Cancer Alley

Y Llwybr Canser (Ffrangeg: Allée du Cancer; Saesneg: Canser Alley) yw'r llysenw a roddir i glwt o dir 85 milltir (137 km) o hyd, ar hyd y Mississippi rhwng Baton Rouge, Louisiana a New Orleans, mewn ardal o'r enw River Parishes (tri phlwyf) sy'n cynnwys dros 200 o weithfeydd a phurfeydd petrocemegol. Mae'r ardal hon yn cynnwys 25% o gynnyrch petrocemegol yr Unol Daleithiau. Ystyrir yr ardal yn barth wedi'i aberthu hy  ardal sydd wedi'i amharu'n barhaol gan newidiadau amgylcheddol peryglus. 

Yma, mae pedwar-deg-chwech o unigolion ym mhob miliwn mewn perygl o ddatblygu canser, o gymharu â'r cyfartaledd cenedlaethol o tua thri-deg o unigolion fesul miliwn. Ysbrydolodd y risg canser annormal o uchel a chrynodiad uchel iawn o betrocemegol y llysenw "Canser Alley".

Canfyddodd ymchwilwyr bod gwahaniaeth hiliol mewn risg canser o lygredd aer yn gwaethygu wrth i'r crynodiad gynyddu ar draws y rhanbarth. Mae unigolion mewn ardaloedd lle mae'r 16% yn ddu yn fwy tebygol o ddal canser na'r rhai mewn ardaloedd gwyn. Mae pobl mewn ardaloedd incwm isel hefyd yn wynebu siawns uwch o 12% na'r rhai mewn ardaloedd incwm uchel. Mae arweinwyr cymunedol fel Sharon Lavigne wedi arwain yr ymgyrchyn erbyn hyn i gyd drwy brotestio yn erbyn ehangu’r diwydiant petrocemegol yn y Llwybr Canser yn ogystal â mynd i’r afael â’r gwahaniaethau hiliol ac economaidd cysylltiedig.

Mae'r cymdeithasegydd Arlie Russell Hochschild yn trafod y cyflyrau amgylcheddol ac iechyd yn Llwybr y Canser, yn ogystal â'r goblygiadau economaidd-gymdeithasol a gwleidyddol, yn ei llyfr 2016 Strangers in Their Own Land.

 Hanes 
Yn 1987, sylwodd trigolion un stryd yn St Gabriel, Louisiana, mewn ardal lle roedd y mwyafrif yn ddu (Affricanaidd-Americanaidd), ac ar incwm isel, ar y nifer fawr o achosion canser yn eu cymuned. Bathwyd 'Llwybr y Canser' yn enw newydd am Jacobs Drive. Wrth i ddigwyddiadau tebyg ddod yn fwyfwy cyffredin yn yr ardaloedd cyfagos, tyfodd y "alley" i gwmpasu darn wyth-deg-pum milltir ar hyd Afon Mississippi.

Mae Plwyf St James yn cynnwys 48.8% o drigolion Affricanaidd-Americanaidd lle mae 16.6% o'i phoblogaeth yn byw mewn tlodi. Fodd bynnag, nid yw'r ddemograffeg hon yn cael ei hadlewyrchu yng mghyflogaeth y ffatrïoedd gweithgynhyrchu cyfagos. Wrth arolygu 11 o blanhigion ym Mhlwyf St James, canfu ymchwilwyr mai dim ond rhwng 4.9% a 19.4% o Affricanaidd-Americanaidd a gyflogir gan y ffatrioedd hyn, sy'n hynod o isel o gymharu â'r boblogaeth gyffredinol. 

Yn 2019, roedd gan Louisiana'r bumed gyfradd marwolaeth uchaf o ganser yn yr Unol Daleithiau. Er mai'r cyfartaledd cenedlaethol yw 149.09 o farwolaethau fesul 100,000, cyfradd Louisiana oedd 168.1 o farwolaethau fesul 100,000. Fodd bynnag, yn ôl Canolfan Ystadegau Cymdeithas Canser America, mae ffactorau risg Louisianans ar gyfer canser yn debyg i gyfartaleddau cenedlaethol mewn llawer o gategorïau, ar wahân i'r ffaith fod nifer yr achosion o bobl gyda gordewdra a phwysau uchel yn 3ydd a 4ydd uchaf yn y wlad yn 2017 a 2018, yn ôl yr un erthygl. Roedd Louisiana y 6ed  uchaf yn y wlad ar gyfer nifer y bobl sy'n cael canser rhwng 2014 a 2018.

 Beirniadaeth 
Ar 2 Mawrth 2021, trafododd Pwyllgor Hawliau Dynol y Cenhedloedd Unedig (CU) y prosiectau diwydiannol ar hyd y Mississippi yn Louisiana. Condemniodd cyngor y Cenhedloedd Unedig ar Hiliaeth yr Unol Daleithiau'n hallt am yr hyn a ddiffiniwyd ganddynt fel hiliaeth amgylcheddol:

Cafodd y feirniadaeth a fynegwyd gan weithredwyr amgylcheddol eu hadleisio gan y Comisiwn Hawliau Dynol.

Ar  27 Ionawr 2021, llofnododd yr Arlywydd Joe Biden orchymyn gweithredol ynghylch cyfiawnder amgylcheddol a chyfeiriodd yn benodol at Cancer Alley fel maes trawiadol. Ymatebodd Llywydd Cymdeithas Cemegol Louisiana, Greg Bowser, i sylwadau’r Arlywydd Biden ar y rhanbarth, gan wrthbrofi honiadau bod gan drigolion y coridor diwydiannol risg uwch o ddatblygu canser mewn nifer o erthyglau. At hynny, cyfeiriodd at ddata Cofrestrfa Tiwmor Louisiana (LTR) i gefnogi ei honiadau. Mae'r LTR yn honni na fu cynnydd mewn marwolaethau o ganser sy'n gysylltiedig â llygredd diwydiannol.

Mae gweithredwyr, ymgyrchwyr a phobl leol wedi brwydro yn erbyn yr LTR. Mae gweithredwyr yn honni bod y darnau cyfrifiad a ddefnyddiwyd ar gyfer yr LTR yn cwmpasu ardaloedd mawr ac nid yw'r data'n caniatáu leoliadau mwy penodol wrth ymyl gweithfeydd cemegol gael eu gweld yn unigol. Ar ben hynny, mae'r gofrestrfa yn dibynnu ar gofnodion meddygol i ganfod ai canser oedd achos marwolaeth y claf. Prydera'r bobl leol na fydd marwolaethau COVID-19 yn priodoli'n ystadegol i ganser pe bai'r dioddefwyr yn dioddef ohono. Pryder ystadegol arall i bobl leol yw na fydd pobl yn ceisio cymorth meddygol cyn iddynt farw oherwydd rhesymau ariannol neu gymdeithasol. Efallai na fydd swyddogion iechyd Louisiana yn rhyddhau'r achosion a'r data penodol oherwydd deddfau preifatrwydd meddygol. 

 Clystyrau canser 
Gellir diffinio clwstwr canser fel "amlder uwch na'r disgwyl o achosion canser ymhlith grŵp o bobl mewn ardal ddaearyddol ddiffiniedig dros gyfnod penodol o amser." Gellir amau clwstwr canser hefyd pan fydd nifer aelodau o'r un teulu, ffrindiau, cymdogion a chydweithwyr yn cael diagnosis o'r un math o ganser.

 Gweithrediaeth a chyfiawnder amgylcheddol 
Yn ystod y blynyddoedd diwethaf yn yr Unol Daleithiau, mae'r mudiadau diogelu'r amgylchedd a hawliau sifil wedi uno i ffurfio mudiad cyfiawnder amgylcheddol mewn ymateb i gymunedau lleiafrifol gydag incwm isel ledled y wlad, sy'n cael eu bygwth yn gyson gan lygredd. Mae llawer o gymunedau sy'n wynebu'r beichiau mwyaf oherwydd llygredd yn tueddu i fod yn dlawd ac yn cynnwys lleiafrifoedd yn bennaf. Oherwydd hyn, bydd cymunedau tlawd a lleiafrifol yn troi at weithredu ar lawr gwlad i amddiffyn eu hunain.

 Clwstwr canser
 Cyfiawnder amgylcheddol
 Hiliaeth amgylcheddol
 Hiliaeth amgylcheddol yn yr Unol Daleithiau
 Gwrthdaro amgylcheddol

 Cyfeiriadau 

 Darllen pellach 



 Dolenni allanol 
 Alley Canser: Myth neu Ffaith?, Cymdogion Anghroesawus: Sut mae'r tlodion yn dwyn beichiau llygredd America. New Orleans Times-Picayune .
 Alley Canser . BBC .
 Alley Canser: Diwydiant Mawr, Problemau Mawr  yn MSNBC

Categori:Amgylcheddaeth
Categori:Llygredd
Categori:Hawliau dynol yn Unol Daleithiau America
Categori:Hiliaeth