Cyngor Sir Gaerfyrddin, 1889–1974

Sefydlwyd Cyngor Sir Gaerfyrddin cyntaf yn 1889 o dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1888. Cynhaliwyd yr etholiadau cyntaf ym mis Ionawr 1889.

Roedd pencadlys y cyngor yn Llanymddyfri nes iddo symud i Gaerfyrddin ym 1907. Dechreuwyd adeiladu Neuadd y Sir newydd ym 1939 ond, oherwydd y Rhyfel Byd, ni chafodd ei gwblhau tan 1955.

Diddymwyd y cyngor sir o dan Deddf Llywodraeth Leol 1972 ar 1 Ebrill 1974, pan sefydlwyd Dyfed. Sefydlwyd awdurdod unedol newydd yn Sir Gaerfyrddin yn ddiweddarach, o ganlyniad i Ddeddf Llywodraeth Leol (Cymru) 1994, a ddaeth i rym ar 1 Ebrill 1996.

 Pwerau 
Roedd y pwerau a’r cyfrifoldebau a drosglwyddwyd o’r sesiynau chwarter i’r cynghorau wedi’u rhifo yn y Ddeddf. Roedd y rhain yn cynnwys:
Gwneud a chodi ardrethi
Benthyg arian
Pasio cyfrifon sirol
Cynnal a chadw ac adeiladu adeiladau sirol megis neuaddau sir, neuaddau sir, llysoedd a gorsafoedd heddlu
Trwyddedu mannau adloniant a chyrsiau rasio
Darpariaethau lloches ar gyfer lloerig tlodion
Sefydlu a chynnal ysgolion diwygiol a diwydiannol
Atgyweirio ffyrdd sirol a phontydd[a]
Penodi, diswyddo a gosod cyflogau swyddogion sirol
Rhannu'r sir yn fannau pleidleisio ar gyfer etholiadau seneddol, a darparu gorsafoedd pleidleisio
Rheoli clefydau heintus mewn anifeiliaid, a phryfed dinistriol
Gwarchod pysgod a rheoli adar gwyllt
Pwysau a mesurau

 Etholiadau 
 1889 Etholiad Cyngor Sir Gaerfyrddin
 1892 Etholiad Cyngor Sir Gaerfyrddin
 1895 Etholiad Cyngor Sir Gaerfyrddin
 1898 Etholiad Cyngor Sir Gaerfyrddin
 1901 Etholiad Cyngor Sir Gaerfyrddin
 1904 Etholiad Cyngor Sir Gaerfyrddin
 1907 Etholiad Cyngor Sir Gaerfyrddin
 1910 Etholiad Cyngor Sir Gaerfyrddin
 1913 Etholiad Cyngor Sir Gaerfyrddin
 1946 Etholiad Cyngor Sir Gaerfyrddin

 Arfais 

 Cyfeiriadau 

Categori:Dadsefydliadau 1974
Categori:Sir Gaerfyrddin