Cwlwm cariad (planhigyn)

Gofal: ceir gwyfyn (Lycophotia porphyrea) o'r un enw.

Rhywogaeth a phlanhigyn blodeuol yn y teulu Melanthiaceae yw Cwlwm cariad (enw gwyddonol: Paris quadrifolia, hen enwau: Gwirgariad, Llysiau ungronyn, Pedair dalen, Croeslys a Chroeswerdd.Y Bywiadur; adalwyd 6 Awst 2023.

Mae'n frodorol mewn ardaloedd tymherus ac oer ledled Ewrasia, o Sbaen i Yakutia, ac o Wlad yr Iâ i Mongolia,"Paris quadrifolia" . World Checklist of Selected Plant Families (WCSP). Royal Botanic Gardens, Kew. ac yng Nghymru mewn ardaloedd fel Loggerheads. Mae'n well gan y planhigyn hwn bridd calchaidd ac mae'n byw mewn mannau llaith a chysgodol, yn enwedig hen goedwigoedd sefydledig a glannau nentydd.

Mae Cwlwm cariad yn prinhau drwy Ewrop oherwydd colli cynefin. Yng Ngwlad yr Iâ, er enghraifft, mae ar y rhestr goch. Fe'i ceir yng Nghyfarthfa, Sir Ddinbych (Loggerheads), ger yr Alun. 

 Nodweddion 
Mae P. quadrifolia yn blanhigyn llysieuol lluosflwydd sy'n 25 i 40 cm (10 i 15.5 modfedd) o daldra. Ceir 3-8 deilen ond fel arfer gwelir pedair deilen wedi eu trefnu fel parau cyferbyniol. Mae'r blodau'n aneglur ac yn anamlwg. Mae'r planhigyn yn blodeuo yn ystod Mehefin a Gorffennaf. Mae ganddo flodyn unigol gyda phedwar petal filiform, gul, gwyrdd; pedwar sepal petaloid gwyrdd, wyth briger melyn euraidd, ac ofari crwn porffor i goch. Mae'r blodyn i'w gael uwchben un swp sengl o bedair deilen.Altervista Flora Italiana, Uva di volpe Paris quadrifolia L.
P. Mae quadrifolia yn blanhigyn llysieuol lluosflwydd sy'n 25 i 49 cm o uchter. Gall fod ganddo 3 – 8 deilen ond yn nodweddiadol ceir pedair deilen wedi eu trefnu fel parau cyferbyniol. Mae'r blodau'n fach ac yn anamlwg."Paris quadrifolia". 

Blodeua'r planhigyn yn ystod Mehefin a Gorffennaf.Altervista Flora Italiana, Uva di volpe Paris quadrifolia L. Ceir blodyn unigol gyda phedwar petal cul gwyrdd, pedwar sepal petaloid gwyrdd, wyth briger melyn euraidd, ac ofari crwn porffor i goch. Mae'r blodyn uwchben troell sengl o bedair deilen.

Mae pob planhigyn yn cynhyrchu ar y mwyaf un aeron tebyg i lus, gwenwynig, ac mae meinweoedd eraill y planhigyn hefyd yn wenwynig. Mae gwenwyno yn brin oherwydd mae gan aeron unig y planhigyn flas gwrthyrrol sy'n ei gwneud hi'n anodd ei camgymryd am lus.

 Cyfeiriadau 

Categori:Tacsa wedi'u henwi gan Carolus Linnaeus
Categori:Fflora Cymru‎
Categori:Fflora Asia
Categori:Fflora Ewrop