Jesse Jackson

Ymgyrchydd hawliau sifil i Americanwyr Affricanaidd, gweinidog y Bedyddwyr, a gwleidydd o Unol Daleithiau America oedd Jesse Louis Jackson (ganed Jesse Louis Burns; 8 Hydref 1941 – 17 Chwefror 2026). Ymunodd â'r Mudiad Hawliau Sifil yn y 1960au ac esgynnodd dan adain Martin Luther King a James Bevel i ddod yn un o arweinwyr amlycaf y gymuned Affricanaidd-Americanaidd yn niwedd yr 20g a dechrau'r 21g. Rhwng 1991 a 1997, gwasanaethodd yn ddirprwy cysgodol a seneddwr cysgodol dros Ardal Columbia (sef y brifddinas, Washington), gan gynrychioli'r Blaid Ddemocrataidd. Roedd yn dad i Jonathan Jackson, Aelod o Dŷ'r Cynrychiolwyr, a Jesse Jackson Jr., cyn-aelod o'r Tŷ hwnnw.

Ganed Jesse Louis Burns yn Greenville, De Carolina, yn fab i Helen Burns (1923–2015), myfyrwraig ysgol uwchradd, a Noah Louis Robinson, dyn priod 33 oed. Ar ôl graddio o'r ysgol uwchradd ym 1959, astudiodd Jesse Jackson ym Mhrifysgol Illinois, ar ysgoloriaeth bêl-droed Americanaidd. Trosglwyddodd i North Carolina A&T, prifysgol ddu hanesyddol yn Greensboro, Gogledd Carolina. Yn A&T, cafodd Jackson ei ethol yn llywydd corff y myfyrwyr. Graddiodd gyda gradd BSc mewn cymdeithaseg ym 1964, yna mynychodd y Chicago Theological Seminary ar ysgoloriaeth.

Daeth yn weithgar ym myd gwleidyddiaeth yn y 1960au a sefydlodd y cyrff a fyddai'n cyfuno ym 1971 i ffurfio clymblaid Rainbow/PUSH. Wrth ehangu ei waith i gynnwys materion rhyngwladol yn y 1980au, daeth yn feirniad amlwg o weinyddiaeth yr Arlywydd Ronald Reagan a lansiodd ymgyrch arlywyddol ym 1984. Er et fod yn cael ei ystyried yn ymgeisydd ymylol i ddechrau, gorffennodd yn drydydd ar gyfer enwebiad y Blaid Ddemocrataidd, y tu ôl i'r cyn Is-Arlywydd Walter Mondale a'r Seneddwr Gary Hart. Parhaodd â'i weithredu gwleidyddol a lansiodd ail ymgyrch arlywyddol ym 1988, gan orffen yn ail i Lywodraethwr Massachusetts, Michael Dukakis.

Ni cheisiodd Jackson yr arlywyddiaeth eto, ond ym 1990 fe'i hetholwyd yn seneddwr cysgodol dros Ardal Columbia, gan wasanaethu un tymor o 1991 i 1997. Er iddo feirniadu'r Arlywydd Bill Clinton ar y cychwyn, daeth yn gefnogwr iddo'n ddiweddarach. Cyflwynodd Jackson y rhaglen deledu Both Sides with Jesse Jackson ar CNN o 1992 i 2000. Roedd yn aml yn lladd ar greulondeb yr heddlu, y Blaid Weriniaethol, a pholisïau ceidwadol. Fe'i hystyriwyd yn un o arweinwyr Affricanaidd-Americanaidd mwyaf dylanwadol ei oes ac yn eicon o ryddfrydiaeth flaengar yn yr Unol Daleithiau.

Bu farw Jesse Jackson yn 84 oed, wedi dioddef o glefyd Parkinson a pharlys uwchgnewyllol cynyddol (PSP) am sawl blwyddyn. Peter Applebome, "Jesse Jackson, Civil Rights Leader Who Sought the Presidency, Dies at 84", The New York Times (17 Chwefror 2026). Archifwyd o'r dudalen we wreiddiol drwy gyfrwng archive.today ar 17 Chwefror 2026.

 Cyfeiriadau 

Categori:Genedigaethau 1941
Categori:Marwolaethau 2026
Categori:Clerigwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Clerigwyr yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Derbynwyr Medal Rhyddid yr Arlywydd
Categori:Enillwyr Gwobr Grammy
Categori:Gweinidogion Bedyddwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Gwleidyddion Affricanaidd-Americanaidd
Categori:Pobl a aned yn Ne Carolina
Categori:Pobl fu farw yn Chicago
Categori:Pobl gyda clefyd Parkinson
Categori:Ymgyrchwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Ymgyrchwyr yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Ymgyrchwyr hawliau sifil o'r Unol Daleithiau