Cyfansoddiadaeth

Athrawiaeth neu ddamcaniaeth o'r gyfraith yw cyfansoddiadaethGeiriadur yr Academi, "constitutionalism". sy'n seiliedig ar yr egwyddor taw corff cyfreithiol sylfaenol—hynny yw, cyfansoddiad ysgrifenedig—sydd yn cyfreithloni ac yn cyfyngu ar awdurdod y llywodraeth. Dan drefn gyfansoddiadol, y cyfansoddiad ydy cyfraith gwlad a'r awdurdod goruchaf yn y wladwriaeth, a châi grym y llywodraeth ei gyfyngu gan reolau a dulliau gweithredu sefydledig.

Yn y bôn, mae cyfansoddiadaeth yn dal taw rheol y gyfraith sydd yn llywodraethu: mae pob un dinesydd, gan gynnwys aelodau'r llywodraeth a swyddogion y wladwriaeth, yn ddarostyngedig i'r gyfraith. Mae cyfansoddiadaeth hefyd yn cynnwys rhaniad pwerau rhwng gwahanol ganghennau'r llywodraeth—yr adran weithredol, y ddeddfwrfa, a'r farnwrfa—i gydbwyso grym ac atal unrhyw un adran rhag gorbwyso ar y lleill. Gallai hefyd arddel dwysiambraeth yn y ddeddfwrfa, a ffederaliaeth neu ddatganoli.Andrew Heywood, Key Concepts in Politics and International Relations (Llundain: Palgrave Macmillan, 2015), tt. 40–41.

Mae cyfansoddiadaeth yn pwysleisio hawliau sifil a gwleidyddol, megis rhyddid mynegiant a rhyddid crefydd, yn ogystal â threfn briodol y gyfraith a chydraddoldeb gerbron y gyfraith. Câi cyfansoddiadaeth ei hystyried yn agwedd bwysig o lywodraethiant democrataidd, gan ei bod yn sefydlu fframwaith ar gyfer llywodraethu atebol ac eglur sydd yn cynrychioli'r bobl ac yn ymatebol i'w hanghenion a'u buddiannau.

 Gweler hefyd 
 Brenhiniaeth gyfansoddiadol
 Deddfoldeb
 Llywodraeth gyfyngedig

 Cyfeiriadau 

Categori:Cyfraith gyfansoddiadol
Categori:Damcaniaethau'r gyfraith