Corsen (offeryn)

Mae corsen (lluosog: cyrs) a ddefnyddir mewn offerynnau gwynt yn llafnau wedi'u gwneud o fetel, plastig neu gansen planhigyn, sy'n dirgrynu wrth i aer symud i gynhyrchu sain yr offeryn.

Defnyddir cyrs yn y rhan fwyaf o offerynnau chwythbren (ac eithrio ffliwtiau) ac offerynnau cyrs rhydd. Caiff cyrs naturiol eu medi o wahanol blanhigion ond gyda'r mwyaf poblogaidd ar gyfer offeryn fel y Pibgod mae; Pragmites australis (corsen cyrs); Arundo donax (Cawrgorsen) a'r Alliaud Roseaux. 

Mathau o gyrs
Mae dau fath sylfaenol o gyrs ar gyfer offerynnau: cyrs stop (a all fod yn sengl neu ddwbl) a cyrs rhydd. Gelwir cyrs stop hefyd yn gyrs heterophonic oherwydd nid ydynt yn cynhyrchu'r sain: dim ond fel organ actifadu ar gyfer y golofn aer y maent yn gweithredu, ac nid yw uchder y nodau yn dibynnu ar ddimensiynau'r cyrs. Gelwir cyrs rhydd hefyd yn gyrs idoffonig oherwydd dyma sy'n cynhyrchu'r sain: dirgryniad y cyrs hyn fydd yn cynhyrchu'r sain ac yn pennu traw y nodyn.

Corsen sengl
Mae hwn yn llafn o gansen siwgr, wedi'i dorri a'i eillio yn ôl dimensiynau'r offeryn. Mae gan y gorsen syml siâp petryal yn fras, gydag un o'r pennau'n grwn ac yn deneuach. Mae'r cyrs ynghlwm wrth ddarn o'r enw darn ceg sy'n gweithredu fel sgrin, y mae'r gorsen yn dirgrynu yn ei herbyn i gynhyrchu'r sain. Gellir gwneud y cyrs rhydd o ddeunyddiau synthetig mwy gwydn, ond mae'n well gan y mwyafrif o gerddorion y fersiwn naturiol, gan ei fod yn cynhyrchu sain well.

Wrth chwarae, cedwir y cyrs yn llaith i ddarparu dirgryniad perffaith. Gall y cerddor reoli'r amlder a gynhyrchir trwy bwysau gwefus.

Offerynnau sy'n defnyddio'r cyrs syml yn bennaf yw'r sacsoffon, a'r clarinét a rhai pibgodau.

Cors dwbl
Wedi'u gwneud o ddau lafn o ddeunydd bambŵ neu synthetig, cânt eu clymu at ei gilydd trwy diwb metel a chorc, sydd ynghlwm wrth yr offeryn, nid oes angen darn ceg, gan fod un cyrs mewn cysylltiad â'r llall. Mae'r cerddor yn pwyso'r cyrs rhwng ei wefusau wrth chwythu i gynhyrchu'r sain. Cynhyrchir y sain trwy ddirgryniad y llafnau gyda'r aer sy'n pasio rhyngddynt.

Offerynnau sy'n defnyddio cyrs dwbl yw'r obo, y basŵn a'r pibgod, a'r phibau Cymreig fel y pibgorn. (corsen pwyntydd yr olaf).

Cyrs rhydd
Llafn o ddeunydd metel neu synthetig yw cyrs rhydd, sy'n dirgrynu'n rhydd o fewn rhigol, gyda threigl aer. Mae offerynnau o'r math hwn yn defnyddio cyrs wedi'u tiwnio, pob un i gynhyrchu amledd penodol.

Y prif offerynnau yn y categori hwn yw harmonicas a gwahanol fathau o acordionau.

Defnyddiau
Mae'r rhan fwyaf o gyrs offer chwythbrennau wedi'u gwneud o gansen, ond mae cyrs synthetig ar gyfer clarinet, sacsoffon, offerynnau cyrs dwbl, pibau cod. Mae cyrs synthetig yn fwy gwydn ac nid oes angen eu gwlychu cyn chwarae.

Yn ddiweddar, mae cyrs synthetig wedi'u gwneud o gyfansoddion polymer synthetig, ac o gyfuniad o gansen a synthetig.

Mae gan y dizi, ffliwt ardraws Tsieineaidd, fath nodedig o gorsen (a di mo), sydd wedi'i gwneud o bilen bambŵ tebyg i bapur.

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
 Reed Making gwefan Swedish Bagpipes

Categori:Aeroffonau â chorsennau
Categori:Cydrannau offerynnau chwythbren