Haley Gomez

Mae Haley Gomez (née Morgan) (ganwyd 1979) MBE, FRAS, FLSW yn Athro Astroffiseg Cymreig ym Mhrifysgol Caerdydd . Mae hi'n astudio ffurfiant ac esblygiad llwch cosmig gan ddefnyddio Arsyllfa Ofod Herschel. Pennaeth yr Ysgol Ffiseg a Seryddiaeth ydyw. Dyfarnwyd Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig iddi yn Anrhydeddau Penblwydd y Frenhines 2018.

 Bywyd cynnar ac addysg 
Ganwyd Gomez yn y Barri. Enillodd radd israddedig ym Mhrifysgol Caerdydd yn 2001. Hi oedd y cyntaf yn ei theulu i fynd i'r brifysgol ac fe'i hysbrydolwyd gan Vera Rubin. Arhosodd ym Mhrifysgol Caerdydd ar gyfer ei hastudiaethau ôl-raddedig, lle cwblhaodd PhD gyda Mike Edmunds a Steve Eales.  Archwiliodd ei thraethawd PhD, "The Origin and Evolution of Dust," tarddiad gronynnau maint mŵg yn y gofod. Graddiodd yn 2004 a dyfarnwyd gwobr y Gymdeithas Seryddol Frenhinol iddi am y traethawd doethuriaeth gorau yn y DU.

 Ymchwil a gyrfa 
Dyfarnwyd Cymrodoriaeth Comisiwn Brenhinol ar gyfer Arddangosfa 1851 i Gomez a ganiataodd iddi aros ym Mhrifysgol Caerdydd . Cyflwynodd ei hymchwil i'r Tywysog Philip, Dug Caeredin ym Mhalas Buckingham. Nododd y gallai uwchnofâu fod yn ffatrïoedd llwch cosmig trwy ddefnyddio Telesgop James Clerk Maxwell i astudio gronynnau llwch oer. Cafodd ei phenodi'n ddarlithydd yn 2013, yn uwch ddarlithydd yn 2014, ac yn Athro yn 2015. Mae ei hymchwil yn ystyried sut mae gronynnau llwch cosmig yn ffurfio mewn galaethau eliptig. Defnyddiodd lloeren Akari i arolygu'r awyr yn golay canol-is-goch er mwyn canfod molecylau sydd yn pwysig i fywyd ar y Ddaear. Parhaodd Gomez i ddefnyddio'r data o Arsyllfa Ofod Herschel ar ôl i'r arsyllfa roi'r gorau i weithredu yn 2013.

Fel Pennaeth Ymgysylltu â'r Cyhoedd yn Ysgol Ffiseg Prifysgol Caerdydd, mae Gomez yn cydlynu'r gweithgareddau allgymorth ar gyfer ysgolion, athrawon a'r cyhoedd.  Gyda Chynulliad Cenedlaethol Cymru, cynhaliodd Gomez Universe in a Classroom  sydd yn gobeithio cyrraedd 60,000 o blant dros ddeng mlynedd, ac mae eisoes wedi hyfforddi athrawon o 130 o ysgolion cynradd Cymru.  Mae ganddyn nhw delesgop robotig bach, adnoddau addysgol a gweithgareddau dysgu tan ei ddiwedd yn 2018. Partnerodd ag Addysg Wyddoniaeth Ysbrydoledig Ewrop sy'n darparu efelychiadau ac offer dadansoddi data i ysgolion ac athrawon i ddysgu ffiseg. Mae hi'n rhoi darlithoedd cyhoeddus yn rheolaidd ac mae wedi ymddangos yn Neuadd Frenhinol Albert ac Amgueddfa Genedlaethol Cymru, yn ogystal ag yng nghylchgronnau Sky at Night Magazine ac Astronomy Now. Mae hi wedi gweithio gyda Sense about Science ac wedi ymddangos ar bodlediadau gwyddoniaeth. Mae hi ar bwyllgor Ymgyrch WISE Cymru.  Roedd hi'n siaradwr yn TEDxCardiff 2015, lle trafododd darddiad bywyd. 

Cafodd ei hethol yn Gymrawd Cymdeithas Ddysgedig Cymru yn 2017. 

 Gwobrau ac anrhydeddau 

 MBE 2018
 Gwobr Fowler y Gymdeithas Seryddol Frenhinol 2015   
 Enillydd Gwobr Cyngor Ymchwil Ewrop 2015 
 Gwobr Ysbrydoli Cymru 2014, Categori Gwyddoniaeth a Thechnoleg 
 Cymrodoriaeth ymchwil 2005 gan y Comisiwn Brenhinol ar gyfer Arddangosfa 1851 
 Gwobr Michael Penston y Gymdeithas Seryddol Frenhinol 2005 am y traethawd ymchwil gorau yn y DU mewn Seryddiaeth ac Astroffiseg 

 Cyfeiriadau 

Categori:Cymrodyr y Gymdeithas Ddysgedig Cymru
Categori:Astroffisegwyr o'r Deyrnas Unedig
Categori:Academyddion Prifysgol Caerdydd
Categori:Seryddwyr benywaidd o'r Deyrnas Unedig
Categori:Seryddwyr yr 21ain ganrif o'r Deyrnas Unedig
Categori:Ffisegwyr o'r Deyrnas Unedig
Categori:Aelodau Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Caerdydd
Categori:Ffisegwyr o Gymru
Categori:Seryddwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1979
Categori:Gwyddonwyr benywaidd o Gymru
Categori:Seryddwyr benywaidd
Categori:Seryddwyr benywaidd o Gymru