Economi gylchol

Mae economi gylchol yn fodel o gynhyrchu a defnyddio gwrthrychau mor hir a phosibl: wrth rannu, prydlesu, ailddefnyddio, atgyweirio, adnewyddu ac ailgylchu deunyddiau a chynhyrchion. Nod yr economi gylchol, felly, yw mynd i'r afael â heriau byd-eang fel newid hinsawdd, colli bioamrywiaeth, gwastraff a llygredd trwy bwysleisio gweithredu tair egwyddor sylfaenol y model. Y tair egwyddor sydd eu hangen ar gyfer trawsnewid i economi gylchol yw: 

 dileu gwastraff a llygredd, 
 cylchredeg cynhyrchion a deunyddiau, ac
 adfywio natur. 

Mae'r economi gylchol (creu → defnyddio → trwsio → ailddefnyddio) yn gwbwl groes i'r economi llinol draddodiadol (creu → defnyddio → taflu). Astudiwyd y cysyniad o'r economi gylchol yn helaeth yn y byd academaidd, yn y byd busnes ac o fewn llywodraeth yn y 2000 a'r 2010au. Mae economi gylchol wedi dod yn syniad poblogaidd gan ei fod yn helpu i leihau allyriadau cemegol i'r amgylchedd, yn lleihau'r defnydd o ddeunyddiau crai, yn agor marchnadoedd newydd (megis ailgylchu) ac yn bennaf, yn cynyddu cynaliadwyedd defnyddiau a gwella effeithlonrwydd adnoddau.

Ar lefel llywodraeth, mae'r economi gylchol yn cael ei ystyried yn fodd o frwydro yn erbyn newid hinsawdd yn ogystal â hwyluso twf hirdymor. Gall economi gylchol gysylltu cwmnïau a phobl gydag adnoddau yn ddaearyddol. Yn ei hegwyddor graidd, mae Senedd Ewrop yn diffinio economi gylchol fel, “model cynhyrchu a defnyddio, sy'n cynnwys rhannu, prydlesu, ailddefnyddio, atgyweirio, adnewyddu ac ailgylchu deunyddiau a chynhyrchion presennol cymaint ag y gellir. Yn y modd hwn, mae cylch bywyd cynhyrchion yn cael ei ymestyn.”

Nod yr economi gylchol yw cadw cynhyrchion, deunyddiau, offer a seilwaith am gyfnod hwy, gan wella cynhyrchiant yr adnoddau hyn. Mae Sefydliad Ellen MacArthur (EMF) yn diffinio'r economi gylchol fel economi ddiwydiannol sy'n adferol neu'n adfywiol. 

 Hanes ac amcanion 
Nid yw'r syniad o lif cylchol ar gyfer deunyddiau ac ynni yn newydd. Ymddangos y cysyniad mor gynnar â 1966 mewn llyfr gan Kenneth E. Boulding, sy'n esbonio pam y dylem fod mewn system gynhyrchu gylchol. Ymddangosodd y term "economi gylchol" am y tro cyntaf ym 1988 yng nghyfnodolyn "The Economics of Natural Resources" ac yn fuan wedyn fe'i defnyddiwyd gan Pearce a Turner i ddisgrifio system economaidd lle mae gwastraff yn y cyfnodau echdynnu, cynhyrchu a defnyddio yn cael ei droi'n fewnbynnau. O'r 2000au cynnar, integreiddiodd Tsieina'r syniad i'w pholisïau diwydiannol ac amgylcheddol i'w gwneud fel eu bod un ac oll yn canolbwyntio ar ailddefnyddio ac ailwampio adnoddau a chynhyrchu gwrthrychau oedd a chylch bywyd hirach. Bu Sefydliad Ellen MacArthur yn allweddol i ymlediad y cysyniad hwn drwy Ewrop ac America. Cyflwynodd yr Undeb Ewropeaidd ei weledigaeth o’r economi gylchol yn 2014, a lansiwyd Cynllun Gweithredu Economi Gylchol Newydd yn 2020 sy’n “arwain at economi hinsawdd-niwtral, gystadleuol o ddefnyddwyr wedi’u grymuso”.

 Cynaliadwyedd 
Yn ei hanfod, mae’n ymddangos bod yr economi gylchol yn fwy cynaliadwy na’r system economaidd llinol bresennol (2023). Mae lleihau'r adnoddau a ddefnyddir, a'r gwastraff a grëir, yn arbed adnoddau ac yn helpu i leihau llygredd amgylcheddol. Fodd bynnag, dadleuir gan rai fod y tybiaethau hyn yn or-syml; eu bod yn diystyru cymhlethdod systemau presennol. Gellid dadlau hefyd mai arwynebol yw'r gwahaniaeth rhwng y llinol a'r cylchol mewn sawl achos, a bod pwyslais ar ailgylchu yn cynnig esgus i beidio gwneud newidiadau mwy sylfaenol.

 Cyfeiriadau 

Categori:Amgylchedd
Categori:Arianneg ryngwladol
Categori:Ideolegau economaidd
Categori:Newid hinsawdd