Brú na Bóinne

Mae Brú na Bóinne (Gwyddeleg: [ˈbˠɾˠuː n̪ˠə ˈbˠoːn̪ʲə] llythrennol "Palas yr [afon] Bhóinn") yn gyfadeilad archeolegol sydd wedi'i leoli yn Swydd Meath yn yr Iwerddon ac sydd wedi'i restru fel Safle Treftadaeth y Byd UNESCO er 1993.

Mae'n un o'r safleoedd megalithig a chynhanesyddol mwyaf a phwysicaf yn Ewrop. Mae'n cynnwys set o garneddi (twmwli), megalithau a chlostiroedd cynhanesyddol yn dyddio o'r cyfnod Oes Newydd y Cerrig (gelwir hefyd yn Neolithig): Dowth, Newgrange, Knowth, Fournocks a Tara. 

Y beddrodau
Fe’i hadeiladwyd yn wreiddiol tua rhwng 3300-2900 CC, yn ôl data carbon 14 (Grogan, 1991), sy’n golygu ei fod 500 mlynedd yn hŷn na Phyramid Mawr Khufu yn yr Aifft, a 1,000 o flynyddoedd yn hŷn na Chôr y Cewri (er mai cyfnodau cynharaf Côr y Cewri yw tua'r un oed â Sí an Bhrú, Newgrange).

Sí an Bhrú (Newgrange)
Y mwyaf yw beddrod (gelwir hefyd yn siambr gladdu) Neolithig Sí an Bhrú (Newgrange yn Saesneg): beddrod cyfunol o dan dwmwlws gwastad 80 metr o led a 13 metr o uchder, gyda choridor 19 metr o'i flaen, gyda 43 o bileri ochr yn atalnodi. Mae'r coridor hwn yn rhoi mynediad i'r siambr feddrodau, tua 6 metr o uchder, lle mae tair cilfach ochr agored wedi'u trefnu mewn croes ac sy'n cynnwys basnau cerrig mawr y bwriedir iddynt dderbyn esgyrn dynol ac offrymau. Amgylchynwyd y twmwlws gan 97 o gerrig fertigol, fel cromlech fawr. Ymhlith y deuddeg sy'n dal i sefyll, yr enwocaf yw carreg fawr gerfiedig y fynedfa, wedi'i haddurno â throellau dwbl a thriphlyg nad yw eu hystyr symbolaidd wedi'i ddarganfod. Mae pelydrau'r haul yn treiddio i'r siambr gladdu am 15-17 munud yn unig ar 21 Ragfyr (heuldro's gaeaf) bob blwyddyn. O ganlyniad, mae rhai yn siarad am y lle hwn fel yr arsyllfa seryddol hynaf y gwyddys amdani.

Dubhadh (Dowth)
Mae'r beddrod yn 15 metr o uchder ac 85 metr o led. Mae'n cynnwys dau feddrod. Mae gwaith cloddio yn dal i fynd rhagddo.

Cnobha (Knowth)
Mae beddrod mwy diweddar yn 67 metr o led a 12 metr o uchder. Mae hefyd yn gartref i ddau feddrod. Mae beddau llai eraill o amgylch y tumwlws.

Tara
Safle pellach, man uchel y chwedl Wyddelig. Tri deg beddrod cyntedd o'r 2il mileniwm.

Fourknocks
Mae'r beddrodau ar y cyd gyda choridorau yn cynnwys mwy na 50 o feddau.

Gweler hefyd
 Bryn Tara

Cyfeiriadau

Dolenni allanol

 Brú na Bóinne fideo gan UNESCO
 Quick Guide to Visiting Brú na Bóinne fideo gan Oifig na nOibreacha Poiblí (Office of Public Works), Gweriniaeth Iwerddon
 fideo o Heuldro'r Gaeaf gan Oifig na nOibreacha Poiblí (Office of Public Works) Gweriniaeth Iwerddon

Categori:Iwerddon
Categori:Oes Newydd y Cerrig yn Iwerddon
Categori:Safleoedd archaeolegol Iwerddon
Categori:Swydd Meath