Kombucha

Mae Kombucha (sillafiad yn ôl orgraff y Gymraeg: Combwtcha) yn ddiod sy'n cael ei greu trwy eplesu te wedi'i felysu gan facteria asid asetig a meithriniadau burum. Yr enw Lladin ar y meithriniad bacteria yw Medusomyces gisevii. Mae Kombucha yn cael ei greu trwy 'fwydo' te ffres dro ar ôl tro i symbiosis o ficro-organebau ar ffurf pilen gelatinous, sgleiniog drwchus. Gelwir y bilen hon yn 'ffwng' neu SCOBY, sef talfyriad o symbiotic culture of bacteria and east. Mae'r meithriniad yn bennaf yn datblygu asid glwcwronig, asid lactig, asid asetig a fitaminau amrywiol yn y ddiod.
bawd|250px|te gyda'r symbiosis kombucha

Hanes
Credir bod Kombucha wedi tarddu o Tsieina, lle mae'r ddiod yn draddodiadol. Erbyn dechrau'r 20fed ganrif ymledodd i Rwsia, yna rhannau eraill o Ddwyrain Ewrop a'r Almaen. Mae Kombucha bellach yn cael ei fragu gartref yn fyd-eang, a hefyd yn cael ei botelu a'i werthu'n fasnachol.

Eiddo honedig
Dywedir bod manteision iechyd heb eu profi yn cynnwys:

 dadwenwyno'r corff gan asid glwcwronig (glucuronic acid)
 effaith gwrthficrobaidd asid lactig
 priodweddau gwrthfiotig yn gyffredinol
 glanhau'r system chwarennau
 hyrwyddo treuliad
 niwtraliad asid wrig

Daeth dwy erthygl adolygiad gwyddonol o 2000 a 2003 ar effeithiau iechyd kombucha i'r casgliad nad yw manteision iechyd tybiedig y ddiod hon wedi'u profi, tra bod astudiaethau achos sy'n bwrw amheuaeth ar ddiogelwch kombucha. Yn yr achosion a grybwyllwyd, mae amheuaeth o, ymhlith pethau eraill, niwed i'r afu a achosir (sy'n ymddangos yn baradocsaidd o ystyried astudiaethau diweddarachBhattacharya, Semantee, Ratan Gachhui, and Parames C. Sil. "Hepatoprotective properties of kombucha tea against TBHP-induced oxidative stress via suppression of mitochondria dependent apoptosis." Pathophysiology 18.3 (2011): 221-234.Wang, Yong, et al. "Hepatoprotective effects of kombucha tea: identification of functional strains and quantification of functional components." Journal of the Science of Food and Agriculture 94.2 (2014): 265-272. sydd mewn gwirionedd yn dangos effaith amddiffyn yr afu), asidosis metabolig a heintiau anthracs y croen.

Taflwyd amheuaeth pellach i natur llesol honedig Kombucha gan Sefydliad IOCOB yn y system asesu ar gyfer meddygaeth amgen, sy'n sefyll am y categori "quackery". Ar ben hynny, mae'r sylfaen yn nodi: "Weithiau mae hyd yn oed ffyngau peryglus iawn i'w cael yn y te, fel Aspergillus".Rood stoplicht voor komboecha in het register van IOCOB Er nad yw'r un o'r astudiaethau a grybwyllwyd yn profi mai kombucha yw achos uniongyrchol yr effeithiau negyddol, cynghorodd gwyddonwyr yn 2000 a 2003 yn erbyn defnyddio kombucha oherwydd y risgiau posibl.
Yng Ngwlad Belg, gwaherddir gwerthu meddyginiaethau sy'n seiliedig ar kombucha.Ministerieel besluit tot verlenging van de schorsing van het afleveren van geneesmiddelen die bereid zijn door middel van een symbiotische kolonie van gisten en bacteriën, Kombucha

Etymoleg
Yr enw yw ffug-Japaneg; Mae cha (茶) yn Japaneg ar gyfer te, ac mae kobu neu kombu neu konbu (昆布) yn fath bwytadwy o wymon brown a all wasanaethu fel sail ar gyfer te (heb ei eplesu) o'r enw kobu-cha neu konbu-cha (昆布茶). Ymddengys fod mabwysiad cyfeiliornus o'r gair hwn yn seiliedig ar gamddealltwriaeth.

Defnydd o'r SCOBY
bawd|250px|Lledr fegan wedi'i wneud o SCOBY gan Astrid Hage
Gellir gwneud lledr fegan o'r madarch SCOBY. Yn ogystal, gellir sychu'r SCOBY ei hun a'i fwyta fel byrbryd melys neu sawrus.

Cymru a Combwtcha
Ceir o leiaf un cwmni yng Nghymru sy'n cynhyrchu kombucha yn fasnachol. Y cwmni hwnnw yw Peterson's Tea ym Mro Morgannwg. Maent yn tyfu te Camellia sinensis gan gynhyrchu sawl gwahanol fach o de, gan gynnwy combwtcha. Mae'r combwtsha mewn dau wahanol fath wedi eu poteli; "Du" sydd wedi'i eplesu'n araf gan ddefnyddio te du Cymreig un ystâd, a "Tost" sydd wedi'i eplesu'n araf gan ddefnyddio ein te gwyrdd Cymreig wedi'i dostio ag ystâd sengl. Ceir hefyd combwtsh mewn caniau gyda gwahanol flasau. Ceir hefyd gwmni Blighty Booch yng Nghonwy a sefydlwyd yn 2018 ac sy'n cynhyrchu sawl gwahanol flasau o combwtsha wedi eu poteli. Mae eu dail te yn dod o Tsieina oherwydd, yn ôl y cynhyrchwyr, y lefelau uchel o L-theanine yn y dail (mae L-theanine yn cynnwys asidau amino.

Gweler hefyd
 Ceffir
 Dŵr Ceffir

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
 What is kombucha tea? Does it have any health benefits? erthygl ar wefan Mayo Clinic
 What is kombucha? sianel Youtube Scientific America

Categori:Diodydd
Categori:Te
Categori:Bwyd
Categori:Bwyd a diod yn Asia