Stiwartiaid

Teulu brenhinol ar orsedd yr Alban, ac yn ddiweddarach ar orsedd Lloegr hefyd, oedd y Stiwartiaid. Daw'r enw teuluol o swydd Uchel Stiward yr Alban, yr hwn oedd yn gyfrifol am weinyddu tŷ'r brenin. Daliwyd y swydd yng nghanol y 11g gan Walter fitz Alan (1090–1177).  Mabwysiadodd ei ddisgynyddion "Stewart" fel enw'r teulu.

Yr aelod cyntaf o'r teulu i esgyn i orsedd yr Alban oedd Robert II yn 1371. O'r dyddiad hwnnw ymlaen bu ei ddisgynyddion yn frenhinoedd a breninesau'r Alban, ac o 1603 Lloegr hefyd.  Mabwysiadwyd y ffurf "Stuart", sillafiad Ffrangeg yr enw, gan Mari, brenhines yr Alban (teyrnasiad 1542–1567), a fagwyd yn Ffrainc.

Priododd James IV a Margaret Tudor, merch Harri VII, brenin Lloegr, ym 1503, gan gysylltu tai brenhinol yr Alban a Lloegr. Ar ôl i Elisabeth I, brenhines Lloegr, farw heb blant yn 1603, etifeddodd James VI o'r Alban orsedd Lloegr ac Iwerddon fel James I. Roedd y Stiwartiaid yn frenhinoedd a breninesau Prydain ac Iwerddon hyd farwolaeth y Frenhines Anne ym 1714, heblaw am gyfnod Gwerinlywodraeth Lloegr rhwng 1649 a 1660.

Ar ôl i'r teulu golli'r orsedd, parhaodd disgynyddion James II am sawl cenhedlaeth i honni hawl iddi. Roedd eu cefnogwyr yn cael eu hadnabod fel Jacobitiaid.

Llinach frenhinol y Stiwartiaid
 Enw Esgyn i'r orsedd Hyd LlinachBrenhinoedd a breninesau'r AlbanRobert II22 Chwefror 137119 Ebrill 1390Nai David IIRobert III 19 Ebrill 13904 Ebrill 1406Mab Robert IIJames I 4 Ebrill 140621 Chwefror 1437Mab Robert IIIJames II 21 Chwefror 14373 Awst 1460Mab James IJames III 3 Awst 146011 Mehefin 1488Mab James IIJames IV 11 Mehefin 14889 Medi 1513Mab James IIIJames V 9 Medi 151314 Rhagfyr 1542Mab James IVMari, brenhines yr Alban 14 Rhagfyr 154224 Gorffennaf 1567Merch James VJames VI= James I, brenin Lloegr ar ôl 24 Mawrth 1603 24 Gorffennaf 156727 Mawrth 1625Mab Mari, brenhines yr AlbanBrenhinoedd a breninesau Lloegr a'r AlbanJames I= James VI o'r Alban 24 Mawrth 160327 Mawrth 1625Gor-or-ŵyr Harri VII, brenin LloegrCharles I27 Mawrth 162530 Ionawr 1649(dienyddiwyd) Mab James ICharles II30 Ionawr 1649 (de jure);2 Mai 1660 (de facto)6 Chwefror 1685Mab Charles I. Gwaharddwyd gan y Senedd rhag cymryd yr orsedd yn ystod cyfnod Gwerinlywodraeth Lloegr (1649–60), ond fe'i derbyniwyd yn frenin yn 1660.James II= James VII o'r Alban6 Chwefror 168511 Rhagfyr 1688Mab Charles I, brawd Charles II. Cafodd ei ddiorseddu gan William III ar ôl y Chwyldro Gogoneddus. Bu farw yn 1701. Mari II13 Chwefror 168928 Rhagfyr 1694Merch James II. Rheolodd ar y cyd â William III.Anne8 Mawrth 17021 Awst 1714Merch James II, chwaer Mari II. A hithau heb blant, ar ôl iddi farw daeth brenhinllin y Stewartiaid i ben.


Categori:Llinachau brenhinol Prydain