Tair Deddf Roboteg

Set o reolau a ddyfeisiwyd gan yr awdur ffuglen wyddonol Isaac Asimov yw Tair Deddf Roboteg (neu Ddeddfau Asimov), deddfau i'r robotiaid eu cadw, mewn nifer o'i straeon. Cyflwynwyd y rheolau am y tro cyntaf yn ei stori fer 1942 "Runaround" (a gynhwyswyd yn y casgliad o storiau byrion a gyhoeddwyd yn 1950 I, Robot), er bod cyfyngiadau tebyg wedi'u hawgrymu mewn straeon cynharach gan yr awdur.

 Y Deddfau 
Y Tair Deddf, a gyflwynwyd yn y "Llawlyfr Roboteg, 56ed argraffiad o'r flwyddyn 2058 OC", yw:

 Y Ddedf Gyntaf: Ni chaiff robot anafu bod dynol drwy iddo weithredu neu, trwy beidio â gweithredu, na chaniatáu i fod dynol gael ei frifo.
 Yr Ail Ddeddf: Rhaid i robot ufuddhau i'r gorchmynion a roddir iddo gan fodau dynol ac eithrio lle byddai unrhyw orchymyn o'r fath yn gwrthdaro â'r Gyfraith Gyntaf.
 Y Drydedd Deddf: Rhaid i robot amddiffyn ei fodolaeth ei hun cyn belled nad yw amddiffyniad o'r fath yn gwrthdaro â'r Ddeddf Gyntaf neu'r Ail Ddeddf.

 Y defnydd mewn ffuglen 
Mae'r Tair Deddf yn ffurfio egwyddor a thema bwysig ar gyfer ffuglen sy'n seiliedig ar lenyddiaeth robotaidd Asimov, gan ymddangos yn ei gyfres ar y Robot, ac yn ei gyfres Lucky Starr sef ffuglen ar gyfer oedolion ifanc. Mae'r Deddfau wedi'u hymgorffori ym mron pob un o'r robotiaid positronig (y r ymennydd positronig oedd CPU y robot), sy'n ymddangos yn ei ffuglen, ac ni ellir eu hosgoi, gan eu bod wedi'u bwriadu fel dyfais ar gyfer diogelwch bodau dynol. Mae llawer o straeon Asimov sy'n canolbwyntio ar robotiaid yn ymwneud â robotiaid yn ymddwyn mewn ffyrdd anarferol a gwahanol o ganlyniad i'r modd y mae'r robot yn ystyried ac yn cymhwyso'r Tair Ddedf i'r sefyllfa y mae'n ei chael ei hun ynddi. Mae awduron eraill sy'n gweithio ym mydysawd ffuglen Asimov wedi eu mabwysiadu ac mae cyfeiriadau, parodig yn aml, yn ymddangos trwy lawer o ffuglenau gwyddonol yn ogystal ag mewn genres eraill.

Mae'r deddfau gwreiddiol wedi'u newid ac fe ymhelaethwyd arnynt gan Asimov ac awduron eraill. Gwnaeth Asimov ei hun addasiadau bach i'r tri cyntaf mewn gweithiau dilynol i ddatblygu sut y byddai robotiaid yn rhyngweithio â bodau dynol. Mewn ffuglen ddiweddarach lle'r oedd robotiaid wedi cymryd cyfrifoldeb am lywodraethu planedau cyfan a gwareiddiadau dynol, ychwanegodd Asimov hefyd bedair deddf, gan alw#r cyntaf yn sero, i ragflaenu'r lleill.

Mae'r Dair Ddeddf, a'r Seroth, wedi treiddio trwy ffuglen wyddonol a chyfeirir atynt mewn llawer o lyfrau, ffilmiau, a chyfryngau eraill. Maent hefyd wedi dylanwadu ar feddwl am foeseg deallusrwydd artiffisial.

 Y Ddeddf gyntaf wedi'i haddasu 
Yn y stori Little Lost Robot (1947) mae sawl robot NS-2, neu "Nestor", yn cael eu creu gyda dim ond rhan o'r Ddeddf Gyntaf. Mae'n darllen:

Mae Gaia yn blaned gyda deallusrwydd cyfunol sy'n mabwysiadu deddf debyg i'r Ddeddf Gyntaf, a Deddf Seroth, fel ei hathroniaeth:

 Deddf Seroth 
Ychwanegodd Asimov Ddeddf Seroth - a enwyd felly i barhau â'r patrwm lle mae deddfau â niferoedd is yn disodli'r deddfau â nifer uwch - gan nodi na ddylai robot niweidio pobl. Y cymeriad robotig R. Daneel Olivaw oedd y cyntaf i roi enw i'r Deddf Seroth, yn y nofel Robots and Empire; fodd bynnag, mae'r cymeriad Susan Calvin yn mynegi'r cysyniad yn y stori fer " The Evitable Conflict".

Yn wreiddiol, lluniodd R. Daneel Olivaw y Ddeddf Seroth yn y nofel Foundation and Earth (1986) a'r nofel ddilynol Prelude to Foundation (1988):

Ychwanegwyd amod yn nodi na ddylid torri Deddf Zeroth at y Tair Deddf wreiddiol, er bod Asimov yn cydnabod yr anhawster y byddai deddfau o'r fath yn ei achosi yn ymarferol. Mae nofel Asimov Foundation and Earth (1986) yn cynnwys y darn canlynol:

 Llyfryddiaeth 
 Asimov, Isaac (1979). Er Cof Eto Gwyrdd . Diwrnod dwbl.  .
 Asimov, Isaac (1964). "Cyflwyniad". Gweddill y Robotiaid . Diwrnod dwbl.ISBN 0-385-09041-2 .
 James Gunn. (1982). Isaac Asimov: Sylfeini Ffuglen Wyddoniaeth . Rhydychen ua: Oxford Univ. Pr.ISBN 0-19-503060-5 .
 Patrouch, Joseph F. (1974). Ffuglen Wyddoniaeth Isaac Asimov . Diwrnod dwbl.ISBN 0-385-08696-2 .

Gweler hefyd
 Y Dydd Olaf; nofel ffugwyddonol, Gymraeg, gan Owain Owain a sgwennwyd yn 1967-8.

 Cyfeiriadau 

 Dolenni allanol 
 " Cwestiynau Cyffredin am Isaac Asimov ", AsimovOnline 27 Medi 2004.
 Ystyriaethau Moesegol ar gyfer Robotiaid Humanoid: Pam nad yw Tair Deddf Asimov yn ddigon .
 Byw'n Ddiogel gyda Robotiaid, Y Tu Hwnt i Gyfreithiau Asimov, PhysOrg.com, Mehefin 22, 2009.
 Cudd-wybodaeth Diogelwch ac Iaith Peiriant Cyfreithiol: A oes angen Tair Deddf Roboteg arnom?  , Fienna: I-Tech, Awst 2008.

Categori:Ffuglen Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenyddiaeth wyddonias
Categori:Llenyddiaeth wyddonias yr Unol Daleithiau
Categori:Llenyddiaeth wyddonias Saesneg
Categori:Damcaniaethau gwyddonol
Categori:Damcaniaethau'r gyfraith
Categori:Cyfraith