Robin Gwyndaf

Academydd, hanesydd, awdur, bardd a chyn-Guradur Llên Gwerin Cymru yn Amgueddfa Werin Cymru yw Dr Robin Gwyndaf FSA, FLSW (ganwyd 1 Mawrth 1941) [enw llawn Robin Gwyndaf Jones]. Mae o hefyd yn gyn-bennaeth Adran Bywyd Diwylliannol yr Amgueddfa, cyn ymddeol ar y 1 Mawrth 2006. Fel awdur, cyhoeddoedd 18 cyfrol a dros 400 o erthyglau ym maes ethnoleg a diwylliant gwerin. Enillodd Goron Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd ym 1956. Rhwng 1964-2018 bu iddo siarad â thua 3,000 i 4,000 o bobl ledled Cymru i gofnodi eu defnydd o iaith ac i gasglu eu hatgofion.

 Gyrfa 
Cafodd ei eni a'i fagu ar fferm yn Llangwm, Uwchaled ar y 1 Mawrth 1941 yn un o 6 o blant. Roedd ei dad yn fardd ac anogwyd y plant i ymhel â barddoniaeth a llenyddiaeth o oed ifanc. Dechreuodd gadw cofnod o arferion diwylliannol a'r iaith ar lafar gwlad ers yn 16 oed, a pharhaodd y diddordeb mewn llên gwerin drwy ei gyfnod ym Mhrifysgol Cymru, Bangor rhwng 1959 a 1964. Astudiodd Y Gymraeg, Hanes, Diwinyddiaeth ac Athroniaeth. Graddiodd yn Y Gymraeg, a threuliodd gyfnod yn ymchwilio i faes Hanes Cymru yn yr unfed ganrif ar bymtheg. 

Ym mis Hydref 1964, cafodd ei benodi i swydd Cynorthwyydd Ymchwil yn Adran Traddodiadau Llafar a Thafodieithoedd, Amgueddfa Werin Cymru, neu "Sain Ffagan", fel y'i gelwid bryd hynny. Sefydlwyd yr Amgueddfa ym 1946 ac agorwyd hi i'r cyhoedd ym 1948.

Yn ystod ei gyfnod yn yr Amgueddfa, y cychwynodd ei dasg o gasglu atgofion a nodiadau ar ddefnydd y Cymry o'r iaith Gymraeg, gan recordio tua 450 ar dâp (tua 900 awr o recordiadau sain, yn bennaf yn y Gymraeg). Mae'r holl dapiau wedi'u trawsgrifio a'u mynegeio'n llawn (yn ôl pwnc, lleoliad, ac hysbysydd). 

Prif bwyslais ei waith maes oedd naratifau a chredoau gwerin a swynion, ond cofnodwyd llawer o ddeunydd hefyd yn ymwneud â barddoniaeth ac emynau gwerin, posau, dywediadau a diarhebion, llên natur, ac ethnoleg ranbarthol (yn bennaf ardal frodorol yr awdur, Uwchaled). Cofnodwyd nifer o naratifau (straeon, chwedlau, naratifau personol) yn ymwneud â'r goruwchnaturiol a phrofiadau paranormal. Roedd y naratifau hyn yn cynnwys deunydd yn ymwneud â thylwyth teg; ysbrydion; gwrachod; doethion a swynwyr; seintiau; cewri; rhagfynegiadau marwolaeth; dewiniaeth; ogofâu, llynnoedd a ffynhonnau; ac anifeiliaid chwedlonol, megis dreigiau, y Ci Du, a'r ysgyfarnog.

Cafodd ei urddo'n Gymrawd Ymchwil Er Anrhydedd Amgueddfa Werin Sain Ffagan yn 2007, wedi iddo ymddeol. Mae'n aelod o Gymdeithas Ddysgiedig Cymru ac yn Lywydd Cymdeithas Ffynhonnau Cymru.

 Cyhoeddiadau 
(detholiad)

 Cymraeg 

 Chwedlau Gwerin Cymru (2023)- Y Lolfa https://www.ylolfa.com/authors/790/robin-gwyndaf
 Cofio Hedd Wyn (2017) - Y Lolfa
 Yr Etifeddiaeth Deg (2015) - Y Lolfa
 Taliesin o Eifion a'i Oes - Y Lolfa
 Poster Chwedlau Gwerin Cymru
 Ai Ceidwad fy mrawd ydwyf fi?: carcharorion cydwybod ac ymgyrch Cristnogion yn erbyn poenydio (Darlith goffa Lewis Valentine) (1991)
 Yn Llygad yr Haul (1993)
 Ffynnon Arian: cyfrol 1: Cymdogaeth, Diwylliant a Chapel yn Llangwm, Uwchaled (Ffynnon Arian: Cymdogaeth, Diwylliant a Chapel yn Llangwm, Uwchaled) (1996)
 Teulu, Bro a Thelyn - Portread o Ganwr Gwerin a Chynheilydd Traddodiad: Emrys Jones, Llangwm (1997)
 Meddyg y Galon Glwyfus - Gofal am Iechyd Meddwl a Chymwynas Fawr Dr David Enoch (2021)
 Uwchaled (Cyfres teithiau llenyddol Cymdeithas Gelfyddydau Gogledd Cymru) (1994)
 Blas ar Fyw: Atgofion Serah Trenholme Nefyn (1989)
 Llyfr Rhedyn ei Daid (1987)
Rhyfel a Heddwch a Sancteiddrwydd Bywyd (2008)
Llyfr Datguddiad Ioan (2008)

 Saesneg 

 Welsh Folk Tales (2024)
 The Welsh folk narrative tradition: Continuity and adaptation (1988)
 A Farming Family from Wales (1979)

 Oriel 

 Cyfeiriadau 

Categori:Academyddion o Gymru
Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Cyn Gymrodyr y Gymdeithas Ddysgedig Cymru
Categori:Genedigaethau 1941
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Ysgolheigion Cymraeg