Cytundeb Berlin 1899

Roedd Cytundeb Berlin 1899 gelwir hefyd yn Cytundeb Teiran (Saesneg: Tripartite Convention; Almaeneg: Samoa-Vertrag) yn gytundeb rhyngwladol a lofnodwyd rhwng Unol Daleithiau America, Ymerodraeth yr Almaen a Theyrnas Unedig Prydain Fawr ac Iwerddon ym 1899 a rhannwyd archipelago y Samoaid (yr hyn a gynrychiolir gan Samoa annibynnol a Samoa Americanaidd heddiw. Arwyddwyd y cytundeb gan y ddau bŵer olaf ar 14 Tachwedd, a chan yr Unol Daleithiau ar 2 Rhagfyr yr un flwyddyn, gan gael ei gadarnhau wedi hynny gan Senedd America ar 16 Chwefror 1900.

Achos
Ar ôl marwolaeth y Brenin Samoaidd, Malietoa Laupepa ym 1898, a sefydlwyd mewn grym trwy Gytundeb Berlin ym 1889, mynnodd y tair gwlad olynydd consensws. O ganlyniad i'r rhyfeloedd cartref llwythol i gael grym yr ynys, cytunodd y tair gwladwriaeth imperialaidd i rannu'r archipelago a ffurfiwyd gan Samoa, ac yn gyfnewid, ail-gyffwrdd â'u map trefedigaethol yn Affrica.

Canlyniad
O ganlyniad i lofnodi'r cytundeb hwn:

 Ymwrthododd Teyrnas Unedig Prydain Fawr ac Iwerddon ei hawliau dros Samoa, gan dderbyn rhelyw Ynysoedd Gogledd Solomon o ddwylo'r Almaenwyr.(Erthygl  1).
 Ymwrthododd yr Almaen â phob hawl i Ynysoedd Tonga a'r ynysoedd hynny i'r de-ddwyrain o Buka a Bougainville (Erthygl 2).
 Rhannwyd archipelago Samoa yn ddwy diriogaeth: Samoa Americanaidd a Samoa Almaenig ar hydred 171g 
 Rhannwyd y parth niwtral yng Ngorllewin Affrica (ardal Salaga) rhwng Togoland Almaenig ac thiriogaeth y Gold Coast (Ghana heddiw) Prydain (Erthygl 5)
 Ymwrthododd yr Ymerodraeth Almaenig ei hawliau alltiriogaethol i feddiannu Zanzibar (Erthygl 6).

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
 German Colonies in the Pacific crynodeb a dogfennau yn Llyfrgell Genedlaethol Awstralia
 Why Were the German Colonies Unprofitable? fideo
 The Samoan Crisis of 1889 cyflwyniad ar sianel Youtube 'The History Guy History Deserves to Be Remembered'

Categori:Ymerodraeth yr Almaen
Berlin 1899
Berlin 1899