Tewach Dŵr (drama)

Drama fuddugol Tlws y Ddrama yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Ynys Môn 1983 yw Tewach Dŵr gan William Owen. Cyhoeddwyd y ddrama gan Wasg Carreg Gwalch yn Awst 1983. Mabwysiadu yw'r thema, ac effaith hynny ar ferch wrth geisio dod i adnabod ei mam genedigol.

 Cymeriadau 

 Megan Pritchard: gwraig ganol oed.
 Fred: ei gwr.
 Kevin: eu mab, oddeutu deunaw oed.
 Miss Elspeth Edwards: swyddog yn y Gwasanaeth Cymdeithasol.
 Heledd Prys Elis: merch ifanc oddeutu ugain oed.
 Iwan Llwyd: ei chariad, myfyriwr ar ei ail flwyddyn.

 Disgrifiad byr 
Ffraeo mae Megan a'i gŵr Fred, ar gychwyn y ddrama, tra bod eu mab Kevin yn dal yn ei wely. Mae Fred yn awgrymu bod Megan wedi dyfetha eu mab, drwy wneud popeth drosto. Pan alwa'r Postman, mae Fred yn canfod amlen "wedi'i deipio" a'i gyfeirio at ei wraig, sy'n codi amheuaeth o anffyddlondeb. Mae'n mynnu gwybod cynnwys y llythyr, ac mae'n rhaid i Megan gyfaddef mai gan y Gwasanaethau Cymdeithasol y mae. Mae'n cadarnhau cyfarfod ddydd Mawrth rhwng Megan a "Heledd Prys Elis". Parhau i fynnu gwybod mwy mae Fred, nes bod yn rhaid i Megan gyfaddef mai ei merch a anwyd cyn priodi, yw Heledd. Nid yw Fred yn hapus o gwbl gyda'r newydd, ac aiff allan yn flin, wedi galw ei wraig yn enwau gwatwarus a ffïaidd.

Heledd a'i chariad Iwan sy'n cwrdd yn yr Ail Act, wrth iddi bryderu am y cyfarfod sydd i ddod. Er bod Iwan yn ei siarsio i ganslo'r cyfarfod, gan awgrymu y gallai'r cyfan fod yn gamgymeriad mawr i bawb, parhau â'i bwriad i gyfarfod ei mam genedigol wna Heledd.

Yn y Drydedd Act, mae Heledd a Megan yn cwrdd â'i gilydd, ond siomedig ydi'r profiad byr [gwta chwarter awr] i Megan. Er bod Elspeth Edwards o'r Gwasanaethau Cymdeithasol yna i gydlynnu'r cyfarfod, mae'r sgwrs yn anodd a gwag, a Megan fawr callach wedi iddi adael. Mae Kevin yn cwrdd â Heledd, heb wybod mai cwrdd â'i hanner chwaer y mae. Dychwela Fred ar ddiwedd y ddrama, gan fygwth dweud y cyfan wrth ei fab. Ond mae Megan yn erfyn arno i beidio, cyn suddo'n ôl i'w rhigol arferol.

 Cefndir 
Roedd 8 wedi cystadlu am y Tlws ym 1983 a'r beirniaid oedd Dr John Gwilym Jones a Gwenlyn Parry. "Dyma'r ddrama symlaf a mwyaf di-lol ei chynllun yn y gystadleuaeth", yn ôl y beirniaid.

Nodir ar glawr y ddrama mai "Drama'r Fedal" yw hon, ond Tlws y Ddrama oedd yn cael ei gyflwyno ar y pryd, am y Ddrama Hir Orau. Ym 2005 y cyflwynwyd Y Fedal Ddrama am y tro cyntaf. Mae'n debyg mai drysu rhwng Y Fedal Ryddiaith a'r Tlws wnaeth y Wasg.

 Cynyrchiadau nodedig 
Llwyfannwyd y ddrama gan Gwmni Drama Llwyndyrus yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llanbed 1984

"Roedd dramâu William Owen ymhlith y mwyaf poblogaidd," nododd Gwilym Griffith yn 2023, "Cawsom flas anhygoel ar berfformio Tewach Dŵr yn Eisteddfod Llanbed yn 1984 - drama gref am ferch oedd wedi cael ei mabwysiadu," ychwanegodd.

 Cyfeiriadau 

Categori:Dramâu Buddugol yr Eisteddfod Genedlaethol
Categori:Dramâu Cymraeg
Categori:Llyfrau 1983
Categori:Theatr Gymraeg y 1980au
Categori:Dramâu Cymraeg gan ddramodwyr o Gymru