Oidipos

Brenin chwedlonol Groegaidd o Thebai oedd Oidipos neu Oidipus / Oedipus (Hen Groeg: Οιδινούς  "troed chwyddedig"). Mae'n Arwr trasig ym mytholeg Groeg, a chyflawnodd, heb yn wybod iddo, broffwydoliaeth y byddai'n lladd ei dad ac yn priodi ei fam, a thrwy hynny'n dod â thrychineb i'w ddinas a'i deulu.

Ei stori yw pwnc y trasiedïau gan Soffocles, Oidipos Frenin ac Oidipos yn Colonos, ac yna Antigone yn y dilyniant naratif. Gyda'i gilydd, mae'r tair drama yma'n cael eu hadnabod fel y tair drama Thebaidd. Cynrychiola Oidipos dwy thema barhaus ym mytholeg a drama Groeg: natur ddiffygiol dynoliaeth a rôl yr unigolyn yng nghwrs tynged.

Euros Bowen a fathodd y cyfieithiad Cymraeg o'r enw - Oidipos - tra'n cyfieithu'r ddwy ddrama amdano gan Soffocles, a gyhoeddwyd gan Wasg Prifysgol Cymru yn y 1970au yn y cyfresi Dramâu'r Byd ac Y Ddrama yn Ewrop.

 Disgrifiad 
Yn y fersiwn fwyaf adnabyddus o'r stori, ganwyd Oidipos yn fab i'r Brenin Laïos a'r Frenhines Iocasta o Thebai. Fel mab Laïos, roedd yn caru'r enw patronymig "Laiades".  Roedd Laïos yn dymuno rhwystro'r broffwydoliaeth, felly anfonodd fugail-was i adael Oidipos i farw ar ochr mynydd. Fodd bynnag, tosturiodd y bugail wrth y baban a'i drosglwyddo i fugail arall a roddodd Oidipos i'r Brenin Polybus a'r Frenhines Merope i'w fagu fel eu mab eu hunain. Dysgodd Oidipos gan yr oracl yn Delffi am y broffwydoliaeth y byddai'n lladd ei dad ac yn priodi ei fam ond, yn anymwybodol o'i wir dras, credodd ei fod wedi'i dynghedu i lofruddio Polybus a phriodi Merope, ac felly gadawodd am Thebai.

Ar ei ffordd i'r ddinas, cyfarfu â dyn hŷn, oedd (heb yn wybod iddo) yn dad iddo, ac fe'i laddodd mewn ffrae. Gan barhau i deithio am Thebai, canfu fod brenin y ddinas (Laïos) wedi cael ei ladd yn ddiweddar a bod y ddinas ar drugaredd y Sffincs. Atebodd Oidipos geisiadau'r anghenfil yn gywir, gan ei drechu ac ennill gorsedd y brenin marw - a llaw mewn priodas, gweddw'r brenin, a oedd hefyd (heb yn wybod iddo) yn fam iddo - Iocasta.

Flynyddoedd yn ddiweddarach, i roi terfyn ar bla ar Thebai, dechreuodd Oidipos ymgyrch i ddarganfod pwy oedd wedi lladd Laïos, cyn dod i wybod mai ef ei hun oedd yn gyfrifol. Crogodd Iocasta ei hun, ar ôl sylweddoli ei bod wedi priodi ei mab ei hun. Yna cipiodd Oidipos ddau bin o'i ffrog, gan ddallu ei hun â nhw.

Mae chwedl Oidipos wedi'i hail-adrodd mewn sawl fersiwn ac fe'i defnyddiwyd gan Sigmund Freud i enwi a rhoi cynsail chwedlonol i "gymhlethdod Oidipos" ["Oedipus Complex"]

 Cefndir 
Daw'r rhan helaeth o'n gwybodaeth am Oidipos o'r 5ed ganrif CC. Er bod y straeon hyn yn ymdrin yn bennaf â'i gwymp, mae manylion amrywiol yn dal i ymddangos ynglŷn â sut y daeth Oidipos i rym.

Mae amrywiadau ar chwedl Oidipos yn cael eu crybwyll gan sawl bardd Groegaidd hynafol gan gynnwys Homeros, Hesiod, Pindar, Aeschulos ac Ewripides. Fodd bynnag, mae'r fersiwn fwyaf poblogaidd o'r chwedl yn dod o ddramâu gan Soffocles.

Cyfeiriadau

Categori:Arwyr ym mytholeg Groeg
Categori:Brenhinoedd mytholegol
Categori:Groeg yr Henfyd
Categori:Soffocles