Cydffederasiwn y Deyrnas Unedig

Mae Cydffederasiwn Prydeinig neu DU Gydffederal wedi'i gynnig fel cysyniad o ddiwygio cyfansoddiadol y Deyrnas Unedig, lle mae gwledydd y Deyrnas Unedig; Lloegr, yr Alban, Cymru, yn ogystal â Gogledd Iwerddon yn dod yn wladwriaethau sofran ar wahân sy'n cronni rhai adnoddau allweddol o fewn system gydffederal gydag awdurdod canolog. O dan y system, mae'r awdurdod canolog yn bodoli gyda chonsensws y gwledydd cyfansoddol, sydd hefyd yn cynnal hawl dros ymwahaniad (er enghraifft, annibyniaeth).

 Statws presennol y DU 
Mae'r Deyrnas Unedig yn frenhiniaeth gyfansoddiadol ac yn ddemocratiaeth seneddol. Mae Senedd y DU yn cynnwys Tŷ’r Cyffredin a Thŷ’r Arglwyddi ac mae llywodraeth y DU yn cael ei harwain gan Brif Weinidog y DU a phennaeth y wladwriaeth yw’r Brenin Siarl III.

Mae’r DU yn wladwriaeth unedol ddatganoledig anghymesur, lle mae gan Gymru, yr Alban a Gogledd Iwerddon lywodraethau datganoledig ond senedd y DU sy’n dal yr awdurdod goruchaf.  “Gwladwriaeth unedol yw’r DU, nid ffederasiwn na chonffederasiwn.” yn ol yr Arglwydd Dafydd Frost .  Fodd bynnag, gellir dadlau bod y DU yn fwy amrywiol yn wleidyddol ac o ran cenedlaetholdeb na thalaethiau ffederal, oherwydd ei bod yn 'wladwriaeth undeb'. 

 Cysyniad y Cydffederasiwn 
Cynigiwyd os na chaiff materion sy'n gysylltiedig â system lywodraethu anghymesur eu datrys gyda datganoli, yna gallai'r system gael ei newid i fod yn "gydffederasiwn". Mae conffederasiwn yn undeb llac sydd ag awdurdod canolog gyda rhai pwerau craidd. Mae’r awdurdod canolog hwn yn bodoli gyda chonsensws y gwledydd sofran cyfansoddol, sydd hefyd yn cynnal hawl i olyniaeth. 

 Cysyniad cydffederasiwn y DU 
Gall y cysyniad o DU gydffederal gynnwys y canlynol:

 Sofraniaeth unigol Cymru, Lloegr, Gogledd Iwerddon a'r Alban.
 Cynrychiolir senedd genedlaethol pob gwlad mewn Cynulliad Cydffederal lle byddai materionfel rhyddid i symud, preswylio, cyflogaeth mewn gwledydd cyfagos yn destun trafodaeth.
 Cronfeydd cyllidebol ar y cyd a godir yn flynyddol ac a gyfrannir gan bob aelod-wlad fel cyfran gytûn o CMC (GDP) . Mae pob gwlad yn gweithredu eu systemau treth eu hunain a'u banc eu hunain, ond gyda'i gilydd gallant gytuno ar arian cyffredin.
 Diffinnir y conffederasiwn gan gytundeb y cytunwyd arno sy'n cynnwys cyfeiriadau at e.e. masnach fewnol, arian cyfred, amddiffyn, cysylltiadau tramor.
 Rhaid i bob penderfyniad a wneir gan y cynulliad cydffederal gael ei weithredu'n unigol yn llywodraeth pob gwlad.
 Mae gan bob gwlad awdurdodaethau cyfreithiol annibynnol a goruchaf lys . 

Awgrymwyd hefyd y dylid disodli Tŷ’r Arglwyddi gyda senedd a etholwyd gan gynulliadau/seneddau’r gwledydd cyfansoddol. 

Nododd y Comisiwn Cyfansoddiadol annibynnol ar Ddyfodol Cyfansoddiadol Cymru ddau gwestiwn ar undeb cydffederal yn achos annibyniaeth i Gymru :

“Pa dystiolaeth sydd y byddai Lloegr a/neu rannau eraill o’r DU yn ymuno mewn unrhyw gysylltiad rhydd neu drefniadau cydffederal â Chymru a fyddai’n cyfyngu ar eu rhyddid i weithredu?

Pe bai rhannau eraill o’r DU yn amharod i wneud trefniadau llywodraethu ar y cyd â Chymru annibynnol, sut byddai materion trawsffiniol yn cael eu rheoli?” 

 Cynigion Conffederasiwn y DU 
Mor gynnar â 1892, codwyd y cysyniad o "Gydffederasiwn Prydeinig" a soniodd am y posibilrwydd y gallai Cymru, Lloegr, Iwerddon a'r Alban ymuno â chonffederasiwn fel gwladwriaethau ar wahân. 

 Gan academyddion 
Amlinellodd Gerald Holtham, Athro Hodge yn yr Economi Ranbarthol ym Mhrifysgol Metropolitan Caerdydd, ei gefnogaeth i’r DU gydffederal mewn erthygl ar gyfer y felin drafod Compass . 

Mae’r Athro Jim Gallagher, o’r Sefydliad Ymchwil Cyfreithiol a Chyfansoddiadol ym Mhrifysgol St Andrews, wedi cynhyrchu papur yn trafod ei gefnogaeth i DU gydffederal. Gallagher oedd prif gynghorydd llywodraeth y DU ar ddatganoli a materion cyfansoddiadol. Bu'n gweithio ar uned bolisi rhif 10 o dan Gordon Brown . 

Yn 2019, awgrymodd Nigel Biggar, Athro Regius mewn Diwinyddiaeth Foesol a Bugeiliol, Prifysgol Rhydychen, ei bod yn bryd ffurfio conffederasiwn Ynysoedd Prydain, gan ddisodli Tŷ’r Arglwyddi gyda senedd a etholwyd gan gynulliadau/seneddau’r gwledydd cyfansoddol. 

 Cynghrair-Undeb yr Ynysoedd 
Ym mis Mawrth 2022, cynhyrchodd Glyndwr Jones o'r Sefydliad Materion Cymreig ddogfen "Cynghrair-Undeb yr Ynysoedd" yn trafod opsiynau cyfansoddiadol ar gyfer y DU gyda rhagair gan gyn-brif weinidog Cymru Carwyn Jones . Mae’r awdur yn cyflwyno nifer o opsiynau cyfansoddiadol posibl ar gyfer gwledydd y DU/DU gan gynnwys: datganoli, ffederaliaeth, cydffederaliaeth, cydffederaliaeth, sofraniaeth o fewn yr UE ac annibyniaeth . Mae'r awdur yn setlo ar gydffederaliaeth, undeb o genhedloedd sofran sy'n sefyll rhwng ffederaliaeth a chonffederasiwn, gyda chytundeb cydffederal y cytunwyd arno rhwng seneddau cenedlaethol, sydd ar y cyd yn ffurfio "Cyngor yr Ynysoedd". Byddai’r undeb arfaethedig yn cynnwys y canlynol:

 Hawliau symud, preswylio a chyflogaeth mewn unrhyw genedl o fewn yr undeb
 Byddai gan bob cenedl ei hawdurdodaeth gyfreithiol ei hun yn ogystal â "Goruchaf Lys yr Ynysoedd"
 Arian cyffredin a "Banc yr Ynysoedd" canolog
 Byddai gan bob gwlad ei threth ei hun ac yn cyfrannu cyfran o'u CMC i "Gyngor yr Ynysoedd"
 Amddiffyn, polisi tramor, masnach fewnol, arian cyfred, economeg ar raddfa fawr a "materion yr Ynysoedd" a lywodraethir gan "Gyngor yr Ynysoedd"
 Mae pob cenedl yn dal 4 sedd yng nghyngor cyffredinol y CU ac un sedd gyfunol yng Nghyngor Diogelwch y CU 

 Gan wleidyddion 
Hyrwyddodd cyn-arweinydd Plaid Cymru Gwynfor Evans, o blaid "Conffederasiwn Prydeinig" a oedd yn cynnwys Cymru, a chynhyrchodd lyfryn yn cynnwys y cynnig hwn yn 1988.  

Mae John Osmond, gohebydd gwleidyddol Cymru wedi dweud yn 2014 bod y syniadau cyfansoddiadol a gynigiwyd gan y cyn Brif Weinidog Gordon Brown a chyn Brif Weinidog Cymru Carwyn Jones yn symud tuag at gonffederasiwn.  Dywedir bod cyn-brif weinidog Cymru, Carwyn Jones, yn gefnogwr i system Gydffederal ac wedi bod yn gweithio gyda Gordon Brown ar ei argymhellion ar gyfer diwygio cyfansoddiadol y DU. Nid yw'n ymddangos bod unrhyw dystiolaeth hyd yma i awgrymu bod argymhellion Brown yn cynnwys model tebyg i gydffederal. 

Yn dilyn etholiad cyffredinol y DU 2015, arweinydd Plaid Cymru ar y pryd, addasodd Leanne Wood safiad cyfansoddiadol y blaid yn ôl i safbwynt traddodiadol y blaid o Gymru annibynnol o fewn conffederasiwn y DU.  

Yn 2019, mae arweinydd Plaid Cymru Adam Price hefyd yn eiriol dros "Gydffederasiwn Prydeinig rhwng Cymru, yr Alban a Lloegr", yn debyg i undeb Benelux rhwng Gwlad Belg, yr Iseldiroedd a Lwcsembwrg. Dywedodd Price “Byddwn yn dadlau, trwy gyfuno eu pwerau o fewn Benelux a’r Undeb Ewropeaidd, fod y tair gwlad wedi ehangu a chryfhau eu sofraniaeth. Trwy gydweithio’n agos maent wedi cael mwy o hyblygrwydd a chyrhaeddiad wrth arfer pŵer cenedlaethol, wedi tyfu eu heconomïau, ac wedi gwella eu presenoldeb ar lwyfan y byd.”  

Yn 2021, mewn Pwyllgor Cyfansoddiad yn Nhŷ’r Arglwyddi, “Ymchwiliad i Lywodraethu’r DU yn y Dyfodol”, mae Dr Paul Anderson yn awgrymu bod angen rhagor o ymchwil ar gyfer DU ffederal neu gydffederal. Mae'n nodi y gallai hyn, "yn groes i'r farn ddominyddol bresennol ymhlith elites gwleidyddol o blaid yr Undeb, greu undeb hyd yn oed yn fwy llac". Mae hefyd yn awgrymu bod ymgyrch yr SNP dros annibyniaeth cyn refferendwm annibyniaeth 2014 yn cynnwys "dilysnodau" DU gydffederal. 

Yn 2022, mae Dafydd Wigley, cyn AS Plaid Cymru ac aelod o dŷ’r arglwyddi wedi eiriol dros “Gydffederasiwn Prydeinig”, “lle mae sofraniaeth y tair cenedl a’r Dalaith yn cael ei chydnabod, ond maen nhw’n cronni eu sofraniaeth at rai dibenion—er enghraifft, cydnabod y Frenhines fel pennaeth conffederasiwn Prydeinig. Mae Plaid Cymru a’r SNP ar hyn o bryd yn derbyn y frenhiniaeth fel Pennaeth y Wladwriaeth, gan gydnabod dimensiwn Brytanaidd i’n hunaniaeth yn ogystal â’n hunaniaeth genedlaethol.” “Yn ail, efallai y bydd sterling yn cael ei dderbyn fel yr arian cyfred a Banc Lloegr wedi’i ailgyfansoddi yn gweithredu fel banc canolog i gonffederasiwn. Yn drydydd, mae lle ar gyfer cydweithrediad amddiffyn. Mae'r SNP yn cefnogi bod Alban annibynnol yn rhan o NATO, er bod hyn yn amlwg yn cael ei gymhlethu gan gwestiwn arfau niwclear. Mae’n siŵr bod yna ateb pragmatig i alluogi cydweithrediad amddiffyn.”  

 Gogledd Iwerddon 
Mae’r Athro Brendan O’Leary o Ysgol Economeg Llundain wedi nodi bod elfen o gydffederasiwn eisoes yn bodoli rhwng cenedl y DU, Gogledd Iwerddon a gwladwriaeth annibynnol Iwerddon. Yn dilyn Cytundeb Dydd Gwener y Groglith 1998, sefydlwyd cyngor gweinidogol gogledd-de (o ynys Iwerddon) sy'n gyfrifol am 12 maes polisi. 

 Gweler hefyd 
 Diwygio cyfansoddiadol yn y Deyrnas Unedig
 Ffederaliaeth yn y Deyrnas Unedig
 Datganoli yn y Deyrnas Unedig
 Talaith yr Undeb
 Cyngor Prydeinig-Gwyddelig
 Yr Undeb Ewropeaidd
 Benelux
 Cyngor Nordig

 Cyfeiriadau 

Categori:Datganoli yn y Deyrnas Unedig
Categori:Tudalennau gyda chyfieithiadau heb eu gwirio