Codwr gwastraff

Mae godwr gwastraff yn berson sy'n chwilio am ddeunyddiau y gellir eu hailddefnyddio neu eu hailgylchu ac sy'n cael eu taflu gan eraill i'w gwerthu neu i'w defnyddio'n bersonol. Ceir miliynau o godwyr gwastraff ledled y byd, yn bennaf mewn gwledydd sy'n datblygu, ond yn gynyddol mewn gwledydd ôl-ddiwydiannol hefyd. Mae casglwr gwastraff (hen enw: dyn lludw) yn berson sy'n casglu sbwriel neu wastraff ar gyfer safle tirlenwi neu losgydd, nid o reidrwydd ar gyfer cyfleuster ailgylchu.

Mae gwahanol fathau o godi gwastraff, ond dechreuodd y traddodiadau modern o godi gwastraff yn ystod y cyfnod diwydiannol yn y 19g. Rhwng y 1980au a'r 2020au, mae codi gwastraff ailgylchu wedi ehangu'n esbonyddol yn y byd sy'n datblygu oherwydd trefoli, gwladychiaeth wenwynig a'r fasnach wastraff fyd-eang. Mae llawer o ddinasoedd yn darparu gwasanaeth codi gwastraff solet yn unig.

Yn 2008, bathwyd y term codwyr gwastraff yng Nghynhadledd y Byd Cyntaf o Godwyr Gwastraff sef yn yr iaith wreiddiol "waste picker", i hwyluso cyfathrebu byd-eang. Mae'r term "scavenger" hefyd yn cael ei ddefnyddio'n gyffredin yn Saesneg, ond mae llawer o godwyr gwastraff yn ei chael yn ddiraddiol oherwydd y gymhariaeth ymhlyg ag anifeiliaid.

Mae casglwr gwastraff yn wahanol i gasglwr sbwriel oherwydd gall y gwastraff a gesglir gan yr olaf fod ar gyfer safle tirlenwi neu losgydd, nid o reidrwydd ar gyfer cyfleuster ailgylchu.

 Cyffredinrwydd a demograffeg 
Ym 1988, amcangyfrifodd Banc y Byd fod 1–2% o boblogaeth y byd yn byw drwy gasglu gwastraff i'w ailgylchu. Amcangyfrifodd astudiaeth yn 2010 bod 1.5 miliwn o godwyr gwastraff yn India yn unig. Cesglir yr ystadegau swyddogol mwyaf cadarn ar godwyr gwastraff gan Lywodraeth Brasil, sy'n amcangyfrif bod bron i chwarter miliwn o'i dinasyddion yn godwyr gwastraff.

Mae incwm codwyr gwastraff yn amrywio'n fawr yn ôl lleoliad, math o waith, a rhyw. Mae rhai codwyr gwastraff yn byw mewn tlodi eithafol, ond mae llawer o rai eraill yn ennill sawl gwaith isafswm cyflog eu gwlad. Dengys astudiaethau diweddar bod casglwyr gwastraff yn Belgrade, Serbia, yn ennill tua US$3 y dydd, tra bod codwyr gwastraff yn Cambodia fel arfer yn ennill $1 y dydd. Ym Mrasil, mae dynion yn ennill mwy na merched, waeth beth fo'u hoedran, gyda dwy ran o dair o godwyr gwastraff Brasil yn ddynion yn gyffredinol.

 Achosion 

 Mewn gwledydd sy'n datblygu 
bawd| Codwr gwastraff yn Indonesia
Dros yr hanner canrif ddiwethaf (hyd at 2020), roedd mudo o fewn y wlad a chyfraddau ffrwythlondeb cynyddol wedi achosi i boblogaeth dinasoedd yn y byd sy'n datblygu godi gryn dipyn. Mae llawer o’r boblogaeth newydd wedi ymgartrefu mewn slymiau trefol ac aneddiadau sgwatwyr, sydd wedi ehangu’n gyflym heb unrhyw gynllunio canolog. Canfu Adroddiad Cynefin y Cenhedloedd Unedig fod bron i biliwn o bobl ledled y byd yn byw mewn slymiau, tua thraean o drigolion trefol y byd.

Cynyddodd y trefoli cyflym hwn y galw am wasanaethau codi gwastraff anffurfiol, gan nad oedd gan ddinasoedd y seilwaith a'r adnoddau i gasglu'r holl wastraff a gynhyrchir gan eu trigolion. Er gwaethaf gwario 30-50% o gyllidebau gweithredu ar reoli gwastraff, mae dinasoedd y byd sy'n datblygu heddiw yn casglu dim ond 50-80% o'r sbwriel a gynhyrchir gan eu trigolion. Mae trigolion a busnesau yn aml yn troi at losgi sbwriel neu ei waredu mewn strydoedd, afonydd, rhandiroedd gwag, a thomenni agored. Mae hwn yn ffynhonnell llygredd aer, tir a dŵr ac yn bygwth iechyd dynol a'r amgylchedd. Mae'r codwr gwastraff anffurfiol yn helpu i liniaru'r niwed hwn trwy gasglu deunyddiau y gellir eu hailgylchu mewn certi gwthio, beiciau tair olwyn, troliau mulod, troliau ceffylau, a thryciau codi.

 Peryglon galwedigaethol 
bawd|284x284px|Dyn ifanc yn Wganda sy'n gweithio mewn tomen wastraff. Oherwydd y lleoliad budr ac amodau gwaith, mae siawns uchel o ddal afiechyd neu anaf wrth weithio fel codwr gwastraff mewn rhai amgylcheddau.

Ceir  nifer fawr o glefydau ymhlith codwyr gwastraff oherwydd eu bod yn gafael mewn deunyddiau peryglus fel baw dynol, papur wedi'i ddirlawn gan ddeunyddiau gwenwynig, poteli a chynwysyddion â gweddillion cemegol, nodwyddau budr,  a metelau trwm o fatris. Canfu astudiaeth yn Ninas Mecsico fod hyd oes codwr gwastraff safle dympio ar gyfartaledd yn 39 mlwydd oed, o'i gymharu â'r cyfartaledd cenedlaethol o 69 mlynedd, er bod astudiaeth ddiweddarach gan Fanc y Byd yn amcangyfrif ei oes yn 53 mlynedd. Yn Port Said, yr Aifft, dangosodd astudiaeth ym 1981 gyfradd marwolaethau babanod o 1/3 ymhlith casglwyr gwastraff hy mae un o bob tri babi yn marw cyn cyrraedd un oed.

 Cyfeiriadau 

 Dolenni allanol 
 Velis, C. et al. (2012). Fframwaith ac offeryn dadansoddol ('InteRa') ar gyfer integreiddio'r sector ailgylchu anffurfiol mewn systemau rheoli gwastraff ac adnoddau mewn gwledydd sy'n datblygu. Rheoli Gwastraff ac Ymchwil 30(9) Atodiad 43–66
 Rhwydwaith Global Alliance of Waste Pickers o rwydweithiau o godwyr gwastraff, yn bennaf o Asia, Affrica ac America Ladin.
 Mae Chitan yn grŵp ymchwil a gweithredu amgylcheddol sy'n uno codwyr gwastraff
 arddangosfa rithwir am ragpickers 

Categori:Ailgylchu
Categori:Tlodi