Parc Phoenix

Parc dinas yw Parc Phoenix (Gwyddeleg: Páirc an Fhionn-Uisce, "Park Dŵr Clir/Llonnydd/Gwyn"), sydd wedi'i leoli 3km i'r gogledd-orllewin o ganol Dulyn, prifddinas Gweriniaeth Iwerddon. Nid oes gan yr enw ddim i'w wneud ag aderyn mytheolegol y ffenics. Mae'n gyfoethog mewn lawntiau a rhodfeydd coed, sy'n gorchuddio 712 hectar, mae mur perimedr 16km yn ei ffinio. Mae'r parc hefyd yn gartref i nythfa o geirw. 

Mae'n un o barciau caeëdig mwyaf Ewrop, yn fwy na Central Park yn Efrog Newydd a Hyde Park yn Llundain.

Heddiw, cynhelir cyngherddau niferus a hanes blynyddol Parc y Ffenics Motor Ra yn y parc. Mae Llywodraeth Iwerddon yn lobïo UNESCO i gael dynodiad Safle Treftadaeth y Byd i'r Parc.

Hanes
Wedi concwest y Normaniaid o Ddulyn a'r cyffiniau yn y 12g, sicrhaodd Hugh Tyrell, Barwn 1af Castleknock, y byddai cyfran helaeth o dir heb ei drin, a oedd yn cynnwys Parc Ffenics heddiw, yn cael ei ildio i Farchogion Sant Ioan o Jerwsalem. Ymsefydlodd y ddau mewn abaty ym mhentref Kilmainham, ar safle'r Ysbyty Brenhinol erbyn hyn. Collodd y marchogion bob hawl i'w tiroedd pan atafaelodd Harri VIII yr holl eiddo mynachaidd yn 1537, ac 80 mlynedd yn ddiweddarach daeth y tiroedd yn eiddo i gynrychiolwyr Coron Lloegr yn Iwerddon. Yn ystod adferiad Siarl II, ei is-gadgell yn Nulyn, sefydlodd yr Arglwydd Ormonde Barc Helwriaeth Brenhinol yn cynnwys ffesantod a cheirw, a dyna pam yr oedd angen amgáu'r ardal â mur. Caewyd y stad hela gan Arglwydd Chesterfield yn 1747, gan adael mynediad agored i'r cyhoedd. Soniwyd am y parc sawl gwaith mewn dwy nofel gan James Joyce am Ddulyn: Finnegans Wake ac Ulysses.

Llofruddiaethau Parc Phoenix
Ym 1882, y parc oedd lleoliad Llofruddiaethau Parc y Ffenics gan aelodau'r Irish National Invincibles. Cafodd Prif Ysgrifennydd Iwerddon (gweinidog Cabinet Prydain gyda chyfrifoldeb am faterion Gwyddelig), yr Arglwydd Frederick Cavendish ac Is-ysgrifennydd Iwerddon (prif was sifil), Thomas Henry Burke, eu trywanu i farwolaeth gyda chyllyll llawfeddygol wrth gerdded o Gastell Dulyn. Grŵp bychan o wrthryfelwyr o'r enw Irish National Invincibles oedd yn gyfrifol.

Pwyntiau o ddiddordeb i dwristiaid
Áras an Uachtaráin
Mae Preswylfa Arlywydd Gweriniaeth Iwerddon (Áras an Uachtaráin) wedi'i leoli yn y parc.

Sŵ
Un o atyniadau mwyaf y parc, yn enwedig i blant, yw Sw Dulyn. Fe'i sefydlwyd ym 1830 ac fe'i hagorwyd i'r cyhoedd ar 1 Medi 1831, a dyma'r trydydd sw hynaf yn y byd. Gall ymwelwyr weld mwy na 700 o rywogaethau anifeiliaid o bob rhan o'r byd, gan gynnwys casgliad o adar trofannol.

Croes y Pab ym Mharc Phoenix
Codwyd Croes Pab yn dilyn ymweliad y Pab Ioan Pawl II ar 29 Medi 1979. Mynychodd mwy na miliwn o bobl yr offeren yn y parc, bron i draean o boblogaeth Iwerddon.

Cofeb Wellington
Obelisg 62 metr o uchder yw Cofeb Wellington, er cof am Syr Arthur Wellesley, Dug 1af Wellington. Gallai'r obelisg hwn fod yn dalach ond oherwydd diffyg arian penderfynwyd cyrraedd ei uchder presennol. Ar y gwaelod mae 4 plât metel yn deillio o gyfuniad rhai canonau a ddefnyddiwyd yn ystod Brwydr Waterloo.

Preswylfa Deerfield
Adeilad a ddefnyddiwyd unwaith fel cartref i Brif Ysgrifennydd Iwerddon yw Preswylfa Deerfield, ail swyddfa uchaf Teyrnas Iwerddon ar ôl yr Arglwydd Raglaw. Heddiw mae'n gartref swyddogol i lysgennad yr Unol Daleithiau yn Iwerddon.

Cofeb y Ffenics
Mae'n gofeb sy'n darlunio colofn Corinthian ac ar ei phen mae ffenics yn dod allan o'i lludw. Codwyd ef yn 1747 gan Arglwydd Chesterfield.

Canolfan Ymwelwyr Parc Phoenix a Chastell Ashtown
Yr adeilad hynaf yn y parc yw Castell Ashtown, cyfadeilad porthdy canoloesol sy'n tarddu o'r 17g. Mae wedi’i leoli drws nesaf i’r Ganolfan Ymwelwyr, lle gall y cyhoedd fwynhau 5,500 o flynyddoedd o adferiad ac astudiaeth hanesyddol o’r parc drwy’r oesoedd.

Y Garda Síochána
Mae pencadlys Heddlu Gweriniaeth Iwerddon, y Garda Síochána, wedi'i leoli yn y parc. Mae cyfleuster chwaraeon go iawn hefyd wedi'i leoli yn yr un lle, gyda chaeau ar gyfer pêl-droed Gwyddelig, pêl-droed, criced a pholo.

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
 Gwefan swyddogol y Parc]
 Architecture of key park buildings
 Map of greater Dublin showing the placement and size of the Phoenix Park. It is the large green area west of the city centre.
 Irish Grand Prix, 1929 Pathé News video

Categori:Hanes Iwerddon
Categori:Dulyn
Parc Phoenix