Derwen yr arth

Quercus banisteri Michx.
 Quercus discolor var. banisteri (Michx.) Spach 
 Quercus ilicifolia var. georgiana A.Wood 
 Quercus nana (Marshall) Sarg. 1895 not Willd. 1805
 Quercus nigra var. ilicifolia Kuntze
 Quercus nigra var. pumila Marshall
 Quercus pumila Sudw. 1898 not Walter 1788
 Quercus rubra var. nana Marshall
Category:Articles with 'species' microformats

Mae Quercus ilicifolia, a adwaenir yn gyffredin fel derw'r arth neu dderwen brysgwydd, yn dderwen fechan sy'n frodorol i Ddwyrain yr Unol Daleithiau ac, yn llai cyffredin, yn ne-ddwyrain Canada. Mae ei amrediad yn yr Unol Daleithiau yn ymestyn o Maine i Ogledd Carolina, gydag adroddiadau am rai poblogaethau i'r gogledd o'r ffin ryngwladol yn Ontario. Ystyr yr enw ilicifolia yw "celyn-dail."

 Disgrifiad 
Coeden neu lwyn collddail yw Quercus ilicifolia sy'n tyfu'n achlysurol gan gyrraedd uchder o 6 medr ond fel arfer yn llawer llai. Mae'n ganglys a gall ffurfio dryslwyni trwchus. Mae'r planhigyn yn tyfu o wreiddyn prifwreiddyn mawr, sy'n cyrraedd 20 centimetr o drwch. Mae'r prifwreidd yn byw am amser hir, gan gynhyrchu sawl cenhedlaeth o rannau uwchben y ddaear. Mae'r dail a drefnir bob yn ail hyd at 15cm yr un o hyd a 10 cm mewn lled. Mae'r rhywogaeth yn unanheddol gyda phlanhigion sy'n dwyn gwyddau bach gwrywaidd a blodau benywaidd unigol neu glystyrog. Mae'r fesen wyfurf yn 1-2cm hir gyda chap ffurf soser. Mae'r planhigyn yn atgenhedlu'n rhywiol trwy hadau a hefyd yn lystyfol trwy egino coesynnau newydd.  

 Dosbarthiad a chynefin 
Mae Quercus ilicifolia yn rywogaeth drechol mewn sawl rhanbrth a chynefin. Yn nhalaith Maine, yng ngogledd-ddwyrain yr Unol Daleithiau fe'i gwelir mewn coedwigoedd collddail ynghyd â'r fasarnen goch (Acer rubrum), bedwen lwyd (Betula populifolia), â'r aethnen (Populus tremuloides). Yn nhalaith Massachusetts, mae'n cyd-drechu â mwyaren y brain du (Gaylussacia baccata) ar frysglwyndiroedd Nantucket a Martha's Vineyard. Yn Cape Cod, mae'r un peth yn digwydd hefo pinwydden galed (Pinus rigida) a banadl y creiglus (Corema conradii). Mae'n gyffredin yn y Pine Barrens yn nhalaith New Jersey and the thiroedd anial pinwydd Long Island yn Nhalaith Efrog Newydd. Fe'i gwelir hefyd ar sychdiroedd anial ar ithfaen a haenithfaen ymhellach i'r gogledd yng Nghanada. Mae Quercus ilicifolia hefyd yn bresennol ym Mhiedmont Gogledd Carolina, yno mae wedi ei osod ar eu rhestr taleithiol o blanhigion mewn perygl.

Mae'n dderwen sydd wedi addasu i aflonyddwch yn y cynefin, fel tannau gwyllt a phori. O ganlyniad, nid yw'n goddef cysgod ac mae angen aflonyddwch i gael gwared ar rywogaethau planhigion eraill fel y gall dderbyn golau'r haul. Mae'n egino'n helaeth ar ôl i dân losgi'r llystyfiant. 

 Ecoleg 
Mae Quercus ilicifolia yn darparu bwyd a lloches i lawer o rywogaethau anifeiliaid. Mae eirth yn bwyta'r mes chwerw,  yn enwedig wrth baratoi ar gyfer gaeafgysgu. Mae ceirw cynffon wen yn bwyta'r mes a'r coesynnau a'r dail. Mae llawer o fathau o wiwerod yn cuddio'r mes. Mae llawer o adar yn dibynnu arnynt; mae'n well gan dyrcwn gwyllt nhw na mathau eraill o fwyd. Mae nifer fawr o rywogaethau o bryfed yn byw ar y dderwen. Y rhywogaeth dderw hon yw'r prif blanhigyn bwyd ar gyfer 29% o'r Lepidopteriaid prin neu dan fygythiad yn ne Lloegr Newydd a de-ddwyrain Efrog Newydd. 

 Defnyddiau 
Mae Quercus ilicifolia wedi cael ei ddefnyddio mewn prosiectau aildyfiant ar Safle Tirlenwi Fresh Kills ar Ynys Staten. 

 Cyfeiriadau 

 Dolenni allanol 

 Quercus ilicifolia yn Adran Amaethyddiaeth UDA ]

Categori:Rhywogaethau o bryder lleiaf yn ôl Rhestr Goch yr IUCN