Parti plu

Mae parti plu (Saesneg: Prydain, Iwerddon, Awstralia: hen party; Unol Daleithiau a Chanada: bachelorette party) yn barti a gynhelir ar gyfer menyw (y briodferch neu ddarpar briodferch) a fydd yn priodi cyn bo hir. Tra bod Beth Montemurro yn dod i'r casgliad bod y parti bachelorette wedi'i fodelu ar ôl noson ceiliog y dynion canrifoedd oed yn yr Unol Daleithiau, sydd ei hun yn hanesyddol yn ginio a roddwyd gan y priodfab i'w ffrindiau ychydig cyn ei briodas, mae Sheila Young yn dadlau bod ei gymar ym Mhrydain wedi esblygu o nifer o draddodiadau cyn-briodas cynharach i fenywod (Ribbon Girl, Pay Off, Bosola, Taking Out, Jumping the Chanty, i enwi dim ond rhai) y mae eu tarddiad yn aneglur ond sydd wedi bod o gwmpas ers canrif o leiaf mewn ffatrïoedd a swyddfeydd ar draws y DU.Young, Sheila, 'Prenuptial Rituals in Scotland: Blackening the Bride and Decorating the Hen' (Lexington Books, 2019) Er gwaethaf ei henw da fel "ffarwel dawel â'r dyddiau cyn priodi" neu "noson o debauchery", gall y digwyddiadau hyn yn syml fod yn bartïon a roddir er anrhydedd i'r ddarpar briodferch, yn yr arddull sy'n gyffredin i'r cylch cymdeithasol hwnnw.

Terminoleg
Cymraeg
Term cymharol diweddar yw "Parti Plu", nid yw wedi ei restru yn Ngheiriadur yr Academi na Geiriadur Prifysgol Cymru, ond mae wedi ennill ei blwy' ar lafar ac fe'i harddelir yn fasnachol a gan gynyrchiadau drama. Gellir tybied i'r term gael ei fathu yn yr 1990au.

Saesneg
Mae'r term parti bachelorette neu'n syml bacholerette yn gyffredin yn yr Unol Daleithiau a Chanada. Yn y Deyrnas Unedig ac Iwerddon fe'i gelwir yn barti iâr, noson iâr neu iâr, tra bod y termau parti ieir neu noson ieir yn gyffredin yn Awstralia a Seland Newydd. Defnyddir y term stagette yn achlysurol yng Nghanada. Gellir cyfeirio ato hefyd fel girls' night out neu kitchen tea (De Affrica yn arbennig) neu dermau eraill mewn gwledydd Saesneg eu hiaith.

Yn aml, cynhelir dathliadau cyn priodas eraill, megis ciniawau morwynion, yn lle partïon bachelorette oherwydd cysylltiad yr olaf â thlysni mewn rhai gwledydd ers y 1980au.

Nodweddion
Mae'r amrywiad benywaidd o yfed cyn priodi yn fwy diweddar na gweithgareddau cyfatebol y priodfab; yn awr, fodd bynnag, mae'r defodau – gan gynnwys yfed gormod o alcohol – wedi cydgyfarfod. Nododd y cymdeithasegydd Beth Montemurro, athro ym Mhrifysgol Talaith Penn , mewn astudiaeth empirig o arferion cyn-briodas menywod, dair elfen sy'n gyffredin i bob parti bachelorette:
 (Gor) Yfed alcohol
 Themâu rhywiol ac ensyniadau
 Rhestr gwestai benywaidd i gyd

Fel arfer dethlir y parti bachelorette neu noson yr iâr y tu allan i'r cartref, er enghraifft mewn tafarn neu glwb nos. Wrth fynd ar daith o amgylch y bar, mae darpar briodferched yn aml yn gwisgo gorchudd priodas neu grys-T wedi'i argraffu i'w hadnabod.

Hanes
Cyn ei ddefnyddio fel term ar gyfer parti cyn-briodas, roedd "hen night" yn cael ei ddefnyddio yn yr Unol Daleithiau fel term cyffredinol ar gyfer cynulliad i ferched yn unig, a gynhelir fel arfer ym mhreswylfa gwesteiwr. Ym 1897, nododd The Deseret News fod "hen night" yn "syniad sy'n cael ei anrhydeddu gan amser mai te a chitchats, hetiau clecs smart, yw'r atodiadau angenrheidiol i'r cynulliadau penodol hyn". Ym 1940 disgrifiwyd Eleanor Roosevelt fel un oedd yn cynnal parti iâr Nadolig ar gyfer gwragedd y cabinet a “merched y wasg” ("ladies of the press").

Mae'r parti bachelorette wedi'i fodelu'n ymwybodol ar ôl y parti baglor canrifoedd oed,  sydd ynddo'i hun yn hanesyddol yn ginio tei du a roddir gan y priodfab, neu weithiau ei dad, yn fuan cyn ei briodas.

Addasiadau modern
Mae'r arfer o roi parti i anrhydeddu'r ddarpar briodferch yn mynd yn ôl ers canrifoedd. Fodd bynnag, mae'n bosibl bod rhai arferion parti bachelorette Americanaidd yn ymwneud â thryloywder ymhlith rhai grwpiau cymdeithasol wedi dechrau yn ystod chwyldro rhywiol y 1960au. Roedd yn anghyffredin tan ganol y 1980au o leiaf, a dim ond ym 1998 y cyhoeddwyd y llyfr cyntaf ar gynllunio partïon bachelorette.

Mae'r rhai sy'n anghyfforddus â'r arferion modern hyn o ddibauchery yn aml yn dathlu'r noson cyn eu priodas gyda pharti stag a doe cyfun, arferiad sydd wedi dod yn fwyfwy poblogaidd. Mae arolwg wedi cael ei wneud bod menywod yn fwy tebygol o dwyllo ar parti plu yn Lloegr na’r rhai sy’n cyfateb i ceiliog (stag night) – gweler https://www.plymouthherald.co.uk/news/plymouth-news/hens-five-times-more-likely- 1506719.

Mae'r ymadrodd "hen party" yn adlewyrchu'r "stag party" gwrywaidd wrth gyfeirio at stereoteipiau cymdeithasol o bob rhyw yn y parti.

Ers y 1980au, roedd llawer o bartïon er anrhydedd i'r ddarpar briodferch a gafodd eu labelu'n bartïon bachelorette yn aml yn cynnwys arddangosfeydd o athroniaeth rhyddid rhywiol, megis masnachu cyfrinachau personol, meddwi, a gwylio stripwyr gwrywaidd. Roedd pleidiau a oedd yn anrhydeddu'r ddarpar briodferch hebddynt yn osgoi'r label hwnnw. Nawr, fodd bynnag, mae'r term yn cael ei ddefnyddio ar gyfer amrywiaeth eang o bleidiau. Now, however, the term is used for a wide variety of parties.

Cymru a'r Parti Plu
Ceir is-ddiwylliant o gylch cynnal, dathlu a chofio partïon plu yn y Gymraeg mewn ffordd nad sydd ar gael ar gyfer y parti ceiliog i ddynion Cymraeg. Ceir newyddau i'w gwerthu megis "bocs hampyr parti plu" a bathodynnau Parti Plu Ceir amrywiaeth eang o newyddau eu gwerthu gan fân fasnachwyr ond nid siopau cadwyn.

Caiff atyniadau antur eu hyrwyddo i apelio at partïon plu, gan gynnwys yn y Gymraeg, gan gynnwys Canolfan Dŵr Gwyn Rhyngwladol Caerdydd yn cynnig canŵio a mentrau dŵr eraill.

Termau mewn ieithoedd eraill
Ceir gwahanol dermau am y noson mewn gwahanol ieithoedd nad sy'n gyfieithiad slafaidd o'r Saesneg, a hynny'n aml gan fod y traddodiad yn hŷn neu gyn-hired â'r un yn y byd Saesneg. 

Yn Sweden cafwyd trafodaeth ar derm i'r digwyddiad. Ni sefydlwyd y term "Möhippa" yn Sweden nes dechrau'r 20g.Dagens Nyheter (1918-06-09) Vad heter en kvinnlig svensexa?, läst 2019-05-17 Mewn hysbysiad o 9 Mehefin 1918 yn Dagens Nyheter, mae menyw ddienw yn ysgrifennu: "Rydyn ni'n rhai benywaidd sydd â'r arferiad o gael parti bach i'n cyfeillesau cyn iddyn nhw ein cefnu'n llwyr er mwyn dyn. Mae'r enw gwrywaidd ar gyfer y fath ddigwyddiad y svensexa,, ond nid yw'n ffitio." Yna mae'n dilyn nifer o awgrymiadau: "Mösexa, pigkala [llyth. "parti mochyn"], töshippa [llyth. "llong merched"], jäntjunta [llyth. "merched merchetaidd"], möhippa [llyth. "parti gwiryf/morwyn"], jungfrusexa [llyth. "rhyw morwyn/gwiryf] och fjällkolifej. Dywedwch wrthyf, a oes unrhyw un o'r rhain rhain yn gwbl addas ac, os felly, pa un?"

 Ffrangeg Enterrement de vie de célibataire = claddu bywyd sengl 
 Gwyddeleg Oíche na mbáb = Noson y babanod 
 Pwyleg Wieczór panieński = noson morwyn 
 Swedeg Möhippa = parti morwyn  

Gweler hefyd
 Parti ceiliog

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
 Cynnyrch Parti Plu ar wefan newydd annibynnol Etsy
 Welsh Hen Night | Gavin & Stacey Parti Plu yn y gyfres gomedi Gavin & Stacey

Categori:Gwyliau
Categori:Priodas