Pedn an Wlas

Pentir yng ngorllewin Cernyw yw Pedn an Wlas hefyd Pedn an Wlas (y cyfieithiad llythrennol Cymraeg fyddai, Pen y Wlad) (; ). Fe'i lleolir ar benrhyn Pennwydh tua 13 km i'r gorllewin-de-orllewin o Pennsans ar ben gorllewinol ffordd yr A30. I'r dwyrain ohoni mae'r Môr Udd, ac i'r gorllewin y Môr Celtaidd .

Pedn an Wlas yw'r man mwyaf gorllewinol rhan ddeheuol Ynys Prydain. Ordnance Survey: Landranger map sheet 203 Land's End  Fodd bynnag, pwynt mwyaf gorllewinol Ynys Prydain, yw Corrachadh Mòr yn Ucheldir yr Alban .

 Daearyddiaeth 
Mae Pedn an Wlas, neu Peal Point, yn bentir cymedrol o'i gymharu â phentiroedd cyfagos fel Pedn-men-dhu sy'n edrych dros Porthsenen a Pordenack, i'r de. Mae gwesty a’r cyfadeilad twristiaeth presennol yng Ngharn Kez, 180 medr i'r de o Pedn an Wlas ei hun.  Mae gan Pedn an Wlas gyseiniant arbennig oherwydd fe'i defnyddir yn aml i awgrymu pellter. Mae Pedn an Wlas i John o'Groats yn yr Alban yn bellter o 1,349km ar hyd y ffyrdd ac mae'r pellter hwn o Pedn an Wlas i John o'Groats yn cael ei ddefnyddio'n aml i ddiffinio digwyddiadau elusennol fel teithiau cerdded a rasys o un pen o Ynys Prydain i'r llall. 

Gelwir y penrhyn mwyaf gorllewinol yn Pedn an Wlas yn Dr Syntax's Head. Dyfeisiwyd y cymeriad Dr Syntax gan yr awdur William Combe yn ei bennill comig o 1809 The Tour of Dr Syntax in Search of the Picturesque, a ddychanodd waith ceiswyr y “ pictiwrésg ” fel William Gilpin .  Gelwir penrhyn gerllaw yn Dr Johnson's Head ar ôl Samuel Johnson, a gyfeiriodd at ddatganiad damcaniaethol o annibyniaeth Cernyw yn ei draethawd 1775 Taxation no Tyranny .  

Mae'r ardal o amgylch Pedn an Wlas wedi'i dynodi'n rhan o Ardal Planhigion Bwysig gan y sefydliad Plantlife ar gyfer rhywogaethau prin o fflora . 

Mae Pedn an Wlas yn leoliad poblogaidd i ddringwyr creigiau. 

Mae'r Longships, grŵp o ynysoedd creigiog ychydig dros 1.6km oddi ar y lan, ynghyd â'r Seven Stones Reef ac Ynysoedd Syllan sydd tua 45km i'r de-orllewin - yn rhan o dir coll chwedlonol Lyonesse, y cyfeirir ato mewn llenyddiaeth Arthuraidd .

 Daeareg 
Mae'r clogwyni wedi'u gwneud o wenithfaen, craig igneaidd, sy'n golygu eu bod yn gallu gwrthsefyll hindreulio, ac mae ganddynt wynebau clogwyni serth. Cynrychiolir dau fath o wenithfaen yn Pedn an Wlas. Gerllaw'r gwesty mae'r gwenithfaen wedi'i raenio'n fras gyda ffenocrystau mawr o orthoclas, weithiau'n fwy na 13cm o hyd. I'r gogledd, yn nhŷ tafarn y First and Last, mae gwenithfaen mân gyda llai o ffenocrystau bach, a gellir gweld y gwahanol wenithfaen o bell trwy hindreulio llyfnach yr amrywiaeth mân. Mae'r gwenithfaen yn dyddio o 268-275 miliwn o flynyddoedd yn ôl o'r cyfnod Permaidd .  Mae'r parth cyswllt rhwng plwton gwenithfaen Pedn an Wlas a'r " creigiau gwledig " wedi'u newid gerllaw ac mae Goleudy Longships, alltraeth, wedi'i adeiladu ar y graig wledig. 

 Hanes 
Ym 1769, ysgrifennodd yr hynafiaethydd William Borlase :O'r amser hwn yr ydym i ddeall yr hyn a ddywed Edward I. ( Sheringham. p. 129.) mai Prydain, Cymru, a Chernyw, oedd rhan Belinus, mab hynaf Dunwallo, a bod y rhan honno o'r Ynys, wedi hynny, yn cael ei galw yn Lloegr, wedi ei rannu yn dair cyfran, sef. Prydain, yr hon a gyrhaeddai o'r Tweed, tua'r Gorllewin, hyd yr afon Ex ; Amgaewyd Cymru gan afonydd Hafren, a Dyfrdwy ; a Chernyw o'r afon Ex i Pedn an Wlas.Mae twristiaid wedi bod yn ymweld â Pedn an Wlas ers dros dri chan mlynedd. Ymwelydd cynnar yn 1649 oedd y bardd John Taylor, a oedd yn gobeithio dod o hyd i danysgrifwyr i'w lyfr newydd Wanderings to see the Wonders of the West .  Ym 1878 gadawodd pobl Pennsans mewn cerbydau ceffyl o'r tu allan i westai'r Queens a'r Union a theithio trwy St Buryan a Treen, i weld y Logan Rock . Cafwyd arhosfan fer i edrych ar Borthcurno a'r Eastern Telegraph Company gyda lluniaeth i ddilyn yn nhŷ tafarn y First and Last yn Sennen . Aethant wedyn am Pedn an Wlas, yn aml ar droed neu geffyl, oherwydd y lonydd anwastad a mwdlyd. Gallai dros gant o bobl fod yno ar unrhyw un adeg.  Yng Ngharn Kez, roedd tŷ tafarn y First and Last yn berchen ar dŷ bach a oedd yn gofalu am y ceffylau tra bod ymwelwyr yn crwydro’r clogwyni. Datblygodd y tŷ yng Ngharn Kez i fod y gwesty presennol. Neave-Hill, Charles (1975). Land's End My Heritage. Cafodd rhan gynharaf y tŷ ei ddifrodi gan y Luftwaffe pan ollyngodd awyren yn dychwelyd o gyrch ar Gaerdydd y bomiau oedd ar ôl. Cafodd 53 o bysgotwyr eu hanafu neu eu lladd. Yn y cyfnod cyn D-Day cafodd milwyr America lety yn y gwesty gan adael yr adeilad mewn cyflwr gwael.
bawd| Map 1946 o Pedn an Wlas
Roedd Land's End yn eiddo i deulu o Gernywiaid tan 1982, pan gafodd ei werthu i David Goldstone. Ym 1987, gwrthododd Peter de Savary o'r Ymddiriedolaeth Genedlaethol i brynu Pedn an Wlas am bron i £7 miliwn gan David Goldstone.  Codwyd dau adeilad newydd ganddo a chychwynnodd lawer o'r datblygiad parc thema presennol ganddo  . Gwerthodd Pedn an Wlas a John o' Groats i'r dyn busnes Graham Ferguson Lacey ym 1991.  Prynodd y perchnogion presennol Pedn an Wlas ym 1996 a ffurfio cwmni o'r enw Heritage Great Britain PLC . [ dyfyniad sydd ei angen ] Ymhlith yr atyniadau yn y parc thema mae meysydd chwarae i blant a cherddoriaeth wedi'i recordio. Ddwywaith yr wythnos ym mis Awst,  cynnhelir 'Magic in the Skies' ym Mhedn an Wlas, noson tân gwyllt ysblennydd gyda cherddoriaeth gan y cyfansoddwr Prydeinig Christopher Bond a'i hadrodd gan yr actores Miriam Margolyes . O fewn y cyfadeilad mae Gwesty'r Land's End. Clegg, David (2005) Cornwall & the Isles of Scilly; second ed. Leicester: Matador; pp. 123–24

Ym mis Mai 2012, derbyniodd Pedn an Wlas gyhoeddusrwydd byd-eang fel man cychwyn ras gyfnewid ffagl Gemau Olympaidd yr Haf 2012 . 

 O'r diwedd i'r diwedd 
Mae Land's End naill ai'n fan cychwyn neu gorffen ar deithiau o un pen i'r llall gyda John o'Groats yn yr Alban. Roedd un o'r cynharaf gan Carlisle a adawodd Pedn an Wlas ar 23 Medi 1879, aeth i John O'Groats House a chyrraeddodd nôl ar15 Rhagfyr; gan gymeryd 72 diwrnod (ac eithrio dyddiau Sul); gan drafeulio tros 6,275km. I brofi ei daith, cadwodd lyfr cofnod a oedd wedi'i stampio mewn swyddfeydd post y byddai'n mynd heibio iddo ar ei daith.  Cwblhawyd y gmp ar feic cynnar gan Meistri Blackwell a Harman o Glwb Beiciau Canonbury . Gan ddechrau yn Pedn an Wlas trafeuliant tros 1,400km mewn tri diwrnod ar ddeg ym mis Gorffennaf/Awst 1880.  Bron i ddwy flynedd yn ddiweddarach teithiodd yr Anrhydeddus I Keith-Falconer 1,600km o Pedn an Wlas, mewn lai na triarddeg diwrnod ar feic. 

 Greeb 
Ar ochr ddeheuol Carn Kez mae'r tir yn goleddfu i ffwrdd i ddyffryn bas sy'n cynnwys nant fechan a hen Fferm Greeb. Ym 1879 defnyddiwyd deric i dynnu gwymon o'r traeth tros 12 medr islaw i'w ddefnyddio i wella'r pridd. 

 Portread mewn llenyddiaeth, cerddoriaeth a ffilm 
 Ar yr albwm yn 1980 Gradually going tornado gan y band jazzrock Bruford, cân a ysgrifennwyd gan y bysellfwrddwr Dave Stewart yn para 10.20 yn cael sylw.

 Oriel 

 Cyfeiriadau 

 Dolenni allanol 

 Land's_End at Curlie

Categori:Arfordir Cernyw
Categori:Pentiroedd Lloegr