Clynnog Fechan

Gwelir yr enw Clynnog Fechan weithiau ymysg rhestrau o eiddo Eglwys Sant Beuno, Clynnog Fawr neu Clas ac Abaty Sant Beuno fel yr oedd yn ystod y Canol Oesoedd. Dywedir mai gŵr o'r enw Idwal a roddodd yr eiddo hwn i'r sefydliad, ynghyd â Phenrhos (ni ddywedir yn glir yn y ffynonellau pa Benrhos) ac hefyd Aber Braint. Mae aber Afon Braint ger Plas Penrhyn a Rhuddgaer, dau blasty ym mhlwyf Llangeinwen yn Ynys Môn, ac mae'n sicr hefyd fod Clynnog Fechan ym mhlwyf Llangeinwen. Yn wir, Clynnog yw enw'r fferm yn union i'r gorllewin o eglwys y plwyf hwnnw. 

Nid oes sicrwydd pwy oedd Idwal, ond gall mai Idwal Foel ap Anarawd ap Rhodri Fawr, brenin Gwynedd rhwng 916 a'i farwolaeth yn 942 ydoedd.Y Bywgraffiadur Cymreig (Llundain, 1953), t.385; J.E.  Lloyd, A History of Wales (Llundain, 1954), tt.335-8

Roedd Eglwys Clynnog Fawr yn eglwys gyfranogol yn y Oesoedd Canol Diweddar ac roedd ficer yn cael ei benodi i bob cyfran gan reithor y fam egwlys. Clynnog Fechan oedd un o'r pum cyfran hyn, a chyfranogydd Clynnog Fechan oedd ficer Llangeinwen felly.Colin A. Gresham, “A Further Episode in the History of Clynnog Fawr”, Trafodion Anrh. Gym. y Cymmrodorion, 1966, Rhan II, , t.300
Cyfeiriadau

Categori:Crefydd
Categori:Enwau lleoedd
Categori:Sefydliadau crefyddol

Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ynys Môn (y DU)