Undeb Cynghrair y Cenhedloedd

Roedd Undeb Cynghrair y Cenhedloedd (Saesneg: League of Nations Union) yn sefydliad a ffurfiwyd ym mis Hydref 1918 ym Llundain i hyrwyddo cyfiawnder rhyngwladol, cyd-ddiogelwch a heddwch parhaol rhwng cenhedloedd yn seiliedig ar ddelfrydau Cynghrair y Cenhedloedd. Sefydlwyd Cynghrair y Cenhedloedd gan y Pwerau Mawr (Prydain, Ffrainc, Unol Daleithiau America, yr Eidal ag ati) fel rhan o Gytundebau Heddwch Versailles, y setliad rhyngwladol a ddilynodd y Rhyfel Byd Cyntaf. Creu cymdeithas gyffredinol o genhedloedd oedd un olaf Pedwar Pwynt ar Ddeg yr Arlywydd Woodrow Wilson. Daeth yr Undeb i fod y sefydliad mwyaf a mwyaf dylanwadol yn y mudiad heddwch Prydeinig. Erbyn canol y 1920au, roedd ganddi dros chwarter miliwn o danysgrifwyr cofrestredig ac yn y pen draw cyrhaeddodd ei haelodaeth uchafbwynt o tua 407,775 yn 1931. Erbyn y 1940au, ar ôl siomedigaethau argyfyngau rhyngwladol y 1930au a'r disgyniad i'r Ail Ryfel Byd, gostyngodd aelodaeth i tua 100,000.

Ffurfio
Ffurfiwyd yr Undeb ar 13 Hydref 1918 trwy uno'r Free Nations Association a'r League of Nations Society, dau sefydliad hŷn sydd eisoes yn gweithio i sefydlu system newydd a thryloyw o gysylltiadau rhyngwladol, hawliau dynol (fel ac ar gyfer heddwch byd-eang trwy ddiarfogi a diogelwch cyffredinol ar y cyd, yn hytrach na dulliau traddodiadol megis cydbwysedd pŵer a chreu blociau pŵer trwy gytundebau cyfrinachol.

Sefydlwyd canghennau o'r Undeb yn yr arglwyddiaethau ac mewn cenhedloedd cynghreiriol, gan gynnwys ym mhrifddinasoedd holl daleithiau Awstralia.

Gweithgareddau
Chwaraeodd yr Undeb ran bwysig mewn gwleidyddiaeth rhwng y ddau ryfel byd. Yn ôl un ffynhonnell bu'n llwyddiannus wrth drosi prif ffrwd cymdeithas Prydain, gan gynnwys llafur, yr eglwysi a'r prif bapurau newydd, i achos Cynghrair y Cenhedloedd. Roedd hefyd yn ddylanwad mawr mewn cylchoedd gwleidyddol traddodiadol ac yn arbennig yn y Blaid Ryddfrydol. Mae un hanesydd wedi mynd mor bell â disgrifio'r Undeb fel "grŵp pwyso Rhyddfrydol allweddol ar bolisi tramor" ac i alw aelodau'r Blaid Ryddfrydol yn "wir gredinwyr" yr Undeb. Ei llywydd cyntaf oedd Edward Gray yr ysgrifennydd tramor Rhyddfrydol yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf.

Fodd bynnag, roedd y rhan fwyaf o Geidwadwyr yn hynod ddrwgdybus o gefnogaeth yr Undeb i heddychiaeth a diarfogi, safbwynt tebyg oedd barn y Ceidwadwyr yn yr 1980au mewn perthynas â'r Ymgyrch dros Ddiarfogi Niwclear. Dywedodd hyd yn oed Austen Chamberlain fod y Pwyllgor Gwaith yn cynnwys "rhai o'r cranciau gwaethaf a adnabûm erioed". Dywedodd Winston Churchill am yr Undeb: "What impresses me most about them is their long suffering and inexhaustible gullibility".HC Deb 23 November 1932 vol 272 cc73-211

Pleidlais Heddwch
Un enghraifft o arwyddocâd yr effaith wleidyddol y gallai’r Undeb ei chael oedd ei threfniadaeth o Bleidlais Heddwch 1935, pan ofynnwyd i bleidleiswyr benderfynu ar gwestiynau’n ymwneud â diarfogi rhyngwladol a diogelwch ar y cyd. Nid oedd y Bleidlais Heddwch yn refferendwm swyddogol, ond cymerodd mwy nag un ar ddeg miliwn o bobl ran ynddo, gan gynrychioli cefnogaeth gref i nodau ac amcanion Cynghrair y Cenhedloedd, gan ddylanwadu ar lunwyr polisi a gwleidyddion. Cafodd canlyniadau'r Bleidlais Heddwch eu cyhoeddi ledled y byd. Awgrymwyd mai un canlyniad oedd dehongliad pwerau'r Echel o'r canlyniad fel arwydd o amharodrwydd Prydain i fynd i ryfel ar ran cenhedloedd eraill er bod y bleidlais dros weithredu milwrol yn erbyn ymosodwyr rhyngwladol, fel mater o'r diwedd. cyrchfan, roedd bron i dri-i-un.

Rhaglenni addysgol
Prif weithgareddau eraill yr Undeb oedd addysg a chodi ymwybyddiaeth. Darparodd gyhoeddiadau, siaradwyr a chyrsiau wedi'u trefnu. Cafodd rhai o'i raglenni effaith barhaol ar ysgolion Prydain.British Library of Political and Economic Science, League of Nations Union, 1918-1971. 

Archif yr Undeb Brydeinig
Cedwir archif yr Undeb Brydeinig yn yr Archif Brydeinig yn Llundain. ac yn llyfrgell y London School of Economics.

Undeb Cynghrair y Cenhedloedd Cymru
Sefydlwyd Undeb Cynghrair y Cenhedloedd Cymru yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Castell-nedd 1918. Daeth yn rhan bwysig o fywyd Cymru gan ddod yn aelod hunanlywodraethol o fewn strwythur Prydain. Roedd ganddi arweinwyr a chefnogwyr adnabyddus fel Gwilym Davies, David Davies, Barwn 1af Davies, ac Annie Janes Hughes Griffiths.

Ymysg eu hymgyrchoedd mwyaf adnabyddus oedd cefnogaeth i Apêl Heddwch Menywod Cymru yn 1923-24 pan casglwyd enwau 390,000 o fenywod ar draws Cymru mewn deiseb dros heddwch. Bu i'r Undeb hefyd fod yn rhan o'r y Deml Heddwch ym Mharc Cathays, yng nghanolfan ddinesig Caerdydd.

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
 Undeb Cynghrair y Cenhedloedd Cymru ar wefan Canolfan Materion Rhyngwladol Cymru
 The Rise And Fall Of The League Of Nations sianel Youtube 'Our History'

Categori:Sefydliadau 1918
Categori:Sefydliadau
Categori:Heddwch