Yr Erodrom (drama)

Comedi mewn Tair Act gan John Ellis Williams yw Yr Erodrom a gyhoeddwyd gan wasg Samuel French, Llundain ym 1937, fel rhan o'u cyfres Welsh Drama Series rhif 126. Hanes sefydlu yr ysgol fomio ym Mhenyberth ym 1936, yw cefndir y ddrama. Cyflwyna'r dramodydd y ddrama "i'r tri llanc yn y tân" sef Saunders Lewis, Lewis Valentine a D.J. Williams.

 Crynodeb 
Digwydd y ddrama yn nghegin fyw cartref y siopwr, Solomon Edwards, wrth iddo ymarfer ei anerchiad Gŵyl Ddewi am bwysigrwydd cynnal yr iaith Gymraeg. Ond pan dorra ei nith Lilian ar ei draws, buan iawn y gwelwn mai yn yr iaith Saesneg mae Solomon yn or-ddibynnol arni, sy'n awgrymu mai rhagrithiwr pur ydyw. 

Mae Martha, mam Lilian, a chwaer-yng-nghyfraith Solomon yn wael, ac yn ymddiried yn y ffarmwr Issac Jones, ei bod yn awyddus i weld Lilian yn priodi y Pregethwr newydd, Bob Hughes. Mae Isaac Jones yn gofyn am gyngor Solomon ynglŷn â gwerthu ei fferm Henriw, yn dilyn ymholiadau gan ddynion diarth sydd am godi "camp" yno. Mae'r ddau yn camddeall, ac yn meddwl mai gwersyll gwyliau oedd gan y dynion dan sylw. Ond gweld ei hun fel Cynghorydd lleol mae Solomon, ac yn ceisio perswadio Rees Morgan, golygydd y papur newydd lleol Y Gwyliedydd, i'w gynorthwyo a'i gefnogi. Eisiau bod yn Faer y mae Rees, ac felly mae'r ddau yn cytuno i gynorthwyo ei gilydd, i gyrraedd y nod.

Pan gyrhaedda Bob Hughes, y gweinidog newydd, buan y deallwn ei fod yn caru â Lilian, ac yn dymuno gofyn am ganiatâd ei mam, i'w phriodi. Ond buan iawn y mae Solomon hefyd yn ceisio dylanwadu arno, i gefnogi ei gais i fod yn Gynghorydd. Mae Solomon hyd yn oed yn cynnig gwlan o'r siop i dlodion y dref, er mwyn ei ddarbwyllo. Gyda'r newydd bod eu Cynghorydd presennol wedi marw, mae cynllun a breuddwyd Solomon yn cael ei roi ar waith, hyd nes i Mrs Evans-Jones (dynes o bwys arall yn y dref) gyhoeddi bod ei gŵr hithau, am gynnig ar y lecsiwn. Gorffennir yr Act Gyntaf gyda galwad ffôn yn cyhoeddi "bod y Llywodraeth yn bwriadu adeiladu Ysgol Fomio" yn y sir".

Mae'r newyddion am yr Erodrom [aerodrome] yn deffro cydwybod y cymeriadau, a thra bod Solomon yn ceisio ei ddefnyddio i ennill mwy o gefnogaeth i'w ymgyrch i gael bod yn Gynghorydd, poeni am yr elfen egwyddorol mae'r gweinidog, Bob Hughes. Gwrthodwyd y cais i greu'r Erodrom dair gwaith yn Lloegr, ac felly pam bod yn rhaid i Gymry fodloni arni? Mae'r dadlau yn parhau o blaid ac yn erbyn y cynllun, nes bod egwyddorion yr holl gymeriadau yn chwilfriw, erbyn diwedd yr Ail Act.

Parhau i ddadlau mae'r cymeriadau yn y Drydedd Act, wrth i gynllwyn Rees Morgan i brynu fferm Isaac Jones, fynd i'r gwellt. Bwriad Rees oedd cynnig bynglo i'r ffermwr, tra bod yntau yn manteisio ar filoedd o bunnau o elw, drwy werthu'r fferm i'r Llywodraeth. Cyfiawnder a gwrthwynebiad i'r Ysgol Fomio sy'n ennill y dydd.

 Cefndir 
Gyda'i gefndir helaeth mewn cyfansoddi, cyfieithu a chynhyrchu [cyfarwyddo] dramâu gyda'i gwmni drama ei hun ym Mlaenau Ffestiniog, mae'r dramodydd unwaith eto yn llwytho ei ddrama gyda chyfarwyddiadau llwyfan a delwedd ar gyfer y set. Noda yn y cyhoeddiad: "Cynghorwn bob cynhyrchydd di-brofiad i lynu mor gaeth ag y gall i'r cyfarwyddiadau hyn, oblegid y mae ffrwyth profiad rhai blynyddoedd o gynhyrchu y tu ôl iddynt".

Aeth John Ellis Williams yn ei flaen i ennill Tlws y Ddrama yn Eisteddfod Genedlaethol 1943, am ei ddrama Wedi'r Drin.

 Cymeriadau 

 Solomon Edwards - siopwr
 Lilian Edwards - ei nith
 Martha Edwards, mam Lilian, chwaer yng nghyfraith Solomon
 Isaac Jones - ffarmwr
 Rees Morgan, golygydd Y Gwyliedydd
 Bob Hughes - y gweinidog newydd
 Mrs Evans-Jones

 Cynyrchiadau nodedig 

 Cyfeiriadau 

Categori:Dramâu Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 1937
Categori:Theatr Gymraeg y 1940au
Categori:Theatr Gymraeg y 1950au
Categori:Dramâu Cymraeg gan ddramodwyr o Gymru