Via Campesina

Sefydliad cefnogi ffermwyr, rhyngwladol a sefydlwyd yn 1993 ym Mons, Gwlad Belg, yw  La Vía Campesina (o , llythrennol: Yn Null y Werin). Ffurfiwyd y mudiad o 182 o sefydliadau mewn 81 o wledydd,  ac mae'n disgrifio'i hun fel "mudiad rhyngwladol sy'n cydlynu sefydliadau gwerinol o gynhyrchwyr bach a chanolig, gweithwyr amaethyddol, menywod gwledig, a chymunedau brodorol o Asia, Affrica, America ac Ewrop"."Global Small-Scale Farmers' Movement Developing New Trade Regimes", Food First News & Views, Volume 28, Number 97 Spring/Summer 2005, p.2.

Mae Via Campesina yn eiriol dros amaethyddiaeth gynaliadwy deuluol ar y fferm, a dyma'r grŵp a fathodd y term "sofraniaeth bwyd"."Global Small-Scale Farmers' Movement Developing New Trade Regimes", Food First News & Views, Volume 28, Number 97 Spring/Summer 2005, p.2. Mae La Vía Campesina yn cynnal ymgyrchoedd i amddiffyn hawl y ffermwr i hadau, ymgyrchoedd atal trais yn erbyn menywod, ymgyrchoedd dros ddiwygio amaethyddol, ac yn gyffredinol ar gyfer cydnabod hawliau gwerinwyr.Borras Jr., Saturnino M. "La Vía Campesina and its Global Campaign for Agrarian Reform.." Journal of Agrarian Change 8, no. 2/3 (April 2008): 258-289.

 Hanes 

 Cefndir a dull gweithredu 
de|bawd|
Gan ddechrau yn y 1980au roedd llywodraethau yn ymyrryd llai yng nghefn gwlad, ac roedd hyn yn  gwanhau rheolaeth gorfforaethol dros sefydliadau gwerinol ac yn gwneud bywoliaeth mewn amaethyddiaeth yn anoddach. O ganlyniad, dechreuodd grwpiau gwerin cenedlaethol ffurfio cysylltiadau â sefydliadau trawswladol, gan ddechrau yn America Ladin ac yna ar raddfa fyd-eang.

Daeth mudiad hawliau'r werin i'r amlwg o'r eiriolaeth dros hawliau newydd (the new rights advocacy) a oedd wedi codi yn y 1990au; yn ystod y cyfnod hwnnw, cafodd agendâu hawliau dynol a datblygu eu hintegreiddio. Symudodd mudiad y werin amaethyddol i herio ideoleg hegemonaidd neoliberaliaeth mewn economeg fyd-eang ac i ddod o hyd i ddewisiadau eraill a fyddai'n amddiffyn hawliau gweithwyr ledled y byd.

Mae'r mudiad wedi tyfu ac mae bellach yn cael ei gydnabod fel rhan o'r ddeialog fyd-eang ar fwyd ac amaethyddiaeth. Cyflwynodd y mudiad mewn sawl fforwm rhyngwladol, megis:

 Sefydliad Bwyd ac Amaeth y Cenhedloedd Unedig (FAO); 
 Yr Undeb Rhyngwladol dros Ddiogelu Amrywiaethau Newydd o Blanhigion (UPOV); 
 Cyngor Hawliau Dynol y CU (HRC); La Via Campesina: International Peasant's Movement. Organisation. Published 9 Feb. 2011. Retrieved from <http://viacampesina.org/en/index.php/organisation-mainmenu-44 >
 Sefydliad Eiddo Deallusol y Byd (WIPO).

Mae Via Campesina wedi bod yn rhan o drafodaethau Datganiad y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau’r Gwerinwyr a phobl eraill sy’n byw mewn ardaloedd Gwledig, a fabwysiadwyd gan Gynulliad Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig yn Rhagfyr 2018.

 Blaenoriaethau 
Yn ôl gwefan La Via Campesina, prif faterion y mudiad yw hyrwyddo sofraniaeth bwyd; mynnu diwygio amaethyddol; rheolaeth pobl dros dir, dŵr a thiriogaethau; gwrthsefyll masnach rydd; hyrwyddo ffeministiaeth werinol, boblogaidd; cynnal hawliau dynol, hawliau gweithwyr mudol; hyrwyddo agroecoleg; hyrwyddo systemau hadu gwerinwr; a chynyddu cyfranogiad pobl ifanc mewn amaethyddiaeth.
chwith|bawd|Aelodau benywaidd o Via Campesina yn ystod 7fed Fforwm Cymdeithasol y Byd (Nairobi, 2007)

Yn ystod y blynyddoedd diwethaf, mae'r mudiad wedi rhoi mwy o bwyslais ar faterion rhyw a hawliau menywod, ac wedi cryfhau ei wrthwynebiad i gorfforaethau trawswladol.Martínez-Torres, María Elena; Rosset, Peter (2010). "La Vía Campesina: the birth and evolution of a transnational social movement". The Journal of Peasant Studies. 37: 149–175. doi:10.1080/03066150903498804. S2CID 143767689. Mae hefyd wedi canolbwyntio ar ennill cydnabyddiaeth am y drafodaeth ynghylch sofraniaeth bwyd, adennill y term "gwerinwr" ac ail-greu hunaniaeth gwerinol a rennir ar draws ffiniau a diwylliannau cenedlaethol. Mae La Vía Campesina hefyd yn partneru â mudiadau cymdeithasol eraill a sefydliadau anllywodraethol (NGOs) i gryfhau ei bresenoldeb rhyngwladol.

 Gwobrau 
Yn Nhachwedd 2018, derbyniodd La Vía Campesina 'Wobr Ryngwladol XV Navarra ar gyfer Undod' (Premio Internacional Navarra a la Solidaridad).

Ym Mehefin 2018, dyfarnwyd Gwobr am Ddylanwadu Lush Spring i La Vía Campesina gan nodi ei fod yn fudiad ymreolaethol ac amlddiwylliannol, sy'n gwbl annibynnol ar unrhyw gysylltiad gwleidyddol neu economaidd.

Yn 2015, derbyniodd y sefydliad wobr gan Gymdeithas Wyddonol America Ladin ar gyfer Agroecoleg (SOCLA ) " i gydnabod ei waith a'i frwydr ddiflino o blaid agroecoleg a hawliau gwerinwyr, wrth gyflawni ei genhadaeth i ofalu am y ddaear, bwydo'r byd, gwarchod bioamrywiaeth ac atal newid hinsawdd, trwy ei waith dros sofraniaeth bwyd yn America Ladin."

Mae La Vía Campesina yn fudiad llawr gwlad, sy'n gweithredu ar lefel leol a chenedlaethol. Daw'r aelodau o 81 o wledydd, wedi'u trefnu'n 9 rhanbarth. Cynrychiolir y Pwyllgor Cydlynu Rhyngwladol gan un dyn ac un fenyw fesul rhanbarth ac un ieuenctid fesul cyfandir, pob un wedi'i ethol gan aelod-sefydliadau eu rhanbarth priodol. Gyda thua 182 o sefydliadau lleol a chenedlaethol yn rhan o'r mudiad, amcangyfrifir bod La Via Campesina yn cynrychioli 200 miliwn o ffermwyr ledled y byd.

 Darllen pellach 

 Desmarais, Annette Aurélie (2007): La Vía Campesina: Globaleiddio a Grym y Gwerinwyr, Fernwood Publishing,
 Martínez-Torres, María Elena, a Peter M. Rosset, "La Vía Campesina: genedigaeth ac esblygiad mudiad cymdeithasol trawswladol", Journal of Peasant Studies, 2010

 Dolenni allanol 

 Tudalen gartref Saesneg Vía Campesina
 Ni yw La V í a fideo Campesina  o gyflwyniad
 Rhestr o Aelodau 
 Datganiad o Hawliau Gwerinwyr - Merched a Dynion 
 Dogfennau Polisi La Vía Campesina 
 Cylchlythyr Rhyngwladol Nyeleni, llais y mudiad Sofraniaeth Bwyd, y mae V í a Campesina yn rhan ohono
 Rhifyn Llyfryn Sefydliadol 2016
 Tudalen prosiect V í a Campesina War on Want
 V í a Campesina: mudiad cymdeithasol trawswladol sy'n datblygu ar wefan y Sefydliad Trawswladol
 Miloedd o Fawrth yn Cancún yn "Ddiwrnod Byd-eang o Weithredu dros Gyfiawnder Hinsawdd" La Ví a Campesina, adroddiad fideo gan Democracy Now!

 Cyfeiriadau 

Categori:Mudiadau cymdeithasol
Categori:Amgylchedd
Categori:Hawliau
Categori:Hawliau LHDT yn Asia
Categori:Bwyd a diod
Categori:Mudiadau
Categori:Hawliau dynol