Gwastraff peryglus

Gwastraff peryglus yw unrhyw wastraff sy'n fygythiad sylweddol i iechyd y cyhoedd neu'r amgylchedd. Yn aml, mae ganddyn nhw un neu fwy o'r nodweddion peryglus canlynol: y perygl o fynd ar dân, adweithio, cyrydu, gwenwyno. Mae gwastraffau peryglus rhestredig yn ddeunyddiau a restrir yn benodol gan awdurdodau rheoleiddio fel gwastraff sy'n dod o ffynonellau amhenodol neu benodol, neu gynhyrchion cemegol a daflwyd.40 CFR, 261.31 through .33 Gellant fod mewn sawl cyflwr ffisegol megis nwyol, hylifau neu solidau. Mae gwastraff peryglus yn fath arbennig o wastraff oherwydd ni ellir ei waredu trwy ddulliau cyffredin fel sgil-gynhyrchion eraill yn ein bywydau bob dydd. Yn dibynnu ar gyflwr ffisegol y gwastraff, efallai y bydd angen ei brosesu, ei drin a'i newid yn solid.

Llofnodwyd Confensiwn Basel ar Reoli Symudiadau Trawsffiniol Gastraffoedd Peryglus a'u Gwarediad gan 199 o wledydd, a daeth i rym ym 1992. Ychwanegwyd plastig at y confensiwn yn 2019.

 Hyd a lled y broblem 
Ledled y byd, amcangyfrifodd Rhaglen Amgylcheddol y Cenhedloedd Unedig (UNEP) fod mwy na 400 miliwn o dunelli o wastraff peryglus yn cael ei gynhyrchu'n flynyddol ar gyfartaledd, yn bennaf gan wledydd diwydiannol (Schmit, 1999). Mae tua 1% o hyn yn cael ei gludo ar draws ffiniau rhyngwladol, gyda mwyafrif y trosglwyddiadau yn digwydd rhwng gwledydd yn y Sefydliad ar gyfer Cydweithrediad a Datblygiad Economaidd (OECD) (Krueger, 1999). Gwneir hyn fel arfer gan ei fod yn rhatach gwaredu'r gwastraff mewn gwledydd eraill, tlotach, nag yn y wlad gartref.

Llofnodwyd Confensiwn Basel ar Reoli Symudiadau Trawsffiniol Gwastraff Peryglus a'u Gwarediad gan 199 o wledydd a daeth i rym ym 1992. Ychwanegwyd plastig at y confensiwn yn 2019. 

 Mathau 

 Gwastraff cyffredinol 
Mae gwastraff cyffredinol yn gategori arbennig sydd (yn yr Unol Daleithiau) yn gyffredinol yn peri llai o fygythiad o'i gymharu â gwastraff peryglus arall, sy'n cael ei gynhyrchu mewn symiau enfawr gan nifer fawr o gynhyrchwyr. Ymhlith y "gwastraff cyffredinol" y mae: bylbiau golau fflwroleuol, rhai batris arbenigol (ee batris sy'n cynnwys lithiwm neu blwm), tiwbiau pelydrau cathod, a dyfeisiau sy'n cynnwys arian byw.

Mae gwastraff cyffredinol yn ddarostyngedig i ofynion rheoleiddio llai llym. Gall cynhyrchwyr meintiau bach gael eu dosbarthu fel "cynhyrchwyr meintiau bach wedi'u heithrio'n amodol" (CESQGs) sy'n eu rhyddhau o rai o'r gofynion rheoleiddio ar gyfer trin a storio gwastraff peryglus. Ond mae'n rhaid cael gwared ar wastraff cyffredinol yn briodol.

 Gwastraff peryglus o gartrefi 
de|bawd| Gwastraff Cartref Peryglus wedi'i wahanu i'w waredu'n briodol
Mae'r rhestr ganlynol yn cynnwys categorïau a ddefnyddir yn aml fel 'gwastraff peryglus o gartrefi', sef HHW. Mae’n bwysig nodi bod llawer o’r categorïau hyn yn gorgyffwrdd a bod llawer o wastraff cartref yn gallu disgyn i sawl categori:

 Paent olew ac acrylig a thoddion
 Gwastraff modurol (olew cerbydau wedi'i ddefnyddio, gwrthrewydd, ac ati.)
 Plaladdwyr (pryfleiddiaid, chwynladdwyr, ffwngladdwyr, ac ati.)
 arian byw - sy'n cynnwys gwastraff (thermomedrau, switshis, goleuadau fflwroresant, ac ati.)
 Offer electronig (cyfrifiaduron, setiau teledu, ffonau symudol)
 Erosolau / Silindrau propan
 Cwsteg /  stwff glanhau
 Oergelloedd ac offer oeri eraill
 Rhai batris arbenigol (ee lithiwm, cadmiwm nicel, neu fatris celloedd)
 Bwledi ayb
 Asbestos
 Gwastraffau ymbelydrol (mae rhai synwyryddion mwg cartref yn cael eu dosbarthu fel gwastraff ymbelydrol oherwydd eu bod yn cynnwys symiau bach iawn o isotop ymbelydrol americium ee synwyryddion mwg.
 Mwg o simneiau.

 Gwaredu 
bawd|"Dyffryn y Drymiau!, sef tomen gwastraff gwenwynig yng ngogledd Sir Bullitt, Kentucky
Yn hanesyddol, gwaredwyd rhai mathau o wastraff peryglus yn rheolaidd mewn safleoedd tirlenwi. Arweiniodd hyn at ddeunyddiau peryglus yn treiddio i'r ddaear. Yn y pen draw, aeth y cemegau hyn i systemau dŵr naturiol y Ddaear. Mae llawer o safleoedd tirlenwi bellach angen gwrthfesurau i atal halogi dŵr daear. Er enghraifft, mae'n rhaid gosod rhwystr ar hyd sylfaen y safle tirlenwi i gynnwys y sylweddau peryglus a all aros yn y gwastraff am flynyddoedd. Yn aml rhaid sefydlogi a chaledu gwastraff peryglus cyn eu rhoi mewn safleoedd tirlenwi a rhaid iddo gael ei drin er mwyn ei sefydlogi a'i gwaredu. Gellir ailgylchu'r rhan fwyaf o ddeunyddiau fflamadwy yn danwydd diwydiannol a gellir ailgylchu rhai deunyddiau â chyfansoddion peryglus, megis batris asid plwm.

 Ailgylchu 
Gellir ailgylchu rhai mathau o wastraff peryglus yn gynhyrchion newydd. Er enghraifft: batris asid plwm neu gylchedau electronig. Pan fydd metelau trwm eu trin yn iawn, gallent glymu i lygryddion eraill a'u trosi'n solidau haws eu gwaredu, neu gellir eu defnyddio i lenwi palmentydd. Mae triniaethau o'r fath yn lleihau lefel y bygythiad o gemegau niweidiol, tra hefyd yn ailgylchu'r cynnyrch diogel. Yn y rhan fwyaf o fanau gwaredu yng Nghymru,  ni chodir tâl am unrhyw ddeunyddiau peryglus, ond ceir cyfyngiad ar faint y gallwch chi ddod bob wythnos neu bob mis. Ar wahân i wastraff peryglus, gellir hefyd gael gwared ar wastraff electronig, bylbiau golau a batris.“Government.” City Of Oxnard, www.oxnard.org/household-hazardous-waste/.

 Cyfeiriadau 

 Dolenni allanol 

 Gwefan Gymraeg 'Cymru'n Ailgylchu
 Rheoliadau Gwastraff Peryglus (Cymru) 2005
 Asiantaeth ar gyfer Sylweddau Gwenwynig a Chofrestrfa Clefydau
 Tudalen gwastraff peryglus yr EPA
 System Gwybodaeth Glanhau Gwastraff Peryglus EPA yr Unol Daleithiau
 Rheoli Gwastraff: Hanner Canrif o Gynnydd, adroddiad gan Gymdeithas Cyn-fyfyrwyr yr EPA

Categori:Amgylchedd
Categori:Llygredd
Categori:Gwastraff