Pensaernïaeth Cymru

Mae Pesnaernïaeth Cymru yn amrywiol ac yn cynnwys ystod eang o adeiladau o steiliau a chyfnodau gwahanol.

 Oes Efydd 
bawd|Bryn Celli Ddu, Ynys Môn, tua 3000 CC
Beddrod Neolithig Cynnar (Oes Newydd y Cerrig) yw Bryn Celli Ddu. Darganfuwyd esgyrn dynol, pennau saethau a cherrig cerfiedig yno hefyd.

 Celtaid yr Oes Haearn 
Roedd cytiau crwn Oes yr Haearn yn cynnwys enghraifft Bryn Eryr yn nwyrain Ynys Môn, ger Llansadwrn. Dyma oedd y math o dŷ mwyaf cyffredin yn y cyfnod.
bawd|Cwt Celtaidd gyda tho gwellt.
chwith|bawd|Adfeilion cwt Celtaidd, Gwarchodfa Natur Genedlaethol Coedydd Aber, Gwynedd
canol|bawd|Adfeilion cwt Celtaidd o'r Oes Haearn, Ynys Môn

 Rhufeinig 
bawd|Baracs Rhufeinig Caerleon

Yr adeiladau Rhufeinig pwysicaf yng Nghymru yw tref Caerwent a'r gaer lleng yng Nghaerllion. Mae'r gaer yn cynnwys amffitheatr a baddondy.

Mae enghraifft o sylfeini barics milwyr Rhufeinig yng Nghaerllion ac yn cynnwys poptai bara a thai bach. Mae'r safle ar agor i'r cyhoedd.

 Oesoedd Canol 

 Cestyll 
chwith|bawd|Castell Dolbadarn, Gwynedd
bawd|239x239px|Castell Beaumaris, Ynys Môn

Enghraifft o gastell a adeiladwyd gan dywsog Cymreig yw Castell Dolbadarn, ger Llyn Padarn. Mae'n debygol mai Llywelyn ap Iorwerth (Llywelyn Fawr) adeiladodd y castell tua diwedd y 12g neu dechrau'r 13g gan ddarparu gwarchodfa defnyddiol ar lwybrau Caernarfon-Ddyffryn Conwy.

 Tai tŵr 
Adeiladwyd tai tŵr rhwng dechrau'r 14eg ganrif a'r 15fed ganrif.Smith P. Houses of the Welsh Countryside, 2nd Edition, 1988, HMSO/ RCAHMW Map1, 338–9. Mae'r rhan fwyaf o'r rhain i'w cael yn Sir Benfro, yn enwedig ger yr arfordir, fel y Tŵr Peles yn Angle. Mae llawer hefyd ar ffiniau Cymru a Lloegr.

 Eglwysi 
bawd|Eglwys Sant Rhychwyn, Llanrhychwyn ger Llanrwst
Yn ôl y traddodiad, sefydlwyd Eglwys Sant Rhychwyn yn y 6g gan Rhychwyn, mab i Helig ap Glannog (tywysog Cymreig), a reolodd dir hyd at Ynys Seiriol. Er hyn, mae'r Eglwys sydd wedi goroesi hyd heddiw yn cynnwys rhannau dim hynach na'r 12g.  Adnabyddir yr eglwys fel Eglwys Llywelyn ar ôl Llywelyn Fawr a breswyliodd dros lys yn Nhrefriw.

 Oes fordern cynnar 

 Ffermdai 
chwith|bawd|Yr Ysgwrn, Trawsfynydd
bawd|Ffermdy Abernodwydd, Llangadfan, 1678 (Sain Ffagan)Adeiladwyd Yr Ysgwrn yn 1830 ac mae'n nodweddiadol o ffermdai'r 19g. Mae ganddi waliau cerrig trwchus ac yn cynnwys tair ystafell wely, cegin, parlwr, bwtri, stabl, certws a llofft wair. Symudodd teulu Hedd Wyn i mewn i’r Ysgwrn yn ystod gwanwyn 1887 o Drawsfynydd.

 Oes fodern 
chwith|bawd|Canolfan Mileniwm Cymru, Bae Caerdydd
bawd|Adeilad Senedd Cymru, Bae Caerdydd

Cafodd adeilad Senedd Cymru ei ddylunio gan Richard Rogers ac Ivan Harbour ac agorwyd yn swyddogol ar Ddydd Gŵyl Dewi yn 2006. Cydnabuwyd fel adeilad nodedig.

Mae waliau gwydr y Senedd i gynrychioli natur dryloyw y gwaith tu fewn iddo. Defnyddir llechi Gymreig ar gyfer y grisiau a dylwuniwyd y Senedd fel ei fod yn para 100 mlynedd.

 Cyfeiriadau 

Categori:Pensaernïaeth Cymru
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yng Nghymru