Amgueddfa Meddiannaeth Latfia

Mae Amgueddfa Meddiannaeth Latfia (Latfieg: Latvijas Okupācijas muzejs) yn amgueddfa ym mhrifddinas Latfia, Riga. Cennad yr amgueddfa, fel nodwyd gan un newyddiadurwr, yw "dogfennu trawma tair meddiannaeth".Sonja Zekri: Ausweitung der Diskurszone. Das Okkupationsmuseum in der lettischenn Hauptstadt Riga dokumentiert das Trauma einer dreifachen Besetzung. In: Süddeutsche Zeitung, 31 Mawrth 2004. Mae'r amgueddfa'n cyflwyno'r hanner canrif o 1940 i 1991, pan feddiannwyd Latfia gan yr Undeb Sofietaidd yn 1940-1941, yna gan yr Almaen Natsïaidd hyd 1944, ac yna eto gan yr Undeb Sofietaidd. Mae mwy na 100,000 o bobl yn ymweld â'r amgueddfa bob blwyddyn, sy'n golygu mai dyma'r amgueddfa yr ymwelir â hi fwyaf yn y wlad.

Hanes
Lleolir yr amgueddfa mewn adeilad a godwyd yn 1970-71 ar Sgwâr Neuadd y Dref yn hen dref Riga.Jānis Lejnieks: Rīgas centrs – problēmas un risinājumi. In: Jānis Zilgalvis, Kristiāna Ābele (Hg.): Arhitektūra un māksla Rīgā: Idejas un objekt (Reihe Materiāli Latvijas mākslas vēsturei). Herausgegeben vom Institut für Kunstgeschichte der Prifysgol Latfia. Neputns, Riga 2004, ISBN 9984-729-54-0, S. 163–169, hier S. 168–169 (lettisch, Übersetzung des Aufsatztitels: Rigas Stadtmitte – Probleme und Lösungen). Y pensaer oedd Dzintars Driba (1928–1993).Alexander Neyland, Marģers Vestermanis, Māra Ozoliņa ac eraill: Großer Stadtführer durch Riga. Riga 1992, S. 35. Hyd at adfer annibyniaeth Latfia (1990/1991) dyma oedd Amgueddfa Reifflwyr Coch Latfia a gwelir cofeb Reifflwyr Latfia o flaen yr amgueddfa.

Ar ddechrau 1993, daeth 11 o bobl at ei gilydd a chreu ymgyrch i sefydlu Amgueddfa Gwladychu. Ar 1 Gorffennaf 1993 agorwyd arddangosfa dros dro gyntaf yn ystafelloedd Amgueddfa Reifflwyr Coch Latfia. Mae'r amgueddfa'n dal i gael ei chefnogi'n gyfreithiol gan Gymdeithas Amgueddfa Meddiannaeth Latfia, ac yn ideolegol ac yn ariannol gan ddinasyddion Latfia. Ers 1997, mae'r amgueddfa wedi derbyn cymhorthdal ​​gwladol. Fodd bynnag, rhoddion yw'r brif ffynhonnell incwm o hyd.

Yr arddangosfa barhaol
Agorodd arddangosfa gyntaf yr amgueddfa ar 1 Gorffennaf 1993. Roedd yr arddangosfa'n cwmpasu cyfnod meddiant Sofietaidd gyntaf Latfia o 1940 i 1941. Ehangwyd yr amgueddfa yn y blynyddoedd dilynol i gwmpasu'r cyfnod meddiannu cyfan.

Trefnir yr arddangosfa barhaol yn gronolegol:

 Mae'r adran gyntaf yn cynrychioli meddiannu Latfia annibynnol gyntaf gan y Fyddin Goch yn 1940 o ganlyniad i'r Gytundeb rhwng Hitler a Stalin ar 23 Awst, 1939, a'r don gyntaf o alltudio i'r Undeb Sofietaidd.
 Mae'r ail adran yn ymdrin â chyfnod meddiannu'r Almaen o 1941 i 1944/1945. Mae'n dangos, ymhlith pethau eraill, sut ymladdodd Latfiaid ar yr ochr Sofietaidd a'r ochr Almaenaidd yn yr Ail Ryfel Byd, a'r Holocost yn Latfia. 
 Y drydedd adran yw'r fwyaf, gan ei bod yn cwmpasu'r cyfnod hiraf o feddiannaeth, sef ail feddiannaeth Latfia gan yr Undeb Sofietaidd yn 1944/1945 a chyfnod Gweriniaeth Sosialaidd Sofietaidd Latfia (hyd 1990). Mae'n dangos, ymhlith pethau eraill, yr ail don o alltudio i'r Undeb Sofietaidd yn 1945 a'r drydedd yn 1949, yn ogystal â gwrthwynebiad 'Brodyr y Fforest' (mežabrāļi) grwpiau o genedlaetholwyr Latfiaidd a barhaodd i ymladd yn erbyn yr awdurdodau Sofietaidd hyd yn oed wedi diwedd yr Ail Ryfel Byd.
 Mae'r bedwaredd adran yn ymwneud ag ymfudo o Latfia (yn 1944/1945 ffodd mwy na 200,000 o Latfia i'r Gorllewin) a chyfraniad Latfiaid a oedd yn byw dramor i feithrin diwylliant ac iaith Latfia.
 Mae'r bumed adran a'r olaf yn adrodd hanes gweithgareddau a phrotestiadau mudiad rhyddid Latfia ers canol yr 1980au ac adennill annibyniaeth yn 1990/1991.

Arddangosfeydd arbennig (detholiad)
Rhwng 2005 a 2007, dogfennodd yr Amgueddfa Alwedigaeth ffawd teuluoedd alltud trwy recordio mwy na 2,000 o gyfweliadau gyda goroeswyr a'u perthnasau. Cyhoeddwyd detholiad o'r straeon bywyd hyn mewn arddangosfa arbennig.

Rhwng 2011 a 2014, dangosodd yr Amgueddfa Alwedigaeth yr arddangosfa arbennig a gafodd ganmoliaeth uchel, Rumbula - Nozieguma anatomeg 1941' (Rumbula - Anatomeg Trosedd 1941) am lofruddiaeth dorfol Iddewon Latfia a'r Almaen ym mis Tachwedd a Rhagfyr 1941 yng Nghoedwig Rumbula.Izstāde „Rumbula. Nozieguma anatomija.1941“ , cyrchwyd 5 Tachwedd 2016 (Latfieg). Fe'i crëwyd mewn cydweithrediad ag Amgueddfa Iddewon Latfia ac fe'i cynlluniwyd yn bennaf gan Marģers Vestermanis.

Yr estyniad
Ers 2001, mae llywodraeth Latfia, gweinyddiaeth dinas Riga, rheolwyr yr amgueddfa ac arbenigwyr eraill wedi bod yn trafod estyniad sydd ei angen ar frys. Cyflwynodd y pensaer Gunnar Birkerts, a aned yn Riga ym 1925 ac sy'n byw yn Unol Daleithiau America ac a ddyluniodd Lyfrgell Genedlaethol Latfia, ddyluniad a gymeradwywyd yn 2008. Yn ôl y cynllun hwn roedd bloc tywyll hen Amgueddfa Reifflwyr Coch Latfia i fod wedi'i ymestyn gan floc golau yn symbol o ryddid a adenillwyd. Gan na sicrhawyd cyllid, gohiriwyd y cynlluniau. Bu dadlau hefyd ynghylch a ddylid cadw’r adeilad presennol fel heneb bensaernïol ac a ddylai’r tu allan gael ei gadw heb ei newid. Dadleuodd sawl pensaer adnabyddus o Latfia fel hyn: roedd yn gofeb o foderniaeth Sofietaidd. Ar y llaw arall, nid oedd gan y Swyddfa Henebion Gwladol unrhyw bryderon a chymeradwyodd y cynlluniau ar gyfer yr estyniad, fel y gwnaeth Cyngor Diogelu a Datblygu Hen Dref Riga. Fodd bynnag, ni roddodd gweinyddiaeth dinas Riga ganiatâd adeiladu.

Ym mis Medi 2016, pasiodd y Saeima welliant i'r Ddeddf Amgueddfa Galwedigaeth, gan drosglwyddo awdurdod cynllunio i Weinyddiaeth Diogelu'r Amgylchedd a Datblygu Rhanbarthol. Roedd hyn yn clirio'r ffordd i'r prosiect ailddechrau. Yn ystod y gwaith adnewyddu, dangosodd yr amgueddfa ei harddangosfa yn adeilad hen lysgenhadaeth yr Unol Daleithiau (Raiņa bulvāris 7). Adeiladwyd yr adeilad newydd o fis Medi 2018 tan ddiwedd 2021; sefydlwyd yr arddangosfa barhaol newydd yn gynnar yn 2022. Ar Fai 30, 2022, agorodd yr Arlywydd Egils Levits yr amgueddfa ehangedig.

Amgueddfa Goresgyniad a Rhyddid Estonia
Bu sefydlu Amgueddfa Meddiannaeth Latfia yn ysbrydoliaeth ar gyfer sefydlu Amgueddfa Goresgyniad a Rhyddid Estonia yn Tallinn a agorwyd yn 2003.

Oriel

Dolenni allanol
 Gwefan swyddogol
 Sianel Youtube yr Amgueddfa
 Museum of the Occupation of Latvia  Gwefan Dark Tourism

Cyfeiriadau

Categori:Amgueddfeydd
Categori:Riga
Categori:Sefydliadau 1993