Cai (drama)

Addasiad cwmni theatr Arad Goch o'r ddrama Caligula gan Albert Camus yw Cai. Llwyfannwyd y ddrama am y tro cyntaf gan y cwmni ym 1990. Mae'r ddrama yn seiliedig ar hanes y cymeriad hanesyddol Caligula. Cafodd y ddrama wreiddiol ei chyfieithu gan Emyr Tudwal Jones a Prys Morgan ym 1975, a'i chyhoeddi fel rhan o'r Gyfres Dramâu'r Byd gan Wasg Prifysgol Cymru ym 1978, o dan y teitl llawn Caligula. Ond aeth Arad Goch ati i'w haddasu'n sylweddol, ac felly ei hail-enwi yn Cai. 

 Disgrifiad byr 
"Yn y ddrama, ceir hanes person - Ymerawdwr ifanc a'i freuddwyd am greu bywyd sydd uwchlaw moesau ffals a thraddodiadau pwdr y gymdeithas sydd o'i gwmpas. Ynddi ceir gwrthdaro rhwng hen ac ifanc, rhwng y traddodiadol a'r cyfoes. Ond ynddi hefyd, gwelir materoliaeth—'decadence'- y tra-arglwyddiaethu ar unrhyw ronyn o fywyd gonest. Drama ydyw sydd ag unben fel ei phrif gymeriad. Nid drama wleidyddol mohoni, ond moeswers—ac fel pob moeswers dda y mae uwchlaw y 'politics' bondigrybwyll 'na. Ymysg ei düwch a diffyg gobaith, drama ydyw am y berthynas glos ac angenrheidiol rhwng yr hen a'r ifanc, am y cwlwm rhwng y traddodiadol a'r cyfoes ac am y frwydr barhaol dros gyfiawnder a rhyddid; stori ydyw am chwilio am y bywyd perffaith: rhain oll yn faterion o bwys i ni yng Nghymru'r nawdegau."

 Cefndir 
"Bu nifer o resymau dros ddewis y ddrama hon", yn ôl rhaglen y cynhyrchiad, "Sefydlwyd Arad Goch fel y prif gwmni theatr Cymraeg i blant a phobl ifanc. Dewis hawdd, felly, o'dd Caligula - ein Cai ni. Fe'i disgrifir gan Emyr Tudwal Jones yn ei ragarweiniad i'r cyfieithiad Cymraeg fel "drama am bobl ifanc ar gyfer pobl ifanc", ond mae iddi arwyddocâd amgenach na hynny.""O ystyried hanes a digwyddiadau diweddar Ewrop [1990] gwelir bod llawer i unben wedi ceisio gwireddu delfryd wleidyddol a breuddwyd ddogmatig, fel y gwna Caligula, dwy lethu a lladd. Yn y ddrama gwelir ladd ar draddodiadau a moesau clasurol tra, ar yr un pryd, y gwrthodir yr hawl i'r ieuenctid 'dorri tir newydd'. Gwelir hyn yn ein cymdeithas ni oni bai i'r 'torri tir newydd' esgor ar elw ariannol." Yn y rhaglen hefyd, a gyhoeddwyd ym 1990, mae un o'r cyfieithwyr gwreiddiol Emyr Tudwal Jones yn cyflwyno'r cynhyrchiad fel â ganlyn : " 'Rwyt ti'n bur yn y da fel rydw i'n bur yn y drwg' meddai Caligula, Ymerawdwr ifanc Rhufain wrth Scipio, bardd ifanc a chyfaill iddo, yng nghanol y ddrama. Y ddau begwn hyn sydd wrth wraidd drama Albert Camus. Bradychu yw cyfaddawdu mewn byd nad oes iddo unrhyw reswm. Rhaid byw pob eiliad i'r eithaf—nid oes le i foesau parchus nac i ryw berchentŷaeth dosbarth canol. Ond yn y byd wyneb i waered hwn, mae'n anodd gwahaniaethu rhwng y drwg a'r da. Ai'r Ymerawdwr gwaedlyd, sy'n amlwg wedi colli arno, a'i Scipio, y ffwl diniwed, a gynrychiolai'r da? Onid Cerea - sy'n barchus a diwylliedig a rhesymegol - yw'r un a ddaw a modus vivendi i fyd Rhufain unwaith eto? 'Rwyf eto'n fyw', meddai Caligula ar ddiwedd y ddrama - cwestiwn? Er gwaethaf camweddau Gaius (Caligula), y peth cyntaf a wnaeth ei ddilynydd fel Ymerawdwr, Claudius, oedd dienyddio Cerea, am iddo ladd Ymerawdwr. Aethom ati, Prys Morgan ac Emyr Tudwal Jones, i gyfieithu'r ddrama hon bymtheng mlynedd yn ôl—1975. A ninnau'n ifanc. Roeddem ein dau yn blant y chwedegau - degawd a'i gollfarnir cymaint gan ein harweinwyr y dyddiau hyn. Drama ar gyfer y genhedlaeth honno—ac i ddelfrydau a gweledigaeth cenhedlaeth gyffelyb y naw degau yw addasiad Jeremy Turner o Caligula gan Albert Camus."

 Cymeriadau 

 Cai - yr Ymerawdwr ifanc - yr unben
 Caesonia - yr 'hen ordderch' - o dras uchel 
 Cerea - un o'r llywodraeth - o dras uchel
 Scipio - bardd ifanc o dras uchel - cariad Cai
 Helicon - Joscyn - slob - 'good bloke' - ffrind Cai
 Lucius - y cerddor - llanc amddifad - un o fechgyn y stryd - ffrind Cai
 Metellus - un o'r crach - ffroenuchel - pendefig
 Mucius - un o'r crach - dechrau colli arno - hen bendefig
 Gwraig Mucius - 'Twin set and pearls' - un or crach
 Mereia - Pendefig oedrannus - un o'r crach

bawd|Rhaglen y cynhyrchiad o Cai 1990
 Cynyrchiadau nodedig 
Llwyfannwyd y cynhyrchiad gan Arad Goch ym 1990. Cyfarwyddwr Jeremy Turner; cynllunydd John Jenkins; gwisgoedd Patricia Treloar; deunydd hysbysebu Ruth Jên; cast:

 Cai - Gareth Potter
 Caesonia - Mari Rhian Owen
 Cerea - Siör Llyfni
 Scipio - Idris Morris Jones 
 Helicon - Rhys Bleddyn 
 Lucius - Marc Lugg  
 Metellus - Matthew Aran 
 Mucius - Ioan Hefin 
 Gwraig Mucius - Mair Tomos Ifans 
 Mereia - Rhodri Rhys

Cyfeiriadau

Categori:Dramâu Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 1978
Categori:Theatr Gymraeg y 1990au