Elvira Gwenllian Payne

Roedd Elvira Gwenllian (Gwen) Payne (née Hinds) (28 Mawrth 1917 – 5 Ebrill 2007) yn wleidydd ac ymgyrchydd cymunedol yn y Barri. Hi oedd cynghorydd benywaidd Du cyntaf yng Nghymru, ac fe barhaodd i fod yn rhan o wleidyddiaeth leol hyd at ei marwolaeth yn 2007. 

Roedd yn cael ei hadnabod fel Gwen ac roedd hi'n ferch i Leonard Hinds a Gwenllian Hinds (née Lloyd) ac yn chwaer i John Darwin Hinds. Ef oedd y cynghorydd Du cyntaf yng Nghymru, a'r Cynghorydd Mwslimaidd cyntaf.

 Bywyd cynnar 
Ganwyd Gwen yn Stryd Morgan, y Barri ar 28 Mawrth 1917 a hi oedd yr hynaf o ddau o blant. Yn wreiddiol, roedd ei thad yn forwr masnachol o Barbados ond daeth yn löwr yn ddiweddarach. Roedd ei mam yn enedigol o'r Barri.

Dechreuodd Gwen ei gyrfa fel gofalwr yn Llundain cyn gweithio mewn ffatri arfau ym Mhont-y-pŵl. Ar ôl hynny, gweithiodd Gwen fel goruchwyliwr prydau bwyd ysgol yn ysgol Colcot am flynyddoedd. Priododd â Colin Montgomery Payne ym 1951 a chawsant dri mab gyda'i gilydd cyn marwolaeth ei gŵr ym 1978.

Goroesodd Gwen ganser gwddf y groth ym 1966 ond bu farw ar 5 Ebrill 2007 yn ysbyty Llandochau Fach. Mae hi wedi'i chladdu ym mynwent y Barri.

 Gyrfa wleidyddol 
Roedd Gwen a'i brawd John yn aelodau o'r Blaid Lafur. Cafodd ei hethol i Gyngor Bro Morganwg ym 1972 ac roedd daeth yn faeres ar Fro Morgannwg rhwng 1974 ac 1976. Fe'i penodwyd yn ddirprwy faer Cyngor Tref y Barri ym 1979.

 Gwaith cymunedol 
Roedd Gwen yn un o sefydlwyr a threfnyddion 'Cŵn Tywys i'r Deillion' ac yn aelod sefydlog o Ganolfan Gymunedol Buttrills. Roedd hefyd yn llywydd ar y Pwyllgor Gofal Gwynegon (Cricmala) am dair blynedd. Yn ogystal â'i gwaith gwleidyddol, cefnogai Gwen nifer o fentrau lleol gan gynnwys Sefydliad Cymdogion y Stryd Dda, Canolfan Ddydd Tŷ Roundel, Ymchwil Canser Tenovus a Chanolfan Gymunedol Ynys y Barri.

 Ymgyrch Neuadd Gymunedol y Barri 
Ar ôl marwolaeth Gwen, lansiwyd ymgyrch i enwi neuadd gymunedol newydd er cof amdani. Lansiwyd yr ymgyrch yn 2020.

 Cyfeiriadau 

Categori:Genedigaethau 1917
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 2007
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Pobl dduon
Categori:Pobl o'r Barri
Categori:Ymgyrchwyr benywaidd