Tanddaearol (drama)

Drama lwyfan gan Angharad Tomos yw Tanddaearol. Llwyfannwyd y ddrama gan gwmni theatr Hwyl a Fflag ym 1992. Hon oedd un o'r dramâu a gynhyrchwyd o ganlyniad i'r flwyddyn a dreuliodd Angharad Tomos yn Awdur Preswyl gyda thri chwmni Theatr Mewn Addysg yn ystod 1991.

 Disgrifiad byr 
Sut mae gwarchod cymuned? Oes perygl i ni sicrhau parhád llinach ar ddarn o dir gan esgeuluso troslwyddo'r cof?

"Lleolir y ddrama yn festri Bethania M.C., Pant-glas a hithau'n brynhawn y cyfarfod pregethu.", yn ôl Dewi Davies -  adolygydd y cynhyrchiad yn Barn, (Mawrth 1992)."Mae'r adeilad yn llaith a llwm ac nid yw'r boelar yn gweithio. Yn y festri mae Annie, gwraig sy'n tynnu am ei deugain, yn paratoi'r te. Daw gŵr o'r enw Idris yno ac yn raddol datgelir y cariad a fu rhyngddynt, y baban a erthylwyd wedi i Annie wrthod Idris a'r ffaith i Idris ei alltudio ei hun gan adael ei dad gweddw. Bymtheng mlynedd yn ddiweddarach daeth yn ôl, ei dad wedi'i gladdu ac Esgair Ucha', y fferm fu'n gartref iddo, wedi ei gwerthu ar ôl bod yn eiddo i linach Richard Tomos am dri chan mlynedd. Y tu hwnt i'r llen sy'n ganolbwynt y set y mae Fo a Hi yn y byd tanddaearol. Down i ddeall mai Richard Tomos yw'r gŵr ac mai'r ferch erthylwyd yw'r Hi. Petai'r ferch dienw wedi ei geni byddai Richard Thomas yn daid iddi. Cyn diwedd y ddrama mae'r tad marw yn cyfathrebu efo'i fab Idris a daw Annie i fedru wynebu'r Hi sy'n ferch bymtheg oed heb erioed ei geni."

 Cefndir 

 Cymeriadau 

 Annie
 Idris
 Fo
 Hi

 Cynyrchiadau nodedig 
Llwyfannwyd y ddrama gan Hwyl A Fflag ym 1992. Cyfarwyddwr Wyn Williams; cynllunydd John Jenkins; goleuo Bobi Jones; gwisgoedd Bet Huws; cast:

 Annie - Siân Wheldon
 Idris - Dewi Rhys
 Fo - Idris Morris Jones
 Hi - Judith Humphreys
"Doedd hi ddim bob amser yn ddrama hawdd i'w dilyn a'i deall," ebe Dewi Davies yn Barn (Mawrth 1992)." Er imi grybwyll fod nifer o elfennau trwsgl yn y cynhyrchiad, yn yr actio, y cyfarwyddo a'r ysgrifennu, yr oedd cnewyllyn yr hyn y ceisid ei gyfleu yn afaelgar a gwreiddiol, yn her i'r dychymyg a'r meddwl. Efallai fod pobl yn disgwyl drama amlwg wleidyddol gan Angharad Tomos, i gyffroi teimladau er mwyn galw am ddeddf eiddo neu ddeddf iaith. Beth gawsom ni oedd drama a ymddangosai yn gyfriniol a dwfn a chymhleth ond yn allwedd, efallai, i ddeall sylfaen yr argyhoeddiad sy'n galw am weithredu i arbed cenedl rhag difancoll."

 Cyfeiriadau 

Categori:Dramâu Cymraeg
Categori:Dramâu Cymraeg gan ddramodwyr o Gymru
Categori:Theatr Gymraeg y 1990au