Cyfrifoldebau Cyffredin ond Gwahaniaethol

Mae Cyfrifoldebau Cyffredin ond Gwahaniaethol (Common But Differentiated Responsibilities; CBDR) yn egwyddor a ffurfiolwyd yng Nghonfensiwn Fframwaith y Cenhedloedd Unedig ar Newid Hinsawdd (UNFCCC) o Uwchgynhadledd y Ddaear yn Rio de Janeiro, yn 1992. Crybwyllir egwyddor CBDR yn erthygl 3 UNFCCC paragraff 1, ac erthygl 4 paragraff 1. Hwn oedd yr offeryn cyfreithiol rhyngwladol cyntaf i fynd i'r afael â newid hinsawdd a'r ymgais ryngwladol fwyaf cynhwysfawr i fynd i'r afael ag effeithiau negyddol ar yr amgylchedd byd-eang. Mae egwyddor CBDR yn cydnabod bod gan bob gwladwriaeth rwymedigaeth a rennir i fynd i'r afael â dinistr yr amgylchedd ond mae'n gwadu cyfrifoldeb cyfartal pob gwladwriaeth o ran diogelu'r amgylchedd; hynny yw mae mwy o gyfrifoldeb ar rai gwledydd datblygedig.

Yn Uwchgynhadledd y Ddaear, cydnabu gwladwriaethau wahaniaethau datblygiad economaidd rhwng gwledydd datblygedig a gwledydd sy'n datblygu. Aeth diwydiannu yn ei flaen mewn gwledydd datblygedig yn llawer cynt nag y gwnaeth mewn gwledydd sy'n datblygu. Mae'r egwyddor yn seiliedig ar y berthynas rhwng diwydiant a newid hinsawdd. Po fwyaf diwydiannol yw gwlad, y mwyaf tebygol yw ei bod wedi cyfrannu llawer at newid hinsawdd. Daeth gwladwriaethau i gytundeb bod gwledydd datblygedig yn cyfrannu mwy at ddiraddio amgylcheddol ac y dylent fod â mwy o gyfrifoldeb am liniaru newid hinsawdd nag y dylai gwledydd sy'n datblygu. Gellid dweud felly bod egwyddor CBDR yn seiliedig ar yr egwyddor mai’r llygrwr ddylai dalu fwyaf, lle mae cyfraniad hanesyddol at newid hinsawdd a’r gallu priodol i frwydro yn erbyn newid hinsawdd yn dod yn fesurau cyfrifoldeb dros warchod yr amgylchedd.

 Amcanion 
Yn gyffredinol, mae tri amcan gwahaniaethol: 

 i ddod â chydraddoldeb sylweddol mewn fframwaith ar gyfer cyfiawnder (justice), 
 i feithrin cydweithredu rhwng gwladwriaethau, ac 
 i ddarparu cymhellion i wladwriaethau weithredu eu rhwymedigaethau. 

 Cefndir: Triniaethau gwahaniaethol 
Nid y CBDR oedd y driniaeth wahaniaethol gyntaf o wledydd mewn cytundebau rhyngwladol. Roedd protocolau a chytundebau eraill a oedd yn defnyddio'r egwyddor triniaeth wahaniaethol:

 Protocol Montreal ar Sylweddau sy'n Disbyddu'r Haen Osôn (Protocol Montreal)
 Cytundeb Llynges Washington
 Rhan IV o Gytundeb Cyffredinol ar Dariffau a Masnach (GATT) 1979 
 Egwyddor 23 o Ddatganiad Cynhadledd y Cenhedloedd Unedig ar yr Amgylchedd Dynol 1972 

 Beirniadaeth 
Dywedodd Todd Stern, Llysgennad Arbennig yr Unol Daleithiau ar Newid Hinsawdd ar y pryd, yn ei araith agoriadol yn seremoni raddio Dartmouth yn 2012 na all y byd bellach gael dau gategori gwahanol o wledydd â chyfrifoldeb gwahanol am liniaru newid hinsawdd. Yn lle hynny, dylai gwledydd ddilyn gwahaniaethu continwwm, lle mae'n ofynnol i wladwriaethau weithredu'n egnïol yn unol â'u hamgylchiadau, eu galluoedd a'u cyfrifoldebau eu hunain. Pwysleisiodd rannu'r cyfrifoldeb i leihau allyriadau carbon rhwng pob gwlad yn lle cael grŵp o wledydd i gymryd y rhan fwyaf o'r cyfrifoldeb am liniaru.

Mae Stone yn dadlau y gallai ystyr y gair 'gwahaniaethol' fod yn broblematig gan fod pob cytundeb yn gwahaniaethu. Nododd hefyd nad yw CBDR "yn gyffredinol nac yn hunan-amlwg." (CBDR is "neither universal nor self-evident.)

 Cyfeiriadau 

Categori:Cyfreitha newid hinsawdd