Dan y Don (panto)

Pantomeim Cymraeg gan Ifor Wyn Williams a gyflwynwyd gan Gwmni Theatr Cymru ym 1973 yw Dan Y Don. Cyfansoddwyd y caneuon gan Ann Llwyd a Susan Broderick [Sue Roderick].

 Disgrifiad byr 
"Mae gan y stori gysylltiad llac (yn ôl traddodiad pantomeim) â Chantref Gwaelod, y fro ledrithiol honno, sy'n gorwedd 'o dan y môr a'i donnau'. Yno mae'r ddau arwr digrif, Ianto a Nyff yn cael llawer o droeon rhyfedd a thrwstan yn nheyrnas brenin boliog, a'i frenhines ofnadwy o ddwyieithog, a thywysog ifanc sy'n dyheu am ei gariadferch landeg. Hefyd mae dwy dywysoges hagr, yn dwyn yr enwau swynol Tysanwedd a Moronwedd, cynllyniwr mileinig a'i was parod, môr-forwyn brydferth a physgod ac octopws llachar eu lliwiau sy'n gallu dawnsio." 

 Cymeriadau 
 Brenin Garalong Hirgoes
 Fferi Nyff  
 Tywysog
 Rhianwen
 Tysanwedd - chwaer hyll
 Moronwedd - chwaer hyll
 Ianto
 Brenhines 
 Esda
 'Cynlluniwr mileinig'
 gwas yr uchod

 Cynyrchiadau nodedig 
bawd|Huw Tudor a Grey Evans yn Dan y Don
Llwyfannwyd y panto am y tro cyntaf gan Gwmni Theatr Cymru ym 1973. Cyfarwyddwr Grey Evans ac Wilbert Lloyd Roberts; cynllunydd Martin Morley; cast:
 Brenin Garalong Hirgoes - Mici Plwm
 Fferi Nyff - Wynford Ellis Owen 
 Tywysog - Ian Saynor
 Rhianwen - Carole Hopkin
 Tysanwedd - Elliw Haf
 Moronwedd - Eirlys Hywel
 Ianto - Dyfan Roberts
 Brenhines - Iona Banks
 Esda - Susan Broderick [Sue Roderick]
 'Cynlluniwr mileinig' - Huw Tudor 
 gwas yr uchod - Grey Evans
bawd|Dyfan Roberts a Sue Roderick yn Dan y Don

Cafwyd adolygiad o'r pantomeim yn y North Wales Weekly News  ym mis Chwefror 1974:"Yn y prif rannau roedd Wynford Ellis Owen (Nyff), Dyfan Roberts (Ianto) gyda gwrthgyferbyniad rhwng ynni gwyllt Ianto a ffug-ddoethineb Nyff, gyda'i sloganau "Fol'na" a "Fel mae'n digwydd." Ceir portreadau ysmala hefyd gan Iona Banks fel y frenhines na fedr hi "standio" rhyw lawer yn Gymraeg nac yn Saesneg, a chan Mici Plwm fel y brenin tew a'i floeddiadau di-diwn. Mae Huw Tudor a Grey Evans gyda'u ffug fileindra, yn null traddodiad y pantomeim. Yn rhan bwysig Esda, mae Susan Broderick yn cyfuno personoliaeth dymunol; yr actorion Elliw Haf ac Eirlys Hywel oedd yn actio'r ddwy dywysoges aflunaidd. Y cyfarwyddwr oedd Grey Evans, a oedd hefyd mewn rol bychan ar y llwyfan.""Fi oedd Y Brenin Garalong Hirgoes", medde Mici Plwm yn ei hunangofiant yn 2002;  "Rhyw fath o Neptiwn Cymraeg. Doedd dim angan gwallt na barf hir gosod arna'i gan fod y rheiny gen i eisoes [...] Hwn oedd ail neu drydydd panto Cwmni Theatr Cymru a doeddwn i ddim wedi cyfarfod â Wynff [Elllis Owen] cyn hynny. Ef oedd yn chwara rhan Fferi Nyff ac fe gliciodd y ddau ohonon ni o'r dechra. Roeddan ni'n tynnu ymlaen yn dda ac roedd ganddo ni rhyw rapport yn y stafell newid. Doedd ganddon ni ddim golygfeydd gyda'n gilydd ar y llwyfan ond fe ddaethon i ddallt ein gilydd yn dda. Ac, o siario stafell newid, fe ddaethon ni'n dipyn o fêts ac rwy'n dal yn ffrindiau efo fo, mwy nag erioed, hwyrach," ychwanegodd."Cymeriad Wynff oedd arwr mawr y sioe. Doedd ganddo fo ddim cymaint a hynny o linellau i'w llefaru, dim ond dod ar y Ilwyfan, cerdded o gwmpas a deud ambell 'air. Yn y stafell newid, lle bydden ni'n eistedd wrth ochr ein gilydd, fe fyddai rhyw fath o double act rhyngom, Wynff, hwyrach, yn clicio'i fysedd a minnau'n pasio'r colur. Roedd angan llawer o golur, yn enwedig un coch ar gyfer y minlliw. Beth oedd 'Fferi Nyff' oedd camgymeriad dewin: yn lle creu Tylwythen Deg bryderth roedd wedi creu'r Dylwythen Deg hyllaf bosib, yn gwisgo sgidiau mawr, cryfion".

 Cyfeiriadau 

Categori:Theatr Gymraeg y 1970au