Colandr

Teclyn cegin sy'n cael ei ddefnyddio i hidlo bwydydd fel pasta neu i lanhau llysiau wedi eu berwi neu cyn coginio yw colandr (lluosog: colandrau). Mae natur dyllog y colandr yn caniatáu i hylif ddraenio trwyddo tra'n cadw'r solidau y tu mewn. Gellir hefyd galw'r teclyn yn hidlydd neu'n hidlen, neu'n llestr diferu ond gall y termau yma gyfeirio at fathau eraill o gogr hefyd, tra bo'r term Saesneg colander yn fwy penodol. Tueddir i ddefnyddio rhidyll ar gyfer offeryn gyda rhidyllau mwy mân megis i rhidyllu blawd.

Disgrifiad a hanes
Yn draddodiadol, mae colandrau yn cael eu gwneud o fetel ysgafn, fel alwminiwm neu ddur di-staen. Mae colandrau hefyd wedi'u gwneud o blastig, silicon, serameg ac enamel.

Daw'r gair colandr o'r Lladin colum, sy'n golygu rhidyll.

Mathau
alt=Mated colander pot|thumb|250px|Pot colandr wedi'i baru yn dangos y colandr wedi'i fewnosod yn llawn yn y pot gwaelod, a'i godi ychydig allan ohono
 Siâp bowlen neu gôn – y colandr traddodiadol
 Pot colandr paru

Defnyddiau
Gwneir colandr o ddefnydd, gan ddibynnu ar y cyfnod, gwlad a phris.

 Hidlyddion plastig - ers ail hanner yr 20g, mae colandrau cartref yn aml wedi'u gwneud o ddeunydd plastig sy'n rhad i'w cynhyrchu.
 Hidlyddion metel - cyn dyfodiad plastig, colandrau metel oedd y norm. Ar gyfer mwy o wydnwch, cawsant eu gorchuddio ag enamel. Heddiw, ar gyfer defnydd proffesiynol ac yn gynyddol mewn cartrefi, mae dur di-staen yn cael ei ffafrio. Gallant fod o alwminiwm, neu ddur di-staen.
 Deunyddiau planhigion - yn Siapan, ceir hidlydd bambŵ a elwir yn zaru. Yn y Maghreb, ceir hidlyddion glaswellt a elwir yn esparto, a ddefnyddir yn arbennig ar gyfer paratoi cwscws traddodiadol.
 Crochenwaith - cynhyrchwyd colandrau o grochenwaith hyd at yr 20g. Ceir enghraifft o "Dysgl hidlydd saim cig gyda phatrwm trosglwyddo 'Rio'" o grochendy yn Ynysmeudwy ger Pontardawe sy'n dyddio o 1820-1860. Efallai na fyddai rhai pobl yn ystyried hwn yn enghraifft o 'colandr'.

Hanes
Mae'r colandr yn deillio o'r rhidyllau a'r hidlyddion cyntaf o'r cyfnod Etrwsgaidd ac yna'r cyfnod Rhufeinig (colum), wedi'i wneud i ddechrau o offer wedi'u gwneud o gynfas, teracota ac yn ddiweddarach copr a ddefnyddir yn y gegin i straenio gwahanol fathau o fwyd, gan gynnwys gwin neu lysiau. Mae'r dystiolaeth Eidalaidd gyntaf o declyn a wnaed i ddraenio pasta, fodd bynnag, yn dyddio o 1363 ac yn ymwneud â'r c'aza lasagnaria''', math arbennig o letwad tyllog a gyflenwir i'r lasagnari'', neu wneuthurwyr pasta ar fwrdd galïau (llongyau hwylio) Gweriniaeth Genoa.Corrado Barberis, Mangitalia. La storia d'Italia servita in tavola, Donzelli Editore, Roma, 2010, pag.58

Dolenni allanol
 Colandr alwminiwm gyffredin yng nghasgliad Amgueddfa Cymru
 Hidlwr gwydredd melyn a gynhyrchwyd ym Mwcle (19g) ar wefan Casgliad y Werin Cymru

Cyfeiriadau

Categori:Coginio