Deddf y Gymraeg ac Addysg (Cymru) 2025

Derbyniodd Deddf y Gymraeg ac Addysg (Cymru) 2025 ei Chydsyniad Brenhinol ar 7 Gorffennaf 2025. Roedd 50 aelod o blaid, neb wedi ymatal a neb yn erbyn pasio testun terfynol y bil. Dyma ddeddfwriaeth nodedig i sicrhau bod pob plentyn yng Nghymru yn cael y cyfle i ddod yn "siaradwyr Cymraeg hyderus" ac yn "defnyddio'r Gymraeg yn annibynnol pan fyddant yn gadael yr ysgol".

Nod y Ddeddf yw symud tuag at darged 2050 o filiwn o siaradwyr Cymraeg drwy gryfhau rôl y Gymraeg mewn addysg, gyda'r amcan cyffredinol o sicrhau bod holl ddisgyblion ysgolion a gynhelir yng Nghymru yn defnyddio'r Gymraeg yn annibynnol pan fyddant yn gadael yr ysgol.

Crynodeb
Mae'r Ddeddf yn:

 darparu sail statudol ar gyfer targed 2050 o filiwn o siaradwyr Cymraeg;

 sicrhau bod targedau yn cael eu gosod mewn perthynas â'r Gymraeg mewn addysg a defnydd o'r Gymraeg, gan gynnwys yn y gweithle ac yn gymdeithasol;

 sefydlu dull safonol i bobl o bob oed ddisgrifio eu gallu yn y Gymraeg yn seiliedig ar safonau rhyngwladol (Fframwaith Cyfeirio Cyffredin Ewropeaidd ar gyfer Ieithoedd);

Tri Chategori Cyfrwng Iaith mewn Ysgolion
Mae'r Ddeddf yn nodi tri chategori iaith ar gyfer ysgolion, gan gynnwys isafswm o addysg Gymraeg sydd i'w ddarparu gan ysgolion (sy'n cynnwys addysgu'r Gymraeg fel pwnc yn ogystal ag addysg a hyfforddiant drwy gyfrwng y Gymraeg):

 Categori "Prif Iaith – Cymraeg" (80%)
 Categori "Dwy Iaith" (50%)
 Categori "Prif Iaith – Saesneg, rhannol Gymraeg" (10%)

Nodau Dysgu Cymraeg
Mae'n gosod nodau dysgu Cymraeg ar gyfer pob categori iaith:

 sicrhau bod awdurdodau lleol yn cymryd camau i ddarparu addysg drochi ddwys yn Gymraeg i blant o 7 oed sy'n dymuno mynychu ysgol categori "Prif Iaith – Cymraeg" neu "Dwy Iaith"; 

 creu system o gynllunio addysg Gymraeg ar lefel genedlaethol, lleol ac ysgol;

 sefydlu Athrofa Dysgu Cymraeg Genedlaethol i, ymhlith pethau eraill:
 darparu cymorth i ddysgu Cymraeg fel bod mwy o bobl (o bob oedran) yn dysgu'r iaith ac yn ei defnyddio yn eu bywydau bob dydd
 trefnu i'r gweithlu addysg ddysgu Cymraeg a gwella eu sgiliau Cymraeg

 sefydu dull safonol i bobl o bob oed ddisgrifio eu gallu yn y Gymraeg yn seiliedig ar safonau rhyngwladol y Fframwaith Cyfeirio Ewropeaidd Cyffredin ar gyfer Ieithoedd (CEFR).

Cyd-destun a Her
Roedd tua 23% o ddysgwyr yn cael addysg cyfrwng Cymraeg yn 2025.

Uchelgais strategaeth Cymraeg 2050 Llywodraeth Cymru yw cynyddu cyfran y grwpiau blwyddyn sy'n cael addysg cyfrwng Cymraeg i 30% erbyn 2030/31 a 40% erbyn 2050.

Wrth drafod trydydd eisteddiad y Bil ym mis Mai 2025, ceisiodd AS Plaid Cymru, Cefin Campbell, gynyddu'r targed a'i osod yn y bil trwy gyflwyno gwelliannau, gan gynnwys ceisio ychwanegu:

"Rhaid i Weinidogion Cymru sicrhau bod o leiaf 50% o gyfanswm nifer y disgyblion o oedran ysgol gorfodol yng Nghymru yn mynychu ysgolion categori "Prif Iaith – Cymraeg" erbyn 31 Rhagfyr 2050."

"Rhaid i Weinidogion Cymru sicrhau bod cynnydd bob degawd, o 10% o leiaf o gyfanswm nifer y disgyblion o oedran ysgol gorfodol yng Nghymru, yn nifer y disgyblion sy'n mynychu ysgolion categori "Prif Iaith - Cymraeg".

Galwodd Cymdeithas yr Iaith Gymraeg ar ASau i gefnogi'r gwelliant i gael targed o 50% yn y Bil, ond pleidleisiodd 39 aelod yn erbyn a 12 o blaid.

Gweler hefyd
 Deddf Cynulliad Cenedlaethol Cymru (Ieithoedd Swyddogol) 2012
 Rhestr Mesurau a Deddfau Senedd Cymru

Dolenni allanol
 Deddf y Gymraeg ac Addysg (Cymru) 2025 ar wefan Llywodraeth Cymru

Cyfeiriadau

Categori:2025 yng Nghymru
Categori:Deddfau Senedd Cymru 2025
Categori:Addysg yng Nghymru
Categori:Deddfau cyfansoddiadol Cymru
Categori:Addysg Gymraeg
Categori:Addysg yng Nghymru