Anghrefydd yng Nghymru

Mae anghrefydd yng Nghymru yw hunaniaeth grefyddol amlycaf Cymru yn yr 21ain ganrif, yn dilyn seciwlariaeth gymdeithasol gyflym yn y gymdeithas Gymreig.

 Hanes a demograffeg 

 Canol oesoedd 
Mae hanesydd Cymreig wedi awgrymu bod bywydau mynachod a chlerigiaid yn ail hanner y canol oesoedd yn "hanfodol seciwlar". 

 19eg ganrif 
Awgrymwyd bod llawer o bobl Cymru yn y 19eg ganrif yn ymfalchïo mewn bod yn un o wledydd mwyaf Cristnogol Ynysoedd Prydain ond yn dilyn Deddf Addysg Ganolraddol Cymru 1889, fe wnaeth addysg seciwlar leihau poblogrwydd Cristnogaeth anghydffurfwyr Cymreig. Disgrifiwyd hyn fel deddfwriaeth chwyldroadol lle cynigiwyd addysg i bob plentyn, waeth beth fo'i statws neu allu economaidd-gymdeithasol.

Daeth corau meibion i’r amlwg hefyd yn y 19eg ganrif, a ffurfiwyd fel adrannau tenor a bas corau capeli, gan gofleidio emynau seciwlar poblogaidd y dydd.Davies (2008), p. 532.

 20fed ganrif 
Mae John Davies wedi awgrymu bod diffyg cofnod ysgrifenedig am anghrefydd yng Nghymru, gan ddweud, "Mae'r anghrefyddol yn elfen goll yn hanesyddiaeth Cymru; gan nad ydynt wedi gadael fawr ddim cofnod ysgrifenedig. Mae haneswyr yr ugeinfed ganrif wedi tueddu i’w hanwybyddu.” Ychwanegodd Davies fod y Cymry wedi dod yn un o genhedloedd mwyaf seciwlar Ewrop erbyn agor yr ugeinfed ganrif heb fawr o frwdfrydedd dros drafodaethau ar faterion crefyddol.

Yn ôl Paul Chambers, roedd capeli ac enwadau cyfrwng Cymraeg yn darparu noddfa a gwarchodaeth ddiwylliannol i'r iaith Gymraeg, gan arwain yn ddiweddarach at ffurfio Plaid Cymru. Yna cymerodd y wladwriaeth y rôl amddiffyn ddiwylliannol hon â Deddf yr Iaith Gymraeg 1967 a deddfwriaeth ddiweddarach. Mae’r seciwlareiddio hwn yn ymwneud â gwahaniaethu strwythurol a grym y wladwriaeth, ac mae’r broses benodol hon yn ymddangos yn benodol iawn i Gymru.

 21ain ganrif 
Mewn ymateb i ganlyniadau cyfrifiad 2011 yng Nghymru, awgrymodd y biolegydd esblygiadol o Loegr Richard Dawkins fod Cymru ar y blaen i wledydd eraill y DU o ran symud tuag at safbwyntiau anghrefyddol.

Yn 2020, canmolodd Dyneiddwyr Cymru ddiwylliant gwleidyddol unigryw a rhagorol y Gymru fodern, a oedd yn cynnwys gweinyddiaeth ddatganoledig a sefydlwyd fel sefydliad seciwlar. Mae eu hadroddiad hefyd yn canmol cyflwyniad optio allan o roi organau ac yn awgrymu bod gan Gymru etifeddiaeth o feddwl annibynnol a chydraddoldeb. Ymhlith yr awgrymiadau a wnaed gan yr adroddiad oedd rhoi terfyn ar wahaniaethu ar sail crefydd gan ysgolion ffydd ac a wnaed thrwy addoli ar y cyd. Yn ogystal, drwy cyflwyno gofal bugeiliol anghrefyddol mewn ysbytai, a chydnabyddiaeth gyfreithiol o briodasau anghrefyddol.

Mewn cwricwlwm 3-16 oed newydd a gyflwynwyd yn 2022, newidiodd Llywodraeth Cymru yr Addysg Grefyddol draddodiadol (AG) yn amodol ar “Werthoedd a Moeseg Crefydd” ac y mae’n rhaid iddo “adlewyrchu’r ffaith honno hefyd fod nifer o argyhoeddiadau athronyddol anghrefyddol hefyd a gynhelir yng Nghymru".

Ym mis Tachwedd 2022, cyhoeddwyd canlyniadau cyfrifiad 2021 yn dangos mai di-grefydd oedd y grŵp ystadegol mwyaf yng Nghymru. Ymatebodd cydlynydd Dyneiddwyr Cymru, Kathy Riddick i’r newyddion hyn drwy nodi mai Cymru bellach yn swyddogol yw’r wlad leiaf crefyddol yn y DU ac nad oedd hwn yn ddatblygiad newydd. Awgrymodd hefyd fod gwleidyddion yng Nghymru "yn hwyr i fynd i'r afael yn iawn" â'r ffaith hon mewn cyfraith a pholisi cyhoeddus. Ychwanegodd, "Diolch byth, wrth lywio'r newidiadau hyn, mae gan Gymru draddodiad cryf o gefnogi rhyddid crefydd neu gred i dynnu arno, o ddatgysylltu (o'r Eglwys Anglicanaidd) dros 100 mlynedd yn ôl i greu'r cwricwlwm mwyaf cynhwysol yn y DU y llynedd".

 Demograffeg 
Roedd nifer y bobl anghrefyddol yng Nghymru yn 18.5% yn ôl cyfrifiad 2001, a gododd i 32.1% yn 2011.

Canfu arolwg barn yn 2018 fod 58% o Gymry’n ddigrefydd, sy’n golygu mai Cymru yw’r wlad fwyaf anghrefyddol yn y DU.

Roedd data poblogaeth Cymru blynyddol 2019 yn dangos bod llai na 50% o bobl Cymru yn ystyried eu hunain yn Gristnogion, gyda bron cymaint yn anghrefyddol.

Cofnododd cyfrifiad 2021 fod gan 46.5% “Ddim crefydd” sy’n grŵp ystadegol mwy nag unrhyw grefydd unigol ac i fyny o 32.1% yn 2011.

Dywedodd y Swyddfa Ystadegau Gwladol (ONS), sy’n gyfrifol am gyhoeddi data’r Cyfrifiad, fod ateb y cwestiwn am grefydd yn y cyfrifiad yn wirfoddol. Ychwanegodd fod mwy o bobl yng Nghymru wedi dewis ateb y cwestiwn yn 2021 o gymharu â 2011. Awgrymodd yr ONS y gallai’r boblogaeth sy’n heneiddio, ffrwythlondeb, marwolaethau, a mudo fod yn ffactorau sy’n cyfrannu at y cynnydd mewn anghrefydd.

 Rhanbarthol 
Mae’r canlynol yn dabl o bobl si-grefydd yng Nghymru fesul ardal awdurdod lleol fel y’i canfuwyd yng nghanlyniadau cyfrifiad 2021 yng Nghymru.
+Ardal awdurdod lleol Pobl di-grefydd Caerffili 57% Blaenau Gwent 56% Rhondda Cynon Taf 56% Merthyr Tudful 53% Penybont 52% Torfaen 51% Castell-nedd Port Talbot 50% Bro Morgannwg 48% Abertawe 47% sir Gaerfyrddin 44% Gwynedd 44% sir Fynwy 43% Casnewydd 43% Ceredigion 43% sir Benfro 43% Caerdydd 43% sir Ddinbych 42% Powys 42% Wrecsam 42% Conwy 41% Ynys Mon 41% sir y Fflint 41%

 Ethnigrwydd 
Mae’r canlynol yn dabl o’r poblogaethau Anghrefyddol ymhlith Grwpiau Ethnig a Chenedligrwydd yng Nghymru.
+Anghrefyddol yn ôl grŵp Ethnig a Chenedligrwydd Grŵp ethnig 2021  Rhif % y grŵp ethnig</br> adroddwyd Dim Crefydd Gwyn 1,403,024 48.12 - Prydeinig 1,375,805 48.88 - Gwyddeleg 3,235 24.48 - Teithiwr Gwyddelig 934 26.31 - Roma 395 21.43 - Gwyn Arall 22,655 27.31 Asiaidd 13,821 15.52 - Indiaidd 1,466 6.96 - Pacistanaidd 384 2.19 - Bangladeshi 334 2 18 - Tsieineaidd 9,060 62.64 - Asiaidd Arall 2,577 12.48 Du 2,440 8.86 - Affricanaidd 811 4.07 - Caribïaidd 999 27.00 - Du Arall 630 15.96 Cymysg 23,835 49.04 - Gwyn a Du Caribïaidd 7,852 57.18 - Gwyn ac Asiaidd 7,016 49.99 - Gwyn a Du Affricanaidd 3,259 40.39 —Cymysg Arall 5,708 44.72 Arabaidd 560 4.81 Grŵp Ethnig Arall 2,718 18.33 CYFANSWM 1,446,398 46.5

 Gweler hefyd 
 Crefydd yn Nghymru

Cyfeiriadau

Categori:Crefydd yng Nghymru