1899 yng Nghymru

Mae'r erthygl hon yn ymwneud ag arwyddocâd penodol y flwyddyn 1869 i Gymru a'i phobl .

 Deiliaid 
 Tywysog Cymru — Albert Edward
 Tywysoges Cymru — Alexandra

 Digwyddiadau 
 25 Ionawr—Adelina Patti yn priodi ei thrydydd gŵr, y Barwn Rolf Cederström, mewn gwasanaeth yn Aberhonddu
 20 Mawrth—Collodd y bardd Eingl-gymreig W H Davies (Supertramp) ei goes wedi i'w droed dde gael ei mathru gan olwyn trên wrth geisio neidio ar drên yn Renfrew, Ontario.
 3 Mehefin—Penodwyd Henry Morton Stanley yn farchog cadlywydd Urdd y Baddon yn rhestr anrhydeddau pen-blwydd y Frenhines
 Rhagfyr—Windham Wyndham-Quin AS De Morgannwg yn codi catrawd o iwmyn yn Sir Forgannwg i ymladd yn Rhyfel y Bore yn Ne Affrica.

Y Celfyddydau
bawd|Cofiant Daniel Owen
bawd
Cynhaliwyd Eisteddfod Genedlaethol Cymru yng Nghaerdydd. Ataliwyd y wobr yng nghystadleuaeth y gadair. Enillwyd y goron gan Richard Roberts (Gwylfa)

 Llyfrau newydd 

 Cymraeg 
 John Hughes—Ysgol Jacob
 —Gwanwyn Bywyd a'i Ddeffroad
 James Morris—Cofiant, Dywediadau a Phregethau y Diweddar Barch. Thomas Job, D.D., Cynwyl
 Daniel Evan Jones—Hanes Plwyfi Llangeler a Phenboyr
 Thomas Rowland Roberts (Asaph)— Barddoniaeth Edmund Prys
 Evan Thomas Davies (Dyfrig)—Pregethau ac Anerchiadau
 John Owen, Y Wyddgrug—Cofiant Daniel Owen: ynghyd a Sylwadau ar ei Ysgrifeniadau
 Thomas Jones Humphreys—Esboniad yr Efrydydd ar Luc
 Owen Evans—Yr Aberthau
 —Bywgraffiadau'r Beibl a Phregethau Eraill
 John Owen Jones—O Lygad y Ffynnon,
 John Puleston Jones—Esboniad ar Epistol Iago
 John Owen Jones (Ap Ffarmwr) – Cofiant Gladstone
 James Morris – Cofiant Thomas Jones, Conwyl

 Saesneg 
 William Retlaw Jefferson Williams—The Parliamentary History of Oxford, 1213-1899
 —The History of the Great Sessions in Wales, 1542-1830, together with the Lives of the Welsh Judges
 William James Lewis—A Treatise on Crystallography
 George Eyre Evans—The Midland Churches
 Syr Edward Anwyl—A Welsh grammar for schools based on the principles and requirements of the Grammatical Society Part 2 Syntax
 John Edward Southall—Preserving and teaching the Welsh Language in English speaking districts
 Samuel James Evans—The Elements of Welsh Grammar
 Evelyn Anna Lewes—Picturesque Aberayron
 Rhoda Broughton—Foes in Law
 Allen Raine—By Berwen Banks

 Cerddoriaeth 
 11 Mawrth—The Gramophone Company yn gwneud y recordiad cyntaf yn yr iaith Gymraeg, gan gynnwys Madge Breese yn canu Hen wlad fy nhadau.

 Chwaraeon 
bawd|Billy Bancroft capten tîm rygbi Cymru
 Pêl-droed—
 Mae Cwpan Cymru yn cael ei hennill gan y "Derwyddon" am y seithfed tro.
 CPD Dinas Caerdydd yn cael ei sefydlu, dan yr enw "Riverside Reserves".
 Hwylio—Sefydlu Clwb Hwylio Afon Tywi.
 Rygbi
 Ar ddiwedd pencampwriaeth y pedair gwlad bu Cymru yn drydedd ar y tabl, gydag Iwerddon ar y brig yr Alban yn ail a Lloegr yn bedwaredd.

 Genedigaethau 

bawd|Llywelyn Morris Humphreys a'i wraig
 1 Ionawr—Robert William Jones, (Erfyl Fychan), hanesydd, llenor, athro ac eisteddfodwr (m 1968)
 16 Chwefror—Gladys May Jones, pianydd, cyfansoddwr a chynhyrchydd rhaglenni ysgafn ar y radio
 18 Chwefror—Mervyn Johns, actor (m 1992)
 14 Ebrill—Arthur George Owens, Ysbïwr, (m 1957)
 20 Ebrill—William Davies, botanegydd ac arbenigwr mewn gwyddor tir glas (m 1968)
 —Llewelyn Morris Humphreys (Murray the Hump), un o brif gynghreiriaid Al Capone.
 28 Ebrill—Len Davies, pêl-droediwr (m 1945)
 1 Mai—John Roberts (Jack Rwsia), glöwr, cynghorydd a chomiwnydd(m 1979)
 18 Mai—David James Jones (Gwenallt) (m 1968)
 —Benjamin Bowen Thomas, addysgwr oedolion a gwas sifil
 16 Mehefin—Jack Gore, chwaraewr rygbi rhyngwladol i Gymru (bu farw 1971)
 15 Gorffennaf—Idris Cox, ymgyrchydd gwleidyddol (m 1989)
 16 Gorffennaf—Ernie Finch, chwaraewr rygbi rhyngwladol Cymru (m 1983)
 22 Medi—Richard Alan Morton, biocemegydd (m 1977)
 Tachwedd—Syr Daniel Thomas Davies, ffisigwr  (m 1966)
 2 Tachwedd—Edward Owen Humphreys, addysgwr (m 1959)
 12 Rhagfyr—Charlie Jones, pêl-droediwr (bu farw 1966)
 19 Rhagfyr—Thomas Iorwerth Ellis, awdur a darlledwr (m 1970)
 20 Rhagfyr—Y Parch Dr David Martyn Lloyd-Jones, meddyg ac efengylwr (m 1981)
 25 Rhagfyr—Noëlle Davies, llenor, ymgyrchydd gwleidyddol (m 1983)
 31 Rhagfyr—Idwal Jones, Athro prifysgol (m 1966)
 Dyddiad ansicr
 Alwena Roberts (Telynores Iâl) telynores ac athrawes y delyn (m 1981)

 Marwolaethau 
bawd|Thomas Roberts, Bethesda
bawd|ap Ffarmwr
 15 Chwefror—William Jones (Ehedydd Iâl), bardd (g 1815)
 18 Chwefror—Halswell Milborne Kemeys-Tynte, ustus heddwch a dirprwy-raglaw (g 1852)
 2 Mawrth—John Owen Jones (Ap Ffarmwr), newyddiadurwr, ymgyrchydd dros hawliau gweision fferm (g 1861) Jones, F. P., (1970). JONES, JOHN OWEN (‘Ap Ffarmwr’, 1861 - 1899), newyddiadurwr. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 27 Chw 2020
 31 Mawrth—Richard Humphreys Morgan, gweinidog Methodistiaid Calfinaidd, llenor (g 1850)
 1 Ebrill—Abraham Mathews, gweinidog a hanesydd y Wladfa (g 1832)
 5 Ebrill—Thomas Edward Ellis, Aelod Seneddol Meirionnydd a phrif chwip y Blaid Ryddfrydol (g 1859)Tom Ellis Gwladgarwr a Gwleidydd ar Wicidestun
 16 Ebrill—Syr William Roberts, meddyg ac athro meddygaeth
 10 Mai—William Jones, heddychwr (g 1826)
 11 Mai—William Theophilus Thomas (Gwilym Gwenffrwd) gweinidog gyda'r Annibynwyr, a bardd
 19 Mai—Elias Owen, offeiriad a hynafiaethydd (g 1833)
 26 Mai—Henry Hicks, meddyg a daearegwr (g 1837)
 29 Mai—John Jones (Eos Bradwen), cerddor a bardd (g 1831)
 4 Awst—Daniel Lewis Lloyd, Esgob Bangor (g 1843)
 18 Awst—Nicholas Bennett, cerddor a hanesydd (g 1823)
 28 Awst—Owen Glynne Jones, mynyddwr ac athro ysgol (g 1867)ONES, OWEN GLYNNE (1867 - 1899), mynyddwr ac athro ysgol. Y Bywgraffiadur Cymreig.
 9 Medi—William Pamplin, llysieuegydd (g 1806)
 11 Medi—John Ceulanydd Williams, gweinidog (B), llenor
 27 Medi—Thomas James, gweinidog Methodistiaid Calfinaidd (g 1827)
 12 Hydref—Owen Jones (1833 - 1899), gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd, a llenor
 13 Hydref—Charles Ashton, hanesydd llenyddiaeth Gymraeg a heddwas (g 1848)
 8 Tachwedd—Robert Owen, Pennal, gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd a llenor (g 1834)
 24 Tachwedd—Thomas Roberts, Bethesda, gweinidog y Methodistiaid Calfinaidd
 10 Rhagfyr—John Edward Horatio Steegman, awdur llyfrau ar gelfyddyd a phensaernïaeth
 11 Rhagfyr—Stephen William Williams, peiriannydd, pensaer, a hynafiaethydd

 Cyfeiriadau 


Categori:Hanes Cymru
Categori:Rhestrau Cymru