Ramon Llull

Athronydd, diwinydd, cenhadwr a bardd Catalaneg o ynys Mallorca oedd Ramon Llull (ffurf Lladin Raimundus Lullus; tua 1235–tua'r Calan 1315/1316).Born 1232 per Mark D. Johnston in Routledge Encyclopedia of Philosophy. London: Routledge, 1998. Older sources (such as versions of Encyclopædia Britannica at least up to 1955) give 1235; the current Britannica gives 1232/33."Raimundus Lullus". NE-se. Läst 8 september 2014.  Roedd yn . Dylanwadodd ei athroniaeth ar enwau diweddarach fel Giordano Bruno a Leibniz , ac fe'i hystyrir yn awdur mawr cyntaf yr iaith Gatalaneg."Ramon Llull". Enciclopedia.cat. cyrchwyd 8 Medi 2014.  Urddwyd Lull yn 1857 gan y Pab Pïws IX.

Bywgraffiad

Ganed Ramon Llull tua 1235 yn Palma de Mallorca. Roedd yn perthyn i deulu cyfoethog a hanai o Gatalwnia (Barcelona mae'n debyg) gyda'r don gyntaf o fewnfudwyr ar ôl concwest Mallorca oddi ar yr Almohads Moslemaidd genhedlaeth ynghynt. Yn 1257 priododd â Blanca Picani, a bu iddo ddau o blant - y mab Domingo a'r ferch Magdalena.

Yr oedd Llull yn dal llys gyda Iago I ac Iago II, Aragon. Hyd at 30 oed, roedd Llull yn byw bywyd gwyllt, ond yna bu newid calon sydyn o ganlyniad i ddiwedd trasig cariad at wraig briod. Per Hallström: Purpur Wedi hyn dechreuodd gael datguddiadau crefyddol.

Yna rhannodd Ramon Llull ei eiddo rhwng ei deulu a'r tlodion ac aeth i'r Urdd Sant Ffransis, gwnaeth bererindodau i Montserrat a Santiago de Compostela, treuliodd naw mlynedd i astudiaethau ym mhob cangen o wybodaeth yr oes, a chrewyd ef yn "doctor illuminatus" gan Brifysgol Paris. Yna dechreuodd ar ei waith cenhadol a chrwydro trwy bron yr holl fyd hysbys ar y pryd, sef Ewrop, Asia, ac Affrica. Yr oedd yn meddu gwybodaeth drylwyr o ieithoedd y Dwyrain, ac o Islamcombat oedd prif amcan ei weithgarwch cenhadol. Er hyn, yr oedd o blaid ymddiddan crefyddol â Mwslemiaid a dylanwadwyd yn ddwfn arno gan gyfriniaeth Islamaidd, Sufism, yn ei weithiau Llibre de contemplació de Déu a Llibre d'amic e amat.

Yn ôl traddodiad bu farw Llull ar 29 Mehefin 1316, yn 80 oed. Yn ôl barn amgen, merthyrwyd ef, a'i labyddio i farwolaeth gan ffanatigiaid Mwslemaidd ar ôl darlith yn ninas borthladd Béjaïa yng Ngogledd Affrica (yn yr oes bresennol). Algeria). Wedi hanner marw, byddai wedi cael ei gludo gan ddau gyfaill i Ewrop, ond cyn i'r llong gyrraedd Palma, anadlodd Lull ei olaf. Mae gwirionedd y stori hon bellach yn cael ei gwestiynu.

Dysgeidiaeth ac ysgrifennu
Trosolwg
bawd|250px|Teithiau Ramon Llull (enwau mewn Catalaneg).
Er gwaethaf y bywyd crwydrol, datblygodd Lull weithgaredd ysgrifennu rhagorol mewn sawl iaith, gan gynnwys Lladin, Arabeg, Limousin (cangen o Ocsitaneg) a Chatalaneg, gan gwmpasu athroniaeth, diwinyddiaeth, y gyfraith, meddygaeth, seryddiaeth, cemeg a nifer o bynciau eraill. Yr oedd Lull hefyd yn wyddonydd naturiol; ystyrir ei fod wedi darganfod asid nitrig, ac nid oedd y nodwydd magnetig yn ddieithr iddo. Y byddai cyfandir yn yr hemisffer arall y mae'n ei ystyried y tu hwnt i bob amheuaeth.

Er na wnaeth ei waith derbyn llawer o lwyddiant yn ystod ei fywyd, bu ei waddol yn hir. Yn y cyfnod modern cynnar, cysylltwyd ei enw gydag alcemi. Yn fwy diweddar mae wedi ei adnabod fel rhagflaenydd etholfraint rhyddfrydig gan ragflaeni athronwyr megis Borda and Condorcet gan 450 mlyned gyda'r syniad am gyfrifiadur a blaengarwr theori gyfrifo.The History of Philosophy, Vol. IV: Modern Philosophy: From Descartes to Leibniz by Frederick C. Copleston (1958).  

Campwaith
Prif waith Llull yw'r 'Ars magna (Y Gelf Fawr). Cyflwynodd gyfuniad o gyfriniaeth a metaffiseg , lle y credai, trwy ei ddull ei hun (ars combinatoria, "celfyddyd Lullian") y gallai ddatrys pob problem fetaffisegol a phrofi gwirionedd absoliwt y grefydd Gristnogol. Cafodd y syniad ar gyfer y gwaith yn gynnar, ond yn ystod datguddiad crefyddol ar y mynydd Monte Randa daeth yn glir sut y byddai'r llyfr yn cymryd siâp. Trwy ddull arbenig o gyfuno elfenau meddwl, byddai yn canfod yr egwyddor dragwyddol ddilys o wirionedd, trwy yr hon y byddai yn argyhoeddi ymneillduwyr eu bod yn anghywir. Y posibiliadau cyfunol o dystiolaeth a dynnodd i lawr fel cylchoedd, diagramau a diagramau coeden , i ddangos y cysylltiadau rhwng holl wybodaeth y byd; am Dduw, yr enaid, a phethau. Gyda'r ymgais hwn, mabwysiadodd resymeg eithafol - ni allai dim yn y byd hwn ddianc rhag deddfau rhesymeg.

Canlyniad o'r gwaith hwn oedd Ars scientiæ (Coeden Wyddoniaeth), a geisiodd gofnodi gwybodaeth y cyfnod mewn ffurf wyddoniadurol gydag un ar bymtheg o goed.
bawd|250px|Tudalen llawysgrif i Ars magna generalis ultima , lle gwelir Llull yn dangos ei hun.

Gweithiau eraill ac ysbrydoliaeth
Cyhoeddwyd omnia Opera Llull yn 1721–42 yn Mainz mewn 10 cyfrol ac yn Palma 1886-1901.

Trwy dri o weithiau - Ars notandi , Ars eleccionis , ac Alia ars eleccionis - bu gan Llull ddiddordeb mewn damcaniaeth etholiadol.

Roedd Llull hefyd yn awdur ffuglen amlwg. Ei nofel Blanquerna (1283)Universitat Ramon Llull. Url.edu. Läst 8 september 2014.  yw'r gwaith ffuglen cyntaf yn y Gatalaneg, ac o bosibl y nofel gyntaf a ysgrifennwyd yn Ewrop. Yr oedd Llull hefyd yn un o'r arloeswyr mewn ysgrifennu gweithiau gwyddonol yn yr iaith frodorol (yn hytrach na Lladin)."Premis Ramon Llull". Caib.es. Läst 8 september 2014. 

Dylanwadwyd yn fawr ar Llull gan Swffïaeth, cyfriniaeth Islam.Michael Nordberg: Boken om Evast och Blaquerna, testun rhagarweiniol

Ystyr a chyfenw
Daeth syniadau Ramon Llull i ddylanwad pendant ar Giordano Bruno, Leibniz, a Johann Amos Comenius, ymhlith eraill, ac ystyrir ef yn aml yn dad cyfrifiadureg a gwyddor gwybodaeth. Cymaint oedd ei bwysigrwydd fel y sefydlwyd Proffeswr mewn Llulliaeth ym Mhrifysgol Paris; deiliad cyntaf y swydd oedd Bernhard de Lavinheta.

Gyda beirniadaeth lem Descartes, fodd bynnag, gwanhaodd awdurdod uniongyrchol Lull. Yn ôl Tore Frängsmyr , mae ei etifeddiaeth o syniadau, y mae Frängsmyr yn ei ddisgrifio fel chwiliad am iaith gyffredinol, wedi trosglwyddo i Christian von Wolff, oddi yno i Auguste Comte ac yna i bositifiaeth resymegol.

Mae bywyd Llull wedi darparu deunydd ar gyfer cerdd Gaspar Nunez de Arce, "Raimundo Lulio" (3 cân).

Fel yr awdur pwysig cyntaf yn y Gatalaneg, mae enw Ramon Llull wedi dod i gael ei ddefnyddio mewn amrywiaeth o gyd-destunau o fewn y byd diwylliannol Catalaneg. Mae Universitat Ramon Llull yn brifysgol yn Barcelona, lle mae sawl cyfadran wedi'u henwi ar ôl nofel Llull Blanquerna.Universitat Ramon Llull. Url.edu. cyrchwyd 8 Medi 2014.  Mae hyrwyddiad diwylliannol gwladol sydd bellach wedi ei leoli yn Barcelona (Institut Ramon Llull) a sylfaen ddiwylliannol yn Andorra (Fundació Ramon Llull) wedi'u henwi ar ôl Llull, ynghyd â nifer o wobrau diwylliannol (gan gynnwys y Premi de les Lletres Catalanes Ramon Llull). Yn ogystal, mae llywodraeth ranbarthol cyfranddaliadau Ynysoedd Balearig (lle cafodd Llull ei eni a'i gladdu) ers 1997 wedi cyhoeddi gwobrau teilyngdod blynyddol yn enw Ramon Llull."Premis Ramon Llull". Cyrchwyd 8 Medi 2014. (Catalaneg)

 Llyfryddiaeth 
 Art abreujada d'atrobar veritat (Catalaneg)
 Blanquerna (nofel; 1283) (Catalaneg)
 Desconhort (ar oruchafiaeth rheswm; 1295) (Catalaneg)
bawd|250px||Darlun o argraffiad 1505 o L'arbre de ciència
 L'arbre de ciència (Arbor scientiae, 'Y Goeden wyddoniaeth'; 1295) (Catalaneg)/(Lladin)
 Tractatus novus de astronomia (1297) (Lladin)
 Ars magna ('Y gelfyddyd wych; ca 1275/1305) neu Ars generalis ultima ('Y gelfyddyd gyffredinol eithaf'; 1308) (Lladin)
 Ars brevis (fersiwn gryno o Ars magna; 1308) (Lladin)
 Llibre de meravelles ('Llyfr Rhyfeddodau'; 1287–89) (Catalaneg)
 Practica compendiosa (Lladin)
 Liber de lumine ('Llyfr y Goleuni'; 1303) (Lladin)
 Ars infusa ('Y gelfyddyd ysbrydoledig') (Lladin)
 Liber chaos ('Llyfr Anrhefn'; 1285–87) (Lladin)
 Liber proverbiorum (ca 1296) (Lladin)
 Liber de septem donis Spiritus sancti ('Llyfr Saith Rhodd yr Ysbryd Glân'; 1313) (Lladin)
 De arte electionis ('Celfyddyd pleidleisio; 1299) (Lladin)
 Artifitium electionis personarum (ynghylch pleidleisio) (Lladin)
 Ars notatoria (1274–76) (Lladin)
 Introductoria artis demonstrativae (1283–85) (Lladin)
 Libre qui es de l'ordre de cavalleria ('Llyfr Urdd y Sifalri'; 1279–83) (Catalaneg)
 Libre d'amic e d'amat (Y llyfr am y ffrind a'r annwyl (Catalaneg)

Cyfeiriadau

Dolenni allanol

 Ramon Llull yn yr Encyclopædia Britannica ar-lein

Categori:Catalwnia
Categori:Catalaneg
Categori:Llenyddiaeth Catalaneg
Categori:Genedigaethau 1232
Categori:Marwolaethau 1315