Dinasoedd Cymru

Mae gan Gymru saith dinas. Bangor yw dinas gadeiriol hynaf Cymru,  a Tyddewi yw dinas leiaf y Deyrnas Unedig. Caerdydd yw prifddinas Cymru a'r ddinas fwyaf poblog, ac Abertawe yw'r ail fwyaf poblog. Ers 2000, mae trefi Cymru wedi cyflwyno ceisiadau i ennill statws dinas fel rhan o ddathliad megis dathliadau’r mileniwm, gyda Chasnewydd, Llanelwy a Wrecsam yn cael statws dinas drwy’r cystadlaethau hyn. Wrecsam yw’r mwyaf diweddar i ennill y statws, ac fe’i dyfarnwyd ym mis Medi 2022.     



 Rhestr o ddinasoedd Cymru 
Enw Llywodraeth leol Blwyddyn Eglwys gadeiriol Delwedd Poblogaeth Caerdydd Dinas a Sir Caerdydd "civitabus" yn y 6g
 1905 frameless|150x150pxEglwys Gadeiriol Llandafframeless|150x150px
Castell Caerdydd 362,750 Abertawe Dinas a Sir Abertawe 1969 frameless|150x150pxEglwys Gadeiriol Sant Joseffframeless|150x150px
Traeth Aberafan a Bae Abertawe 245,480 Casnewydd Casnewydd 2002 frameless|150x150pxEglwys Gadeiriol Casnewydd(Cadeirlan Sant Gwynllyw)frameless|150x150pxCyrchfan y Celtic Manor 151,500 Wrecsam Bwrdeistref Sirol Wrecsam 2022 150x150px Eglwys Gadeiriol Wrecsam150x150px
Dinas Wrecsam (Stryt yr Hôb) 65,359 Bangor Gwynedd Dinas gadeiriol ers y 6g
 Esgobaeth hynaf Cymru, a sefydlwyd yn 550 OC gan Sant Deiniol
 Rhoddwyd yn swyddogol yn 1974frameless|150x150pxEglwys Gadeiriol Bangorframeless|150x150px
Golygfa o'r ddinas o Borth Penrhyn 18,000 Llanelwy Sir Ddinbych 2012 frameless|150x150pxEglwys Gadeiriol Llanelwyframeless|150x150px
Tafarn y Kentigern Arms 3,500 Tyddewi Sir Benfro 1994 frameless|150x150pxEglwys Gadeiriol Tyddewiframeless|150x150px
Porth Brâg 1,840

 Caerau y 6g 

Nodwyd y 28 dinas yn Historia Brittonum (ysgrifenwyd yn 9g) a disgrifiodd Gildas yn 536OC Ynys Brydain wedi'i gwneud yn prydferth harddu gan wyth ar hugain o ddinasoedd "civitatibus" gan gynnwys y canlynol yng Nghymru:

 Cair Guorthigirn: Craig Gwrtheyrn 
 Cair Mingui: Trefynwy
 Cair Pouis: Dinas Powys (bryngaer)
 Cair Dam: Caerdydd 
 Cair Guidcon: Trellech Grange
 Cair Segeint: Caernarfon
 Cair Legion Guar Uisc: Caerllion 
 Cair Guent: Caer-went 
 Cair Uyrtin: Caerfyrddin
 Cair Cinmarc: St Kinemark, Cas-gwent
 Cair Cel Einion: Llandogo

Dyma restr o lefydd eraill yng Nghymru gyda'r term "Caer" heddiw:

 Caerau, Morgannwg
 Caereinion, Maldwyn (Caer Einion)
 Caerfallwch, Sir y Fflint (Caer Afallach)
 Caerfarchell, Sir Benfro (Caer Marchell)
 Caergeiliog, Ynys Môn (Caer y chwilod)
 Caergwrle, Sir y Fflint (Caer Corley)
 Caerffili, Morgannwg (Caer Ffili)
 Caerhun, Sir Gaernarfon (Caer Rhun)
 Caersws, Maldwyn (Caer Swswen)
 Caeriw, Sir Benfro
 Gaerwen, Ynys Môn (Caer wen)
 Caergybi, Ynys Môn (Caer Cybi)
 Caer Beris

 Canol Oesoedd 
bawd|138x138px|Abaty Ystrad Fflur
Bu Bangor yn ddinas gadeiriol ers y 6ed ganrif ac esgobaeth hynaf Cymru, a sefydlwyd yn 550OC gan Sant Deiniol.

Wrth edrych yn ôl ar y canol oesoedd gellir ystyried Abaty Ystrad Fflur fel y prifddinas, lle cynhaliodd Llywelyn Fawr gyngor yn 1238; ac yna Machynlleth, lle cynhaliwyd Senedd Owain Glyndŵr yn 1404.

 Ceisiadau dinas modern 
Ers 2000, mae trefi Cymru wedi cystadlu mewn gornest i ennill statws dinas, fel rhan o anrhydeddau dinesig mewn dathliadau nodedig, fel dathliadau’r mileniwm neu jiwbilî’ sofran y pryd. Beirniadwyd gornest 2000 am beidio â chyhoeddi dinas Cymreig llwyddiannus. Cynigwyd Merthyr Tudfil ar gyfer 2022 ond ni wnaed cais ar ôl adborth a phleidlais y cyngor.

 Aberystwyth — 2000 (colli); 2002 (colli)
 Machynlleth — 2000 (colli): 2002 (colli)
 Casnewydd — 2000 (colli); 2002 (ennill)
 Y Drenewydd — 2000 (colli); 2002 (colli)
 Llanelwy — 2000 (colli); 2002 (colli); 2012 (ennill)
 Wrecsam — 2000 (colli); 2002 (colli); 2012 (colli): 2022 (ennill)

 Dinas Diwylliant 
Ymgeisiodd Wrecsam yn aflwyddiannus i fod yn dinas diwylliant y Deyrnas Unedig yn 2025 ac mae'n bwriadu gwneud cais arall ar gyfer 2029.

 Gweler hefyd 
 Rhestr o ardaloedd poblog Cymru
 Rhestr o drefi Cymru

 Cyfeiriadau 


Categori:Rhestrau gwleidyddol Cymru