Dyfrbont y Waun

Pont garreg sy'n ymestyn ar draws Dyffryn Ceiriog ger tref y Waun yw Dyfrbont y Waun. Mae'n cludo Camlas Llangollen ar y ffin rhwng Cymru a Lloegr. Mae'n yn 21 metr (70 tr) o uchder  ac yn 220 metr 710 tr) o hyd.

 Hanes 
Cynlluniwyd y bont gan Thomas Telford, yr un peiriannydd a gynlluniodd Pont Menai a dyfrbont arall ychydig filltiroedd i ffwrdd, sef Traphont Pontcysyllte. Y peiriannydd lleol oedd M. Davidson a oedd wedi gweithio'n agos gyda Telford ar nifer o brosiectau eraill.Julien Glover, Man of Iron: Thomas Telford and the Building of Britain (Llundain: Bloomsbury, 2017)  Gosodwyd y garreg sylfaen ar 17 Mehefin 1796 a gorffennwyd y gwaith yn 1801. O haearn bwrw y gwnaed gwely'r gamlas, lle llifa'r dŵr, a fe'i gosodwyd ar waliau a cholofnau o garreg, sy;n cuddio'r gwely haearn. 

Am ychydig o flynyddoedd hon oedd y ddyfrbont uchaf o'i bath yn y byd. Cofrestrwyd y ddyfrbont hon fel Gradd II*.Chirk Aqueduct grade=II*;

 Disgrifiad 
chwith|bawd| Edrych tuag at Lloegr ar hyd y ddyfrbont

Mae’r draphont ddŵr yn cynnwys deg bwa, pob un â rhychwant o 40 tr (12 metr). Mae lefel y dŵr yn 65 tr (20 m)  uwch y ddaear a 70 tr (21 m) uwch Afon Ceiriog.Samuel Smiles, The Life of Thomas Telford (1867) Tywodfaen melyn yw'r gwaith carreg. Darparodd William Hazledine y gwaith haearn ar gyfer y draphont ddŵr.A. W. Skempton, A Biographical Dictionary of Civil Engineers in Great Britain and Ireland (Llundain:Thomas Telford, 2002) Wedi'i adeiladu'n wreiddiol gyda phlatiau haearn yn unig ar waelod y cafn, ychwanegwyd platiau ochr haearn at y draphont ddŵr ym 1870 er mwyn iddi ddal dŵr.Civil engineering heritage: Wales and West Central England, gol. Roger Cragg (Llundain: Thomas Telford, 1977)Ron Quenby, Thomas Telford's Aqueducts on the Shropshire Union Canal (Swan Hill Press, 1992) 

Mae Twnnel y Waun yn cychwyn ym mhen gogleddol Traphont Ddŵr y Waun, gan ganiatáu i'r gamlas barhau i gyfeiriad Llangollen. Adeiladwyd Traphont Rheilffordd y Waun yn ddiweddarach wrth ochr y draphont ddŵr. Mae ychydig yn uwch na'r draphont ddŵr.

 Cyfeiriadau 

 Dolenni allanol 
 Traphont Ddŵr y Waun yn chirk.com
 Golygfa Panoramig 360 Degree yn BBC Shropshire (Angen Rhaglennig Java)

Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II* Wrecsam
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Swydd Amwythig
Categori:Y Waun