Ymaddasu i newid hinsawdd

Ymaddasu i newid hinsawdd (climate change adaptation) yw'r broses o ymaddasu ein ffordd o fyw er mwyn ymdopi ag effeithiau newid hinsawdd.IPCC, 2022: Annex II: Glossary [Möller, V., R. van Diemen, J.B.R. Matthews, C. Méndez, S. Semenov, J.S. Fuglestvedt, A. Reisinger (eds.)]. In: Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability. Contribution of Working Group II to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [H.-O. Pörtner, D.C. Roberts, M. Tignor, E.S. Poloczanska, K. Mintenbeck, A. Alegría, M. Craig, S. Langsdorf, S. Löschke, V. Möller, A. Okem, B. Rama (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, UK and New York, NY, USA, pp. 2897–2930, doi:10.1017/9781009325844.029. Nod addasu yw lleihau neu osgoi niwed, a manteisio ar gyfleoedd a systemau adnewyddadwy, naturiol, organig. Gall gweithredoedd addasu fod naill ai’n gynyddrannol neu’n drawsnewidiol.Noble, I.R., S. Huq, Y.A. Anokhin, J. Carmin, D. Goudou, F.P. Lansigan, B. Osman-Elasha, and A. Villamizar, 2014: Chapter 14: Adaptation needs and options. In: Climate Change 2014: Impacts, Adaptation, and Vulnerability. Part A: Global and Sectoral Aspects. Contribution of Working Group II to the Fifth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [Field, C.B., V.R. Barros, D.J. Dokken, K.J. Mach, M.D. Mastrandrea, T.E. Bilir, M. Chatterjee, K.L. Ebi, Y.O. Estrada, R.C. Genova, B. Girma, E.S. Kissel, A.N. Levy, S. MacCracken, P.R. Mastrandrea, and L.L.White (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, United Kingdom and New York, NY, USA, pp. 833-868. Mae'r angen am addasu'n amrywio o le i le, yn dibynnu ar y risg i systemau dynol neu ecolegol.

Gellir grwpio gweithredoedd addasu yn dri chategori: 

 addasiad strwythurol a ffisegol (gellir grwpio hyn yn beirianneg a'r amgylchedd adeiledig, technolegol, seiliedig ar ecosystemau, gwasanaethau);
 Addasiad cymdeithasol (addysgol, gwybodaeth, ymddygiadol); ac 
 Addasiad sefydliadol (sefydliadau economaidd, cyfreithiau a rheoleiddio, polisïau a rhaglenni'r llywodraethau). : 845 

Mae addasu (neu 'ymaddasu') yn arbennig o bwysig mewn gwledydd sy'n datblygu gan mai'r gwledydd hynny sydd fwyaf agored i effeithiau gwaethaf newid hinsawdd ac sy'n dioddef fwyaf. Mae'r gallu yma i addasu wedi'i ddosbarthu'n anwastad ar draws gwahanol ranbarthau a phoblogaethau, ac yn gyffredinol mae gan wledydd sy'n datblygu lai o allu i addasu. Mae cysylltiad agos rhwng gallu ymaddasol a datblygiad cymdeithasol ac economaidd.

Yn gyffredinol, mae lefelau uwch o ddatblygiad yn golygu gallu uwch i addasu , ond mae rhai datblygiadau yn cloi pobl i mewn i batrymau neu ymddygiadau penodol. Ac efallai y bydd gan yr ardaloedd mwyaf datblygedig allu is i ymaddasu i fathau newydd o beryglon naturiol, nad ydynt wedi'u profi o'r blaen, o'i gymharu â pheryglon naturiol mwy cyfarwydd. Mae costau economaidd ymaddasu i newid hinsawdd yn debyg o gostio biliynau o ddoleri bob blwyddyn am y degawdau nesaf.

 Diffiniad 
Diffinnir addasu i newid hinsawdd fel:

 "I bobl: fel y broses o addasu i hinsawdd gwirioneddol neu ddisgwyliedig a'i effeithiau er mwyn cymedroli niwed neu fanteisio ar gyfleoedd."IPCC, 2022: Summary for Policymakers [H.-O. Pörtner, D.C. Roberts, E.S. Poloczanska, K. Mintenbeck, M. Tignor, A. Alegría, M. Craig, S. Langsdorf, S. Löschke, V. Möller, A. Okem (eds.)]. In: Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability. Contribution of Working Group II to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [H.-O. Pörtner, D.C. Roberts, M. Tignor, E.S. Poloczanska, K. Mintenbeck, A. Alegría, M. Craig, S. Langsdorf, S. Löschke, V. Möller, A. Okem, B. Rama (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, UK and New York, NY, USA, pp. 3–33, doi:10.1017/9781009325844.001.
 "Mewn systemau naturiol: addasu yw'r broses o addasu i'r hinsawdd wirioneddol a'i effeithiau; gall ymyrraeth ddynol hwyluso hyn."

 Gweithgareddau cysylltiedig 
Gan fod newid hinsawdd yn cyfrannu at y risg o drychinebau, mae addasu i newid  hinsawdd yn cael ei weld weithiau fel un o lawer o brosesau sy'n lleihau'r risg o drychinebau. Yn ei dro, dylai lleihau'r risg o drychinebau fod yn rhan o ddatblygu cynaliadwy er mwyn osgoi ynysu oddi wrth bynciau ehangach na'r risg o drychinebau.

 Lliniaru newid hinsawdd 
Mae llawer o gyrff arbenigol yn cytuno, er bod lliniaru newid hinsawdd (climate change mitigation) yn bwysig, y bydd angen addasu i effeithiau cynhesu byd-eang o hyd. Mae'r cyrff arbenigol hyn yn cynnwys er enghraifft Gweithgor II IPCC ("Effaith, Ymaddasu a Bregusrwydd,") Academi Gwyddorau Cenedlaethol yr Unol Daleithiau, Swyddfa Lleihau Risg Trychinebau y Cenhedloedd Unedig, ac arbenigwyr polisiau gwyddonol eraill.

Ceir tir cyffredin rhwng  ymaddasu a lliniaru, ond gallant hefyd fod yn gweithio yn erbyn ei gilydd. Mae mesurau ymaddasu yn aml yn cynnig buddion tymor byr, tra bod gan liniaru fanteision tymor hwy.  Weithiau gall gweithredoedd sy'n berthnasol i'r hinsawdd bwyntio i gyfeiriadau gwahanol. Er enghraifft, gall datblygiad trefol cryno arwain at lai o drafnidiaeth ac adeiladu allyriadau nwyon tŷ gwydr . Ar y llaw arall, gall gynyddu effaith ynys gwres trefol, gan arwain at dymheredd uwch a chynyddu amlygiad, gan wneud addasu yn fwy heriol. 

Cyfeiriadau

Categori:Diogelwch cenedlaethol
Categori:Newid hinsawdd