Gofal iechyd yng Nghymru

Darperir gofal iechyd yng Nghymru yn bennaf gan wasanaeth iechyd gyhoeddus Cymru (GIG Cymru). Mae GIG Cymru'n darparu gofal iechyd i bob preswylydd parhaol; gwasanaeth sydd am ddim pan fo'i angen, ac y telir amdano o drethiant cyffredinol. Mae iechyd yn fater sydd wedi'i ddatganoli, ac mae gwahaniaethau sylweddol yn datblygu rhwng systemau gofal iechyd cyhoeddus gwahanol wledydd y Deyrnas Unedig, gyda'i gilydd y Gwasanaeth Iechyd Gwladol (GIG).NHS now four different systems BBC 2 January 2008 Er bod y system gyhoeddus yn dominyddu darpariaeth gofal iechyd, mae gofal iechyd preifat ac amrywiaeth eang o driniaethau amgen a chyflenwol ar gael i'r rhai sy'n barod i dalu.

Ysbyty Athrofaol Cymru, y Mynydd Bychan, Caerdydd yw ysbyty mwyaf Cymru, ond roedd Ysbyty Calon y Ddraig yn ysbyty dros dro mwy, a sefydlwyd mewn ymateb i'r pandemig COVID-19 yng Nghymru.

Yn wahanol i Loegr, mae presgripsiynau'r GIG am ddim i bawb sydd wedi cofrestru gyda Meddyg Teulu yng Nghymru.

Cymru yw man geni'r Gwasanaeth Iechyd Gwladol modern, gyda'r syniad yn cael ei gyflwyno ledled y DU gan y Gweinidog Iechyd ar y pryd, Aneurin Bevan, ym 1948. Cafodd y gwasanaeth ei weinyddu gan Lywodraeth y DU i ddechrau; ers 1999 mae GIG Cymru wedi cael ei ariannu a'i reoli gan Lywodraeth Cymru.

 Ymddiriedolaethau'r GIG a'r byrddau iechyd 
Cyn 2009, rhannwyd Cymru yn 10 ymddiriedolaeth GIG:

 Bwrdd Iechyd Prifysgol Abertawe Bro Morgannwg
 Bwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a'r Fro
 Ymddiriedolaeth GIG Cwm Taf
 Ymddiriedolaeth GIG Siroedd Conwy a Dinbych
 Ymddiriedolaeth GIG Gofal Iechyd Gwent
 Bwrdd Iechyd Lleol Hywel Dda
 Ymddiriedolaeth GIG Gogledd Ddwyrain Cymru
 Ymddiriedolaeth GIG Gogledd Orllewin Cymru
 Bwrdd Iechyd Addysgu Powys
 Ymddiriedolaeth GIG Prifysgol Felindre

 Byrddau iechyd presennol 
Mae Cymru bellach wedi'i rhannu'n 7 bwrdd iechyd lleol a 3 ymddiriedolaeth GIG:Health in Wales: Structure NHS Wales. Retrieved 10 October 2019

 Byrddau Iechyd Lleol :
 Bwrdd Iechyd Prifysgol Aneurin Bevan
 Bwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr
 Bwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a'r Fro
 Bwrdd Iechyd Prifysgol Cwm Taf Morgannwg
 Bwrdd Iechyd Prifysgol Hywel Dda
 Bwrdd Iechyd Addysgu Powys
 Bwrdd Iechyd Prifysgol Bae Abertawe
 Ymddiriedolaethau GIG Cymru Gyfan :
 Ymddiriedolaeth GIG Gwasanaethau Ambiwlans Cymru
 Ymddiriedolaeth GIG Prifysgol Felindre
 Iechyd Cyhoeddus Cymru

Ymddiriedolaeth GIG Gwasanaethau Ambiwlans Cymru sy'n rheoli'r holl wasanaethau ambiwlans yng Nghymru o'i chanolfan yn Sir Ddinbych.

 Gofal Sylfaenol 
Cyrhaeddodd wasanaethau y tu allan i oriau yng ngogledd a gorllewin Cymru ‘bwynt argyfwng' ym mis Ebrill 2019. Bu'n rhaid i wasanaethau yn Ysbyty Cyffredinol Llwynhelyg yn Sir Benfro ac Ysbyty Tywysog Philip yn Sir Gaerfyrddin gau am benwythnos 30/31 Mawrth. Yn ystod 2018 roedd o leiaf 146 o shifftiau gofal brys yng Nghymru heb feddyg teulu ar y gwasanaeth y tu allan i oriau.

 Fferyllfeydd 
Mae cynlluniau i ehangu rôl fferyllwyr cymunedol yng Nghymru. Cafodd y cynlluniau eu comisiynu gan Lywodraeth Cymru ac fe'u lluniwyd gan Bwyllgor Fferyllol Cymru sy'n rhagweld y bydd fferyllwyr annibynnol â'r hawl i roi presgripsiwn ym mhob fferyllfa gymunedol wedi'u hintegreiddio â meddygfeydd lleol i gael mynediad at gofnodion cleifion. Bydd hyn yn galluogi'r gwasanaeth anhwylderau cyffredin, sy'n galluogi fferyllwyr i drin 26 o afiechydon cyffredin, megis llygaid sych, diffyg traul a doluriau annwyd, a bydd y fferyllwyr yn gallu cyfeirio cleifion am brofion. Darparodd 702 o fferyllfeydd yng Nghymru gyfanswm o 43,158 o ymgynghoriadau gwasanaeth anhwylderau cyffredin yn 2018/2019, mwy na dwbl y nifer yn y flwyddyn flaenorol. Ym Mai 2019 roedd 97% o fferyllfeydd y wlad yn cynnig y gwasanaeth.

Dechreuodd y gwasanaeth ‘profi a thrin' peilot ar gyfer dolur gwddf mewn 70 o fferyllfeydd cymunedol yn ardaloedd byrddau iechyd lleol Cwm Taf a Betsi Cadwaladr yn Nhachwedd 2018. Mae fferyllwyr yn gwneud prawf swab i ddarganfod achos dolur gwddf facteriol neu firaol. Dim ond mewn 20% o achosion yr oedd angen presgripsiwn o wrthfiotigau.

 Gwasanaethau Cymunedol 
Yn Ebrill 2019, cyhoeddodd Vaughan Gething gronfa o £11 miliwn i 'drawsnewid' gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol yng Ngogledd Cymru. Bydd ymarferwyr iechyd meddwl yn gweithio gyda chriwiau ambiwlans; mewn ystafelloedd rheoli'r heddlu; caffis argyfwng. Bydd hafanau diogel a gwasanaethau triniaeth cartref cryfach yn cael eu datblygu hefyd. Bydd gwasanaethau ymyrraeth gynnar i blant a phobl hŷn yn cael eu cryfhau.

 Ystadegau gofal ac iechyd 
de|frameless 

 Coronafeirws 
Cafodd system gofal iechyd Cymru ei heffeithio'n wael gan achosion Coronafeirws ar ddechrau 2020. Gwaethygwyd hyn gan y ffaith bod poblogaeth Cymru, yn ôl ymchwil Ymddiriedolaeth Nuffield, ar gyfartaledd yn “hŷn, yn salach ac yn fwy difreintiedig na phoblogaeth Lloegr – felly mae'n rhaid i'r GIG weithio'n galetach”.

Gwnaeth Llywodraeth Cymru newidiadau penodol i ofal iechyd yng Nghymru i ddelio â'r achosion, gan gynnwys canslo llawdriniaethau dewisol, adeiladu ail ysbyty mwyaf y DU yn Stadiwm y Mileniwm yng Nghaerdydd, cymeradwyo'r “peiriant anadlu brys COVID”, dyfais a ddyluniwyd gan ymgynghorydd meddygol yn Rhydaman. Serch hynny, ar ddiwedd Mawrth cafwyd yr achosion lleol mwyaf yn y DU yng Nghymru. Bu Bwrdd Iechyd Aneurin Bevan yng Nghasnewydd yn ganolbwynt i'r achosion hyn, a bu nifer uwch o achosion fesul 1,000 o bobl nag unrhyw ddinas arall yn y DU, gan gynnwys Llundain.

 Gweler hefyd 

 Gofal Iechyd yn y Deyrnas Unedig
 Rhestr o ysbytai yng Nghymru
 Gofal cymdeithasol yng Nghymru

 Cyfeiriadau 

Categori:Iechyd yng Nghymru