Asparagus setaceus

Asparagopsis setacea Kunth 1850
 Asparagus plumosus Baker
 Protasparagus plumosus (Baker) Oberm.
 Protasparagus setaceus (Kunth) Oberm.
 Asparagus asiaticus var. amharicus Pic.Serm.
 Asparagus lujae De Wild.
 Asparagus zanzibaricus Baker 
Category:Articles with 'species' microformats

Mae'r Asparagus setaceus, yn Gymraeg y merllys rhedynog, ac yn Saesneg fel common asparagus fern, asparagus grass, lace fern, climbing asparagus neu'r ferny asparagus yn ferllys ddringol o'r genws Asparagus. Er fod ei enw - a'i edrychiad yn awgrymu ei fod yn perthyn i deulu'r rhedyn, mewn gwirionnedd nid yw hyn yn wir.

 Enwi 
Wedi'i ddisgrifio'n wreiddiol gan y botanegydd Almaenig Carl Sigismund Kunth, mae ei epithet penodol Lladin 'setaceus''' yn golygu "blewog". 

 Disgrifiad 
chwith|bawd| Deilen Asparagus setaceus.
Mae'r merllys rhedynog yn berlysieuyn lluosflwydd dringo gyda choesau a dail gwyrdd caled, a all gyrraedd sawl metr o hyd. Mae'r dail mewn gwirionedd yn gladodau tebyg i ddeilen hyd at 7 mm o hyd erbyn 0.1 mm mewn diamedr, sy'n codi mewn clystyrau o hyd at 15 o'r coesyn, gan wneud dail meddal tebyg i redyn gwyrdd mân. Ceir drain pigog miniog ar y coesyn. Yn digwydd o'r gwanwyn i'r hydref, mae'r blodau bach gwyrdd-wyn ffurf cloch yn 0.4 cm o hyd, ac fe'u dilynnir gan aeron gwyrdd bach, sy'n duo gydag aeddfedrwydd. 

 Dosbarthiad 
Mae'n frodorol i Dde Affrica, yn ymestyn i'r de-orllewin cyn belled â Calitzdorp yn y Karoo .

Fe'i tyfir fel arall fel planhigyn addurniadol . Mae wedi dod yn rhywogaeth ymledol mewn sawl lleoliad lle mae wedi'i gyflwyno. 

 Amaethu 
Mae'r merllys rhedynog'' yn cael ei drin fel planhigyn addurniadol, i'w blannu mewn gardd a photiau, ac fel planhigyn tŷ mewn gwledydd oerach fel Cymru . Defnyddir y dail deniadol hefyd mewn trefniadau blodau. Mae'n wydn iawn ac yn addasu'n rhwydd i'w drin.

Mae'r caledwch hwn wedi ei helpu i ddod yn chwyn ar Ynysoedd Lord Howe a Norfolk yn Awstralia .  Mae ardaloedd eraill sy'n ei ystyried yn rhywogaeth ymledol a chwyn niweidiol yn cynnwys Arfordir Gogleddol De Cymru Newydd,  a Queensland, Awstralia . 

Mae'r planhigyn hwn wedi ennill Gwobr Teilyngdod Gardd y Gymdeithas Arddwriaethol Frenhinol . 

Mae ffrwythau (aeron) y planhigyn hwn yn wenwynig ac ni ddylid eu bwyta. 

 Cyfeiriadau 

 llun o sbesimen llysieufa yng Ngardd Fotaneg Missouri, a gasglwyd yn Costa Rica ym 1965