Poblogaeth siaradwyr Cymraeg

Roedd y Gymraeg, iaith Geltaidd Frythonig, yn cael ei siarad yn hanesyddol gan fwyafrif o boblogaeth Cymru. Yn ôl Cyfrifiad  2021, mae 17.8% o bobl Cymru yn siarad Cymraeg.

 Crynodeb graffigol 1750-1900 
Dyma grynodeb graffigol bras o siaradwyr uniaith Cymraeg (gwyrdd) a siaradwyr dwyieithog (pinc) ond nid yw'r lluniau yma yn fanwl gywir nac chwaith yn ystyried nifer y siaradwyr Cymraeg yn yr ardaloedd o'r map sy'n lliw gwyn. Mae'r lluniau yn rhoi syniad bras yn unig i'r darllenwr.

 Cyn y cyfrifiad 
 1801: tua 80%  (Poblogaeth: 587,000, felly tua 470,000 o siaradwyr Cymraeg)
 1851: tua 67%  (Poblogaeth: 1,163,000, felly tua 779,000 o siaradwyr Cymraeg)

 Cyfrifiad 
+Siaradwyr Cymraeg yng Nghymru fel y cofnodwyd mewn cyfrifiadau bob deng mlynedd Blwyddyn Nifer y siaradwyr % o'r boblogaeth % newid ers hynny 1891 (recordiad cyntaf) 910,289  **51.2  Amh 1901 930,000  50  -1.2 1911 *977,366  43.5  -6.5 1921 929,183  37.4  -5.9 1931 909,261  36.8  -0.6 1941 (dim cyfrifiad) Amh Amh Amh 1951 714,686  28.9  -7.9 (mewn 20 mlynedd) 1961 659,022  26.0  -2.9 1971 542,425  20.7  -5.3 1981 503,532  19.0  -1.7 1991 508,000  18.7  -0.3 2001 582,400  20.5  +1.8 2011 562,000  19.0  -1.5 2021 538,000  17.8  -1.2
*y boblogaeth fwyaf o siaradwyr Cymraeg a gofnodwyd erioed mewn cyfrifiad

**cyfran fwyaf o siaradwyr Cymraeg a gofnodwyd erioed mewn cyfrifiad

Amh: ddim yn berthnasol

Mae ffigurau’r cyfrifiad yn dynodi’r rhai sy’n gallu siarad Cymraeg dros 3 oed.

 Arolygon Poblogaeth Blynyddol 
+Siaradwyr Cymraeg yng Nghymru yn unol ag arolygon poblogaeth blynyddol  Blwyddyn yn diweddu Rhagfyr oni nodir yn wahanol Nifer y siaradwyr % o'r boblogaeth % newid ers yflwyddyn flaenorol 2001 836,070 30.0 Amh 2002 811,043 29.0 -1.0 2003 786,072 28.0 -1.0 2004 767,960 27.1 -0.9 2005 753,236 26.5 -0.6 2006 757,423 26.5 0.0 2007 725,407 25.2 -1.3 2008 763,858 26.4 +1.2 2009 739,679 25.5 -0.9 2010 742,331 25.5 0.0 2011 769,038 26.3 +0.8 2012 768,734 26.2 -0.1 2013 794,799 27.0 +0.8 2014 812,515 27.5 +0.5 2015 809,008 27.3 -0.2 2016 842,717 28.3 +1.0 2017 873,634 29.2 +0.9 2018 898,375 29.9 +0.7 2019 858,901 28.4 -1.5 2020 883,069 29.1 +0.7 2021 892,200 29.5 +0.4 2022 (blwyddyn yn diweddu ym mis Mehefin) 899,500 29.7 +0.2
Amh: ddim yn berthnasol

Mae ffigurau arolwg poblogaeth blynyddol yn dangos nifer y bobl dros dair oed sy’n gallu siarad Cymraeg.  Amcangyfrifwyd nifer y siaradwyr ar sail y ganran o'r boblogaeth sy'n siarad Cymraeg a maint y boblogaeth gyffredinol a ddarperir gan yr Arolwg Blynyddol o'r Boblogaeth.

 Addysg gynradd 
Cymraeg yw unig/prif gyfrwng* dysguBlwyddyn ysgol Nifer y disgyblion Canran y disgyblionFfynhonnell 1985-2004/5 1985 29,368 11.7 198630,109 11.9 1987 31,320 12.2 1988 33,174 12.5 1989/1990 36,441 13.5 1990/1991 38,404 14.1 1991/1992 43,984 16.0 1992/1993 46,088 16.6 1993/1994 46,950 16.4 1994/1995 49,382 17.1 1995/1996 50,327 17.2 1996/1997 50,392 17.2 1997/1998 51,853 17.7 1998/1999 51,600 17.7 1999/2000 51,336 17.8 2000/2001 51,087 17.9 2001/2002 51,344 18.2 2002/2003 51,977 18.7 2003/2004 52,064 19.1 2004/2005 52,857 19.6Ffynhonnell 2006/7- presennol2006/200753,3402007/200853,8202008/200953,4802009/201054,1202010/201155,2352011/201256,7852012/201357,4302013/201458,9852014/201560,6152015/201660,7252016/201761,3902017/201861,6652018/201961,2602019/202060,5552020/202160,770 2021/2022 59,010
* Diffiniad: Mae mwy na hanner addysgu’r cwricwlwm trwy gyfrwng y Gymraeg

 Addysg uwchradd 
 Dysgir Cymraeg fel iaith gyntafBlwyddyn ysgolNifer disgyblion1978/7921,7301979/8021,4581980/8122,0751981/8221,7621982/8321,6691983/8421,896 1984/85 22,699 1985/86 20,938 1986/87 20,911 1987/88 19,914 1988/89 19,224 1989/90 19,026 1990/91 19,242 1991/92 19,416 1992/93 20,552 1993/94 20,962 1994/95 21,658 1995/96 21,845 1996/97 22,248 1997/98 22,857 1998/99 24,0131999/0025,2252000/0126,1352001/0226,9672002/0327,2442003/0427,7262004/0527,895

Nifer disgyblion a ddysgir trwy 
gyfrwng y Gymraeg yn unig/prif iaith*Blwyddyn ysgolYsgol UwchraddYsgol Ganol2003/0426,290 -2004/0524,245 -2005/0624,500 -2006/0724,320 -2007/0822,935 -2008/0923,210 -2009/1024,010 -2010/1123,410 -2011/1224,115 -2012/1324,3307652013/1424,8058702014/1522,6701,3602015/1622,4602,2252016/1722,0453,0252017/1822,4405,0452018/1922,9905,2452019/2022,0657,3502020/2122,7157,9052021/2223,2258,1852022/2323,1559,720
* Diffiniad: Mae mwy na hanner addysgu’r cwricwlwm trwy gyfrwng y Gymraeg

 Gweler hefyd 
 Yr Iaith Gymraeg 
 Cymraeg
 Hanes y Gymraeg
 Llenyddiaeth Gymraeg
 Cymdeithas yr Iaith Gymraeg
 Comisiynydd y Gymraeg

 Arall 
 Ieithoedd Celtaidd
 Gaeleg yr Alban#Dosbarthiad yn yr Alban
 iaith Gernyweg

 Cyfeiriadau 

Categori:Hanes Cymru
Categori:Cymraeg