Robert Hughes (Glan Collen)

Roedd Robert Hughes (Glan Collen) (Ionawr, 1823–5 Tachwedd, 1914) yn fardd a llenor o Gymro ac yn Fethodist Calfinaidd amlwg yn ei fro.Y Goleuad, 27 Tachwedd 1914 Marw Glan Collen adalwyd 29-12-2025

Cefndir
Ganwyd Glan Collen yn Llangernyw, Sir Ddinbych yn blentyn i Hugh Hughes, cigydd a Jane ei wraig. Roedd yn frawd i'r bardd John Hughes (Ioan Cernyw).Yr Archif Genedlaethol. Cyfrifiad 1861, Llangernyw. Rhif 13/4305. Ffolio 40 tud 3.

Gyrfa
Dechreuodd ei yrfa fel amaethwr fferm Tyddyn Uchaf, Llangernyw ar y cyd â'i dad a John ei frawd.Yr Herald Cymraeg, 13 Hydref 1914 adgofion Hywel Tudur adalwyd 29-12-2025 Bu hefyd yn gwasanaethu fel tirfesurydd saith o blwyfi'r cylch. Ym 1870 cafodd ei benodi'n arolygwr ystadau Plas Llanddoged a Phlas Madog, Llanrwst,Baner ac Amserau Cymru, 3 Rhagfyr 1870 Tre Faenan, ger Llanrwst adalwyd 29-12-2025 eiddo Joseph Evans, Haydock Grange, swydd Gaerhirfryn, perchennog nifer o byllau ym maes glo de-orllewin swydd Caerhirfryn.<ref>[https://papuraunewydd.llyfrgell.cymru/view/4454189/4454192/13/Joseph%2BOR%2BEvans?from=search The North Wales Chronicle and Advertiser for the Principality 8 Mehefin 1889 The Late Mr Joseph Evans, J.P.] adalwyd 29-12-2025</ref> Talodd Joseph Evans i adeiladu ysgol ar gyfer plant pentrefan Maenan. Glan Collen oedd pensaer yr adeilad a gwasanaethodd fel Cadeirydd bwrdd rheoli'r ysgol.21 Hydref 1874 Maenan, Ger Llanrwst. adalwyd 29-12-2025 Pan werthodd Evans ei holl eiddo Cymreig ym 1892 ymddeolodd Glan Collen i Eglwys-bach.

Ym 1895 crëwyd cynghorau dosbarth newydd fel haen is o lywodraeth leol na'r cynghorau Sir. Etholwyd Glan Collen i Gyngor Dosbarth Gwledig Llanrwst ac ef fu'n cadeirio'r cyfarfod agoriadol.Y Genedl Gymreig 8th Ionawr 1895 Y Cynghorau Dosbarth. adalwyd 29-12-2025

Gwaith crefyddol
Cafodd Glan Collen ei fagu ar aelwyd ffyddlon i achos y Methodistiaid Calfinaidd. Sefydlodd ei dad yr ysgol Sul gyntaf yn Llangernyw,Y Lladmerydd Cyf. II rhif. 13 - Ionawr 1886 tud 29 Hanes Yr Ysgol Sabothol Yn Nosbahth Llangernyw gan Mr. W Williams, Gwytherin. adalwyd 29-12-2025 a fu'r mab yr un mor frwdfrydig dros hyrwyddo'r ysgol. Cafodd ei benodi fel athro ysgol Sul pan yn 15 oed. Ymysg ei ddisgyblion oedd yr athronydd Syr Henry Jones.Trysorfa y Plant Cyf. XLVII Rhif. 553 - Ionawr 1908 tud 1-3. Mr. Robert Hughes (Glan Collen). adalwyd 29-12-2025 Bu'n arolygwr a holwr ysgolion Sul cyfarfod chwarter Sir Ddinbych.Y Goleuad 16 Hydref 1875 Ysgolion Sabbothol Dosbarth Llanrwst. adalwyd 29-12-2025 Codwyd Glan Collen yn flaenor capel Llangernyw pan yn 22 mlwydd oed, gwasanaethodd hefyd fel blaenor yn Seion Llanrwst ac yn Eglwys-bach. Roedd yn gefnogol iawn i achos dirwest gan wasanaethu fel arweinydd y gân mewn cymanfaoedd a gorymdeithiau dirwest, bu hefyd yn areithiwr poblogaidd ar y pwnc.The Cambrian News and Merionethshire Standard 10 Rhagfyr 1875 Llanrwst Temperance. adalwyd 29-12-2025 Bu'n llywydd y cyfarfod chwarter Dinbych ar sawl achlysur . Ef fu'n bennaf gyfrifol yn am dorri'r cyfarfod yn ddwy ran ym 1880 i gyfarfod Dyffryn Clwyd a chyfarfod Dyffryn Conwy. Parhaodd i fod yn arweinydd ar gyfarfod chwarter newydd Dyffryn Conwy am flynyddoedd lawer.

Bardd a llenor
Dechreuodd cyfraniad llenyddol Glan Collen pan ddanfonodd "Penillion Dirwestol" i'w cyhoeddi yn y Geiniogwerth ym Mawrth 1851,Y Geiniogwerth Mawrth 1851. Tud 67-68 Penillion Dirwestol. adalwyd 29-12-2025 bu wedyn yn gyfrannwr rheolaidd o draethodau a cherddi i'r cylchgronau, yn arbennig Y Drysorfa, Y Lladmerydd a'r Traethodydd. Roedd clod arbennig yn ei ddydd am ei farwnadau i John Jones, Talsarn; William Roberts, Amlwch; Dr Lewis Edwards; a William Morris, Rhuddlan. Cynhwyswyd marwnad John Jones yn Cofiant y Parchedig John Jones, Talsarn, gan Owen Thomas. Meddai Dr. Owen Thomas, bod marwnad William Morris yn deilwng o Tennyson.

Dyma ddyfyniad allan o farwnad Jones, Talysarn:

Cyhoeddiadau
Cyhoeddodd ddau lyfr Noson y Clwb, nofel ddirwest yn rhybuddio am y peryglon o gynnal cyfarfodydd cymdeithasau cyfeillgar mewn tŷ tafarn (1858)Y Drysorfa, Rhif CXLVII - Mawrth 1859. Adolygiadau o lyfrau adalwyd 29-12-2025Hanes Crefydd yn Cefn Coch, Pandy Tudur, Llangernyw a'r Garnedd''. Conwy, 1900Y Drysorfa Llyfr LXX Rhif. 838 - Awst 1900 tud 369 Adolygiadau o lyfrau adalwyd 29-12-2025

Teulu
Ym 1867 priododd Glan Collen ag Ann Hughes. Bu iddynt 8 o blant, yn eu mysg y bardd Robert Hughes (Cystenin).

Marwolaeth
Ar ôl marwolaeth ei wraig, symudodd Glan Collen i fyw efo Cystenin, ei fab, yng Nghyffordd Llandudno lle bu farw yn 91 mlwydd oed. Claddwyd ei weddillion gyda rhai ei wraig ym mynwent Eglwys-bach.Y Brython 12 Tachwedd 1914. Glan Collen wedi mynd. adalwyd 29-12-2025

Cyfeiriadau

Categori:Genedigaethau 1822
Categori:Marwolaethau 1914
Categori:Beirdd