Dyfed Elis-Gruffydd

Daearegwr, darlithydd ac awdur o Gymro oedd Dyfed Elis-Gruffydd (23 Gorffennaf 1943 – 16 Hydref 2023).

 Bywyd cynnar ac addysg 
Fe'i haddysgwyd yn Ysgol Ramadeg Castell Cyfarthfa, Merthyr Tudful. Aeth ymlaen i Ngholeg Prifysgol Llundain, gan astudio Daeareg a Geomorffoleg. Testun traethawd ei ddoethuriaeth oedd hanes rhewlifol Bannau Brycheiniog a Bannau Sir Gâr. 

 Gyrfa 
Bu'n ddarlithydd yn Adran Ddaeareg a Daearyddiaeth Polytechnig Dinas Llundain ac yn ei dro bu'n Bennaeth Adran Cyhoeddiadau Awdurdod Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro, yn Olygydd a Chyfarwyddwr Cyhoeddi Gwasg Gomer, ac yn ddarlithydd rhan-amser yng Ngholeg y Drindod, Caerfyrddin. Am chwe mlynedd bu'n aelod o bwyllgor gwaith Cyngor Cefn Gwlad Cymru.

Bu'n gadeirydd Cymdeithas Edward Llwyd ac roedd yn arwain teithiau cerdded, annerch cymdeithasau Cymraeg a rhodio tirweddau rhewlifol a folcanig gogledd-orllewin Ewrop. Roedd hefyd yn gyfrannwr cyson i raglenni Radio Cymru. Ysgrifennodd nifer o lyfrau ar y pwnc ac roedd ymhlith yr ymgynghorwyr golygyddol ynghyd â'r cyfranwyr a'r cyfieithwyr a gyfrannodd at baratoi Gwyddoniadur Cymru. 

Yn yr 1980au cynnar daeth yn olygydd cyntaf llawn amser gyda Gwasg Gomer. Treuliodd gyfnod yn bennaeth adran gyhoeddiadau Awdurdod Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro a bu hefyd yn bennaeth Amgueddfa Wlân Cymru.

Yn 2022 cyhoeddodd y geiriadur daearegol cyntaf yn y Gymraeg.

 Bywyd personol 
Roedd yn byw ym mhentref Llechryd ger Aberteifi. Roedd yn briod â Siân. Bu farw ei wraig gyntaf Robina, mewn damwain ffordd.

Bu farw yn 80 mlwydd oed yn Ysbyty Cyffredinol Bronglais, Aberystwyth.

 Cyhoeddiadau 

 100 o Olygfeydd Hynod Cymru (Y Lolfa, 2014) - ISBN 9781847719898
 Y Preselau - Gwlad Hud a Lledrith (Gomer, 2017) - ISBN 9781785620829
 Wales – 100 Remarkable Vistas (Y Lolfa, 2017) - ISBN 9781784614492
 The Rocks of Wales (Gwasg Carreg Gwalch, 2019) - ISBN 9781845242954
 Geiriadur Daeareg a Gwyddorau Daear (Y Lolfa, 2022) - ISBN 9781800991491
 Dr Henry Hicks (1837-99) (Y Lolfa, 2023) - ISBN 9781800993310

Cyfeiriadau

Categori:Genedigaethau 1943
Categori:Marwolaethau 2023
Categori:Academyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Daearegwyr yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Daearegwyr yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Golygyddion llyfrau o Gymru
Categori:Ysgolheigion yr 21ain ganrif o Gymru