Tyrone O'Sullivan

Roedd Tyrone O'Sullivan CBE (24 Hydref 1945 – 27 Mai 2023) yn Ysgrifennydd Cangen o Undeb Cenedlaethol y Glowyr Cymru (NUM), ac yn Gadeirydd Goitre Tower Anthracite Ltd., perchnogion Glofa'r Tŵr.

 Bywyd cynnar 
Ganed O'Sullivan yng ngalon maes glo De Cymru, i deulu glofaol - glowyr oedd ei dad a'i daid. Wedi iddo ymuno â Glofa'r Tŵr fel prentis trydanwr yn 1963 (tair blynedd cyn trychineb Aberfan), lladdwyd ei dad yng Nglofa'r Tŵr pan gwympodd to.

 Gyrfa 
Daeth O'Sullivan yn Ysgrifennydd Cangen yr NUM o Lofa'r Tŵr ym 1973. Fel gweithredwr yn yr NUM, daeth yn bicedwr gwib, gan symud o gwmpas Cymru ar gais Arthur Scargill, yn streiciau 1973 a 1974 i wthio allan llywodraeth Geidwadol y Prif Weinidog Edward Heath. 

 Streic 1984 
Pan gyhoeddodd Ian MacGregor, rheolwr y Bwrdd Glo Cenedlaethol,  gynlluniau i gau 20 o byllau a chael gwared ar 25,000 o swyddi ym 1984, fe wnaeth y cynllun i gau Cortonwood ysgogi mudiad o lowyr o Swydd Efrog a apeliodd at feysydd glo eraill am gymorth. Yn wyneb y diffyg cefnogaeth gan Swydd Efrog i gynlluniau cau yn Ne Cymru, pleidleisiodd cangen De Cymru fel rhanbarth 3:1 yn erbyn streic.

Esboniodd O'Sullivan i'w aelodau yn Tower y canlyniad tebygol o beidio ag ymladd y cau, ac enillodd gefnogaeth 99% o'r aelodau:

Arweiniodd O'Sullivan bicedwyr gwib, math symudol o bicedu, o Lofa'r Tŵr dros yr wythnos ganlynol i bob pwll yn rhanbarth De Cymru, ac o ganlyniad daeth y pyllau at ei gilydd a chytuno i gefnogi streic genedlaethol glowyr 1984/5. Yn ddiweddarach arweiniodd O'Sullivan y grŵp o arweinwyr glowyr yn erbyn pleidlais genedlaethol yn ystod y streic, gan y byddai wedi bod angen cynnwys cangen Swydd Nottingham, a fyddai wedi pleidleisio yn ei herbyn - ffurfiodd ei harweinyddiaeth yn ddiweddarach Undeb y Glowyr Democrataidd ar wahân. 

Ar gau Glofa'r Tŵr datglodd ei fod ef a'i deulu yn gwybod ar adeg y streic fod ffôn eu cartref preifat wedi cael ei fygio gan MI5. Drwy gydol y streic, arweiniodd O'Sullivan grwpiau o lowyr Tŵr o amgylch y wlad, gan ennyn cefnogaeth i’r streic – fe wnaeth O’Sullivan gellwair yn ddiweddarach ei fod wedi treulio mwy o amser mewn ystafelloedd gwely amrywiol o amgylch y wlad gyda Glynn Roberts (yn ddiweddarach pennaeth Adnoddau Dynol yng Nglofa'r Tŵr), na'i wraig. Roedd y gweithredoedd hyn yn cynnwys grŵp a aeth i bentref Wivenhoe, lle aeth grŵp o lowyr y Tŵr i atal glo o dramor rhag dod i'r harbwr. Cydnabu O'Sullivan hefyd y newid yn rôl menywod yn ystod y streic:

Lladdwyd gyrrwr tacsi David Wilkie pan gafodd ei gar ei daro gan floc concrit a ollyngwyd o dros bont, a cysylltwyd tri glöwr o fewn ardal O'Sullivan a'r drosedd. 

 Goitre Tower Anthracite Ltd 
Ym mis Hydref 1992, cyhoeddodd y Llywodraeth Geidwadol fel rhan o raglen breifateiddio Glo Prydain, y byddai 31 o'r 50 o weithfeydd glo ym Mhrydain yn cau. Ar ôl protestiadau cyhoeddus, adolygodd y Llywodraeth 21 ohonyn nhw, gyda 12 yn cael eu hachub dros dro, gan gynnwys Tower. Fodd bynnag, ym 1994, ar ôl i Michael Heseltine o lywodraeth Geidwadol John Major ei gau, penderfynodd glowyr y Tŵr gynnal ymgyrch gyhoeddusrwydd. Ni weithiodd, ac ar 23 Ebrill 1994 cyhoeddodd Glo Prydain y byddai'r Tŵr yn cau. Wedi i'r pwll gau, cyfarfu y glowyr yn y clwb ym Mhenywaun gan gytuno ag awgrym O'Sullivan i brynu'r pwll. Sicrhawyd y cytundeb pan dalodd 239 o lowyr £8,000 yr un o’u taliadau diswyddo i brynu cyfranddaliadau yn Goitre Tower Anthracite Ltd, y cwmni a fenthycodd £2 filiwn yn ychwanegol wedyn i brynu’r pwll gan Glo Prydain. Ailagorwyd y pwll ar 2 Ionawr 1995, wedi i'r glowyr arwain gorymdaith fuddugoliaethus yn ôl i'r lofa. Roedd O'Sullivan bellach wedi'i benodi'n gyfarwyddwr personél y cwmni newydd. Yn ddiweddarach daeth ei ddyfyniad enwog o 1994 yn llinell mewn opera a gynhyrchwyd yn lleol gan y cyfansoddwr Cymreig Alun Hoddinott:


Mae’n debyg bod O’Sullivan yn nes at y gwir yn y dyfyniad hwnnw nag unrhyw reswm arall dros brynu’r pwll, gan fod diweithdra lleol yn Aberdâr ar y pryd yn 30%, a byddai wedi codi i 40% pe bai Tower a’i 400 o weithwyr wedi ymuno â’r ciw dôl.

 Gwleidyddiaeth 
Roedd O'Sullivan yn aelod o'r Blaid Lafur ers yn 16 oed. Ym mis Gorffennaf 2016, cefnogodd ymgyrch Jeremy Corbyn yn etholiad arweinyddiaeth y Blaid Lafur. Dywedodd am Corbyn: “Mae’n un o’r dynion mwyaf gonest, deallus dw i’n meddwl i mi gyfarfod erioed. Dim ond yr hyn sydd orau i'r bobl y mae ei eisiau. . . Mae wir yn sosialydd go iawn." Cyfarfu O'Sullivan â Corbyn am y tro cyntaf yn ystod streic y glowyr ac mae'n cofio'r gefnogaeth "anhygoel" gan Corbyn ac ymgyrchwyr lleol. Ar ddiwedd y streic, fe roddodd y glowyr fedaliwn i Mr Corbyn i gydnabod ei gymorth.

 Bywyd personol 
Roedd O'Sullivan yn byw yn y Mwmbwls gyda'i wraig, Elaine. Mae gan y cwpl ddwy ferch a phump o wyrion ac wyresau.

 Anrhydeddau 
Enillodd yr OBE yn Anrhydeddau'r Flwyddyn Newydd 1996, ac roedd O'Sullivan gynt yn gynghorydd i Awdurdod Datblygu Cymru sydd bellach wedi dod i ben. Roedd yn Gymrawd Anrhydeddus o Athrofa Prifysgol Cymru, Caerdydd.

 Ysgrifau 
 Tower of Strength (Cyhoeddi Prif Ffrwd, 2001)

Cyfeiriadau

 Dolenni allanol 
 Bio yn UWIC
 Adoygiad rhannol o lyfr Tower of Strength
 Amgueddfa Cymru

Categori:Swyddogion Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Categori:Pobl o Gymru o dras Wyddelig
Categori:Genedigaethau 1945
Categori:Marwolaethau 2023