Pavel Durov

Mae Pavel Valeryevich Durov (; ganwyd 10 Hydref 1984) yn ddyn busnes sy'n gyd-sylfaenydd ac yn  brif swyddog gweithredol (CEO) Telegram Messenger Inc. Cyn hynny cyd-sefydlodd gwefan rhwydweithio cymdeithasol VK Rwsieg (sy'n fyr am ei enw gwreiddiol VKontakte; ; sy'n golygu 'Mewn Cyswllt). Ers 2021, bu'n ddinaesydd mewn pedair gwlad (a dinasyddiaeth yr Undeb Ewropeaidd). Mae'n lladmerydd huawdl dros annibyniaeth barn a'r hawl i'w gyhoeddi ac mae'n gwrthwynebu sensoriaeth.

Rhestrwyd Durov ar Restr Biliwnyddion Forbes yn 2023, a nodwyd ei fod yn werth $11.5 biliwn. Gwnaeth ei arian yn bennaf drwy ei gwmni Telegram. Erbyn Awst 2024 ef oedd 120fed person cyfoethoca'r byd, gyda gwerth net o $15.5 biliwn, yn ôl Forbes. 

Yn Chwefror 2023, enwodd y cylchgrawn wythnosol Busnes Arabaidd ef fel yr entrepreneur mwyaf pwerus yn Dubai.

Ar 24 Awst 2024, arestiwyd Durov yn Ffrainc ar gyhuddiadau troseddol yn ymwneud â pheidio cymedroli (sensro) cynnwys Telegram.

 Bywyd cynnar ac addysg 

 Teulu 
Ymladdodd taid Pavel Durov, Semyon Petrovich Tulyakov yn yr Ail Ryfel Byd. Gwasanaethodd yn 65ain Adran Troedfilwyr y Fyddin Goch Sofietaidd, cymerodd ran mewn brwydrau ar Ffrynt Leningrad yn Krasnoborsky a Gatchinsky, a chafodd ei glwyfo deirgwaith, gan dderbyn Urdd y Seren Goch, Urdd y Rhyfel Gwladgarol Ail radd, a gradd 1af Urdd y Rhyfel Mawr Gwladgarol.

Mae tad Durov, Valery Semenovich Durov, yn Ddoethur yn y Gwyddorau Philolegol ac yn awdur papurau academaidd. Ers 1992, mae wedi bod yn bennaeth Adran ieitheg glasurol yng Nghyfadran Ieithegol Prifysgol Talaith Sant Petersburg. Ym Mawrth 2022, ysgrifennodd Durov "Mae teulu fy Mam yn dod o Kyiv. Ei henw cyn priodi yw Ivanenko, sy'n enw Wcreineg a hyd heddiw mae gennym lawer o berthnasau yn byw yn yr Wcráin."

Brawd hynaf Doruvs yw Nikolai Durov, a ymunodd ag ef i sefydlu Telegram ac a wasanaethodd fel prif ddatblygwr, rhaglennydd a phensaer y prosiect.

 Bywyd cynnar 
Ganed Pavel Durov yn Leningrad, yr Undeb Sofietaidd, ond treuliodd y rhan fwyaf o'i blentyndod yn Torino, yr Eidal, lle gweithiai ei dad.

Yn ddiweddarach astudiodd ym Mhrifysgol Talaith Sant Petersburg, lle gweithiai ei dad.

 Personol 
Mae Durov yn rhyddfrydwr, yn llwyrymwrthodwr, ac yn llysieuwr. Dywedodd ei fod yn cynnal ffordd o fyw asgetig a'i fod yn hyrwyddo rhyddid oddi wrth eiddo personol.

 Gyrfa 

 VK 
Yn ystod ei flynyddoedd prifysgol, creodd Durov y fforwm hynod boblogaidd spbgu.ru. Yn 2006, cyfarfu â'i gyn gyd-ddisgybl Vyacheslav Mirilashvili yn St Petersburg. Dangosodd Vyacheslav y Facebook cynyddol boblogaidd i Durov, ac ar ôl hynny penderfynodd y ffrindiau greu rhwydwaith cymdeithasol Rwsiaidd. Lev Binzumovich Leviev, cyd-ddisgybl o Israel Vyacheslav Mirilashivili, oedd y trydydd cyd-sylfaenydd. Daeth Durov yn brif swyddog gweithredol a denodd ei frawd hŷn Nikolai, enillydd nifel o wobrau yn y byd mathemateg a rhaglennu cyfrifiadurol, i ddatblygu'r wefan.

Lansiodd Durov brofion beta'r wefan VKontakte ym mis Medi 2006. Y mis canlynol, cofrestrwyd yr enw parth Vkontakte.ru. Ymgorfforwyd y prosiect newydd ar 19 Ionawr 2007 fel cwmni cyfyngedig preifat o Rwsia. Cyrhaeddodd 1 miliwn o ddefnyddwyr yng Ngorffennaf 2007, a 10 miliwn erbyn Ebrill 2008. Yn Rhagfyr 2008 goddiweddodd VK Odnoklassniki fel y gwasanaeth rhwydweithio cymdeithasol mwyaf poblogaidd yn Rwsia. Tyfodd y cwmni i fod yn werth US$3 biliwn.
bawd| Pavel Durov yng nghynhadledd HighLoad++ ym Moscow, 2010
Yn 2011, bu'n ymwneud â gwrthdaro gyda'r heddlu yn Sant Petersburg pan fynnodd y llywodraeth ddileu tudalennau gwleidyddion yr wrthblaid ar ôl etholiad 2011 i'r Duma. Postiodd Durov lun o gi gyda'i dafod allan yn gwisgo hwdi. Gadawodd yr heddlu ar ôl awr pan nad atebodd y drws.

Yn 2012, postiodd Durov lun ohono'i hun yn gyhoeddus yn ymestyn ei fys canol gan ddweud mai dyma'i ymateb swyddogol i ymdrechion Mail.ru Group i brynu VK. Yn Rhagfyr 2013, penderfynodd Durov werthu ei siars (12% o'r cwmni) i Ivan Tavrin (ar y pryd roedd 40% o'r cyfranddaliadau yn perthyn i Mail.ru Group, a 48% i'r United Capital Partners). Yn ddiweddarach, ailwerthodd Tavrin y cyfranddaliadau hyn i Mail.ru Group.
bawd| Pavel Durov yng nghynhadledd TechCrunch yn Berlin, 2013
Ar 16 Ebrill 2014, gwrthododd Durov, yn gyhoeddus, drosglwyddo data personol protestwyr Wcreineg yn erbyn arlywydd pro-Rwsia Viktor Yanukovych i Asiantaeth Diogelwch Ffederal Rwsia ac i rwystro tudalen Alexei Navalny ar VK. Yn lle hynny, fe bostiodd y gorchmynion perthnasol ar ei dudalen VK ei hun,"Telegram's Billionaire Founder Says He's Never Provided Ukrainians' Data To Russia".  gan ddweud bod ceisiadau'r Asiantaeth Diogelwch yn anghyfreithlon.

Ar 21 Ebrill 2014, cafodd Durov ei ddiswyddo fel Prif Swyddog Gweithredol VK. Dywedodd Durov wedyn fod y cwmni wedi cael ei gymryd drosodd i bob pwrpas gan gynghreiriaid Vladimir Putin,"Pavel Durov left Russia after being pushed out", The Economic Times, 22 Ebrill 2014. gan awgrymu bod ei ddiswyddiad yn ganlyniad iddo wrthod trosglwyddo manylion personol defnyddwyr i Wasanaeth Diogelwch Ffederal Rwsia. Yna gadawodd Durov Rwsia a dywedodd nad oedd ganddo "unrhyw gynlluniau i ddychwelyd yno" a bod "y wlad yn anghydnaws â busnes rhyngrwyd ar hyn o bryd".. 

 Telegram 
bawd| Pavel Durov a Mike Butcher yng nghynhadledd TechCrunch yn San Francisco, 2015

Ar ôl gadael Rwsia, cafodd ddinasyddiaeth Saint Kitts a Nevis trwy roi $250,000 i Sefydliad Arallgyfeirio Diwydiant Siwgr y wlad a sicrhaodd $300 miliwn mewn arian parod o fewn banciau'r Swistir. Roedd hyn yn caniatáu iddo ganolbwyntio ar greu ei gwmni nesaf, Telegram, sy'n canolbwyntio ar wasanaeth negeseuon wedi'i amgryptio. Ar y dechrau, roedd pencadlys Telegram yn Berlin ac yn ddiweddarach symudodd i Dubai.

Yn Ionawr 2018, cyhoeddodd Durov, mewn ymgais i fanteisio ar lwyddiant cynyddol Telegram, ei fod yn lansio'r crypto-arian "Gram" a llwyfan Rhwydwaith Agored Telegram (TON). Cododd gyfanswm o $1.7 biliwn gan fuddsoddwyr. Fodd bynnag, ataliwyd y mentrau hyn gan reoleiddiwr Americanaidd Comisiwn Gwarantau a Chyfnewid yr UD a ddadleuodd yn y llys bod Grams wedi osgoi deddfau ariannu'r Unol Daleithiau ac y dylai ddychwelyd yr arian i'r buddsoddwyr.

Yn 2018, ceisiodd Rwsia rwystro Telegram, ar ôl i'r cwmni wrthod cydweithredu â gwasanaethau diogelwch Rwsia. Nododd llythyr a ddatgelwyd gan weithiwr y Gwasanaeth Diogelwch Ffederal fod yr ataliad, mewn gwirionedd, yn gysylltiedig â bwriad y cwmni i lansio Rhwydwaith Agored Telegram. Yn ystod yr ymgais hwn i atal Telegram, parhaodd Gweinyddiaeth Materion Tramor Rwsia i weithredu sianeli swyddogol ar yr ap (Telegram). Codwyd y gorchymyn bloc yn 2020, ar ôl dwy flynedd o ymdrechion i'w atal, y dywedir i'r gwasanaeth eu hosgoi gan ddefnyddio blaen parth (domain fronting). Y rheswm a nodwyd oedd Telegram yn cytuno i atal “gwrthderfysgaeth ac eithafiaeth” ar y llwyfan.

 Arestio yn Awst 2024 
Arestiwyd Durov ar 24 Awst 2024, gan swyddogion o swyddfa gwrth-dwyll Ffrainc, ac awdurdod tollau Ffrainc, ym Maes Awyr Le Bourget ychydig y tu allan i Baris, yn syth ar ôl gadael ei jet preifat, ar ôl iddo gyrraedd Ffrainc o Aserbaijan, lle dywedir iddo gyfarfod â Vladimir Putin (ond roedd ffynhonnell yn gysylltiedig â lluoedd diogelwch Rwsia yn honni bod Putin wedi gwrthod y cyfarfod). Roedd arestiad Durov yn seiliedig ar warant arestio a gyhoeddwyd gan Heddlu Barnwrol Cenedlaethol Ffrainc fel rhan o ymchwiliad rhagarweiniol. Cyflwynwyd nifer o gyhuddiadau iddo.

Mae Durov wedi’i gyhuddo o gomplisiti ac esgeuluster (negligence) yn ymwneud â defnydd pobl eraill o'r llwyfan Telegram i fasnachu cyffuriau, ecsbloetio plant yn rhywiol, a thwyll. Os ceir Durov yn euog o'r cyhuddiadau, fe allai wynebu hyd at 20 mlynedd o garchar. Dywedir bod Durov wedi osgoi teithio i Ewrop yn flaenorol oherwydd risg tebyg."Le fondateur et PDG de la messagerie Telegram interpellé en France". 

Mae adroddiadau hefyd yn nodi bod Durov ar y rhestr o unigolion yr oedd awdurdodau Ffrainc eu heisiau oherwydd ei fethiant honedig i gydweithredu â swyddogion barnwrol, gan gynnwys materion yn ymwneud â gweithgareddau Telegram. Yn ôl heddlu Ffrainc, aeth gweithgaredd troseddol ar Telegram yn ddilyffethair oherwydd diffyg cymedrolwyr. Gwaith cymedrolwyr yw sensro gwybodaeth. Mae sawl gwladwriaeth yn dymuno cuddio gwybodaeth nad yw'n cyd-fynd a'u gwleidyddiaeth nhw.

 Barn bersonol 

Ar ei ben-blwydd yn ddau-ddeg-saith oed yn 2011, rhoddodd filiwn o ddoleri i Sefydliad Wikimedia.

Nid yw Durov yn briod ac yn 20024 roedd yn byw yn Dubai.

Daeth Durov yn ddinesydd Ffrengig yn Awst 2021 ac erbyn hyn mae ganddo ddinasyddiaeth yr Undeb Ewropeaidd. Yn Ebrill 2021, derbyniodd ddinasyddiaeth Emiradau Arabaidd Unedig. 

Mae Durov yn honni ei fod wedi tadogi mwy na 100 o blant trwy gyfrannu sberm mewn 12 gwlad ers 2010.

 Gwobrau 
Disgrifiwyd Durov fel Mark Zuckerberg Rwsia am sefydlu'r safle rhwydweithio cymdeithasol VK, sy'n debyg i Facebook. Yn Awst 2014, enwyd Durov gan y Fforwm Busnes Nordig fel yr arweinydd mwyaf addawol o dan 30 yng Ngogledd Ewrop.

Yn Chwefror 2023, enwyd Durov fel yr entrepreneur mwyaf pwerus yn Dubai gan Arabian Business."Dubai 100: Meet the 100 people you need to know in the emirate". 

 Cyfeiriadau 

 Dolenni allanol 



Categori:Genedigaethau 1984
Categori:Pobl o Sant Kitts-Nevis
Categori:Pobl o'r Emiradau Arabaidd Unedig
Categori:Rwsiaid
Categori:Pobl o St Petersburg
Categori:CS1 Russian-language sources (ru)