Bronwen (nofel)

Nofel hanesyddol gan Beriah Gwynfe Evans yw Bronwen. Hon oedd ei nofel gyntaf ac mae'n bodoli mewn fersiynau Saesneg a Cymraeg; y Saesneg, a gyhoeddwyd yn 1879, yw'r cynharaf, fodd bynnag mae'r fersiwn Cymraeg a gyhoeddwyd yn wreiddiol yn 1880 yn ychwnaegu deunydd ychwanegol. Nid ymddangosodd y naill fersiwn na'r llall fel cyfrol yn ystod bywyd yr awdur, fodd bynnag cyhoeddwyd golygiad o'r fersiwn Cymraeg yn 2025 gan Melin Bapur.Bronwen, Gwefan Melin Bapur

Crynodeb
Rhamant Hanesyddol yw'r nofel sy'n ymdrin â gwrthryfel Owain Glyndŵr yn y 15g. Mae'r nofel yn dechrau gyda dehongliad o chwedl Glyndŵr a'r dderwen fall.

Arwr y nofel fodd bynnag yw Gruffydd Fychan, mab Glyndŵr, sy'n syrthio mewn cariad â'i gyfnither, Bronwen. Am resymau aneglur, nid Owain am i Gruffydd briodi Bronwen fodd bynnag. Mae'r marchog Normanaidd Syr Philip Marglee yn chwantu ar ôl Bronwen, ac yn ei chipio a'i charcharu.

Yn y cyfamser, mae gwrthryfel Glyndŵr yn dechrau yn sgil yr anghydfod rhwng yr arglwydd Cymreig a Reginald de Grey. Daw marchog du anhysbys hefyd i gynorthwyo'r Cymry. Mae Gruffydd yn gwneud sawl ymdrech i achub Bronwen o grafangau Marglee yn ystod gwarchae ar Gastell a thref Rhuthun; fodd bynnag mae Marglee yn dianc gyda Bronwen. 

Yn y pendraw yn ei hachub, gyda chymorth y Marchog Du, mewn ogof ar y Gogarth.

Dadansoddi
Ni chafodd y nofel ei chyhoeddi fel llyfr yn nes bron i ganrif a hanner ar ôl ei chyhoeddi. Mae'r nofel yn cyfuno fersiwn o hanes cynnar y gwrthryfel gydag antur rhamantaidd Gruffydd a Bronwen.

Mae wedi'i disgrifio fel nofel "gwirion" ond "hwyl" sydd "yn ei ffordd ei hun, yn eithaf beiddgar".Y Rhamant Hanesyddol Gmymreig, Gwefan Melin Bapur
Gweler hefyd
Y nofel Gymraeg
Beriah Gwynfe Evans
Rhestr llyfrau Cymraeg

Cyfeiriadau

Categori:Nofelau Cymraeg
Categori:Nofelau hanesyddol Cymraeg
Categori:Nofelau 1880
Categori:Llyfrau Cymreig 1880