Santes Denyw

Santes a anwyd yn y 6g oedd Denyw (weithiau Teneu (Lladin: Theneva), Denw, Enoch, Dwynwen, ayyb.) a gafodd ei barchu yn Glasgow yn yr Oesoedd Canol. 
bawd|Traprain Law, Yr Alban 

Yn draddodiadol roedd hi'n dywysoges Brythonaidd o'r chweched ganrif o deyrnas hynafol Gododdin (yn yr hyn a ddaeth yn Lothian ) ac yn fam i Sant Mungo, apostol i Brythoniaid o Ystrad Clud a sylfaenydd dinas Glas Ghu (Glasgow).  Mae hi'n cael ei choffau'n flynyddol ar 18 Gorffennaf.

 Enw 
Yn yr hagiograffeg gyntaf a gofnodwyd am ei mab, rhoddir ei henw fel Thaney .  Mae'r Vita Kentigerni ("Bywyd Sant Mungo"),  a gomisiynwyd gan yr Esgob Jocelin o Glasgow ac a olygwyd yn ddiweddarach (circa 1185) gan y mynach Jocelyn o Furness, yn rhoi ei henw fel Taneu ; yn ogystal John Capgrave yn rhoi ei henw fel Taneu, a argraffwyd ym 1516.  Mae amrywiadau o'r enw yn cynnwys Thenewe, a roddir gan Frefiari Aberdeen ; Thennow o Galendr Adam King ; ac mae Bonedd y Saint yn ei galw'n Denyw (neu Dwynwen ).  Ym 1521, ymddangosodd yng nghronicl John Mair, Historia Majoris Britanniae, gyda'r enw Thametes, merch y Brenin Lot a chwaer Gawain . Weithiau rhoddir ei henw fel Thameta neu Thenelis . Mae Alex Woolf wedi awgrymu bod Denyw yn deillio o Danaë, mam Perseus yn Fabulae o Gaius Julius Hyginius.

 Chwedl 
Dywedir mai Denyw yw'r dioddefwr treisio cyntaf i gael ei gofnodi yn hanes yr Alban. Roedd Denyw hefyd yn ddioddefwr ymosodiad domestig ac yn fam ddi-briod. Ganwyd ei mab, Cyndeyrn, ar ôl y tywysog Cymreig Owain mab Urien ei threisio. Roedd Owain mewn cuddwisg fel dynes a drysu Denyw drwy ddweud "Paid â chrio, fy chwaer, dw i ddim wedi dy adnabod di fel dyn yn adnabod morwyn. Onid ydw i'n ddynes fel ti dy hun?"Schulenburg, Jane Tibbetts. Forgetful of Their Sex: Female Sanctity and Society, ca. 500-1100. Harvard University Press, 1998, p. 226. Ar ôl darganfod bod ei ferch Denyw yn feichiog, dedfrydodd Brenin Lleuddun hi i farwolaeth a chafodd ei thaflu o Traprain Law.

Yn wyrthiol, chafodd Denyw ei darganfod wrth droed y clogwyn, yn fyw. Teithiodd hi i Culross mewn cwrwgl, trwy Moryd Forth. Rhoddodd enedigaeth i Cyndeyrn yng nghymuned Sant Serf. Rhoddodd Sant Serf y llysenw Mungo (un hoffus iawn) i Cyndeyrn.

 Cyfeiriadau 

Categori:Marwolaethau'r 6ed ganrif
Categori:Genedigaethau'r 6ed ganrif
Categori:Santesau Celtaidd
Categori:Glasgow