John Elfed Jones

Gweithredwr busnes a gwas sifil o Gymru yw John Elfed Jones CBE (ganwyd 19 Mawrth 1933), sydd wedi cadeirio sawl corff cyhoeddus yng Nghymru.

 Bywyd cynnar ac addysg 
Ganwyd John Elfed Jones ar 19 Mawrth 1933, yn fab i Urien Maelgwyn Jones a Mary Jones. Cafodd ei fagu ym Maentwrog, lle'r oedd ei dad yn gweithio fel rheolwr i Gwmni Pŵer Gogledd Cymru.

Cafodd ei addysg yn Ysgol Ramadeg Blaenau Ffestiniog ac yng Ngholeg Technegol Sir Ddinbych, Wrecsam, cyn astudio yng Ngholeg Heriot Watt yng Nghaeredin.

Ymunodd â'r Bwrdd Cynhyrchu Trydan Canolog (CEGB) fel prentis myfyriwr (1949–1953), yna bu'n hyfforddai graddedig o 1953 i 1955. Yn dilyn gwasanaeth cenedlaethol yn yr RAF, lle cafodd ei gomisiynu fel swyddog hedfan, ailymunodd â'r CEGB ym 1957.

 Gyrfa 
Dilynodd Jones ei dad i Gwmni Pŵer Gogledd Cymru,fel peiriannydd technegol ar y dechrau. Roedd yn ddirprwy reolwr prosiect ar gyfer datblygu gorsaf bŵer trydan dŵr Rheidol a gweithiodd yng ngorsaf bŵer niwclear Trawsfynydd cyn dod yn ddirprwy reolwr grŵp o orsafoedd pŵer canolbarth Cymru.

Gadawodd Jones y CEGB pan mai'r unig gyfle o ddyrchafiad oedd symud i Loegr. Ym 1967 ymunodd ag Alwminiwm Ynys Môn fel rheolwr peirianneg, a chafodd ei ddyrchafu i Ddirprwy Reolwr Gyfarwyddwr ym 1977.

O 1979 i 1982, roedd Jones yn Gyfarwyddwr Diwydiannol yn y Swyddfa Gymreig yng Nghaerdydd. Ym 1982, fe'i penodwyd yn Gadeirydd Awdurdod Dŵr Cymru a goruchwyliodd ei breifateiddio ym 1989 i ffurfio Dŵr Cymru. Ym 1988, daeth yn Gadeirydd Bwrdd yr Iaith Gymraeg. Gadawodd y rôl ym 1993 ac ym 1997 daeth yn Gadeirydd Grŵp Ymgynghorol y Cynulliad Cenedlaethol.

O 1996 i 2006, Jones oedd cadeirydd International Greetings plc, gwneuthurwr papur lapio anrhegion, cardiau cyfarch a chraceri Nadolig yr oedd ei brif ffatri yn Hirwaun ger Aberdâr.

 Dadleuon 
Cafodd ymwneud Jones ag Awdurdod Dŵr Cymru, a oedd yn eiddo cyhoeddus, ei feirniadu'n ddiweddarach gan Rhodri Morgan, Prif Weinidog Cymru ar y pryd, a chan eraill oherwydd y pecyn cymhellion a ddaeth gyda'i rôl.

Yn 2001, ysgrifennodd Jones erthygl yn y cylchgrawn Cymraeg Barn, a gafodd ei feirniadu'n eang am gymharu "pobl o'r tu allan" yn dod i Gymru ag achos o "glefyd y traed a'r genau dynol". Ymatebodd Plaid Lafur Cymru na fyddai annog pobl nad oeddent yn siarad Cymraeg i symud i rai ardaloedd yn amddiffyn na hyrwyddo'r iaith Gymraeg. O ganlyniad i'w sylwadau, roedd yn un o ddau swyddog oedd yn siarad Cymraeg ac achwynwyd i'r Comisiwn dros Gydraddoldeb Hiliol gan y newyddiadurwr Ian Skidmore.

Yn 2012 dywedodd y dylai dŵr Cymru gael ei drin fel olew, a’i werthu i Loegr fel adnodd naturiol. Ar raglen Taro Naw ar S4C dywedodd dylid rhoi ystyriaeth o ddifri i’r posibilrwydd o drosglwyddo dŵr o Gymru i Loegr – gyda’r elw yn dychwelyd i Gymru.

 Anrhydeddau 
Dyfarnwyd CBE i Jones yn Anrhydeddau'r Flwyddyn Newydd 1987.

Mae portread Jones, gan Peter Douglas Edwards, i'w weld yn Llyfrgell y Sylfaenwyr ym Mhrifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant yn Llanbedr Pont Steffan, lle bu'n llywydd rhwng 1992 a 1998. Cyhoeddwyd ei hunangofiant, Dyfroedd Dyfnion, gan Y Lolfa yn 2013 (ISBN 9781847716750).

 Cyfeiriadau 

Categori:Genedigaethau 1933
Categori:Pobl o Wynedd
Categori:Gweithredwyr busnes o Gymru
Categori:Gweision sifil o Gymru
Categori:Pobl fusnes yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Pobl fusnes yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Cadlywyddion Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig