Almanac (cyfres deledu)

Cyfres deledu "ddrama ddogfen hanesyddol" Gymraeg ar gychwyn y 1980au oedd Almanac, a ddarlledwyd ar S4C. Ffilmiau'r Nant o Gaernarfon oedd yn gyfrifol am ei chynhyrchu ac ymysg y cyfarwyddwyr roedd Wil Aaron ac Alun Ffred Jones. Hywel Teifi Edwards oedd yn cyflwyno'r cyd-destun hanesyddol, ar gychwyn pob pennod.

 Cefndir 
Roedd sawl pennod amrywiol yn y 5 cyfres a gynhyrchwyd rhwng 1982 a 1986, gyda awduron fel Mei Jones, Bethan Phillips, Gareth Miles a Wil Sam Jones yng ngofal y sgriptiau.

Nododd David Berry yn ei gyfrol Wales & Cinema [Prifysgol Cymru 1994] bod Wil Aaron wedi cynhyrchu "13 rhaglen hanner awr" ar gychwyn cyfnod S4C, "a'i ddilyn gyda 4 cyfres ychwanegol gyda 12 rhaglen 30 munud" ymhob un. Mae'n cyfeirio'n benodol at y rhaglenni Yn Heinty yn Stryd Cokey oedd wedi'i "ffilmio a'i oleuo'n dda gan Dafydd Hobson" a'r rhaglen am ddrama ddadleuol J. Kitchener Davies, Cwm Glo, "gydag actorion yn ail-greu yr olygfa mwyaf dadleuol yn y ddrama". 

Gwerthwyd "4 pennod cynnar i BBC Wales" yn ôl Berry, ac roedd camp fawr Ffilmiau'r Nant yn "gyflawniad gwych" ar "gyllidebau isel S4C o £20,000-£30,000 fesul hanner awr". Newidiwyd y cyfrwng ffilmio o ffilm i fideo, ynghanol y gyfres, er mwyn arbed costau. Dim ond "5 diwrnod o saethu" oedd i bob pennod, yn ôl Berry, a ffilmiwyd dwy raglen ar y cyd yn aml.

 Rhaglenni 

 Cyfres 1- (1982 - 1983) 

 Citizen Kane a Cynan - hanes y cysylltiad rhwng Cynan a William Randolph Hurst
 Yn Heinty yn Stryd Cokey - hanes y Pla Du yn Hwlffordd
 Cwm Glo - hanes drama Kitchener Davies
 Dau Frawd - portread Wil Sam o'r ddau frawd Gruffydd a Watcyn Jones, Bryncroes, Pen Llŷn.
 Dal yr Eiliad - hanes y ffotograffydd Dillwyn Llewelyn, Penlle'r-gaer
 A Dydd Gwener oedd y Dydd Hwnnw - hanes Llywelyn ap Gruffudd
 Lewis Valentine Yn Cofio  
 Boneddigesau Llangollen - Siân Phillips yn adrodd hanes dwy Wyddeles o Langollen
 Annwyl Gariadus Enaid - hanes carwriaeth Thomas Charles a Sally Jones
 Ei Wir yn erbyn y Byd - hanes Myfyr Morganwg
 Llythyr o Gymru - hanes bywyd Evie Wyn Jones a'i fab yn Llandwrog.

 Cyfres 2 - (1983 - 1984) 

 Lle Diogel i Sobri gan Mei Jones - hanes Thomas Williams
 Bara Caws a'r To Uwchben - hanes sioe Theatr Bara Caws, Oes 'Ma Bobol?
 Porth Wisgi - hanes dryllio llong y Stuart ym 1901
 Y Gwrthgiliwr gan Gareth Miles a Robert Griffiths am streic rheilffyrdd Prydain 1911.
 Melltith Ffynnon Elian - hanes Ffynnon Elian
 Y Taniwr - hanes y llofrudd Vaughan Jones 
 Y Bardd yn ei Wely - hanes Siôn Wyn o Eifion
 Y Dyn Bach ar Ôl - hanes ymfudo Cymry i Workington.
 Dianc o Yozgad (rhan 1 a 2) - hanes milwr ifanc o Aberystwyth, addasiad o Y Ffordd i Endor gan E. H. Jones.
 Sara Abel Morgan  gan Bethan Phillips gyda Sharon Morgan
 Carbeid a Cyt - hanes John Griffiths o Lanystumdwy
 Cyfrinach y Cestyll - hanes cestyll Edward I
 Syr Thomas Parry yn cofio Bardd yr Haf

 Cyfres 3 - (1985) 

 Y Baton Aur - hanes y "cythraul canu"
 Y Wraig wedi ei Gwisgo a'r haul - hanes Joanna Southcott 
 Y Sais Brych - drama am offeiriad uniaith Saesneg
 Helynt Chatham Street - hanes Eglwys Chatham Street, Lerpwl
 Y Sialens - hanes John Beynon a Thomas Heslop ym 1814
 Elsie - hanes Elsie Davies a tîm peldroed Manchester United.

 Cyfres 4 - (1986) 

 O D'weiliog i Dywyllwch - stori fer gan W. S. Jones
 Harri'r Cwm - hanes Syr Henry Jones o Langernyw
 Angharad - hanes Angharad Cox o Dywyn
 Er Gwell, Er Gwaeth - hanes Robert Owen o'r Drenewydd
 Bwgan Pant-y-Wennol - hanes Pant-y-Wennol, Mynytho
 Cynllwyn '69 - hanes Dewi Jones a'i bom
 Trysorau Dan Glo - hanes cuddio lluniau'r Oriel Genedlaethol yn Ffestiniog
 Trychineb Tynewydd - hanes Glofa Tynewydd, Y Rhondda.

 Rhaglenni ychwanegol heb nodi pa gyfres 

 Y Chwarelwr

Profodd y math yma o gyfresi yn boblogaidd iawn ar S4C ar hyd y degawdau a gwelwyd cyfresi tebyg fel Dihirod Dyfed a Llygad am Lygad yn y blynyddoedd dilynol.

Cyfeiriadau

Categori:Rhaglenni teledu Cymraeg
Categori:Rhaglenni teledu S4C
Categori:Rhaglenni teledu sydd a'u stori wedi'i lleoli yng Nghymru
Categori:Rhaglenni teledu'r 1980au