Cennard Davies

Mae Cennard Davies (ganwyd 17 Ebrill 1937) yn ymgyrchydd dros yr iaith Gymraeg, a dysgu Cymraeg fel ail-iaith i oedolion yn arbennig. Fel cydnabyddiaeth o'i gyfraniad i'w fro ac i'r iaith Gymraeg, rhoddwyd iddo'r fraint o fod yn Llywydd Eisteddfod Genedlaethol Cymru Rhondda Cynon Taf 2024.

Cefndir

Magwyd Davies yn Nhreorci yng Nghwm Rhondda, ac mae wedi byw yn y dref erioed, oni bai am gyfnodau ym Mhrifysgol Abertawe a blwyddyn yn yr Eglwys Newydd yng Nghaerdydd.

Ar ôl graddio fe ddychwelodd i’w hen ysgol, Ysgol Ramadeg y Porth, fel athro, cyn mynd i Goleg y Barri i arwain cwrs yn y Gymraeg ar gyfer athrawon.

Mae'n briod â Mary (neé Lawson) a fagwyd yn Ynys-wen yn y Rhondda ac mae ganddynt ddau blentyn. Mae eu merch, Branwen Cennard, yn gynhyrchydd teledu a fu hefyd yn ymgeisydd gyda Phlaid Cymru. Bu eu mab, Rhys Cennard Davies, yn hyfforddwr Pro golff yng nghlwb golff yr Eglwys Newydd, Caerdydd am flynyddoedd.

Gyrfa dysgu Cymraeg
Fe dreuliodd weddill ei yrfa wedi ei gyfnod yng Ngholeg y Barri yn dysgu Cymraeg i oedolion, gan gynnwys dysgu cenedlaethau o drigolion yr ardal ar gyrsiauq dwys.

Daeth yn bennaeth Canolfan Astudiaethau Iaith Prifysgol Morgannwg, ond mae hefyd wedi cyfrannu at ddatblygu dysgu Cymraeg i Oedolion yn genedlaethol.

Roedd ymhlith y tiwtoriaid a oedd yn gyfrifol am greu, a chyflwyno, y gyfres Catchphrase ar BBC Radio Wales a'r gyfres 'Croesi'r Bont' ar deledu BBC Cymru gyda'r cyflwynwyr Hywel Gwynfryn a Mair Robbins (Y Diliau) yn cyflwyno yn yr 1970au. Bu hefyd yn gyfrifol am ddatblygu'r Linguaphone Cymraeg gyda Basil Davies.

Roedd Davies yn ddefnyddio Cymraeg Byw, sef ymdrech ar safon newydd i'r Gymraeg a ddysgwyd i ddysgwyr y Gymraeg.

Gyrfa ymgyrchu
Roedd Davies yn un o sylfaenwyr ardal Dysgu Cymraeg yn yr Eisteddfod Genedlaethol, ac yn un o’r arloeswyr cynnar yn Canolfan Iaith Nant Gwrtheyrn.

Bu’n gadeirydd Mudiad Meithrin yn yr 1970au ac ymgyrchodd i sefydlu ysgolion Cymraeg yn yr ardal. Fel rhan o'i ymrwymiad i ddatblygu addysg Gymraeg mae'n Lywydd Anrhydeddus Cronfa Glyndŵr yr Ysgolion Cymraeg. 

Bu’n olygydd ‘Y Gloran’, papur bro'r Rhondda am ddegawdau, yn gynghorydd Plaid Cymru dros Dreorci ar Gyngor Bwrdeistref Sirol Rhondda Cynon Taf, yn ddiacon ac yn ysgrifennydd Capel Hermon, Treorci a, chyn hynny, yn asiant i Vic Davies bu bron â chipio Etholaeth Gorllewin y Rhondda mewn is-etholiad enwog ar ddiwedd yr 1967au.

Cyfraniad
Disgrifiwyd cyfraniad Cennard Davies gan Helen Prosser, fel "dyn ei filltir sgwâr sydd wedi cyfrannu at Gymru gyfan". Ychwanegodd bod "ei gyfraniad i’r sector Dysgu Cymraeg – yn lleol ac yn genedlaethol – yn amhrisiadwy".  

Llyfryddiaeth
Mae Cennard Davies wedi ysgrifennu sawl llyfr yn ymwneud â'r Gymraeg a dysgu Cymraeg:
 Torri'r Garw - Cennard Davies, Gwasg Gomer, 1996, ISBN 9781859023723
 Lluniau Llafar - Cennard Davies Gwasg Gomer, 1996, ISBN 9780850887822
 Y Geiriau Bach - Idioms for Welsh Learners - Cennard Davies, Gwasg Gomer, 1997, ISBN 9780862438661
 Cyfres Hwylio 'Mlaen: Y Gymraeg Ddoe a Heddiw - awdur Cennard Davies, golygydd Glenys M. Roberts, Y Lolfa, 1999, ISBN 9780862435028 
 Cryno-ddysg y Cymry: An Introduction to Commonly Used Proverbs, Idioms and Idiomatic Phrases for Welsh Learners - Cennard Davies, Gwasg Prifysgol Cymru, 2002, ISBN 9780708317754
 Hiwmor y Cymoedd - Cennard Davies, rhan o gyfres 'Ti'n Jocan' Gwasg y Lolfa, 2011, ISBN 9781847713254 
 It's Wales the Welsh Language - Cennard Davies Gwasg Y Lolfa, 2015, ISBN 0862438667
 Dros y Bont - Cennard Davies, Gwasg Gomer, 1995 ISBN 9780850882117

Anrhydeddau
Mae Cennard Davies wedi derbyn sawl anrhydedd fel teyrnged a gwerthfawrogiad i'w gyfraniad at hybu a datblygu dysgu Cymraeg i oedolion.
 2008 - Tlws Goffa Elvet a Mair Elvet Thomas - yn Eisteddfod Caerdydd 2008
 2014 - Cymrawd yn y Coleg Cymraeg Cenedlaethol
 Llywydd Anrhydeddus Cronfa Glyndŵr yr Ysgolion Cymraeg

Dolenni allanol
 Cennard Davies yw Llywydd yr Ŵyl Bywgraffiad byr ar wefan yr Eisteddfod Genedlaethol 2024
 Atgofion Cennard Davies ar Casgliad y Werin Cymru lle mae'n trafod Streic y Glowyr (1984–85), Refferendwm Datganoli 1997, Rygbi Cymru yn yr 1970au, a choroni Brenhines Elisabeth II.

Cyfeiriadau

Categori:Pobl o Gwm Rhondda
Categori:Genedigaethau 1937