Eglwys golegol

Mae eglwys golegol neu eglwys golegaiddGeiriadur yr Academi, s.v. "collegiate" yn eglwys lle cynhelir y gwasanaethau gan goleg o canoniaid, sef cymuned o glerigwyr nad oeddent yn fynachod. Trefnir y gymuned fel corff hunanlywodraethol, a all gael ei lywyddu gan ddeon neu brofost.

O ran ei llywodraethu a'i defodau crefyddol mae eglwys golegol yn debyg i eglwys gadeiriol, er nad yw'n gartref i esgob ac nid oes ganddi esgobaeth. Yn hanesyddol, roedd eglwysi colegol yn aml yn cael eu cefnogi gan diroedd helaeth a ddelid gan yr eglwys, neu gan incwm degwm. 

Cyn Diwygiad Lloegr yn nheyrasiad Harri VIII, roedd cryn nifer o eglwysi colegol yn Lloegr a Chymru, ond diddymwyd y rhan fwyaf ohonynt bryd hynny. Yng Nghymru roedd yr eglwysi canlynol yn golegol:

 Eglwys Sant Beuno, Clynnog Fawr, Gwynedd
 Eglwys Sant Cybi, Caergybi, Ynys Môn
 Eglwys Sant Padarn, Llanbadarn Fawr, Ceredigion
 Eglwys Sant Pedr, Rhuthun, Sir Ddinbych
 Eglwlys y Santes Fair, Abertawe

Cyfeiriadau

Llenyddiaeth
 Paul Jeffery, The Collegiate Churches of England and Wales (Llundain: Robert Hale, 2004)