Noel Williams

Actor Cymraeg oedd Noel Williams (16 Rhagfyr 1927 – 15 Ionawr 2022) a aned yn Llanbedrog ym Mhen Llŷn.  Roedd yn wyneb a llais cyfarwydd ar S4C o'i chychwyn, yn ogystal â chynyrchiadau llwyfan.

Astudiodd i fod yn athro yng Ngholeg y Drindod, Caerfyrddin ym 1954, a dechreuodd ei yrfa fel athro yn Ysgol Rhydypennau, Caerdydd cyn symud i Ysgol St Cyres, Penarth. Ymunodd â chwmni Repertori y BBC ym 1955 a bu'n rhan o gast gwreiddiol drama Saunders Lewis Brad ym 1959 gan bortreadu'r Cadfridog Steupnagl. Tra'n gweithio fel athro, bu'n gweithio hefyd yn rhan amser ym myd y cyfryngau, gan ddarlledu’r newyddion ar gyfer TWW a BBC Cymru. Fe ymgeisiodd i fod yn Aelod Seneddol Plaid Cymru dros etholaeth Dwyrain Y Rhondda yn yr Etholiad Cyffredinol ym 1959, ond cafodd ei guro gan yr ymgeisydd Llafur.

Pan ymddeolodd o’i waith fel athro, mentrodd i’r diwydiant actio.

Un o’i ymddangosiadau cyntaf ar deledu oedd yn y gyfres ddrama Y Stafell Ddirgel, a gafodd ei haddasu o nofel Marion Eames a’i darlledu yn Gymraeg ar BBC One Wales ym 1971. Bu'n rhan o gyfresi drama cynnar S4C hefyd gan gynnwys y gyfres ddrama wleidyddol Cysgodion Gdansk ym 1987, a’r gyfres ddirgel Barbarossa ym 1989, y ddwy o waith Ffilmiau Tŷ Gwyn. Yn y 1990au, bu'n rhan o gyfresi drama poblogaidd S4C fel Tydi Bywyd yn Boen a'r ddwy gyfres o Lleifior, gan bortreadu'r cymeriad eiconig Karl Weissman o nofelau poblogaidd Islwyn Ffowc Elis sef Cysgod y Cryman ac Yn Ôl i Leifior.

Ymddangosodd hefyd yn rhai o ffilmiau mwyaf llwyddiannus S4C fel Hedd Wyn, Tân ar y Comin ac Oed yr Addewid. 

Bu'n actio gyda nifer o gwmnïau theatr yng Nghymru gan gynnwys  Cwmni Theatr Gwynedd, Brith Gof a Dalier Sylw.   

Ar hyd ei oes, roedd yn ymgyrchydd brwd dros y Gymraeg ac yn cael ei ddisgrifio fel “Cymro balch”.

Bu farw yng Nghaerdydd yn ar y 15fed o Ionawr 2022. Mae’n gadael ei wraig, Lena, a’u tri o blant, Huw, Rhys a'r cynllunydd gwisgoedd Ffion Elinor.

 Gyrfa 

 Teledu 

 Y Stafell Ddirgel (1971) BBC Cymru
 Cysgodion Gdansk (1987) Ffilmiau Tŷ Gwyn

 Coleg (1982)

 Deryn (1988) Ffilmiau'r Nant
 Barbarossa (1989) Ffilmiau Tŷ Gwyn
 Tydi Bywyd yn Boen (1992) Ffilmiau Eryri
 Lleifior (1993 - 1996) Ffilmiau Tŷ Gwyn
 Cegin y Cythraul (1994) - yn y gyfres I Dir Drygioni i Ffilmiau Eryri
 Yr Eneth Fwyn (1997) BBC Cymru
 Treflan (2000)

 Ffilm 

 Fel Dail ar Bren (1982)
 The Snow Spider (1988)
 Flashback (1998)
 Hedd Wyn (1992)
 The Old Devils (1992)
 Tân ar y Comin (1993)
 A Christmas Reunion (1993)
 Brad (1994)
 Oed yr Addewid (2001)
 Cwcw (2008)

 Theatr 

 Plas Dafydd (1987) Cwmni Theatr Gwynedd
 Gododdin Brith Gof
 Bacchai (1991) Dalier Sylw
 Siwan

 Radio 

 Brad (1959) 

Cyfeiriadau

Categori:Actorion teledu o Gymru
Categori:Actorion llais o Gymru
Categori:Genedigaethau 1927
Categori:Marwolaethau 2022