Annibyniaeth Gwlad y Basg

Annibyniaeth Gwlad y Basg yw'r egwyddor a'r mudiad dros ymreolaeth neu hunanlywodraeth i Wlad y Basg, sy'n annibynnol o Lywodraeth Sbaen (a Llywodraeth Ffrainc).

 Cefndir cyfansoddiadol 
bawd|198x198px|Delwedd 1937 o Guernica
Wedi cyfnod o hunanlywodraeth, diddymwyd llywodraeth Gwlad y Basg gan lywodraeth Sbaen yn 1839.

O dan gyfundrefn Ffranco Sbaen yn ystod Rhyfel Cartref Sbaen, gwaharddwyd yr iaith Fasgeg, lleihawyd hawliau'r Basgiaid, a bomiwyd dinas Basgaidd Guernica ar ran Franco gan y Natsïaid. Mewn ymateb, sefydlwyd grŵp cenedlaetholgar Gwlad y Basg, Euskadi Ta Askatasuna (ETA) yn 1959 ac roedd yn gyfrifol am farwolaethau dros 800 o bobl  cyn iddo gael ei ddiddymu ym mis Mai 2018.

 Ailsefydlu ymreolaeth 
bawd|271x271px|Lleoliad Gwlad y Basg a thaleithiau yn Ewrop
Ym 1978 rhoddwyd statws arbennig i "genedlaethau hanesyddol"; gwlad y Basg, Catalwnia a Galicia. Byddai cyrff cyn-ymreolaethol yn ysgrifennu statud ymreolaeth a fyddai'n destun refferendwm.

Cyflwynodd arweinwyr Gwlad y Basg ddrafft o Statud Gernika yn yr un flwyddyn ac yna daeth llywodraeth Sbaen â refferendwm ym mis Hydref 1979. Dychwelodd hunanlywodraeth Gwlad y Basg yn 1979.

Yn unol â'r fuerros, caniateir i wlad y Basg (a Navarre) i gasglu eu trethi eu hunain mewn modd sy'n cydymffurfio'n gyffredinol â chasglu trethi Sbaen. Yn ystod 1979-80, trafodwyd “tarian gyfansoddiadol”, lle byddai 6.24% o dreth leol yn cael ei anfon i lywodraeth ganolog Sbaen.

Mae Cymuned Ymreolaethol Gwlad y Basg (a elwir yn Euskadi ers 1979) yn cynnwys herrialdes Araba, Biscay, a Gipuzkoa. Mae gan y tair herial hyn eu Cymanfa eu hunain. Mae Navarre wedi'i gyfansoddi fel Cymuned Forol ers 1982.

Ers 2017 mae gan y tair heriald arall a elwir yn Iparralde eu corff llywodraethol eu hunain o Gymuned Crynhoad Gwlad y Basg.

 Pleidiau gwleidyddol 
Y ddwy brif blaid wleidyddol Fasgaidd yn Ne Gwlad y Basg (Hegoalde) yw Plaid Genedlaethol y Basgiaid ac Euskal Herria Bildu. Mae'r ddwy yn cefnogi Gwlad Fasgaidd annibynnol o fewn perthynas gydffederal â Sbaen.

Yn Navarre, mae Plaid Genedlaethol y Basgiaid yn un o dair plaid cynghrair Geroa Bai sy'n eiriol dros yr hawl i hawl Navarre i benderfynu ar ei dyfodol ei hun.

Yng Ngwlad y Basg yn Ffrainc (Iparralde), mae Euskal Herria Bai yn galw am sofraniaeth Gwlad y Basg.

 Arddangosfeydd cyhoeddus o gefnogaeth 
bawd|238x238px|Arddangosiad yn Bilbao mewn undod â refferendwm annibyniaeth Catalwnia 2017
Ym 1997, gorymdeithiodd tua 20,000 yn San Sebastián yn galw am annibyniaeth.

Yn 2006, gorymdeithiodd miloedd O Fasgiaid yn Bilbao dros hawliau hunanbenderfynol i Wlad y Basg, Tachwedd 11, 2006. 

Yn 2011, gorymdeithiodd tua 40,000 o bobl drwy Bilbao yn galw am symud carcharorion ETA yn nes at eu cartrefi ac am amnest. 

Yn 2014, gorymdeithiodd 110,000 o bobl yn Bilbao i gefnogi annibyniaeth Gwlad y Basg a dod â charcharorion ETA i’w cadw yn nes adref.

Yn 2017, gorymdeithiodd dros 40,000 o bobl yn Bilbao i gefnogi annibyniaeth Catalwnia.

Ym mis Mehefin 2018, ffurfiwyd cadwyn ddynol gan ddegau o filoedd o Fasgeg, yn ymestyn 202km. Ffurfiodd tua 200,000 o bobl y gadwyn ddynol yn galw am refferendwm annibyniaeth.

 Arolygon barn 
Canfu astudiaeth Euskobarómetro yn 2006 gan Brifysgol Gwlad y Basg fod gan 33% o Fasgeg “awydd mawr neu gymedrol” am annibyniaeth. Roedd gan 47% “ychydig neu ddim awydd am sofraniaeth Gwlad y Basg.” Yn 2010, newidiodd y ffigyrau hyn i 30% a 55% yn y drefn honno ac yn 2014 i 34% a 52%.

Dangosodd arolwg barn yn 2018 fod 32% yn cefnogi annibyniaeth gyda 39% yn gwrthwynebu.

Dangosodd arolwg barn yn 2019 fod 31% yn cefnogi annibyniaeth gyda 48% yn gwrthwynebu. Roedd gan 27% awydd mawr am annibyniaeth, 29% ychydig o awydd am annibyniaeth a 38% heb awydd am annibyniaeth.

Dangosodd arolwg barn yn 2020 fod 41% yn cefnogi cynnal refferendwm ar annibyniaeth Gwlad y Basg gyda 31% yn gwrthwynebu. Dangosodd arolwg barn cyntaf Naziometroa ar annibyniaeth Gwlad y Basg fod 42.5% o blaid gwladwriaeth Fasgaidd annibynnol gyda 31.5% yn gwrthwynebu.

Dangosodd ail arolwg barn Naziometroa ym mis Mawrth 2021 y byddai 39.5% o blaid Gwladwriaeth Fasgaidd annibynnol gyda 29.5% yn erbyn.

Dangosodd trydydd arolwg barn Naziometroa ym mis Tachwedd 2021 fod 40.5% o blaid gwladwriaeth Fasgaidd annibynnol, gyda 29.2% yn erbyn, “mae pob un neu’r rhan fwyaf o’r pleidiau gwleidyddol wedi cytuno i gynnal refferendwm ar wladwriaeth Fasgaidd annibynnol, mae wedi’i gymeradwyo gan Madrid/Paris, ac felly mae’n gwbl gydnabyddedig ac yn swyddogol”. 

 Gweler hefyd 

 Cenedlaetholdeb Basgaidd
 Catalwnia
 Annibyniaeth yr Ynys Las
 Annibyniaeth yr Alban
 Annibyniaeth i Gymru

 Cyfeiriadau 

Categori:Cenedlaetholdeb Basgaidd
Categori:Gwlad y Basg
Categori:Cenedlaetholdeb