Jac a Wil

Roedd Jac a Wil yn ddeuawd a oedd ymhlith artistiaid mwya poblogaidd Cymru yn yr 1950au a'r 1960au.

Bu'r ddau frawd o Gefneithin oedd Jac Davies (John Wesle Davies 1917 - 5 Chwefror 2008) a Wil Davies (1915 - 11 Medi 1987 yn gweithio dan ddaear yn y pwll glo. Buont yn diddanu torfeydd yng Nghymru o'r 1950au ymlaen yn canu clasuron fel "Adref Rwy'n Dod", "Pwy fydd yma mhen Can Mlynedd" a "Border Mam". Bu iddynt berfformio ar hyd neuaddau cyngherdd ac eisteddfodau Cymru a'r Albert Hall yn Llundain. Urddwyd Jac i'r Orsedd yn 1991 dan yr enw 'Jac o Jac a Wil'.

Personol

Dau frawd oedd Jac a Wil. Yn rhan o deulu o naw o blant, chwech o frodyr a thair chwaer – Evelyn, Mary, Pat, Allenby, Tom, Wil, Corris, Cadfan a Jac. Plant i Mark a Catherine Davies, fferm 'Waunwen' ger pentref Cefneithin, Cross Hands, fferm fechan tua ugain erw oedd Waunwen. Glöwr oedd tad y ddau.

Ganwyd Wil yn 1915 a John Wesley Davies (Jac) yn 1917. Priododd Wil â Lena Hughes, a priododd Jac ag Ethel Morgan.

Cefndir Cerddorol
Byddai’r teulu’n mynd i gapel Tabernacl yng Nghefneithin. Yno y byddai’r teulu yn addoli a chanu ers yn ifanc, ac yn deulu cerddorol eu hunain. Bu iddynt ffurfio côr i’r teulu berfformio mewn digwyddiadau lleol, gyda’r enw Côr Yr Aelwyd. Erbyn eu harddegau, roedd Wil a Jac yn canu gyda Chôr Meibion Y Tymbl. Cyfeilydd y côr oedd Tom Hughes, a fyddai’n gymaint o ddylanwad ar yrfa gerddorol Jac a Wil.

Bu Jac a Wil yn aelodau grwpiau a chorau fel y Tumble Trobadours yn 1947 a Chôr Meibion Mynydd Mawr, yn ogystal a pherfformio fel deuawd. Bu Jac hefyd yn aelod o Gôr Mynydd Mawr, Côr Meibion De Cymru, Cantorion Y Rhyd a’r Parti Bach.

Hanes
Cafodd y ddeuawd eu darganfod yn canu yn nhafarn y Cennen Arms, Trapp, ger Llandeilo gan y brodyr Alun ac Aneirin Talfan Davies yn 1957, cynhyrchwyr cynnar y byd adloniant a theledu. Gwerthwyd dros 100,00 o'u recordiau dros yr hanner can mlynedd y buont yn diddanu.

Hyd ddiwedd ei oes, roedd Jac Davies yn wyneb adnabyddus ar Faes yr Eisteddfod Genedlaethol. Roedd yn heini ei gorff a'i goesau'n destun siarad gan y byddai bob amser yn gwisgo trowsus byr!

Bu farw Wil Davies o glefyd y llwch ar ddiwedd y 1980au, ond dathlodd ei frawd, Jac Davies ei ben blwydd yn 90 oed yn Ebrill 2007.

Ar achlysur y pen blwydd hwn, bu nifer o artistiaid amlyca' Cymru yn talu teyrnged i'r ddau frawd mewn rhaglen arbennig o Wedi 7 ar S4C. Ymhlith y cantorion roedd Bryn Terfel yn canu detholiad o hoff ganeuon Jac. Trefnodd ei deulu a ffrindiau barti arbennig iddo yng ngwersty'r Llwyn Iorwg yng Nghaerfyrddin.

Bu farw Jac Davies yn Chwefror 2008.

Darlledwyd rhaglen yn olrhain hanes Jac a Wil Davies ar BBC Radio Cymru, ddydd Sul, 10 Chwefror 2008
 ac ar 4 Ionawr 2009 hefyd.

Disgograffi
Roedd allbwn Jac a Wil dros gyfnod o 20 mlynedd yn fawr iawn gan sefydlu eu hunain fel un o brif berfformwyr Cymraeg yr 1950au a 60au.
Recordiau Sengl ac EP
bawd
bawd
 O Iesu Mawr / Nac Wyled Teulu Duw Sengl 10", 78rpm Recordiau Qualiton GM.2246 1958

 Gyfrif y Bendithion / Tŷ fy Nhad Sengl 10", 78rpm Recordiau Qualiton GM.2245 1958

 Duw Cariad Yw / Graig yr Oesoedd Sengl 10", 78rpm Recordiau Qualiton GM.2242 1958

 Yr Arw Groes / Gweddi Mam Sengl 10", 78rpm, Recordiau Qualiton GM.2241 1958

 Arfer Mam / O Dwed erth Mam Sengl 10", 78rpm, Recordiau Qualiton GM.2239 1958 (fersiwn GM.2239 yn gambrintiad o'r un sengl)

 Ble mae fy Machgen Hoff/Cawn fynd Adref Shellac, 10", 78 RPM, Mono, Recordiau Qualiton GM.2247 1958

 Gawn ni Gwrdd/Golau ar y Lan Shellac, 10", 78 rpm, Mono Recordiau Qualiton GM.2244 1958

 O Dwed wrth Mam / Arfer Mam Sengl 7", Mono Recordiau Qualiton WSP 5074 1959

 Cyfrif y Bendithion / Tŷ fy Nhad Sengl 7", Mono, Recordiau Qualiton WSP 5058 1959

 Ble mae fy Machgen Hoff / Cawn fynd Adref Sengl 7", Mono Recordiau Qualiton WSP 5060 1959

 Gawn ni Gwrdd / Golau ar y Lan  Sengl 7", Mono, Recordiau Qualiton, WSP 5056, 1959

 O Iesu Mawr/Nac Wyled Teulu Duw Sengl 7", Mono, Recordiau Qualiton, WSP 5059 1959

 Pwy Fydd Yma Mewn Can Mlynedd/Duw Cariad Yw Sengl 7" WSP 5080 Recordiau Qualiton 1961, 2 fersiwn 

 Jac a Wil Sing EP 7", EP Welsh Teldisc TEP 824 1963 2 fersiwn: un canol caled; un canol push-out
Caneuon: Hen Feibl fy Mamgu; O Fewn Ychydig; Yr Eneth gadd ei Gwrthod; O Na Bawn ni fel Ef

 The Songs Of Jac A Wil EP 7" Welsh Teldisc TEP 821 1963; 2 fersiwn, un testun brown, un testun ddu
Caneuon: Mae D'Eisiau Di Bob Awr; Mi Glwaf Dyner Lais; Y Nefol Wlad; Cof am y Cyfiawn Iesu

 Jac A Wil Favourites EP 7" Welsh Teldisc TEP 827 1964
Caneuon: Adref rwyf yn Dod; Mae Popeth yn Dda; Yr Arw Groes; Diolch i Ti 

" Jac a Wil Sing Familiar Songs EP 7", Welsh Teldisc TEP 846 1964
Caneuon: Dyma Gariad fel y Moroedd; Arfer Mam; Calon Lan; Dring i Fynnu Yma

 Star Songs Of Jac A Wil Welsh Teldisc TEP 835 1964 4 fersiwn print wahanol, yr un côd
Caneuon: O Dwed Wrth Mam; Gweddi Mam; Pwy Fydd yma mewn Can Mlynedd; Ble mae fy Machgen Hoff?

 Songs In Brotherly Harmony EP 7" Teldisc Evangelical SEP 304 1964, 2 fersiwn 
 Caneuon: Tell Mother I'll be There; Nailed to the Cross; The Old Rugged Cross; He Died of a Broken Heart

 The Homely Songs Of Jac A Wil EP 7", Welsh Teldisc TEP 829 1964
Caneuon: Rwyn Canu fel cana'r Aderyn; Border Bach; Hoff yw'r Iesu; Galwad Iesu

 Songs With Sentiment EP 7", Welsh Teldisc TEP840 1964
 Caneuon: Stori'r Groes; Iesu Cofia'r Plant; Ar Wely Gwellt; Dowch at y Ceidwad

 Yn Canu Carolau EP 7" Welsh Teldisc TEP 844 1964 2 fersiwn gyda dau glawr gwahanol ond yr un caneuon
Caneuon: O Deuwch, Ffyddloniad; O Deued Pob Cristion; Sanctaidd Nos; Daith Iesu o'i Gariad

 Yn Canu Carolau EP 7" Welsh Teldisc TEP 855 1965
Caneuon: Clywch lu'r Nef; Noel; Y Bore Hwn; Y Preseb

 Special Requests EP 7" Welsh Teldisc TEP 852 1965 2 fersiwn (yr un caneuon gan dau wasg argraffu recordiau gwahanol) 
Caneuon: Iesu, Iesu rwyt ti'n Ddigon; Cyrif Y Bendithion; Y Ddafad Golledig; Tyn am y Lan

 Tirion A Thyner/Dyma Feibl Annwyl Iesu EP 7" Recordiau Qualiton WSP 5070 1965 2 fersiwn canol caled a chanol push out

 Songs Of The Cross EP 7", Welsh Teldisc TEP 860 1966
Caneuon: Bendigedig Fyddo'r Jesu; Dwed Cawn Ni Gwrdd; Wrth Y Groes; Dal Wrth Y Groes

 Caneuon Ysgafn EP 7", Welsh Teldisc TEP 869 1968
Caneuon: Shani; Bywyd Diflino; Anti Lisa; Y Llais Yn Hen Gor Bach Y Fro

 Pwyso Ar Ei Fraich/Hapus Awr EP 7" Recordiau Qualiton WSP 5069, Dim manylion blwyddyn cyhoeddi. 3 fersiwn gwasgiad

Recordiau Albwm ac Amlgyfrannog
bawd|250px|Cyhoeddwyd llyfr 'Byd o Gân: Atgofion Melys Jac Davies' yn 2008
 Caneuon Gorau Jac A Wil: Cyfrol 1 Casét  C557G hefyd LP Mono SAIN 1057H Recordiau Sain  1976 

 Caneuon Gorau Jac A Wil Cyfrol 2 Casét C567G hefyd LP Mono SAIN 1067 Recordiau Sain  1976 

 Jac a Wil 3 Casét SAIN C712G hefyd LP SAIN 1112H Recordiau Sain  1977 

 Jac a Wil Goreuon / Best Of CD, Albwm SCD 2330 Recordiau Sain 2001

Gweler hefyd
 Byd o Gân: Atgofion Melys Jac Davies cofiant Jac gan Eurof Williams, Gwasg Gomer 2008; ISBN 9781843239581

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
 Jac a Wil erthygl ar Y Blog Recordiau Cymraeg
 Goreuon Jac a Wil ar Youtube tudalen gyda recordiad o albwm Goreuon Jac a Wil, Recordiau Sain (2005)
 Goreuon Jac a Wil (Recordiau Sain 2005 ar ffrwd lawrlwytho Apple Music

Categori:Cerddoriaeth Cymru
Jac a Wil
Jac a Wil