Peirianneg newid hinsawdd

Mae peirianneg newid hinsawdd (a elwir hefyd yn Ddaear-beirianneg a geobeirianneg) yn derm a ddefnyddir ar gyfer dau beth: tynnu carbon deuocsid (CDR) o'r atmosffer a rheoli ymbelydredd solar (SRM), a elwir hefyd yn Ddaear-beirianneg solar, pan gaiff ei gymhwyso ar raddfa blanedol.IPCC (2022) Chapter 1: Introduction and Framing in Climate Change 2022: Mitigation of Climate Change. Contribution of Working Group III to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change, Gwasg Prifysgol Caergrawnt Fodd bynnag, mae gan y ddau nodweddion daear-ffisegol gwahanol iawn a dyna pam nad yw'r IPCC (Panel Rhynglywodraethol ar Newid Hinsawdd) yn defnyddio'r term trosfwaol hwn mwyach. IPCC, 2021: Annex VII: Glossary [Matthews, J.B.R., V. Möller, R. van Diemen, J.S. Fuglestvedt, V. Masson-Delmotte, C.  Méndez, S. Semenov, A. Reisinger (eds.)]. In Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [Masson-Delmotte, V., P. Zhai, A. Pirani, S.L. Connors, C. Péan, S. Berger, N. Caud, Y. Chen, L. Goldfarb, M.I. Gomis, M. Huang, K. Leitzell, E. Lonnoy, J.B.R. Matthews, T.K. Maycock, T. Waterfield, O. Yelekçi, R. Yu, and B. Zhou (eds.)]. Gwasg Prifysgol Caergrawnt, pp. 2215–2256, doi:10.1017/9781009157896.022. 

Mae dulliau tynnu carbon deuocsid yn rhan o liniaru newid hinsawdd. Mae geobeirianneg solar yn golygu adlewyrchu rhywfaint o olau'r haul (pelydriad solar) yn ôl i'r gofod. Nid yw pob math o geobeirianneg yn ateb i'r broblem o  newid hinsawdd, ar ei ben ei hun, ond mae angen ei gyplysu â mathau eraill o liniaru newid hinsawdd. Dull arall o geobeirianneg yw cynyddu allyriadau thermol y Ddaear trwy oeri ymbelydrol goddefol (passive radiative cooling).

Diffinnir tynnu carbon deuocsid (Carbon dioxide removal; CDR) fel “Gweithgareddau anthropogenig (a achosir gan ddyn) sy'n tynnu carbon deuocsid (CO2) o'r atmosffer a'i storio'n barhaol mewn cronfeydd daearegol, neu gefnforol, neu mewn cynhyrchion. Nid yw'n cynnwys cymeriant CO2 naturiol nad yw'n cael ei achosi'n uniongyrchol gan weithgareddau dynol."

Mae rhai mathau o beirianneg hinsawdd yn ddadleuol iawn oherwydd yr ansicrwydd mawr ynghylch effeithiolrwydd, sgil-effeithiau a chanlyniadau nas rhagwelwyd. Fodd bynnag, rhaid ystyried risgiau ymyriadau o'r fath yng nghyd-destun trywydd newid hinsawdd.

 Diffiniad 
O 2018 ymlaen nid yw'r termau "peirianneg hinsawdd" a "Daear-beirianneg" yn cael eu defnyddio gan y Panel Rhynglywodraethol ar Newid Hinsawdd (IPCC).  Defnyddir peirianneg hinsawdd (neu geobeirianneg) yn y llenyddiaeth fel term ar gyfer CDR (tynnu carbon deuocsid) neu SRM (rheoli ymbelydredd solar neu geobeirianneg solar) pan gaiff ei gymhwyso ar raddfa blanedol. Fodd bynnag, mae ganddynt nodweddion geoffisegol tra gwahanol a dyna pam nad yw'r IPCC yn defnyddio'r term hwn mwyach. 

 Dulliau 

 Tynnu crbon deuocsid 

 Daear-beirianneg solar 
alt=refer to caption and image description|de|bawd|320x320px| Daear-beirianneg solar arfaethedig gan ddefnyddio balŵn clymu i chwistrellu erosolau sylffad i'r stratosffer.

 Perygl moesol a moeseg 
Gall peirianneg hinsawdd leihau'r brys i leihau allyriadau carbon, gellir edrych ar hyn fel math o 'berygl moesol'. Mae gwaith modelu yn awgrymu y gallai'r posibilrwydd o beirianneg hinsawdd mewn gwirionedd gynyddu'r tebygolrwydd o leihau allyriadau.

Os gall peirianneg hinsawdd newid yr hinsawdd yna mae hyn yn codi cwestiynau a oes gan fodau dynol yr hawl i newid hinsawdd yn fwriadol, ac o dan ba amodau. Mae rhai traddodiadau crefyddol yn mynegi barn ar y berthynas rhwng bodau dynol a'u hamgylchoedd sy'n annog neu'n atal gweithredu'n benodol i ar yr hinsawdd.

 Petruso 
Mae rhai sefydliadau amgylcheddol (fel Cyfeillion y Ddaear a Greenpeace) wedi bod yn gyndyn i gefnogi neu wrthwynebu Daear-beirianneg solar, ond yn aml maent yn fwy cefnogol i brosiectau tynnu carbon deuocsid sy'n seiliedig ar natur, megis coedwigo ac adfer mawndiroedd.

 Cyfeiriadau 

Categori:Peirianneg
Categori:Newid hinsawdd
Categori:Carbon deuocsid