Mynydd Islwyn

Roedd Mynydd Islwyn yn blwyf hynafol yn Esgobaeth Llandaf a Sir Fynwy. Canolfan y plwyf oedd Eglwys Sant Tudur sydd yn sefyll 300medr / 1,000 troedfedd uwchben lefel y môr yn agos i gopa'r mynydd a rhoddodd ei enw i'r plwyf. Roedd yr eglwys yn gwasanaethu ardal eang o tua 6,500 hectar / 16,000 acer. Roedd yn ardal wledig, prin o boblogaeth, gydag amaethyddiaeth a choedwigaeth yn brif ddiwydiannau. Roedd plwyf hynafol Mynyddislwyn yn gorchuddio rhan fawr o ddyffrynnoedd isaf Ebwy a Sirhywi.

Roedd pedwar pentrefan o fewn y plwyf Gelligroes, Penllwyn, Pontllan-fraith ac Ynys-ddu.

Yn y 18 a 19C bu diwydiannu helaeth yn yr ardal a daeth a newidiadau mawr i sefyllfa demograffeg, cymdeithasol ac economaidd y plwyf. Tyfodd y pentrefannau bach gwledig yn bentrefi diwydiannol o bwys a chodwyd pentrefi a threfi newydd yn yr hen blwyf. Ymysg yr aneddleoedd newydd mae Aber-carn, Cefn Fforest, Cwm Carn, Cwmfelinfach, Crymlyn, Gwrhey, Oakdale, Penmaen, Trecelyn, Trinant, Wattsville.

I wasanaethu'r aneddleoedd newydd bu raid i'r Eglwys Anglicanaidd codi eglwysi newydd a ffurfio nifer o blwyfi newydd gan chwalu'r plwyf hynafol. Er hyn y mae 12 o'r plwyfi a grëwyd allan o Fynyddislwyn yn parhau i ffurfio Ardal Weinidogaeth Islwyn, yr Eglwys yng Nghymru. Mae Eglwys Sant Tudur bellach yng Nghymuned y Coed-duon.

Ym 1903 ffurfiwyd ardal cymuned ddinesig o'r enw Mynydd Islwyn, a oedd yn cynnwys rhan fawr o'r hen blwyf eglwysig. Daeth y cyngor dinesig i ben o dan ad-drefniant llywodraeth leol 1974 pan ddaeth yn rhan o Fwrdeistref Islwyn o fewn Cyngor Sir Gwent.Deddf Llywodraeth Leol 1972 Atodlen 4 Ar ôl ad-drefniant llywodraeth leol 1996, daeth y rhan fwyaf o'r hen blwyf yn rhan o Fwrdeistref Sirol Caerffili.

Cyfeiriadau

Categori:Plwyfi Cymru