Aosdána

Mae Aosdána / / iːsˈdɑːnə / eess- DAH eess-, Gwyddeleg: [iːsˠˈd̪ˠaːnˠə] ; o  , 'pobl y celfyddydau') yn gymdeithas o artistiaid Gwyddelig.  Fe'i crëwyd yn 1981 ar fenter grŵp o awduron gyda chefnogaeth Cyngor Celfyddydau'r wlad . Cyfyngir aelodaeth, sydd trwy wahoddiad gan aelodau presennol, i 250 o unigolion; cyn 2005 roedd wedi'i gyfyngu i 200. Enw ei gorff llywodraethu yw'r Toscaireacht .

 Ffurfiant 
Sefydlwyd Aosdána yn wreiddiol ar awgrym yr awdur Anthony Cronin, Stephen Prince, "Haughey's patronage of the arts sits perfectly with the image he craved:that of a Medici prince", The Sunday Times (London), 18 June 2006, p. 14 gan y Taoiseach Charles Haughey, sy'n adnabyddus am ei gefnogaeth i'r Celfyddydau, er bod Fintan O'Toole wedi dadlau bod hyn hefyd wedi bod yn fodd i ddifrïo beirniadaeth o weithredoedd gwleidyddol Haughey. Fintan O'Toole, "How Charlie came to be painted as a man of the arts", Irish Times, 10 February 2007, page 6.

 Aelodaeth 

Mae'r broses sefydlu yn dibynnu'n llwyr ar aelodau yn cynnig aelodau newydd.  Ni chaniateir ceisiadau gan artistiaid eu hunain.

 Cnuas 
Mae rhai aelodau o Aosdána yn derbyn cyflog, a elwir y Cnuas ( ynganiad [ˈkn̪ˠuəsˠ], llythrenol. '   ; rhodd o gymorth ariannol a roddwyd o'r neilltu at ddiben cymorth), gan Gyngor Celfyddydau Iwerddon. Bwriad y cyflog hwn yw caniatáu i dderbynwyr weithio'n llawn amser yn eu celf. Gwerth y Cnuas yn 2021 oedd €20,180 (tua GB£17,000 neu US$23,000). 

 Saoi 
Teitl Saoi (llythrenol. " un doeth ") yw'r anrhydedd uchaf y gall aelodau Aosdána ei roi i gyd-aelod. Ni ellir anrhydeddu mwy na saith aelod byw ar un adeg. Rhoddir yr anrhydedd gan Arlywydd Iwerddon mewn seremoni pan fydd y Llywydd yn gosod torc aur o amgylch gwddf y derbynnydd.

Yn y flwyddyn 2020, y Saoithe presennol oedd:

 Seóirse Bodley, cyfansoddwr
 Camille Souter, peintiwr
 Imogen Stuart, cerflunydd
 George Morrison, gwneuthurwr ffilmiau
 Edna O'Brien, llenor
 Roger Doyle, cyfansoddwr

Ymhlith yr ymadawedig y mae teitl Saoi yn cynnwys y Llawryfwyr Nobel Samuel Beckett a Seamus Heaney, y dramodwyr Brian Friel  "Prestigious award for playwright Friel" . Irish Examiner. 22 February 2006. a Tom Murphy, a'r artistiaid Patrick Scott a Louis le Brocquy .

Disgrifiodd y bardd Pearse Hutchinson, aelod o Aosdána, fel "gwyrth a duwdod" a ganiataodd iddo barhau i ysgrifennu ar adeg pan allai fod wedi gorfod rhoi'r gorau iddi. John Boland, "A great man in a low time", Irish Times, 29 March 1997 Mae’r cyfansoddwr Roger Doyle hefyd wedi siarad am y gwahaniaeth a wnaeth: “Cefais fy ethol i Aosdána yn 1986. Roedd hyn yn rhoi cyflog bach i mi gan y Llywodraeth bob blwyddyn, a oedd yn fy ngalluogi i neilltuo fy holl amser i gyfansoddi. Newidiodd hyn fy mywyd er gwell ac rwyf wedi cyfansoddi’n ddi-baid ers hynny.” "Electric Destiny", Irish Times, 21 October 2005, p. 5

 Toscaireacht 
Mae'r Toscaireacht ("dirprwyaeth") yn bwyllgor o ddeg aelod, o'r enw Toscairí, o'r Aosdána. Mae'n cyfarfod sawl gwaith y flwyddyn i ymdrin â gweinyddiaeth a chysylltiadau allanol Aosdána, yn adrodd i bob Cynulliad Cyffredinol, sy'n cyfarfod unwaith y flwyddyn, ac yn gosod ei Agenda.   Pan gynigir aelodau newydd o Aosdána, mae gan y Toscairí y dasg o wirio'r broses enwebu, a hefyd bod yr ymgeisydd yn fodlon derbyn aelodaeth, cyn i gam nesaf yr etholiad ddechrau. Aosdána at visual-arts-cork.com

 Etholiadau 
Etholir Toscairí i'r Toscaireacht gan aelodau Aosdána am ddwy flynedd ar y tro. Mae holl aelodau Aosdána yn gymwys i gael eu hethol, a rhaid i enwebiadau gael eu gwneud yn ysgrifenedig gan dri aelod. Mae dau gam i'r broses etholiadol. Yn gyntaf, o fewn pob un o dair disgyblaeth Aosdána (Cerddoriaeth, Llenyddiaeth, a'r Celfyddydau Gweledol), mae'r ddau enwebiad gyda'r nifer uchaf o bleidleisiau yn cael eu hethol: mae hyn yn gwarantu lleiafswm o ddau Toscairí o bob un o'r disgyblaethau. Nesaf, mae'r pedwar lle sy'n weddill yn cael eu llenwi gan yr enwebeion sy'n weddill o unrhyw ddisgyblaeth sydd â'r nifer uchaf o bleidleisiau. 

 Cyfarfodydd 
Mae trefn y cyfarfodydd wedi ei gosod i lawr yn Rheolau Sefydlog y Toscaireacht. Mae cofnodion ei gyfarfodydd yn ymddangos ar wefan Aosdána. 

 Toscairí presennol 
Yn y flwyddyn 2020, y Toscaireacht oedd:

 Eamon Colman (Celfyddydau Gweledol)
 Theo Dorgan (Llenyddiaeth)
 Anne Haverty (Llenyddiaeth)
 Michael Holohan (Cerddoriaeth)
 Deirdre Kinahan (Llenyddiaeth)
 Grainne Mulvey (Cerddoriaeth)
 Mary O'Donnell (Llenyddiaeth)
 Geraldine O'Reilly (Celfyddydau Gweledol)
 Gerard Smyth (Llenyddiaeth)
 Enda Wyley (Llenyddiaeth)

 Gweler hefyd 
 Rhestr o aelodau Aosdána

 Cyfeiriadau 

 Dolenni allanol 


Categori:Academïau y celfyddydau
Categori:Sefydliadau 1981