Bildungsroman

Mewn beirniadaeth lenyddol, genre llenyddol sy'n canolbwyntio ar dwf seicolegol a moesol y prif gymeriad o blentyndod i fod yn oedolyn yw'r Bildungsroman (ynganiad Almaeneg: [ˈbɪldʊŋs.ʁoˌmaːn]. Deillio'r enw o'r geiriau Almaeneg Bildung ("addysg") a Roman ("nofel"). Bathwyd y gair yn 1819 gan yr ieithegydd Johann Karl Simon Morgenstern.

Rhennir y Bildungsroman yn aml yn dair rhan ac yn dilyn y cynllun "blynyddoedd ieuenctid – blynyddoedd crwydro – blynyddoedd meistr". Mae hyn i'w weld yn nofel Wilhelm Meisters Lehrjahre ("Prentisiaeth Wilhelm Meister", 1795–6)  gan Johann Wolfgang von Goethe a ystyrir y nofel  yn brototeip o'r Bildungsroman Almaenig.

Ceir nifer o amrywiadau ac is-genres o Bildungsroman, gan gynnwys
 yr Entwicklungsroman ("nofel ddatblygiad"), sy'n canolbwyntio ar dyfiant cyffredinol yn hytrach na hunanddiwylliad
 yr Erziehungsroman ("nofel addysg"), sy'n canolbwyntio ar hyfforddiant ac addysg ffurfio
 y Künstlerroman ("nofel artist"), sy'n ymwneud â datblygiad artist

Enghreifftiau
 Fanny Hill (1748) gan John Cleland
 The History of Tom Jones, a Foundling (1749) gan Henry Fielding
 Candide (1759) gan Voltaire
 The Life and Opinions of Tristram Shandy, Gentleman gan Laurence Sterne
 Wilhelm Meisters Lehrjahre (1795–6)  gan Johann Wolfgang von Goethe 
 Sartor Resartus (1831) gan Thomas Carlyle
 I promessi sposi (1825–8) gan Alessandro Manzoni
 Le Rouge et le Noir (1830) gan Stendhal
 Jane Eyre (1847) gan Charlotte Brontë
 David Copperfield (1849–50) gan Charles Dickens
 Great Expectations (1860–1) gan Charles Dickens
 Little Women (1868–9) gan Louisa May Alcott
 L'Éducation sentimentale (1869) gan Gustave Flaubert
 Подросток ("Y Bachgen Anaeddfed") (1875) gan Fyodor Dostoievski
 Le Grand Meaulnes (1913) gan Alain-Fournier
 A Portrait of the Artist as a Young Man (1916) gan James Joyce
 Der Zauberberg'' (1924) gan Thomas Mann


Categori:Termau llenyddol