Marriage of Convenience (drama)

Monolog o ddrama Saesneg ond Cymreig gan Ian Rowlands yw Marriage of Convenience oedd hefyd yn arddel yr is-deitl "Moments on Mountains". Llwyfannwyd y ddrama gan Theatr y Byd ym 1996 gyda Gareth Potter yn portreadu'r llanc o Gymro, sy'n cael ei adnabod fel "Man". Enillodd y cynhyrchiad Wobr Angel yng Ngŵyl Ymylol Caeredin a'r wobr am y Ddrama Orau yng Ngŵyl Theatr Dulyn.

 Cymeriadau 
 Man [Alex]

 Crynodeb 
Mae'r ddrama wedi'i gosod yn y Rhondda yn y 1980au, gyda'r llanc ifanc [18 oed "Alex"] wedi mynychu ysgol Gymraeg, er gwaetha'r ffaith ei fod wedi'i fagu gan deulu di-Gymraeg, a gwrth-Gymreig ar adeg. Ar gychwyn y ddrama, cawn wybod fod ei feddwyn o dad "wedi marw", er y daw hi'n amlwg mai wedi ffoi rhag y teulu y mae, mewn gwirionedd. Noda'r traethydd "its instinctive for a kid born in the shade to strive for the sun".

29 Gorffennaf 1981 ydi'r dydd dan sylw, sef diwrnod priodas "Tywysog Cymru" ar y pryd gyda'r Dywysoges Diana. Mae mam y llanc, fel gweddill y gymuned, yn paratoi i ddathlu'r dydd drwy gynnal parti stryd, ond nid yw'r llanc am fod yn rhan ohono, gan ddatgan ei fod am fynychu "picnic ar y mynydd", gyda'i "teulu" ei gyfaill ["Jez"] oedd yn Gymro Cymraeg. Mae hi hefyd wedi cwrdd â phartner newydd, "Andrew", sydd bellach yn lys-dad i'r llanc, ond "I was buggered if I was going to call him by anything which made him human". Roedd perthynas, neu ddiffyg perthynas y llanc a'i lys-dad yn hyll a llawn gwrthdaro.

Mae'r sôn am "deulu Cymraeg" ynghyd â'r ffaith bod y llanc yn gwrthod mynychu parti ei fam, yn ddigon i danio'r gwenwyn gwrth-Gymreig o ennau ei lys-dad: "If I'd had my way you would never have gone to that bloody Welsh school. Bunch of fanatics, that's all they are [...] Welsh is a waste of bloody time [...] No bugger speaks Welsh in the Valleys". 

A dyna gyfle wedyn i'r llanc egluro mwy am gyd-destun y ddrama a'r cyfnod dan sylw:"When I was a kid, Welsh was just a shift language; nine to four Monday to Friday with overtime on Thursdays for club; it was a Cinderella language, it didn't live beyond the school gates. If you spoke Welsh in Blaenllechau or Blaencwm, you might as well've been speaking Latin. You could hear people talking about you behind your back: "What language are they speaking then? Perhaps they're German on a school trip." Then they'd twig, "No, they're the crachach from the Welsh school, aren't they. Who the hell do they think they are, eh? This is Wales, why can't they speak the majority language like the rest of us? Bloody annoying?" We were given a language all right, but not the social context to place it within."Ond nid gyda "teulu" Jez y mae'r llanc yn treulio'r dydd, ond gyda 4 o'i gyfeillion sy'n mynd ar wibdaith mewn car. Drwy blethu ei atgofion a'i brofiadau ar y dydd, gyda'r "Briodas Frenhinol" yn gefndir, cawn glywed am brofiadau go iawn y dramodydd siwr o fod, a gafodd ei fagu yn y Rhondda a mynychu Ysgol Gyfun Rhydfelen, yn yr un cyfnod. "My Welsh was a bastard, and by the age of fourteen, I realised that whilst one half of Wales giggled when I spoke, the other half winced with pain at my cavalier use of mutation".

Wedi dychwelyd adref ar ddydd "Y Briodas", mae ei lys-dad meddw yn ymosod yn 'eiriol a chorfforol ar y llanc, er gwaethaf protestiadau ei fam. Y bore dilynol, mae'r llys-dad yn ymddiheuro wrtho, cyn ymadael â'r cartref a'r teulu am byth.

 Cefndir 
Yn ei gyfrol o tair drama gan Theatr y Byd, A Trilogy of Appropriation, rhydd y dramodydd gefndir i'r fonolog, neu ei fwriad o gyfansoddi drama i 4 actor yn wreiddiol. Cafodd ei chomisiynnu gan Gyngor Celfyddydau Cymru yn eu "Season of Work" cyntaf. Y bwriad cychwynol oedd llwyfannu dau gynhyrchiad, sef cyfieithiad o ddrama i 2 actor gan Michelle Tremblay. Ond teimlwyd y byddai cyfieithiad Gareth Miles o ddrama i 4 actor, sef Cendres de Cailloux gan Daniel Danis [Lludw'r Garreg] yn fwy buddiol. Oherwydd y newid yma, bu'n rhaid anghofio'r 4 actor ar gyfer y ddrama hon, a bron "tros-nos" y llwyddodd Ian i droi'r ddrama yn fonolog.

Ar y noson agoriadol ym mis Tachwedd 1996, roedd yr eira'n drwch yn Nolgellau, ac Ian a'i gyfaill o actor Dafydd Wyn Roberts yn sownd yn Llanfyllin, tra'n dosbarthu posteri'r cynhyrchiad. Cymerodd hi 10 awr i'r ddau deithio'r 40 milltir o Lanfyllin i Ddolgellau trwy Loegr, er mwyn cyrraedd y theatr, gwta 30 munud cyn i'r perfformiad gychwyn.

Yn wreiddiol, dim ond am 10 perfformiad y bwriadwyd llwyfannu'r cynhyrchiad ym mis Tachwedd 1996, ond 4 mlynedd wedi hynny, roedd y cwmni yn llwyfannu'r gwaith am y canfed tro.

Gyda'r ddrama hon y cychwynodd y cwmni berthynas gyda Theatr y Tron, yn Glasgow, Yr Alban.

 Cynyrchiadau nodedig 
Llwyfannwyd y ddrama am y tro cyntaf gan Theatr y Byd yng Ngholeg Meirion Dwyfor, Dolgellau ar y 19 Tachwedd 1996. Cyfarwyddydd Ian Rowlands; cynllunydd David Roxburgh; rheolwr llwyfan Daryl James; cast:

 Man - Gareth Potter

Enillodd y cynhyrchiad sawl gwobr theatr mewn amrywiol ŵyliau gan gynnwys Gwobr Angel yng Ngŵyl Ymylol Caeredin a'r Ddrama Orau yng Ngŵyl Theatr Dulyn. Cafodd Gareth Potter ei enwebu fel yr actor gorau yng ngwobrau theatr The Stage.

Cyfeiriadau

Categori:Dramâu Saesneg gan ddramodwyr o Gymru
Categori:Dramâu Saesneg
Categori:Theatr yng Nghymru yn yr 20fed ganrif
Categori:Theatr yng Nghymru