Y Gelli Geirios

Drama olaf y dramodydd o Rwsia Anton Chekhov yw Y Gelli Geirios (Rwsieg: Вишнёвый сад; Saesneg: The Cherry Orchard). Fe'i chyfansoddwyd ym 1903, a chyhoeddwyd gyntaf gan y cyhoeddwr Znaniye (Llyfr Dau, 1904). Llwyfannwyd hi am y tro cyntaf ar y 17 Ionawr 1904 yn Theatr Gelf Moscow mewn cynhyrchiad a gyfarwyddwyd gan Konstantin Stanislavski. Disgrifiodd Chekhov y ddrama fel comedi, gyda rhai elfennau o ffars, er i Stanislavski ei thrin fel trasiedi. Ers ei chynhyrchiad cyntaf, mae cyfarwyddwyr wedi ymgodymu â'i natur ddeuol. Fe'i hadnabyddir yn aml fel un o'r pedair drama ragorol gan Chekhov, ynghyd â Gwylan, Tair Chwaer, ac F'ewyrth Fania. Cafodd y ddrama ei chyfieithu i'r Gymraeg gan W. Gareth Jones a'i chyhoeddi gan CAA ym 1993, fel rhan o'r gyfres Dramâu Aberystwyth.  

 Disgrifiad byr 
Mae'r ddrama'n dilyn hanes tirfeddiannwr aristocrataidd o Rwsia sy'n dychwelyd i ystâd ei theulu (sy'n cynnwys perllan geirios fawr ac adnabyddus) cyn iddi gael ei harwerthu ar ocsiwn i dalu'r morgais. Gan nad yw'n ymateb i gynigion i achub yr ystâd, mae hi'n caniatáu iddi gael ei gwerthu i fab cyn-was; ac mae'r teulu'n ymadael â'r plasdy yn sŵn y gelli geirios yn cael ei thorri a'i difa. 

Mae'r stori'n cyflwyno themâu o oferedd diwylliannol – ymdrechion ofer yr aristocratiaeth i gynnal eu statws a dod o hyd i ystyr yn eu materoliaeth newydd. Mae'n dramateiddio'r grymoedd economaidd-gymdeithasol yn Rwsia ar droad yr 20g, gan gynnwys cynnydd y dosbarth canol ar ôl diddymu caethwasiaeth yng nghanol y 19g.

Mae hi'n cael ei hystyried fel Clasur Theatr yr 20g, ac mae'r ddrama wedi'i chyfieithu a'i haddasu i lawer o ieithoedd a'i chynhyrchu ledled y byd, gan gynnwys yng Nghymru. Mae cyfarwyddwyr theatr enwog wedi'i llwyfannu, gan gynnwys Charles Laughton, Peter Brook, Andrei Șerban, Jean-Louis Barrault, Tyrone Guthrie, Katie Mitchell, Robert Falls, a Giorgio Strehler . Mae hi hefyd wedi dylanwadu ar lawer o ddramodwyr eraill, gan gynnwys Eugene O'Neill, George Bernard Shaw, David Mamet, ac Arthur Miller .

 Cymeriadau 
Mae sillafiad enwau'r cymeriadau yn dibynnu ar y trawslythrennu a ddefnyddir.
+Saesneg o'r RwsiegCymraeg (cyf. W. Gareth Jones)Disgrifiad o'r cymeriadMadame Lyubov Andreievna RanevskayaMadam Liwbof Andreiefna (Liwba) Ranefscaia Tirfeddianwr. Ranyevskaya yw’r gonglfaen y mae’r cymeriadau eraill yn troi o’i chwmpas. Yn ffigwr awdurdodol a phoblogaidd, mae hi’n cynrychioli balchder yr hen fonedd, sydd bellach wedi'i ddirywio. Mae ei theimladau dryslyd o gariad at ei hen gartref a’i thristwch o weld marwolaeth ei mab, yn rhoi dyfnder emosiynol iddi. Daw’r rhan fwyaf o’i hiwmor o’i hanallu i ddeall materion ariannol neu fusnes.Peter TrofimovPiotr (Petia) Troffimof Myfyriwr a ffrind i Anya. Mae Trofimov yn cael ei bortreadu fel myfyriwr "tragwyddol" (mewn rhai cyfieithiadau, "crwydrol"). Yn sylwebydd gwleidyddol asgell chwith brwd, mae'n cynrychioli'r llanw cynyddol o farn wleidyddol ddiwygiol yn Rwsia, a oedd yn ei chael hi'n anodd dod o hyd i'w le o fewn awdurdodaeth y Tsariaid.Boris Borisovich Simeonov-PishchikSimeonof-PishtshicTirfeddiannwr a hen aristocrat arall y mae ei ystâd wedi mynd trwy gyfnod caled. Mae'n trafod mentrau busnes newydd a allai ei achub yn gyson ac yn erfyn ar Ranyevskaya am fenthyciad. Mae ei gymeriad yn ymgorffori eironi safle'r aristocratiaeth: er gwaethaf ei berygl ariannol, mae'n ymlacio ac yn cymdeithasu gyda'r teulu, gydol y ddrama.AnyaAniaMerch Lyubov, dwy ar bymtheg oed. Mae hi'n teithio i Baris i achub ei mam o'i sefyllfa anobeithiol. Mae hi'n fenyw ifanc rinweddol a chryf. Mae hi'n agos at Trofimov ac yn gwrando ar ei syniadau chwyldroadol.VaryaFariaMerch fabwysiedig Lyubov, pedair ar hugain oed. Varya yw'r un sy'n rheoli'r ystâd ac yn cadw popeth mewn trefn. Hi yw'r graig sy'n dal y teulu at ei gilydd. Mabwysiadodd Ranevskaya hi pan yn blentyn, ac ni chawn wybod pam. Mae Varya yn ffantasïo am ddod yn lleian, er nad oes ganddi'r modd ariannol i wneud hynny. Mae hi'n addoli ei mam a'i chwaer ac yn poeni am arian yn gyson. Mae ei pherthynas â Lopakhin yn un ddirgel; mae pawb yn y ddrama yn tybio eu bod ar fin priodi, ond nid yw'r naill na'r llall yn gwneud dim am y peth.Leonid Andreieveitch GayevLeonid Andreiefitsh (Lionia) GaefBrawd Madame Ranevskaya. Un o'r cymeriadau mwyaf comig, mae Gayev yn ecsentrig siaradus. Mae'n gaeth i biliards (sy'n aml yn amlygu ei hun ar adegau o anghysur) ac yn symbol o fywyd hamdden afradlon yr aristocratiaeth, sy'n eu gwneud yn ddi-alluog yn ngwyneb newid. Mae Gayev yn ceisio'n galed i achub ei deulu a'i ystâd, ond yn y pen draw, fel aristocrat, nid yw'n meddu ar yr ysgogiad nac yn deall mecanwaith y byd go iawnYermolai Alexeievitch LopakhinIermolai Lopachin Masnachwr. Lopakhin yw’r cymeriad cyfoethocaf yn y ddrama, ond mae’n dod o’r dosbarth cymdeithasol isaf, gan fod ei dad yn werinwr a’i daid yn was neu'n daeog. Mae’r cyferbyniad hwn yn diffinio ei gymeriad: mae’n mwynhau byw bywyd moethus, ond ar yr un pryd mae’n ymwybodol o’i gefndir. Mae’n cael ei bortreadu ar y llwyfan fel cymeriad annymunol oherwydd ei dueddiadau trachwantus a’i frad o deulu'r Gayev, ond nid oes dim yn y ddrama i awgrymu hyn: mae’n gweithio’n galed i helpu’r teulu ond yn ofer. Mae Lopakhin yn cynrychioli’r dosbarth canol newydd yn Rwsia, un o nifer o fygythiadau i’r hen ffordd aristocrataidd o wneud pethau.Charlotta IvanovnaSharlotta-IfanofnaLlywodraethwraig. Y cymeriad mwyaf ecsentrig o bell ffordd, Charlotta yw'r unig lywodraethwraig y gall y teulu Gayev ei fforddio ac mae'n gydymaith i Anya. Mae hi'n ffigwr melancolaidd, wedi'i magu gan fenyw o'r Almaen heb unrhyw wybodaeth wirioneddol am bwy oedd ei rhieni, sef difyrwyr syrcas. Mae hi'n perfformio triciau cardiau a thafl-lefaru yn y parti yn y drydedd act.YepikhodovIepichodof Clerc. Mae clerc ystâd y Gayev yn ffynhonnell arall o gomedi. Mae mewn cariad â Dunyasha, ac wedi gofyn iddi ei briodi.DunyashaDwniashaMorwyn tŷ. Fel Lopakhin, mae hi'n enghraifft arall o symudedd cymdeithasol yn Rwsia ar y pryd. Gwerinwraig sy'n cael ei chyflogi fel morwyn ar Stâd y teulu.FirsFfirsGwas gwrywaidd, 87 oed. Yn ecsentrig sy'n heneiddio, mae Firs yn ystyried rhyddhad y gweision a'r newidiadau yn y Drefn Rwsiaidd yn drychineb ac yn siarad yn hiraethus am yr hen ddyddiau pan oedd pawb yn edmygu eu meistri a'u perchnogion, fel rhieni a neiniau a theidiau Gayev. Ei henaint yw ffynhonnell llawer o ddwyster y ddrama.YashaIashaGwas ifanc, yn cyd-fynd â Lyubov ar ei ffordd yn ôl o Baris ac yn awyddus i ddychwelyd. Mae Yasha yn cynrychioli'r genhedlaeth Rwsiaidd newydd, anfodlon, sy'n casáu'r hen ffyrdd di-flewyn-ar-dafod.DieithrynCrwydrynRhywun sy'n mynd heibio sy'n dod ar draws y teulu wrth iddyn nhw ymlacio ar eu hystâd yn ystod Act II. Mae'n symbol o ymyrraeth ideolegau a mudiadau cymdeithasol newydd a dorrodd ar heddwch yr aristocratiaeth yn Rwsia ar droad yr 20g.Y Meistr Gorsaf a'r PostfeistrGorsaf Feistr a Clerc y PostMae'r ddau swyddog yn mynychu parti'r teulu yn Act III.GrishaMab Lyubov, a foddwyd flynyddoedd lawer yn ôl cyn iddi deithio i Baris. Mae presenoldeb Trofimov, a oedd yn diwtor iddo, yn ei hatgoffa o’i fodolaeth.Gwesteion, gweision, ac eraillGwesteion, gweision, ac eraill

 Crynodeb 

 Act 1 
Mae'r ddrama'n agor ar ddiwrnod ym mis Mai ym meithrinfa cartref Lyubov Andreyevna Ranevskaya yn nhaleithiau Rwsia, ar ddechrau'r 20g. Mae Ranevskaya wedi bod yn byw yn Ffrainc ers i'w mab ifanc foddi. Ar ôl iddi geisio lladd ei hun, mae ei merch 17 oed, Anya, a llywodraethwraig Anya, Charlotta Ivanovna, wedi dod â hi gartref i Rwsia, yng nghwmni Yasha, gwas Ranevskaya. Ar ôl dychwelyd, maent yn cyfarfod Lopakhin, Dunyasha, Varya (a fu'n goruchwylio'r ystâd yn absenoldeb Ranevskaya), brawd Ranevskaya, Gayev, Boris Simeonov-Pishchik, Semyon Yepikhodov, a Firs.

Mae Lopakhin wedi dod i atgoffa Ranevskaya a Gayev y bydd eu hystâd, gan gynnwys y berllan geirios, yn cael ei harwerthu mewn ocsiwn yn fuan i dalu dyledion y teulu. Mae'n cynnig achub yr ystâd trwy ganiatáu i ran ohoni gael ei datblygu'n fythynnod haf; fodd bynnag, byddai hyn yn golygu dinistrio'r berllan geirios, sy'n adnabyddus yn genedlaethol am ei maint.

Mae Ranevskaya'n mwynhau'r olygfa o'r berllan wrth iddi wawrio, cyn cael ei synnu gan Peter Trofimov, myfyriwr ifanc a chyn-diwtor ei diweddar mab, Grisha. Roedd Trofimov wedi mynnu gweld Ranevskaya ar ôl iddi ddychwelyd, ac mae hi'n galaru wrth gael ei hatgoffa o'r drasiedi. Ar ôl i Ranevskaya noswylio, mae Anya yn cyfaddef wrth Varya fod eu mam mewn dyled mawr. Maen nhw i gyd yn noswylio, gyda'r gobaith y bydd yr ystâd yn cael ei hachub a'r berllan geirios yn cael ei chadw. 

 Act 2 
Digwydd yr Ail Act tu fas, ger y Berllan. Mae Yepikhodov a Yasha yn ymrafael am sylw Dunyasha drwy geisio ei swyno â chân a'r gitâr. Datgelwyd yn Act 1 bod Yepikhodov wedi cynnig ei phriodi yn ystod y Pasg; ond yn anffodus, mae hi wedi drysu ei phen yn lân gyda'r Yasha mwy "diwylliannol". Mae Charlotta yn ymadael fel bod Dunyasha a Yasha yn cael orig efo'i gilydd, ond fe chwalir hyn pan glywant eu cyflogwr yn nesau.  Daw Ranevskaya, Gayev, a Lopakhin i'r berllan, gan drafod dyfodol ansicr yr ystâd. Cyrhaedda Anya, Varya, a Trofimov, ac mae Lopakhin yn gwatwar a herian Trofimov am ei fod yn parhau i fod yn fyfyriwr. Yn ystod y sgwrsio, mae trempyn yn galw heibio, ac mae Ranevskaya yn rhoi ei holl arian iddo, er gwaetha protestiadau ei theulu. Mae'r teulu yn ymadael am eu cinio. Fe erys Anya i sgwrsio efo Trofimov, sydd ddim yn hapus am Varya. Er mwyn ceisio plesio Trofimov, mae Anya yn addo ymadael â'i gorffennol a chychwyn bywyd newydd.

 Act 3 
Ddiwedd Awst, ac mae parti Ranevskaya yn ei anterth.  Mae cerddorion yn canu wrth i'r teulu a'r gwesteion yfed a diddanu eu hunain. Mae hi hefyd yn ddiwrnod yr arwerthiant; mae Gayev wedi derbyn swm pitw o arian gan ei fodryb a Ranevskaya, ac mae aelodau'r teulu, er gwaetha'r llawenydd, yn bryderus wrth aros am y newyddion. Mae Varya yn poeni am dalu'r cerddorion ac yn ceryddu eu cymydog Pishchik am yfed, Dunyasha am ddawnsio, a Yepikhodov am chwarae biliards. Mae Charlotta yn perfformio triciau hud. Mae Ranevskaya yn ceryddu Trofimov am bryfocio Varya, ac mae'n cyfeirio ati fel "Madame Lopakhin". Yna mae hi'n annog Varya i briodi Lopakhin, ond mae Varya yn gwrthod, gan ei hatgoffa mai dyletswydd Lopakhin yw gofyn am ei llaw mewn priodas, ac nid fel arall.  Mae hi'n dweud pe bai ganddi arian y byddai'n ffoi mor bell â phosibl. Ar ei phen ei hun gyda Ranevskaya, mae Trofimov yn mynnu ei bod hi'n wynebu'r ffaith y bydd y tŷ a'r berllan yn cael eu gwerthu mewn arwerthiant. Mae Ranevskaya yn dangos telegram iddo, yn datgelu bod ei chyn-gariad yn sâl ac wedi erfyn arni i ddychwelyd i Baris. Mae hi'n ystyried hyn o ddifrif, er gwaethaf ei ymddygiad creulon tuag ati yn y gorffennol. Mae Trofimov wedi'i syfrdanu gan hyn; maent yn dadlau am natur cariad a'u profiadau priodol. Mae Trofimov yn ymadael, ond yn cwympo i lawr y grisiau. Mae Ranevskaya yn chwerthin ac yn maddau iddo am ei ffolineb ac mae'r ddau'n cymodi. Mae Anya'n rhannu si bod yr ystâd wedi'i gwerthu. Mae Lopakhin yn cyrraedd gyda Gayev, y ddau ohonynt wedi blino'n lân o'r daith a digwyddiadau'r dydd. Mae Gayev yn noswylio, heb yngan gair am ganlyniad yr ocsiwn. Pan ofynna Ranevskaya pwy brynodd yr ystâd, mae Lopakhin yn datgelu mai ef yw'r prynwr, ac mae'n bwriadu difa'r berllan, a'i thorri i lawr. Mae Ranevskaya, sydd wedi'i digalonni, yn glynu wrth Anya, sy'n ei sicrhau y bydd y dyfodol yn well iddynt.

 Act 4 
Wythnosau'n ddiweddarach mae eiddo'r teulu'n cael eu pacio wrth iddynt baratoi i adael yr ystâd. Mae Trofimov a Lopakhin yn cyfnewid safbwyntiau gwrthgyferbyniol am y byd. Nid yw Lopakhin yn cynnig priodi Varya. Mae Anya'n cyrraedd,  ac yn ceryddu Lopakhin am orchymyn i'w weithwyr ddechrau torri'r berllan tra bod y teulu dal yno; mae Lopakhin yn ymddiheuro ac yn rhuthro allan i'w hatal am y tro, yn y gobaith y bydd yn gallu cymodi â'r teulu. Mae Charlotta ar goll ac mewn penbleth, ac yn mynnu bod y teulu'n dod o hyd i swydd newydd iddi. Mae Ranevskaya yn ffarwelio â'i hen fywyd ac yn gadael wrth i'r tŷ gael ei gau am byth. Yn y tywyllwch, mae Firs yn crwydro i'r ystafell ac yn darganfod eu bod wedi gadael hebddo ac wedi'i gloi y tu mewn i'r tŷ gwag i farw. Mae'n gorwedd ac yn ildio i'r dynged hon. Clywir sŵn bwyeill yn torri coed i lawr yn y cefndir.

 Cyfieithiad Cymraeg 
bawd|Clawr y Cyfieithiad Cymraeg 1993

Cafodd y cyfieithiad Cymraeg gan W. Gareth Jones ei weld ar lwyfan yng Nghymru ym 1991 gan Gwmni Theatr Gwynedd. "Er iddi gael ei gosod nôl mherfeddion Rwsia ganrif yn ôl," medde Dafydd Fôn mewn adolygiad o'r ddrama yn Barn,  "mae'n rhyfeddol pa mor berthnasol yw i Gymru'n hoes ni. Hynod o berthnasol yw'r [sefyllfa] lle mae'r stâd ar werth, a Lopachin ẩ'i fryd ar ddileu'r gelli geirios enwog er mwyn adeiladu tai haf i ymwelwyr".

"Onid oes sawl Lopachin yn brasgamu trwy gymoedd Cymru heddiw? Cyfarwydd hefyd, yw'r cymeriadau; y perchennog, Madam Ranefscaia, yn gwrthod derbyn y sefyllfa, a'i brawd, Leonid, yn byw mewn paradwys ffŵl lle mai'r unig realiti yw peli snwcer. Mae Cymru'n llawn ohonynt. Llawn yw'n gwlad hefyd o'r ddau was, Ffirs, yr hen was, na wna ddim ond hel atgofion am y nefoedd a fu, ac Yasha ifanc, yn ysu am ddianc i Baris, am nad oes dim yma, ac yntau'n cael ei fygu. Rhyfedd o beth yw llenyddiaeth!"

 Cynyrchiadau nodedig 

 Cynhyrchiad cychwynnol 1904 
Agorodd Y Gelli Geirios yn Theatr Gelf Moscow ar 17 Ionawr 1904, ar ben-blwydd yr actor-gyfarwyddwr Konstantin Stanislavski . Yn ystod y cyfnod ymarfer, ac yn groes i ddymuniadau Chekhov – ailstrwythurodd Stanislavski – yr ail act yn drasiedi. Roedd Chekhov yn casáu cynhyrchiad Stanislavski, gan ddatgan yn gyhoeddus ei fod wedi "difetha" ei ddrama.  

Er gwaethaf ymateb cymysg gan y beirniaid, roedd yn llwyddiant theatrig ysgubol. Llwyfannwyd cynyrchiadau mewn llawer o ddinasoedd taleithiol pwysig Rwsia, ac yn fuan wedyn cafodd y ddrama glod mawr dramor. Yn fuan ar ôl ymddangosiad cyntaf y ddrama, gadawodd Chekhov am yr Almaen lle gwaethygodd ei iechyd, a bu farw erbyn Gorffennaf 1904.

 Cynhyrchiadau Cymraeg 
bawd|Rhaglen cynhyrchiad Cwmni Theatr Gwynedd ym 1991

Llwyfannwyd cyfieithiad W. Gareth Jones am y tro cyntaf gan Gwmni Theatr Gwynedd ar gychwyn 1991. Addaswyd y sgript ar gyfer y llwyfan gan John Ogwen. Cyfarwyddwr Graham Laker; is-gyfarwyddwr Tony Llewelyn; cynllunydd Martin Morley; cynllunydd goleuo Tony Bailey Hughes; cynllunydd sain Siôn Havard Gregory; dawnsfeydd Iona Eryri Williams; cast:

 Madam Liwbof Andreiefna (Liwba) Ranefscaia - Maureen Rhys
 Ania - Nia Williams
 Faria - Morfudd Hughes
 Leonid Andreiefitsh (Lionia) Gaef - Trefor Selway
 Iermolai Lopachin - John Ogwen
 Piotr (Petia) Troffimof - Alun Elidyr
 Simeonof-Pishtshic - Mici Plwm
 Sharlotta-Ifanofna - Siân Wheldon
 Iepichodof - Llion Williams
 Dwniasha - Catherine Aran
 Ffirs - Edwin Williams
 Iasha - Danny Grehan
 Crwydryn / Gorsaf Feistr / Clerc Y Post - Yoland Williams

Mewn adolygiad o'r cynhyrchiad yn Barn ym mis Mawrth 1991, roedd Dafydd Fôn yn croesawu'r "ymgodymu ag un o ddramâu mawr y byd yn y cyfnod post-Ibsen-aidd. Mae'n ddrama sy'n troedion sicr a llwyddiannus y ffin raselog hwnnw sy rhwng comedi a thrasiedi, weithiau'n ddoniol, weithiau'n drist, ond eto byth yn ffarsaidd, nac, ychwaith, fyth yn sentimental ddagreuol. Ond mae'n ddrama gymhleth, fel llawer o lenyddiaeth Rwsia."

"Roedd perfformiad John Ogwen fel Lopachin mor gaboledig ag erioed, yn hofran rhwng taeogrwydd ymgreiniol a thra-arglwyddiaeth ariannol, ac eto heb wybod yn iawn beth ydyw. Trefor Selway yn gampus fel y Leonid chwit-chwat, di-ddim, a Llion Williams wedi dod â'r un cymeriad, fwy neu lai, o Deulu'r Mans i Rwsia ar droad y ganrif, ac wedi gwneud hynny'n hynod o lwyddiannus. [...] Campwaith, a dweud y lleiaf, oedd cameo Edwin Williams o'r hen was bonheddig, Ffirs. Y symud yn gampus, a'r cyd-actio'n argyhoeddi, a'r cyfan yn erbyn set o safon arferol y cwmni."

 Addasiadau 
 The Cherry Orchard (ffilm 1999)

 Cyfeiriadau 

 Ffynonellau 




 Dolenni allanol 
 Testun Rwseg y ddrama
 eTestun Project Gutenberg, cyfieithiadau Saesneg o sawl drama Chekhov, gan gynnwys The Cherry Orchard
 Fersiwn parth cyhoeddus o'r cyfieithiad Saesneg

Categori:Cyfieithiadau o Ddramâu i'r Gymraeg
Categori:Trasicomedïau
Categori:Dramâu Cymraeg
Categori:Theatr Gymraeg y 1990au
Categori:Theatr Rwseg
Categori:Theatr Rwseg yn Rwsia