Trychineb argae Brumadinho

Ar ddiwrnod Santes Dwynwen, 25 Ionawr 2019, y torrodd argae Brumadinho, sef argae mwynlifol gwaith mwyngloddio haearn Córrego do Feijão. Roedd yn drychineb fawr. Lleolwyd yr argae 9 cilmetr (5.6 milltir) i'r Dwyrain o Brumadinho yn Minas Gerais, Brasil. Roedd yr argae'n eiddo i'r cwmni mwyngloddio Vale, a oedd hefyd yn gysylltiedig â thrychineb argae Mariana yn 2015. Rhyddhawyd llif o fwd (mwynlif) dros bencadlys y cwmni, gan gynnwys caffeteria amser cinio, tai, ffermydd, tafarndai a ffyrdd ar lan yr afon. Bu farw 270 o bobl o ganlyniad i'r drychineb hon. Cafwyd hyd i 259 o gyrff a nodwyd fod 11 arall ar goll, heb eu canfod.

 Cefndir 
Adeiladwyd argae mwynlif Córrego do Feijão yn 1976 gan Ferteco Mineração a daeth i feddiant y gorfforaeth mwyngloddio mwyn haearn Vale SA yn 2001. Fe'i disgrifiwyd ar gofrestr yr Asiantaeth Mwyngloddio Genedlaethol fel risg isel o ddifrod uchel. Mewn datganiad, dywedodd Adran yr Amgylchedd a Datblygu Cynaliadwy y Wladwriaeth fod y fenter wedi'i thrwyddedu'n briodol. Yn Rhagfyr 2018, cafodd Vale SA drwydded i ailddefnyddio gwastraff o’r argae (11.7 miliwn metr ciwbig ohono) ac i roi'r gorau i'r gweithgareddau yno. Nid oedd yr argae wedi derbyn mwynlif o'r gwaith mwyngloddio gerllaw ers 2014 ac, yn ôl y cwmni, roedd yn cael ei archwilio o ran diogelwch bob yn ail wythnos.

Roedd Vale SA yn gwybod am broblemau gyda'r synwyryddion monitro'r adeilad yr argae.
bawd| Trawstoriad sgematig yn dangos dyluniad o'r argae
bawd| Llwybr y llif llaid ar ôl methiant yr argae
Torrodd Argae Córrego do Feijão I ychydig wedi hanner dydd, am 12:28 PM ar 25 Ionawr 2019, gan ryddhau ton wenwynig debyg i dirlithriad o tua 12 miliwn metr ciwbig o fwynlif. Llwyddodd y mwynlif i lyncu ardal weinyddol y pwll yn gyflym, gan gladdu cannoedd o weithwyr y pwll, gan gynnwys ugeiniau yn y bwyty yn ystod eu hamser cinio. Parhaodd y dilyw o wastraff lifo i lawr yr allt tuag at "Vila Ferteco", cymuned fechan tua 1 cilometr (0.62 milltir) o'r pwll glo, gan ladd o leiaf saith o bobl mewn cartref gwely a brecwast a dymchwel pont reilffordd ar y ffordd. Erbyn 3:50 pm, roedd y mwd wedi teithio dros 5 km (3.1 mill), gan gyrraedd Afon Paraopeba, prif afon y rhanbarth, sy'n cyflenwi dŵr i draean o Belo Horizonte fwyaf..

 Wedi'r drychineb 

 Y golled 
Ar 26 Ionawr 2019, dywedodd arlywydd y Vale, Fabio Schvartsman, fod mwyafrif y dioddefwyr yn weithwyr y cwmni. Claddwyd tri locomotif a 132 o wagenni ac roedd pedwar gweithiwr rheilffordd ar goll. Dinistriodd y mwd ddwy ran o bont reilffordd a thua 100 metr o drac rheilffordd. Yn Ionawr 2020, cadarnhawyd bod 259 o bobl wedi marw, ac ystyriwyd bod 11 ar heb eu canfod. Newidiwyd y ffigurau yn ddiweddarach i 270 o farwolaethau.

 Yr amgylchedd 
bawd| Pont reilffordd mwyn haearn wedi'i dinistrio gan lif llaid, 3 km (1.9 mill) i lawr yr afon o'r argae a dorrodd
Rhyddhawyd tua 12 miliwn metr ciwbig o fwynlif. Cydiodd metalau a oedd yn y mwynlif i waddodion yr afon, gyda chrynodiad uwch ohonynt yn nes at safle'r gorlif. Cynhaliwyd dadansoddiadau o waddod yr afon i lawr yr afon ar gyfer 27 elfen, gan ddangos rhai mân gynnydd mewn crynodiadau metel. Canfuwyd crynodiadau difrifol o gadmiwm yn Retiro Baixo, tua 302 km i lawr yr afon o safle'r mwynglawdd.

Dywedodd llywydd Vale, Fabio Schvartsman, fod yr argae wedi bod yn segur ers 2015 ac na ddylai'r deunydd fod yn symud rhyw lawer. “Rwy’n credu y bydd y risg amgylcheddol, yn yr achos hwn, yn llawer is na risg Mariana”, meddai. Mae llawer o'r ardal, heddiw, yn cael ei ystyried yn barth wedi'i aberthu.

 Adweithiau 
Anfonodd arlywydd Brasil Jair Bolsonaro dri gweinidog y Llyweodraeth i ddilyn i gadw llygad ar yr ymdrechion i achub y dioddefwyr. Cyhoeddodd Llywodraethwr Minas Gerais, Romeu Zema, eu bont yn ffurfio tasglu arbennig i achub y dioddefwyr.

Ar 29 Ionawr, cyhoeddodd awdurdodau Brasil warantau arestio ar gyfer pum gweithiwr y credir eu bod yn gysylltiedig â chwymp yr argae, gan arwain at arestio dau uwch reolwr yn y pwll glo a gweithiwr arall o’r Vale, ynghyd â dau beiriannydd o’r cwmni Almaenig TÜV Süd a oedd wedi’u contractio i archwilio'r argae.

Galwodd trysorydd yr undeb glofaol lleol fod y trychineb yn “rhagfwriadol” (premeditated) gan fod cwynion a rhybuddion parhaus a hirsefydlog am ddiogelwch strwythurol yr argae. Gwadodd Vale y cyhuddiadau hyn a dywedon nhw fod y pwll glo wedi'i ddiweddaru i'r safonau diweddaraf.

Diwrnod ar ôl y methiant, cyhoeddodd Sefydliad yr Amgylchedd ac Adnoddau Naturiol Adnewyddadwy Brasil ddirwy o R$250 miliwn i gwmni’r Vale.

Rhewodd awdurdodau barnwrol Brasil US$3 biliwn o asedau’r Fro, gan ddweud y byddai eiddo (tir a cherbydau) yn cael eu hatafaelu pe na bai’r cwmni’n gallu dod o hyd i’r arian.

Yn Ebrill, gwrthododd arolygwyr diogelwch y Vale warantu sefydlogrwydd a diogelwch o leiaf 18 o'i argaeau ym Mrasil.

Cyhoeddodd erlynwyr Brasil yn Ionawr 2020 y byddai Vale SA, archwilydd TÜV Süd, ac 16 o unigolion, gan gynnwys cyn-lywydd yVale, Fabio Schvartsman, yn cael eu cyhuddo o ddynladdiad bwriadol a throseddau amgylcheddol. Yn Ionawr 2021, yn ychwanegol i hyn, daeth grŵp o hawlwyr (claimants) o Frasil â’r achos cyfreithiol sifil cyntaf ar bridd yr Almaen yn erbyn TÜV Süd.

Yn Chwefror 2021, daeth llywodraeth y wladwriaeth i gytundeb â’r Vale: eu bont yn atgyweirio pob difrod amgylcheddol, ac yn talu iawndal cymdeithasol-economaidd ac amgylcheddol-gymdeithasol i’r cymunedau yr effeithiwyd arnynt, a amcangyfrifwyd i ddechrau yn US$7 biliwn.

 Cyfeiriadau 

 Dolenni allanol 









Categori:Llygredd
Categori:Argaeau
Categori:2019
Categori:Coordinates on Wikidata
Categori:Trychinebau 2019
Categori:Trychinebau yn Ne America
Categori:Trychinebau diwydiannol
Categori:Diwydiant glo