Marwnad yr Ehedydd

Mae "Marwnad yr Ehedydd" yn gân werin draddodiadol a gyhoeddwyd yn wreiddiol ar ffurf un pennill sengl gan Gymdeithas Alawon Gwerin Cymru yn 1914.Cylchgrawn Alawon Gwerin Cymru (1914) 1:59. Priodolwyd y gân i Edward Vaughan, Plas-rhiw-Saeson, a gasglwyd gan Soley Thomas.

Bu dyfalu ei bod yn un o'r caneuon hynaf sy'n bodoli yn y Gymraeg, oherwydd gall yr ehedydd yn y gân fod yn gyfeiriad mewn cod at Owain Glyndŵr ac y gallai un o'i ddilynwyr fod wedi'i hysgrifennu. Mae'r pennill sengl wedi ei 'ffrwydro'Yr Athro E Wyn James (2001) 'Ballad implosions and Welsh folk stanzas'. https://www.caerdydd.ac.uk/special-collections/subject-guides/welsh-ballads/ballad-implosions i ganeuon hirach o leiaf bedair gwaith. Y cyntaf oedd gan Enid Parry, Enid Parry (1949) Wyth Gân Werin Caerdydd: Hughes a'i FabMyrddin ap Dafydd (2004) Canu Gwerin 27:2-5. pan ychwanegwyd tri phennill arall, am adar eraill. Cyhoeddwyd ei geiriau hi hefyd mewn dau lyfr o ganeuon gwerin Cymraeg.Caneuon Traddodiadol y Cymry, gol Arfon Gwilym, Menai Williams, Daniel Huws (2006) Penygroes: Cwmni Cyhoeddi Gwynn, t.61. 100 o Ganeuon Gwerin (2012) gol. Meinir Wyn Edwards, Talybont: Y Lolfa, t.67.

Ysgrifennwyd ail fersiwn gan Albert Evans-Jones (enw barddol Cynan),A Evans-Jones (1967) Cerddi Cynan, trydydd argraffiad, Lerpwl: Gwasg y Brython, t. 53. ychwanegu pedwar pennill eto am adar eraill.

Defnyddiwyd yr ail fersiwn yma gan Bryn Terfel ar CDBryn Terfel (2008) Ffair Scarborough. https://www.youtube.com/watch?v=ocqn1xcsGhg], a gan Arfon Gwilym ar gyfer Trac Cymru (Datblygu Gwerin Cymru).Arfon Gwilym (2018).

Defnyddir alaw wedi ei haddasu ychydig, o'i chymharu â'r recordiad maes gwreiddiol, mewn rhai cyhoeddiadau a recordiadau.100 o Ganeuon Gwerin (2012), gol. Meinir Wyn Edwards, Talybont: Y Lolfa, t.67.

Yn 1979, creodd Myrddin ap Dafydd drydedd fersiwn o'r geiriau, yn seiliedig ar y syniad ei fod am Glyndŵr, ar gyfer y grŵp gwerin Plethyn a'i rhyddhaodd ar gasét o'r enw 'Blas y Pridd', ac wedi hynny yn 1990 ar gryno ddisg.Blas y Pridd/Golau Tan Gwmwl (1990) https://www.youtube.com/watch?v=V9i_Y4oGP-A

Yn ystod dathlu 600 mlwyddiant gwrthryfel Glyndŵr, ysgrifennodd Myrddin ap Dafydd bedwaredd fersiwn gan ychwanegu pum pennill i'r gwreiddiol, o'r enw 'Mawl yr Ehedydd'.Myrddin ap Dafydd (2004) Canu Gwerin  27:22-5.

 Cyfeiriadau 

Gwerin
Cymraeg