Blue Heron in the Womb

Drama lwyfan Saesneg, Cymreig gyda rhanau ohoni yn Gymraeg gan Ian Rowlands yw Blue Heron in the Womb. Fe'i llwyfannwyd yn wreiddiol ym 1998 gan Theatr y Byd, ar y cyd â Theatr y Tron, Glasgow yn Yr Alban. Cyhoeddwyd y ddrama yn y gyfrol A Trilogy of Appropriation gan Parthian ym 1999. Drama dywyll deuluol Gymreig yw hi, yn ymwneud â marwolaeth, crefydd a chenedlaetholdeb.

 Cymeriadau 
 Man
 Sister
 Woman
 Mother
 Father

 Disgrifiad 
Drama deuluol dywyll am deulu "annormal" sydd yma, rhwng mam ["Gwenda"] a thad ["Huw"] a'u hefeilliaid o blant, Woman ["Lizzy"] a Sister ["Chrissy"]. Mae'r ddwy yn/wedi bod yn feichiog gyda phlentyn gan yr un dyn, "Alex", a daw'r teulu ynghyd i wasgaru llwch un o'r plant, a fu farw'n 6 wythnos oed. Mae'r cymeriadau "wedi'u socian mewn trosiadau o farwolaeth, cenfigen a rhyw" yn ôl adolygydd The Stage [11 Mehefin 1998] ac mae'r ddrama "yn llawn angerdd". "Mae'r ysgrifennu'n gofyn am ymrwymiad llwyr. Rydym yn sôn am Dduw, y Diafol, dial, euogrwydd, serch, hunanladdiad, dominyddiaeth a darostwng".Drwy gydol y ddrama, mae'r "Dyn" sy'n traethu o'i chychwyn, yn "hofran 6 troedfedd uwchben Cymru", yn ôl y cyfarwyddiadau llwyfan. Er yr amwysedd ynghylch ei gymeriad, cawn yr eglurhad ar ddiwedd y ddrama. Digwydd y rhan helaeth o'r ddrama "ar ben y mynydd", tra bod yr efeilliaid yn cecru dros yr un dyn, a thad eu plant. Mae tad y teulu, yn genedlaetholwr tanllyd, ac yn ŵr crefyddol di-ildio, heb ddim empathi at ei deulu. Daw'r ddrama i ben gyda genedigaeth yr ail blentyn, a'r teulu yn ei gyfarch yn uniaith Gymraeg.

 Cefndir 
Wedi llwyddiant ei ddrama a'r cynhyrchiad o Marriage of Convenience ym 1996-1997, daeth Ian Rowlands i gysylltiad gyda Irina Brown, Arweinydd Artistig Theatr y Tron yn Glasgow, oedd wedi gwirioni gyda'r cynhyrchiad. Ymhen rhai misoedd wedi hynny, cyflwynodd Ian y ddrama hon iddi, ac o'r fan honno y tyfodd y cyd-gynhyrchiad. Ar noson agoriadol y cynhyrchiad, nododd Irina, "In the darkness I found myself plunged into the world of a Greek tragedy - or rather a Welsh tragedy of Greek dimensions!".

"Symbol marwolaeth Dylan Thomas oedd y crëyr [heron]" yn ôl Ian Rowlands yn Rhaglen y cynhyrchiad. Aeth yn ei flaen i nodi nad oedd y crëyr glas yn aderyn "cynhenid o Brydain, ond bod y teitl wedi'i gadw fel cyfieithiad uniongyrchiol o'r Gymraeg. Nid diwedd yw marwolaeth, dim ond cyfle yw".

 Cynyrchiadau nodedig 
Llwyfannwyd y ddrama am y tro cyntaf ar y 21 Mai 1998 yn Theatr y Tron, Glasgow o dan gyfarwyddyd Ian Rowlands; cynllunydd Sean Crowley; goleuo David Roxburgh; cast

 Man - Jonathan Nefydd
 Sister - Liz Armon-Lloyd
 Woman - Catrin Powell
 Mother - Siân Rivers (Betsan Llwyd ar y daith yng Nghymru 1999)
 Father - Eilian Wyn

Nododd adolygydd The Stage Paul Welsh, "Mae'n beryglus glynu wrth fywyd mewn gwlad o fynyddoedd a stormydd ond o bryd i'w gilydd mae tywyllwch y byd yn cael ei drywanu gan fflachiadau o hud llenyddol. Gall adrodd straeon a barddoniaeth oleuo pethau [...] Mae'r dyn eisiau i bobl siarad a byw. Mae hynny'n amlwg."

Ond nid oedd adolygydd theatr The Scotsman wedi'i phlesio o gwbl: "Every so often, in the life of a theatre critic, a show comes along that inspires nothing so much as a pure, dispassionate pity for people who have paid money to see it. Theatr Y Byd's Blue Heron In The Womb, playing at the Tron Theatre until Saturday, is one of those shows; not bad in intention, and not without its glimmerings of talent and hope; but in the end just so dolefully mis-staged, so self-importantly obscure and so downright miserable, that it would in Oscar Wilde's famous phrase, “take a heart of stone not to burst out laughing at it”.

Cafodd Liz-Armon-Lloyd a Catrin Powell eu castio fel efeilliaid, am bod y ddwy yn hynod o debyg i'w gilydd. Cafodd y ddwy ei castio fel efeilliaid yn y ffilm Gymraeg 31:12:99 yn ogystal ac mewn ffilm arall o'r enw The Letter Box.

Cyfeiriadau

Categori:Dramâu Saesneg gan ddramodwyr o Gymru
Categori:Dramâu Saesneg
Categori:Theatr yng Nghymru yn yr 20fed ganrif
Categori:Theatr yng Nghymru