Eglwys San Pedr, Caerfyrddin

Eglwys y plwyf hynafol yn nhref Caerfyrddin yw Eglwys San Pedr. Lleolir yr eglwys yng nghanol y dref, rhwng Heol yr Eglwys a Heol San Pedr. Mae'n adeilad rhestredig Gradd I.

Hanes
Mae'r eglwys bresennol yn dyddio o'r 12fed ganrif o leiaf. Rhoddwyd rhwng 1107 a 1124 i Abaty Battle, Sussex, gan y Brenin Harri I. Credir a adeilwyd y corff yr eglwys yn ystod y 13eg neu 14eg ganrif, wedyn ailadeilwyd y tŵr tua diwedd y 15fed ganrif. Rhwng yr 16eg ganrif a 1816, roedd yr eglwys yn eiddo i'r Goron, wedyn paswyd i Coleg Dewi Sant, Llanbedr Pont Steffan. Yn 20fed ganrif, paswyd i'r Esgob Tyddewi.

Gwnaed llawer o waith adfer yn ystod y 19eg ganrif. Ailosodwyd y ffenestri yn 1846, wedyn yr toeau 18ed ganrif John Nash rhwng 1861-66. Symudwyd organ 1796 a bedd Syr Rhys ap Thomas. Gosodwyd lloriau teils ym 1866 a 1876.

Adeiladwyd porth mynwent (rhestredig Gradd II) ar Heol San Pedr yn 1879.

Atyniadau
Disgrifir y tŵr gorllewinol 3 llawr, sydd wedi'i baentio'n wyn, fel tirnod yn y dref. Mae gan yr eglwys y casgliad helaethaf o henebion eglwysig yn ne-orllewin Cymru, rhai o'r safon uchaf.

Claddedigaethau
Claddwyd yr awdwr Syr Richard Steele (m. 1729) yn yr eglwys. Yn 2000 darganfu archeolegwyr ei benglog, a gafodd ei ail-gladdu ym 1876. Mae bedd bocs Syr William Nott i'w weld ym mynwent yr eglwys i'r gogledd.

Her cadw ar agor
Yn 2014 adroddwyd ar y costau o gadw'r eglwys ar agor. Nodwyd bod cadw'r adeilad yn agored i eglwyswyr a'r cyhoedd yn costio oddeutu £50,000 y flwyddyn. Bwriadwyd hyrwyddo hanes yr eglwys gan gynnwys beddrod Rhys ap Thomas a'r cysylltiad gyda Llyfr Du Caerfyrddin fel modd o ddenu ymwelwyr a chefnogaeth ariannol.

Oriel

Dolenni
 Tudalen Facebook i'r Eglwys

Cyfeiriadau

Categori:Adeiladau rhestredig Gradd I Sir Gaerfyrddin
Pedr
Caerfyrddin, Pedr