Cysgodau y Blynyddoedd Gynt

Nofel gan Gwyneth Vaughan yw Cysgodau y Blynyddoedd Gynt. Cafodd ei chyhoeddi fel cyfres yn Y Brython Cymreig yn ystod 1907-08, ond yn wahanol i nofelau blaenorol Vaughan ni chafodd ei chyhoeddi fel cyfrol tan dros ganrif yn ddiweddarach gan Melin Bapur.Cysgodau y Blynyddoedd Gynt, Gwefan Melin Bapur

Crynodeb
Nofel rhamantus yw hon am gymuned yn seiliedig ar Aberdaron (Bro Einion yn y nofel) ac Ynys Enlli yn ystod hanner gyntaf y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Mae i'r nofel sawl is-blot sy'n troi o amgylch y Sgweier Rhydderch Gwyn, sgweier y plwyf a'r Aelod Seneddol lleol, dyn a fu'n dipyn o hen gi yn ei ieuenctid ond sydd bellach yn dymuno sicrhau parchusrwydd i'w ferch di-niwed Alys, a anwyd a'i rhieni dal yn ddi-briod; gan nad oedd ei mam o dras bonheddig chwaith mae hi wedi'i hesgymuno'n llwyr gan deuluoedd parchus eraill yr ardal er ei bod ei chymeriad hithau ei hun yn ddilychwin. Mae'r bobl lleol yn anfodlon oherwydd i'r Sgweiar ddietifeddu ei nai poplogaidd, Derfel Gwyn, o blaid Alys.

Mae'r nofel yn agor gyda phrolog lle cawn weld bod Derfel Gwyn, nad oes bellach ganddo'r un geiniog goch, wedi ymadael â Chymru er mwyn ceisio gwneud ei ffortiwn yn y Gorllewin Gwyllt. Mae ei gariad Tegwen Rhys, merch Brenin Enlli, a'i fam ill dau'n hiraethu ar ei ôl. 

Yn dilyn llongddrylliad, caiff yr Albanwr Charlie Munro ei achub gan drigolion y plwyf a'i roi dan ofal Rhydderch Gwyn. Gan fod Munro o dras bonheddig di-gwestiwn (mae'n ddisgynydd i Robert the Bruce), ond eto'n ddigon tlawd, mae'r Sgweier yn gweld cyfle i enill parchusrwydd i Alys ac yn dechrau cynllwynio i'w briodi i'w ferch. 

Yn y cyfamser, fodd bynnag, mae'r sipsiwn lleol (fu eu perthynas gyda Gwyn yn elyniaethus erioed) yn dychwelyd i'r ardal, ac un ohonynt yn rhoi ei chynllun ei hun ar waith i ddial ar y Sgweier am ei ddrwgweithredoedd gynt. Mae'r portread rhamantaidd o'r Sipsiwn yn y nofel yn bositif os yn ystradebol.https://nation.cymru/feature/gwyneth-vaughan-lost-folk-traditions-and-a-place-for-women-in-the-welsh-canon/

Traddodiadau Cymreig
Yn ogystal â'i phlotiau niferus, mae Vaughan yn defnyddio'r nofel er mwyn cyflwyno ystod o draddodiadau ac ofergoelion gwerin ("Cysgodau" y teitl) ac hen arferion Cymreig. Gellid disgrifio'r nofel fel un hanesyddol yn yr ystyr ei bod yn trafod cyfnod cynharach na'r cyfnod yr ysgrifennwyd y nofel ynddi; fodd bynnag nid yw'r nofel yn trafod unrhyw ddigwyddiadau na chymeriadau hanesyddol go iawn.

Beirniadaeth
Ni chafodd y nofel odid dim sylw beirniadol yn ystod yr ugeinfed ganrif a ni chafodd y nofel ei chyhoeddi ar ffurf cyfrol tan 2024. Mae wedi'i dsigrifio fel "nofel fwyaf boddhalol [Gwyneth Vaughan] o berspectif llenyddol."

Gweler hefyd
Rhestr llyfrau Cymraeg

Cyfeiriadau

Categori:Nofelau Cymraeg
Categori:Nofelau hanesyddol Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 1907