Meddygon Isallt Fawr

Teulu estynedig, yn cynnwys nifer sylweddol o feddygon, fferyllyddion ag ati (ynghyd a beirdd ac ysgolheigion eraill), a'i gwreiddyn yn Isallt Fawr, Cwm Pennant, Sir Gaernarfon yw Meddygon Isallt Fawr. Cainc yw'r teulu o deulu ehangach Wynn, Cesail Gyfarch, Penmorfa, Sir Gaernarfon. Dyma deulu a gynhyrchodd rai pobl o bwys ac a gysylltwyd trwy briodasau ag amryw deuluoedd dylanwadol yng Ngogledd Cymru.

 Achau'r meddygon 
Gellir cychwyn gyda Robert ap Richard Owen (Isallt) m1678 (ei ferch Jonet oedd y cyswllt a'r genhedlaeth nesaf).

Robert ap Dafydd (Isallt) 1654-1738. Priododd hwn dwywaith. Yn gyntaf Jonet ych Robert ap Richard Owen (Isallt) ac yna Catherine Owen (m1750).

Roedd plant Jonet yn cynnwys Gwen ych Robert (m1737) a Dafydd ap Robert (m1732).

Priododd Gwen ych Robert ag Owen Humphrey (Garreg Wen, Y Gest; m1714). Un o'u plant nhw oedd Dafydd y Garreg Wen (1712-1741).

Priododd Dafydd ap Robert â Margaret Cadwaladr (Tyddyn Du Bach; merch Cadwaladr Griffiths m1694) (1692-1775). Un o'u plant oedd Cadwaladr David (Tyddyn Du; 1727-1810). Ymysg eu disgynyddion yw "Teulu Penybryn", Cricieth, sy'n cynnwys Owen Elias Owen (Bethesda; 1922-2019) a'i ddisgynyddion sy'n cynnwys nifer o feddygon ac hefyd John Bryn Owen (Athro Amaeth Prifysgol Bangor; m 2019).

Roedd plant Catherine Owen (m1750) yn cynnwys Robert Roberts (Isallt; llawfeddyg; 1707-1776; Claddwyd ym mynwent Llanfihangel y Pennant. ). Ymhlith ei tair gwraig oedd Elizabeth Griffith (m1737) a Jane Roberts (Annwyl Isaac; Llanfair, Harlech; o deulu Edmwnd Prys).

Un o blant Elizabeth Griffith (m1737) oedd Griffith Roberts (meddyg; Plas Uchaf, Dolgellau; Casglwr llawysgrifau o bwys (cysylltiadau a'r Hengwrt a’r Myvyrian Archaiology of Wales); 1735-1808). Ymhlith ei blant oedd y Dr. Griffith Roberts  (meddyg, a ddilynodd ei dad yn Nolgellau tan 1815) a'r Dr. William Roberts (meddyg llynges; m1815).

Ymysg plant Jane Roberts (Annwyl Isaac) oedd John Roberts (Cae'r Groes, Beddgelert; 1745-1803),  y Dr. Robert Isaac Roberts (Isallt, Ymwlch ac Ystumllyn; 1742-1809) a'r Dr. William Lloyd Roberts (Oakland, Llanrwst)
chwith|bawd|Chwarel Dinorwig
Ymysg plant John Roberts (Cae'r Groes) oedd Robert Roberts  ("Yr Hen Ddoctor", Chwarel Dinorwig; 1786-1876)* a Griffith Roberts (Cae'r Gors a Doctor Chwarel Llanllyfni; 1785-; bu iddo feibion, Robert Roberts, yn Ddoctor yn Chwarel y Penrhyn, Bethesda a David Roberts (meddyg esgyrn; 1824-)).

Ymysg plant Robert Isaac Roberts (Isallt, Ymwlch ac Ystymllyn; 1742-1809) oedd William Roberts (meddyg esgyrn; Beddgelert; 1779-1838), Gainor Roberts (1788-1862), Griffith Roberts (1773-; ei fab John Jones yn feddyg yn Nhyddyniolyn; m1878), Henry Roberts (meddyg llynges; marw yn ynysoedd Syllan; 1781-1818), Robert Roberts (meddyg, Caernarfon a Chonwy; 1765-), David Roberts (Meddyg Chwarel y Penrhyn, Bethesda; 1785-1869) ac Edward Roberts (meddyg esgyrn, Warrington; 1775-1848; ei fab, Edward Roberts yn feddyg esgyrn ym Mhwllheli; 1818-1895).

Ymysg plant Robert Roberts ("Yr Hen Ddoctor")* oedd William Roberts (meddyg bu farw yn 20 oed), Griffith Roberts (Dinorwig, meddyg llynges), Margaret Roberts (llawfeddyges; Porthmadog; 1815-1879) a John Roberts (Conglywal, Ffestiniog; Doctor Chwareli Ffestiniog; 1812-1869). Priododd John Roberts (Conglywal) ag Elizabeth Roberts (Betsan merch Owen Roberts, Gof, Highgate, Ffestiniog; roedd Owen yn feddyg gwlad a phrif waedwr (phlebotomydd) yr ardal. Gwraig Owen, Margaret Gruffydd, oedd brif, a bron yr unig, fydwraig yn ardal Ffestiniog - honnodd derbyn dros 1000 o blant i'r byd.) Yn ei thro, cychwynnodd Elizabeth Roberts (Betsan Roberts) trwsio doluriau yn eu cartref ym meddygfa Conglywal. Daeth yn fedrus a phoblogaidd fel meddyges, yn trin anafiadau trwm ac erchyll yn y chwarel pan nad oedd ei gwr, John, ar gael. Bu iddynt unarddeg o blant.

bawd|Robert Isaac Jones (Alltud Eifion)
Ymysg plant John a Betsan Roberts oedd y Dr. William Lloyd Roberts (Llundain; 1843-1870), y Dr. Robert Roberts (Chwareli Ffestiniog; 1839-1914), y Dr. John Roberts (llawfeddyg; Caer; 1840-1908; bu iddo feibion, y Dr. Griffith Roberts) a'r Dr. Griffith J. Roberts (Swyddog Meddygol Undeb Ffestiniog a Llawfeddyg Ysbyty a Chwareli Ffestiniog).

Ymysg plant Gainor Roberts (1788-1862) (a'i gwr Owen Jones, Tyddyniolyn) oedd Robert Isaac Jones (Alltud Eifion) 1815-1905 (fferyllydd – Cambrian Pill Depot, Tremadog; Y Brython (1858-63)) a John Jones (meddyg Dolwyddelan; 1819-1878). Gwraig gyntaf Alltud Eifion oedd Elizabeth merch y Dr. Thomas Hughes, Plas y Ward Pwllheli (1812-1840). Ei ail wraig oedd Martha ych William Roberts (Ynysgarregaethnen, Tremadog; 1823-1875). Ymysg plant Alltud Eifion a Martha oedd y Dr. Henry Isaac Jones (byddyn India; Scranton, Pennsylvania; Arbenigwr ar y llygad a'r glust; 1844-), Robert Humphrey Jones (milfeddyg; U.D.A.; 1852-), y Dr. Edward Christmas Jones (fferyllydd yn y Cambrian Pill Depot, Tremadog) a'r Dr. William Robert Jones (ffisigwr, llawfeddyg ac apothecari; Betws y Coed a Llundain; 1843-)

* Robert Roberts (1786-1876) mab John Roberts Cae'r Groes

Gweithiodd Robert Roberts (1786-1876) fel meddyg esgyrn bro nes cael ei ddewis gan chwarelwyr Dinorwig, Llanberis, yn "Ddoctor y chwarel". Felly gwasanaethodd hyd gyrraedd 70 oed, pryd y penodwyd blwydd-dal iddo gan berchennog y chwarel, Thomas Asheton Smith. Bu fyw Robert (a alwyd erbyn hynny yr "Hen Ddoctor") hyd at ei 91 oed . Mab Robert Roberts oedd John Roberts (1812-1869). Tua 1835 gwneud cais i Robert Roberts anfon John Roberts yn "Ddoctor y chwarel" i Ffestiniog. Ac iddo, sef Robert, bod yn gefn iddo mewn achosion o bwys, gan gerdded yr holl ffordd.

 Cyfeiriadau 

Categori:Meddygon o Gymru
Categori:Pobl o Eifionydd
Categori:Teuluoedd o Gymru