Bwlch Suwalki

Mae Bwlch Suwałki, a elwir hefyd yn goridor Suwałki ( [suˈvawkʲi], yn ardal denau ei phoblogaeth yn union i'r de-orllewin o'r ffin rhwng Lithwania a Gwlad Pwyl, rhwng Belarws aKaliningrad Oblast (Rwsia). Wedi'i enwi ar ôl tref Pwylaidd Suwałki, mae'r tagfa hwn wedi dod o bwysigrwydd strategol a milwrol enfawr ers i Wlad Pwyl a gwladwriaethau'r Baltig ymuno â NATO.

Ffurfiwyd y ffin rhwng Gwlad Pwyl a Lithwania ar ôl Cytundeb Suwalki 1920; ond nid oedd yn lle pwysig yn y cyfnod rhwng y ddau ryfel byd oherwydd ar y pryd, roedd tiroedd Gwlad Pwyl yn ymestyn ymhellach i'r gogledd-ddwyrain, tra yn ystod y Rhyfel Oer, roedd Lithwania'n rhan o'r Undeb Sofietaidd a Gwlad Pwyl gomiwnyddol yn perthyn i gynghrair Pact Warsaw dan arweiniad Sofietaidd. Creodd diddymiad yr Undeb Sofietaidd a Chytundeb Warsaw ffiniau a oedd yn torri trwy'r llwybr tir byrraf rhwng Kaliningrad (tiriogaeth Rwsia wedi'i hynysu o'r tir mawr) a Belarus (cynghreiriad Rwsia). Wrth i daleithiau'r Baltig a Gwlad Pwyl ymuno â NATO, daeth y darn cul hwn o'r ffin rhwng Gwlad Pwyl a Lithwania'n lle hanfodol bwysig gan y byddai gwrthdaro milwrol rhwng Rwsia a Belarus ar un ochr a NATO ar y llall, yn gwbwl bosib, a byddai'r cipio'r stribed 65 km (40 milltir) rhwng Oblast Kaliningrad Rwsia a Belarws yn debygol o beryglu ymdrechion NATO i amddiffyn taleithiau'r Baltig. Dwyshaodd ofnau NATO ynghylch Bwlch Suwałki ar ôl 2014, pan goresgynnodd Rwsia Crimea a lansio’r rhyfel yn Donbas, a chynyddodd ymhellach ar ôl i Rwsia oresgyn Wcrain yn Chwefror 2022. Ysgogodd y pryderon hyn y gynghrair i gynyddu ei phresenoldeb milwrol yn yr ardal, a ysgogwyd ras arfau gan y digwyddiadau hyn.

Gwelodd Rwsia a gwledydd yr Undeb Ewropeaidd ddiddordeb mawr hefyd mewn defnydd sifil o'r bwlch yma. Yn yr 1990au a dechrau'r 2000au, ceisiodd Rwsia drafod coridor alldiriogaethol i gysylltu ei ebychnod o Oblast Kaliningrad â Grodno (Hrodna) yn Belarus, ond ni chydsyniodd Gwlad Pwyl, Lithwania na'r UE. Amharwyd ar symud nwyddau trwy'r bwlch yn ystod haf 2022, yn ystod goresgyniad Rwsia o Wcráin, wrth i Lithwania a'r Undeb Ewropeaidd gyflwyno cyfyngiadau cludo ar gerbydau Rwsia fel rhan o'u sancsiynau. Mae ffordd Via Baltica, cyswllt hanfodol sy'n cysylltu'r Ffindir a gwladwriaethau'r Baltig â gweddill yr Undeb Ewropeaidd, yn nadreddu trwy'r ardal ac, yn Nhachwedd 2022, cafodd ei hadeiladu yng Ngwlad Pwyl fel gwibffordd S61.
alt=Photo of a marble monument marking the convergence of the borders of three states|bawd| Mae'r golofn triphwynt Rwsia-Lithwania-Gwlad Pwyl yma'n sefyll ger Vištytis (cymerwyd y llun o'r ochr Bwylaidd) yn nodi pen gogledd-orllewinol Bwlch Suwałki. Mae Rwsia i'r chwith a Lithwania i'r dde
alt=Military vehicles on the road|bawd| Cerbydau arfog NATO yn gyrru trwy hen ffin Budzisko - Kalvarija gan groesi i Lithwania fel rhan o Ymgyrch Dragoon Ride, 2015

 Sefyllfa'r byddinoedd yn 2023 

 NATO a'i aelod-wladwriaethau 
O wanwyn 2022 ymlaen, roedd yr unedau sydd agosaf at y Bwlch Suwałki sy'n perthyn i NATO neu i'w aelod-wladwriaethau yn cynnwys:

 900 o filwyr yr Almaen  ynghyd â milwyr Tsiec, Norwyaidd ac Iseldiraidd, cyfanswm o tua 1,600 o bersonél, ochr yn ochr â'r Mechanized Infantry Brigade Iron Wolf, a anfonwyd yn adran amlwladol NATO yn Rukla ar ochr Lithwania, 140 km (87 mi) o'r ffin. Mae'r frigâd wedi'i harfogi â thanciau Leopard 2, cerbydau ymladd milwyr traed Marder, a howitzers hunanyredig PzH-2000. Ceir is-uned o frigâd Iron Wolf, Bataliwn Uhlan Mecanyddol y Dduges Birutė, yn Alytus, 60 km (37 mi) o'r ffin rhwng Gwlad Pwyl a Lithwania. Yn ogystal, gorchmynwyd uwchraddio canolfan filwrol yn Rūdninkai, sy'n 35 km (22 mi) i'r de o Vilnius a thua 125 km (78 mi) o'r Bwlch Suwałki,fel mater o frys, wedi i'r Seimas basio mesur i'r perwyl hwnw. Ailagorwyd y ganolfan ar 2 Mehefin 2022 ac mae'n gallu dal 3,000 o filwyr. 
 Grŵp maint bataliwn Americanaidd (800 o bobl) o’r 185fed Catrawd Troedfilwyr (o ganol 2022) ynghyd â’r 15fed Brigâd Fecanyddol o Wlad Pwyl yn ogystal â 400 o Dragŵniaid Brenhinol Prydeinig a rhai o filwyr Rwmania a Chroatia. Mae'r milwyr hyn wedi'u lleoli ger trefi Pwyleg Orzysz a Bemowo Piskie, tua'r un pellter o'r ffin â Rukla. Mae'r lluoedd arfog wedi'u harfogi â M1 Abrams Americanaidd a thanciau T-72 wedi'u haddasu o Wlad Pwyl, Stryker, M3 Bradley a cherbydau ymladd troedfilwyr BWP-1 Pwyleg, rocedi M-92 Croateg a systemau amddiffyn awyr Rwmania. Mae brigadau yn y ddwy wlad yn gweithredu ar sail gylchdro. Llofnododd brigadau gwesteiwr Gwlad Pwyl a Lithwania gytundeb ar gyfer cydweithredu ar y cyd yn 2020, ond, yn wahanol i'r gweithrediadau gyda lluoedd tramor, nid yw'r rhain yn israddol i orchymyn NATO;
 Roedd y 14eg Catrawd Magnelau Gwrth-danciau, dan orchymyn Pwylaidd, yn Suwałki gyda'u taflegrau Spike-LR o Israel. Cafodd y gatrawd ei diraddio am gyfnod byr i sgwadron gan fod ei hoffer yn hen ffasiwn.  Mae rhai heddluoedd eraill yn yr ardal dan reolaeth Bwylaidd yn cynnwys catrawd magnelau yn Węgorzewo, brigâd fecanyddol yn Giżycko ac uned gwrth-awyr yn Gołdap . 
 Hyd at 40,000 o filwyr o fewn Llu Ymateb NATO, a lansiwyd ar 25 Chwefror 2022 sydd ar gael ar fyr rybudd.

 Cyfeiriadau 

Dolenni allanol
 This 60-Mile Strip of Land Is NATO’s ‘Weak Spot’ Against Russia fideo gan y Wall Street Journal ar bwysigrwydd y Bwlch, Awst 2023 adeg Rhyfel Rwsia ar Wcráin 

Categori:NATO
Categori:Hanes milwrol Gwlad Pwyl
Categori:Gwledydd Baltig
Categori:Erthyglau sy'n cynnwys testun Rwseg
Categori:Erthyglau sy'n cynnwys testun Pwyleg
Categori:Erthyglau gyda microfformats hAudio