An Taibhdhearc

Theatr iaith Wyddeleg genedlaethol Iwerddon yw An Taibhdhearc. Fe'i sefydlwyd ym 1928. Gelwir hefyd yn Taibhdhearc na Gaillimhe ac yn Amharclann Náisiúnta na Gaeilge.

Mae'r gair taibhdhearc yn ymddangos fel glòs ar gyfer y teatrum Lladin (theatr) mewn hen ddogfen Wyddeleg, sy'n deillio o wreiddiau sy'n golygu "breuddwyd" a "cipolwg", er, ceir amrywiaeth ar y cyfieithied fel 'ysbrydlyd/rhith' a 'golwg'. Y Wyddeleg fodern ar gyfer theatr yw 'amharclann'.

Hanes
Ar 27 Awst 1928, agorwyd y "Galway Gaelic Theatre", ac yn ddiweddarach "An Taibhdhearc", gyda drama "Diarmuid agus Gráinne", a berfformiwyd gan Micheál Mac Liammóir, drama a ysgrifenwyd yn wreiddiol yn y Saesneg ac yna ei chyfieithu i'r Wyddeleg.

Fe'i sefydlwyd yn llawn yn Gaillimh yn 1929, ac mae wedi'i leoli ar Sráid Láir (Middle Street) yng nghanol y ddinas ers hynny. Roedd Earnán de Blaghd, y Gweinidog Cyllid yn 1927 yn fodlon rhoi grant i sefydlu’r theatr.
chwith|bawd|200px|Siobhán McKenna, un o actoresau amlwg y theatre (1959)
Micheál Mac Liammóir oedd cyfarwyddwr cyntaf y theatr a dechreuodd nifer o gynhyrchwyr ac actorion enwog weithio ym myd drama yn y Taibhdhearc, megis Siobhán McKenna, Michael Lally, Frank Dermody, Walter Macken, Caitlín Maude. Ymhlith y dramodwyr y perfformiwyd eu dramâu yn y theatr mae Eoghan Ó Tuairisc, Mairéad Ní Gráda, Crisostóir O’Flynn, Breandán Ó Beacháin, ac Antaine Ó Flatartha.

Gwnaed cyfraniad sylweddol hefyd gan academyddion a myfyrwyr Coleg Prifysgol Galway a chefnogaeth milwyr bataliwn iaith Wyddelig Lluoedd Arfog Iwerddon (byddin y Gwladwriaeth Rydd Iwerddon ac yna Gweriniaeth Iwerddon).

Lleoliad
Lleolir y Taibhdhearc yn 19 Middle Street, o fewn dinas ganoloesol Gaillimh (Galway). Mae wedi'i adeiladu ar adfeilion brodordy Urdd yr Awstiniaid gwreiddiol y ddinas. Mae'r wal gefn yn cynnwys wal o'r brodordy hwn, gan gynnwys rhai fframiau ffenestri carreg cerfiedig.

Lleoliad mewn gwyliau
Defnyddir y theatr ar gyfer cynyrchiadau drama a cherddoriaeth, ac weithiau mae'n dangos ffilmiau rhyngwladol. Y cyfnod prysuraf i’r celfyddydau yn ninas Gaillimh bob blwyddyn yw pythefnos Gŵyl Gelfyddydau Ryngwladol flynyddol y ddinas.

Defnyddir yr adeilad hefyd fel lleoliad yng Ngŵyl Gomedi Gaillimh a gynhelir yn flynyddol ym mis Hydref. Bu hefyd yn leoliad ar gyfer digwyddiad 'Music at the Crossroads' a arferid ei chynnal ym misoedd Awst a Medi ac oedd yn dathlu dawns a cherddoriaeth Wyddelig.

Cau dro dro
Ar ôl dioddef difrod mwg helaeth yn ystod tân yn 2007, ceuodd y Taibhdhearc ei drysau am gyfnod estynedig o waith adnewyddu ac adeiladu. Tra bod y theatr ar gau, parhaodd y Taibhdhearc i gynhyrchu sioeau mewn lleoliadau eraill o amgylch dinas a Swydd Gaillihm. Ail-agorwyd y theatr gan Arlywydd Iwerddon, Michael D. Higgins ym mis Medi 2012.

Adnewyddu
Yn dilyn y tân adnewyddwyd yr adeilad iddo fod yn theatr newydd o’r radd flaenaf sy’n addas ar gyfer cynyrchiadau bychain, cynadleddau, seminarau, gweithdai a lansiadau. Mae gan yr awditoriwm 148 o seddi, ac mae’r bar/caffi Art Deco ar ei newydd wedd yn lle i werthfawrgori hanes hir y theatr. Mae'r adeilaf yn ganolfan i artistiaid theatr, y gymuned gelfyddydol, cymunedau Gwyddeleg ac mae’r caffi-bar ar agor 6 diwrnod yr wythnos, yn ogystal â chyn ac ar ôl sioeau.

Cyfoes
Yn 2004 gwobrwywyd An Taibhdhearc sgript sgrîn Gradam Bhaitéir Uí Mhaicín ar gyfer cynhyrchiad Coinneáil Orainn ('Cadw Ni') gan Darach Ó Scolái, a lwyfanwyd gan An Taibhdhearc y flwyddyn ganlynol. Mae hanes y theatr wedi ei nodi gan llanw a thrai o ran llwyddiant ac heriau.

Gweler hefyd
 Abbey Theatr - Dulyn
 Theatr Genedlaethol Cymru

Dolenni allanol
 Gwefan swyddogol An Taibhdhearc
 @An.Taibhdhearc Tudalen Facebook y theatr

Cyfeiriadau

Categori:Gwyddeleg
Categori:Adfer iaith
Categori:Swydd Galway
Categori:Llenyddiaeth Wyddeleg
Categori:Sefydliadau 1928
Categori:Diwylliant Gwyddeleg