Dinasoedd yr Alban

Mae gan yr Alban wyth dinas. Caeredin yw prifddinas yr Alban a Glasgow yw'r fwyaf poblog. Rhoddwyd statws bwrdeistrefi neu fwrdeistref frenhinol i drefi'r Alban gan frenhinoedd yr Alban, gan gynnwys gan Dafydd II, brenin yr Alban a William y Llew.

Mae statws dinas wedi'i roi yn ddiweddarach trwy siarter brenhinol a llythyrau patent. Mae’r Alban wedi ennill dinasoedd newydd ers y flwyddyn 2000 drwy gynigion a gyflwynwyd i ennill statws dinas fel rhan o jiwbilî’r frenhines Brydeinig sy’n teyrnasu neu ar gyfer digwyddiadau eraill, megis dathliadau’r mileniwm. Dunfermline yw'r diweddaraf i ennill statws dinas.
 Rhestr dinasoedd yr Alban 
Enw yn Gymraeg Enw yn Gaeleg yr AlbanFfugenw Ardal y CyngorBlwyddyn a roddwyd neu a gadarnhawydEglwys hanesyddolPoblogaeth CaeredinDùn ÈideannAuld ReekieDinas Caeredin O ~1124 fel bwrdeistref frenhinol
 1633 fel dinaslink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Edinburgh,_High_Kirk_of_St._Giles_('St._Giles_Cathedral')_-_geograph.org.uk_-_4168020.jpg|frameless
Eglwys Gadeiriol San Silyn

Sefydlwyd y 12g. 495,360GlasgowGlaschuAnnwyl Le GwyrddDinas Glasgow1175 (siarter bwrdeistref) link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:St_John's_Kirk_-_geograph.org.uk_-_2683004.jpg|frameless
Eglwys Sant Ioan

Sefydlwyd yn 1126.598,830DundeeDùn DèDinas DarganfodDinas Dundee1889link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:St_Machar's_Cathedral,_Old_Aberdeen_-_geograph.org.uk_-_2638325.jpg|frameless
Eglwys Gadeiriol Sant Machar

Sefydlwyd yn 580 gydag eglwys gadeiriol wedi'i hadeiladu ym 1131.150,000AberdeenObar DheathainY Ddinas GwenithfaenDinas Aberdeen1891link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Old_High_Church_of_Inverness_-_geograph.org.uk_-_4955051.jpg|frameless
Hen Eglwys Uchel San Steffan

Sefydlwyd yn y 12g.197,000InvernessInbhir NisPrifddinas yr UcheldiroeddUcheldir2000link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dunblane_Cathedral_-_geograph.org.uk_-_1829589.jpg|canol|framelessEglwys Gadeiriol Dunblane
Rhan hynaf sydd wedi goroesi o 1100.47,000PerthPeairtY Ddinas DegPerth a Kinross9fed ganrif i 1975 ac eto yn 2012link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dunfermline_Abbey_-_geograph.org.uk_-_2599053.jpg|frameless
Abaty Dunfermline

Sefydlwyd yn 1128.50,000StirlingSruighleaPorth i'r UcheldiroeddStirling2002link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Cathedrale-st-mungo-Glasgow.jpg|frameless
Eglwys Gadeiriol Glasgow

Defnyddiwyd eglwys Sant Mungo yn y 7fed ganrif. Adeiladwyd yr eglwys gadeiriol ym 1136.37,000DunfermlineDùn PhàrlainY Brifddinas HynafolFife2022link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dundee_City_Churches_(St_Mary's)-geograph-2679665.jpg|frameless
Eglwys y Plwyf Dundee (Sant Mari).

Fe'i sefydlwyd ym 1190 gan Dafydd, Iarll Huntingdon.54,990

 Statws dinas 
Perth oedd y prifddinas o'r 9g tan1437. Gwnaed yn bwrdeistref brenhinol gan Dafydd I, brenin yr Alban ~1124. Crewyd Perth yn ddinas rhydd a bwrdeistref brenhinol yn siarter aur Iago VI yn 1600. Roedd yn swyddogol yn ail ddinas yr Alban tan 1975 pan tynnwyd statws dinas oddi arno pan aildrefnwyd llywodraeth leol. Ailennillodd y statws yn 2012.

Cydnabuwyd Caeredin fel bwrdeistref frenhinol o ~1124, a gyflwynwyd gan David I o'r Alban fel rhan o'i ffiwdaleiddio ar ôl esgyn fel brenin ym 1124. Fe'i gwnaed yn ddinas yn 1633 gan Siarl I o Loegr.

Cydnabuwyd Glasgow yn 1175 a'i wneud yn fwrdeistref mewn siarter gan William y Llew. Ym 1476, cadarnhaodd Siarter Iago III o'r Alban "y Ddinas a'r Farwniaeth mewn teyrnasiad rhydd".

Rhoddwyd statws bwrdeistref frenhinol i Aberdeen gan y Brenin Dafydd o'r Alban (1124 - 1153). Mae'n debyg y cafodd ei gwneud yn fwrdeistref frenhinol gan y Brenin William y Llew yn 1179. Ym 1891 rhoddwyd statws dinas i Dundee trwy lythyrau patent.

Crëwyd Dundee yn fwrdeistref frenhinol ym ~1191 gan William y Llew. Yna rhoddwyd statws dinas i Dundee trwy lythyrau patent gan y Frenhines Victoria ym 1889. Roedd y Siarter yn adrodd siarteri blaenorol a roddwyd i Dundee gan gynnwys y cadarnhad gan Robert y Bruce ym 1327, a William y Llew tua 1191.

Gwnaethpwyd Inverness yn fwrdeistref frenhinol gan y Brenin Dafydd I. Yn 2000, dyfarnwyd statws dinas i Inverness.

Daeth Stirling yn fwrdeistref frenhinol yn ~1124. Yn 2002 fe ddaeth yn ddinas.

Gwnaethpwyd Dunfermline hefyd yn fwrdeistref frenhinol ym ~1124 gan David I o'r Alban. Yn 2022 fe ddaeth yn ddinas mwyaf newydd yr Alban.

 Ceisiadau diweddar 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:St_Rule's_Tower_&_Western_Turrets_from_St_Andrews_Cathedral's_Former_Courtyard.jpg|bawd|221x221px|Eglwys Gadeiriol Sant Andreas
Ym 1999, gwnaeth Ayr, Inverness, Paisley a Stirling gais am statws dinas a bu Inverness yn llwyddiannus yn 2000.

Yn 2001, gwnaeth Ayr, Dumfries, Paisley a Stirling gais am statws dinas. Roedd Stirling yn llwyddiannus yn 2002.

Yn 2012, Perth oedd yr unig gais o'r Alban am statws dinas ac roedd yn llwyddiannus.

Cyflwynodd Dumfries, Dunfermline, Elgin, Greenock, Livingston, Oban, St Andrews a Swydd De Ayr geisiadau am statws dinas yn 2021. Roedd Dunfermline yn llwyddiannus yn 2022.

 Cyfeiriadau 

Categori:Yr Alban