Theatr y Byd

Cwmni theatr a sefydlwyd ar ddiwedd y 1980au gan y dramodydd a'r cyfarwyddwr, Ian Rowlands, oedd Theatr y Byd. Bu'r cwmni yn llwyfannu nifer o gynyrchiadau llwyfan yn y Gymraeg a Saesneg, gan deithio'r cynyrchiadau yng Nghymru, Lloegr, Iwerddon, Yr Alban, Ffrainc a Llydaw, gan ennill gwobrau theatr amrywiol a nodedig. Llwyfannwyd gwaith gan Gareth Miles a Sharon Morgan, ond yn bennaf, Ian Rowlands ei hun. Pan ddaeth y cwmni i ben ar gychwyn y 2000au, aeth Ian Rowlands ymlaen i sefydlu Llwyfan Gogledd Cymru.

 Cefndir 
Yn ei gyfrol o tair drama Saesneg, A Trilogy of Appropriation [Parthian 1999] o dan y pennawd "A Decade of Debt" mae'r dramodydd Ian Rowlands yn olrhain hanes creu ei gwmni drama, Theatr y Byd. Noda mai ar daith mewn car gyda'r actor Dafydd Wyn Roberts tua 1988, y daeth y syniad o greu'r cwmni, a hynny wrth nesáu am Dregaron. Roedd y ddau yn trafod pa mor anhysbell oedd y dref, ac awgrymodd Dafydd bod ei thrigolion yn cael eu hystyried fel creaduriaid "Neanderthal". Wedi oedi mewn gorsaf betrol, ac wedi talu am y tanwydd, rhuthrodd Ian yn ôl i'r car gan gyfaddef wrth Dafydd, "My God, you're right. His forehead was that big!". Ac mai yn y foment honno, y crëwyd Theatr y Byd.

Rhai misoedd yn ddiweddarach, yng nghefn tafarn yn Llanfyllin, llwyfannwyd In Search of Tregaron Man gan Ian Rowlands. Dros y flwyddyn a ddilynodd [1989], addaswyd y golygefydd cychwynol rheiny i benodau ychwanegol o anturiaethau y ddau gymeriad, The Great Adventures of Rhys and Hywel : In Search of Tregaron Man, Jean and M19, Something Comes of Nothing a Consumatum Est, a'u cyflwyno yng nghefn tafarn yng Nghaerdydd. Teithwyd y dramâu i'r Iwerddon hefyd.

Cyd-gynhyrchiad swyddogol cyntaf [wedi'i ariannu] Theatr y Byd oedd The Sin Eaters o waith Ian Rowlands ym 1992, ar y cyd â Wales Actors' Company. Disgrifia Ian y ddrama lawn honno fel y pumed rhan o Anturiaethau Rhys a Hywel, a teithwyd y cynhyrchiad yng Nghymru, Iwerddon a Llydaw ym 1992.

I gyd fynd â'r cynhyrchiad, creodd yr artist o Gaerdydd Stephen Young, luniau o'r cwmni yn ymarfer, ac fe deithwyd yr arddangosfa gyda'r cynhyrchiad. Dyma batrwm a fyddai'n datblygu gyda theithiau eraill yn y dyfodol.

Solomon's Glory oedd cynhyrchiad llawn cyntaf y cwmni ei hun, a lwyfannwyd am y tro cyntaf yn Nulyn ym mis Ionawr 1993. Teithwyd y cynhyrchiad yn helaeth drwy Gymru, Lloegr, Yr Alban, Ffrainc ac Iwerddon, "10 wythnos hurt ar gyllideb o llai na £11,000" nododd Ian. Diolchodd hefyd i'r actorion Winston Evans, Iwan John, Gareth Potter a Chris Morgan a "roddodd eu cyfan am £10 y sioe". Cynhyrchiad "cyfran elw" [profit share] oedd hwn yn y bon, a dderbyniodd adolygiadau ffafriol gan 5 o bapurau Cenedlaethol.

Dilynwyd y daith honno gan Glissando on an Empty Harp (1994), "taith 4 gwlad ar gyllideb o £17,000 - a chwarter o hynny yn mynd at wireddu'r elfen amlgyfrwng yn y cynhyrchiad".

Mae gweddill y cynyrchiadau Cymraeg a Saesneg wedi'u rhestru isod.

Un o lwyddiannau mawr y cwmni oedd y fonolog Marriage of Convenience ym 1997, gyda Gareth Potter, a enillodd wobrau theatr yng Ngŵyl Ymylol Caeredin a'r Ŵyl yn Nulyn. Dyma'r cynhyrchiad a gychwynodd y bartneriaeth lwyddiannus gyda Theatr y Tron, yn Glasgow.

 Cynyrchiadau 
(i gyd wedi'u cyfansoddi gan Ian Rowlands, oni nodir yn wahanol)

 1980au 

 In Search of Tregaron Man (1988)
 The Great Adventures of Rhys and Hywel (1989) (In Search of Tregaron Man, Jean and M19, Something Comes of Nothing a Consumatum Est)

 1990au 

 The Sin Eaters (1992) a (1995)
 Solomon's Glory (1993) - actorion Winston Evans, Iwan John, Gareth Potter a Chris Morgan.
 Hanfodion Hagakure (1993) - fel rhan o ŵyl Codi Hwyl, Hwyl a Fflag.
 Gogoniant Solomon (1993) addasiad o'r ddrama Saesneg a lwyfannwyd yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Nedd 1993.
 Glissando on an Empty Harp (1994)
 Quartet (1994) pedair monolog:
 Thinking in Welsh - wedi'i llwyfannu a'i chyfansoddi gan Dafydd Wyn Roberts
 The Change gan Jane Buckler a Helen Griffin, wedi'i llwyfannu gan Helen Griffin
 Big Black Hole gan Tim Rhys wedi'i llwyfannu gan Richard Nichols
 Gobeithion Gorffwyll gan Simone de Beauvoir - wedi'i chyfeithu a'i pherfformio gan Sharon Morgan.

 Love in Plastic (1995/1996)
 Thinking in Welsh (1996)
 Marriage of Convenience (1996-1997)
 Lludw'r Garreg (1997) addasiad Gareth Miles o ddrama Daniel Danis [o Québec] Cendres de Cailloux.
 Blue Heron in the Womb (1998)
 The Territory of the Heart (1999)
 New South Wales (1999)

 2000au 

 Môr Tawel (2000) Monolog gan yr actor Dyfan Roberts wedi'i gyfansoddi gan Ian Rowlands; cyfarwyddwr Ian Rowlands. "Ar y 14eg o Chwefror 1779, llofruddiwyd Capten Cook yn gïaidd ar y creigiau yn Hawaii. 'Roedd David Samwell, Cymro, bardd a llawfeddyg ar long y Discovery yno. Ysgrifennodd adroddiad llygaid dyst i farwolaeth erchyll Cook. Yn oriau ola' bywyd Samwell, mae'n ail asesu Cook, y dyn a'r arwr."

Cyfeiriadau

Categori:Cwmnïau theatr yng Nghymru
Categori:Theatr Gymraeg y 2000au
Categori:Sefydliadau 1989
Categori:Dadsefydliadau 2002
Categori:Theatr Gymraeg y 1980au
Categori:Theatr Gymraeg y 1990au