Coimisinéir Teanga

Mae'r Coimisinéir Teanga (Cymraeg: "Comisynydd Iaith") yn swyddfa a grëwyd gan Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003 ("Deddf Ieithoedd Swyddogol; Saesneg: Official Languages ​​Act) Gweriniaeth Iwerddon i hyrwyddo a diogelu hawliau ieithyddol siaradwyr Gwyddeleg a Saesneg yn Iwerddon. Penodir y Coimisinéir gan Arlywydd Iwerddon. Gelwir hefyd yn Oifig an Choimisinéara Teanga (Swyddfa'r Comisinydd Iaith) a sefydlwyd yn 2004.

Mae pencadlys y Comisiynydd ym mhentref An Spidéal, ger dinas Gaillimh yng ngorllewin y Weriniaeth. Mae An Spidéal yn rhan o Gaeltacht ardal Conamara. Bu'r penderfyniad i leoli'r pencadlys yn y Gaeltacht yn benderfyniad bwriadol i hyrwyddo'r iaith a gwaith yn yr ardaloedd Gwyddeleg a wynebodd diboblogi hanesyddol.

Swyddogaeth
Mae swyddogaethau'r Comisinynydd yn dilyn rhai Comisiynydd y Gymraeg. Gwaith y Coimisinéir yn bennaf yw "plismona" erthyglau'r Ddeddf, sy'n rhoi grym deddfwriaethol i ddiffiniad Cyfansoddiad Iwerddon o Wyddeleg fel "Iaith swyddogol gyntaf" y wlad a Saesneg fel yr "ail iaith swyddogol". Mae swyddfa'r Comisiynydd yn datblygu cynlluniau iaith ar gyfer cyrff cyhoeddus i sicrhau eu bod yn cyflawni eu cyfrifoldebau i siaradwyr y ddwy iaith swyddogol. Nid yw cyrff preifat wedi’u cynnwys yn swyddogol yn y Ddeddf ond mae’n gwneud darpariaethau ar gyfer ymestyn cymhwysedd y Ddeddf yn y dyfodol.

Mae'r Comisiynydd yn cydweithio, craffu a bwydo i strategaethau eraill Llywodraeth Iwerddon. Ymysg y rhain mae Strategaeth 20 Mlynedd ar gyfer y Wyddeleg a lansiwyd gan y Taoiseach ar 21 Rhagfyr 2010. Nod y strategaeth yw cynyddu nifer y bobl sy’n defnyddio’r Wyddeleg yn ddyddiol y tu allan i’r system addysg i 250,000 o bobl dros yr 20 mlynedd nesaf. Gwnaeth y Coimisineir argymhellion i’r ymgynghorwyr sy’n cynghori ar baratoi’r strategaeth 20 mlynedd ar gael yma.

Pwerau'r Comisiynydd
Mae pwerau'r Coimisinéir Teanga yn Iwerddon yn debyg iawn i rai Ombwdsmon. Mae gan y Comisiynydd y pŵer i geisio gwybodaeth, dogfennau neu dystiolaeth lafar, a fyddai’n cynorthwyo i gyflawni ei ddyletswyddau. Gallai unrhyw un a geir yn euog o wrthod neu fethu â chydweithredu â’r Comisiynydd gael dirwy o €2,000 neu/a’i garcharu am 6 mis. Ond polisi'r Comisiynydd yw pwysleisio partneriaeth a chydweithrediad ac nid bygythiadau cyfreithiol.

Cydweithio rhyngwladol
Mae Coimisinéir Teanga yn aelodau o Gymdeithas Ryngwladol y Comisinwyr Iaith (IALC).

Cyd-destun
Mae'r Comisinydd yn rhan o rwydwaith o sefydliadau o blaid yr iaith Wyddeleg megis Foras na Gaeilge er ei bod yn annibynnol arnynt.

Comisinwyr
 Seán Ó Cuirreáin, 2004–2014
 Rónán Ó Domhnaill, 2014–2023
 Séamas Ó Concheanainn, 2023-presennol

Gweler hefyd
 Comisiynydd y Gymraeg
 Comisiynydd yr iaith Maori - enw swyddogol, Te Taura Whiri i te Reo Māori

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
 An Coimisinéir Teanga: Gwefan Swyddogol
 https://x.com/ceartateanga ar Twitter
 Coimisineir Teanga ar Youtube

Categori:Gwyddeleg
Categori:Sefydliadau Iwerddon
Categori:Sefydliadau 2004
Categori:Gwleidyddiaeth Iwerddon
Categori:Sefydliadau eiriolaeth iaith Geltaidd
Categori:Adfer iaith
Categori:Ombwdsmyn
Categori:Polisi iaith