Tarddiad y gair Wica

Mae'r erthygl hon yn sôn am darddiad y gair Saesneg 'Wicca'. Mae'r 'Wica' Cymraeg yn dod o'r gair Saesneg 'Wicca' gydag un 'c' oherwydd na chlywir nag yngenir yr ail 'c'.

Mewn Saesneg Modern, mae'r term Wicca () yn cyfeirio at Wica, sef crefydd gwrachyddiaeth Baganaidd gyfoes. Defnyddir hi o fewn y gymuned Baganaidd o dan ddiffiniadau croes. Cyfeiria un at y mudiad Gwrachyddiaeth Baganaidd yn ei gyfanrwydd, tra bod y llall yn cyfeirio'n benodol at draddodiadau a gynhwysir yn yr hyn a elwir bellach yn Wica Traddodiadol Prydeinig.

Er ei fod yn cael ei ynganu'n wahanol, mae'r term Wica yn darddiad modern o'r gair Hen Saesneg ƿiċċa, ynganir yn [ˈwittʃɑ], a gyfeiriodd at swynwyr yn Lloegr Eingl-Sacsonaidd ac sydd wedi cynhyrchu'r gair Saesneg modern witch. Yn y 1950au cynnar, cyfeiriodd y Wiciad Seisnig Gerald Gardner, sylfaenydd y traddodiad Gardneraidd, at y gymuned Gwrachyddiaeth Baganaidd fel y Wica. Honnodd iddo ddysgu'r term yn ystod ei ddefod ynydu i gwfen y New Forest ym 1939. Erbyn diwedd y 1950au, roedd cystadleuydd Gardner, Charles Cardell, sylfaenydd ei draddodiad ei hun, wedi dechrau cyfeirio at ddilynwyr ei grefydd fel Wiccens, ac efallai wedi defnyddio Wicca wrth gyfeirio at y grefydd ei hun.

Mae’r defnydd cynhwysol o’r term Wicca — sy’n cyfeirio at holl grefydd Gwrachyddiaeth Baganaidd —wedi’i olrhain i Brydain yn gynnar yn y 1960au, pan gafodd ei ddefnyddio gan wahanol grwpiau a’i hysbysebu trwy ei ddefnyddio mewn hysbysebion, cylchgronau, a ffynonellau llenyddol eraill. Mabwysiadwyd yn ddiweddarach gan ffigurau fel Alex Sanders a Gavin ac Yvonne Frost, a aeth â'r gair i'r Unol Daleithiau. Yno, mabwysiadodd ymarferwyr Wica Draddodiadol Brydeinig y gair iddynt eu hunain yn unig fel ffordd o wahaniaethu rhwng eu harferion ac arferion Gwrachod Paganaidd eraill. Gwrthwynebwyd yr ystyr unigryw hwn gan ei boblogrwydd fel term generig gan awduron arobryn fel Raymond Buckland, Scott Cunningham a Silver RavenWolf. Wrth iddo fynd i mewn i ddiwylliant poblogaidd, enillodd ystyr cynyddol eclectig wrth ei ddefnydd. Yn ystod y 1990au, ceisiodd rhai ymbellhau oddi wrtho trwy ddefnyddio'r term gwrachyddiaeth draddodiadol.

 Diffiniadau 
Mae dau ddiffiniad gwahanol o'r term Wicca sydd wedi cael eu defnyddio mewn Paganiaeth ac astudiaethau Paganiaeth ers tua 1980. Datblygodd y cyntaf yn Lloegr yn ystod y 1960au. Yn eang ac yn gynhwysol, mae’n ymdrin â’r rhan fwyaf, os nad y cyfan, o fathau o Wrachyddiaeth Baganaidd fodern, yn enwedig os ydynt yn rhannu digon o gredoau diwinyddol ac arferion defodol i gael eu hystyried yn enwadau o fewn mudiad crefyddol cyffredin. Mewn cyferbyniad, datblygodd yr ail yn yr Unol Daleithiau yn ystod y 1970au hwyr. Mae'n cyfeirio'n benodol at y traddodiad Gardneraidd o Wrachyddiaeth a'r rhai a ddeillio ohono heb fawr o newid, sef Gwrachyddiaeth Alecsandraidd ac Algard, a adnabyddir gyda'i gilydd fel Wica Draddodiadol Brydeinig.

 Defnydd o fewn astudiaethau Paganiaeth 
Mae datblygiad a defnydd o'r term Wicca o fewn Paganiaeth gyfoes yn bwnc trafod cyson ym maes astudiaethau Paganiaeth. Mae'r mwyafrif o academyddion ac ysgolheigion annibynnol yn defnyddio'r diffiniad cyntaf, mwy cynhwysol. O ystyried ei statws hanesyddol a'i defnydd cyffredin o fewn Paganiaeth, roedd yr ysgolhaig astudiaethau Paganiaeth Ethan Doyle White yn meddwl mai dyma'r dewis rhesymegol a hawsaf i'r byd academaidd, er bod rhywfaint o anghytuno a dryswch ymhlith ymchwilwyr o hyd ynghylch yr hyn sy'n diffinio Wicca.  Ymhlith y rhai sydd wedi defnyddio'r diffiniad blaenorol mae'r cymdeithasegydd Americanaidd Margot Adler, yr ysgolhaig llenyddol Chas S. Clifton, a'r ysgolhaig astudiaethau crefyddol Aidan A. Kelly, tra methodd eraill megis y Saeson Graham Harvey a Ronald Hutton â gwneud eu defnydd yn glir. Er mwyn delio â'r broblem hon yn y dyfodol, anogodd Doyle White i ysgolheigion nodi pa ddiffiniad a ddefnyddiwyd ganddynt yn eu gwaith.

 Gwreiddiau 

 ƿiċċa a ƿiċċe yr Hen Saesneg 
Yn iaith yr Hen Saesneg yn yr Oesoedd Canol Cynnar, roedd y term ƿiċċa (ynganir yn [ˈwittʃɑ]) yn enw gwrywaidd ar gyfer dewin, swynwr, swyngyfareddwr;  ƿiċċe (ynganir yn [ˈwittʃe]) oedd ei gymar benywaidd. Maent yn hynafiaid i'r gwrach Saesneg Modern. Cymerodd y term Saesneg Modern Wicca yr Hen Saesneg wica fel ei darddiad, er bod y ddau yn eu hanfod yn ddau air gwahanol gyda gwahanol ystyron, ynganiad, a defnydd gramadegol, gyda bron i fileniwm rhwng eu fflydiau priodol.

Nodiadau

Cyfeiriadau

Troednodiadau

Tarddiadau

Llyfryddiaeth

Tarddiad
Wicca