵyl o gerddoriaeth, celfyddydau a diwylliant Gaeleg a fodelwyd yn wreiddiol ar yr Eisteddfod Genedlaethol yn Nghymru. Heddiw mae'r Comunn yn annog dysgu, dysgu a defnyddio'r iaith Aeleg, ac astudio a meithrin llenyddiaeth, hanes, cerddoriaeth a chelf Gaeleg. 

Rhwng 1905 a 1922 cyhoeddodd y Comunn Gàidhealach gylchgrawn misol o'r enw An Deo-Grèine. Disodlwyd hwn yn 1923 gan An Gaidheal (yn llythrennol "Y Gael") a barhaodd hyd 1967, pan barhaodd y papur newydd dwyieithog Sruth ("Ffrwd") hyd 1970.

Amcanion Comunn Gàidhealach
Yn ogystal â threfnu'r Mód Genedlaethol mae gan y Gymdeithas yr amcan i gefnogi a datblygu pob agwedd ar yr iaith, diwylliant, hanes a threftadaeth Gaeleg ar lefelau lleol, cenedlaethol a rhyngwladol drwy:

 Hyrwyddo’r defnydd o’r iaith ym mywyd bob dydd y gymuned.
 Hyrwyddo astudio a datblygu iaith, llenyddiaeth, cerddoriaeth, drama Gaeleg a phob ffurf arall ar gelfyddyd gysylltiedig.
 Mynd ati i geisio cydnabyddiaeth swyddogol a defnydd o’r Aeleg fel iaith fyw ac ased cenedlaethol gan Lywodraethau lleol, cenedlaethol ac Ewropeaidd ac asiantaethau eraill, trwy gydweithio â’r holl sefydliadau eraill sy’n ymwneud â darparu iaith a diwylliant Gaeleg

Mae’r Comunn Gàidhealach yn anwleidyddol ac ansectyddol, ac mae aelodaeth yn agored i unrhyw un sy’n rhannu’r amcanion uchod

Rheolaeth
Penodwyd Kenneth MacIver yn gyfarwyddwr cynorthwyol ym 1974. Prif Weithredwr y sefydliad yn 2024 oedd James Graham (Seumas Greumach).

Mae ei swyddfeydd yn Inverness a Steòrnabhagh, gyda phedwar aelod o staff yn Inverness a dau yn Steòrnabhagh]. Noddwr yw'r Brenin Siarl III. Ni ddylid drysu rhwng y sefydliad a An Comunn Gàidhealach America, Comunn na Gàidhlig, neu Bòrd na Gàidhlig.

Llywyddion y Comunn
Fel sy'n gyffredin yn Iwerddon, arddelir fersiwn Gaeleg o enwau pobl wrth ymwneud â maes benodol Gaeleg. Felly gwelir yma yr enwau Gaeleg, er, y gall bod y personau hefyd yn adnabyddus wrth eu henwau bedydd Saesneg e.e. John MacLeod, Allan Campbell, Maggie Cunningham.
 Enw  Dyddiad  Neil MacGilleSheathain  1954-1956 Thomson, Derick (1994) Companion to Gaelic Scotland Glaschú: Gairm, 266.   Dòmhnull Grannd  1966-1968  MacCalmain, T.M. (1971) 'Gaidheal gu Chùl' in D. Grannd "Tìr an Àigh" eag. Iain A. MacDhòmhnaill, Glaschú: Gairm, lch. 7 Iain MacLeòid  2007-2017  Ailean Caimbeul  2017-2023  Magaidh Choinneagan  2023-presennol 

Dolenni allanol
 Gwefan swyddogol An Comunn Gàidhealach 
 Tudalen Facebook An Comunn Gàidhealach

Cyfeiriadau

Categori:Diwylliant yr Alban
Categori:Gaeleg yr Alban
Categori:Sefydliadau 1891
Categori:Sefydliadau eiriolaeth iaith Geltaidd
Categori:Gwyliau Celtaidd