Y Cwiltiaid

Grŵp gitâr a canu harmoni clòs oedd y Cwiltiaid. Roeddent yn rhan o don pop Cymraeg ysgafn yr 1960au canol. Roeddent yn canu caneuon gwerin a gwreiddiol. Roeddent yn hanu o ardal Banc Siôn Cwilt ger Talgarreg a Synod Inn yng Ngheredigion. Oddi ar hynny y dewiswyd yr enw 'Y Cwiltiaid'.

Sefydlwyd y Cwiltiaid yn 1965 gan y tri aelod oedd yn aelodau o Gapel Undodaidd Llwydrhydowen yn Mhontsiân. Perfformio mewn cyngherddau Nadolig. Ysbrydolwyd y tri ffrind gan y poblogrwydd mewn pop Cymraeg ysgafn yr 1960au canol gan grwpiau fel Hogia Llandegai, Hogia'r Wyddfa gan ddechrau drwy ddynwared caneuon y Beatles.

Y Grŵp
Y tri aelod oedd Morus Elfryn (Elfryn Jones yn wreiddiol), Tom Jones a John Jones. Roeddent yn eu hugeiniau cynnar, ac nid oeddent yn frodyr. Bu Morus yn aelod maes o law o grŵp Y Dyniadon Ynfyd Hirfelyn Tesog a byw ym Mharis am gyfnod. Fel saer bu hefyd iddo helpu adeiladu stiwdio Recordiau Sain. Bu farw ym mis Mawrth 2022.

Er nad oedd y grŵp yn cael eu gweld fel band protest, roedd rhai caneuon fel 'Marw a Wnaeth dy Dad' sy'n trafod marwolaethau mewn swyddi peryglus fel rhai mewn pyllau glo, chwareli llechi, ffatrïoedd a gydag olew yn brotest cynnil.

Bu i'r grŵp berfformio ymhob un o hen siroedd Cymru  ac yng nghyngerdd enwog 'Pinaclau Pop' a gynhaliwyd ym Mhafiliwn Pontrhydfendigaid ar 29 Mehefin 1968 i godi arian i Eisteddfod Genedlaeth yr Urdd, Aberystwyth 1969 ynghyd a pherfformwyr adnabyddus eraill bu'n perfformio fel Dafydd Iwan, Heather Jones, Hogia Llandegai, Y Derwyddon, Y Pelydrau, Aled a Reg, Mari Griffith, Y Diliau gyda Ryan Davies yn cyflwyno i gynulleidfa o 3,000 o bobl. 
Gwisg
Roedd y grŵp yn drawiadol am wisgo dillad wedi eu gwneud o gwilt Cymreig, gan gynnwys trowsus a chrysau.

Disgyddiaeth
Cyhoeddwyd sawl record gan Y Cwiltiaid.
 Y Cwiltiaid!' sengl 7" EP, Recordiau Qualiton QEP 4050 1967
Caneuon: Ochr A: Y Cadno Coch, A2 Yr Yns Ger Y Lli. Ochr B B1 Fy Ngweddi Fach Yw, B2 Rho Imi Nerth I Wneud Fy Rhan.
 Y Cwiltiaid 7", EP, Recordiau Cambrian CEP 409 1968
Caneuon: Ochr A: Pan Oeddwn, A2 Wyt Ti'n Cofio. Ochr B, B1 Dyma Fy Ngwlad, B2 Hafan Deg
 Y Cwiltiaid 7" EP Recordiau Cambrian CEP 422 1970
Caneuon: Ochr A: Rwyf Yn Dy Garu; A2 Elen. Ochr B1	 Heno; B2 Mynd Na'th Nghariad

Gweler hefyd
 Pop Cymraeg

Dolenni allanol
 Morus Elfryn yn hel atgofion am Y Cwiltiaid Rhaglen ar Y Cwiltiaid ar raglen Rhys Mwyn ar BBC Radio Cymru
 Cân 'Marw a wnaeth dy Dad' gan Morus Elfryn o'r Cwiltiaid ar CD amlgyfrannog Welsh Rarebeats (2005) Finders Keepers Records – FKR003LP
 Welsh Rarebeats ar lwyfan ffrydio Spotify yn cynnwys cân gan Morus Elfryn
 Cân 'Pan Oeddwn' a 'Wyt ti'n Cofio' ffilm o chwarae'r record ar Youtube - Cambrian Recordings CEP 409 1968

Cyfeiriadau

Categori:Bandiau Cymreig
Y Cwiltiaid
Categori:Bandiau Cymraeg
Y Cwiltiaid
Categori:Sefydliadau 1964
Categori:Prosiect Wicipop