Mudiad hinsawdd

Mae'r mudiad hinsawdd yn fudiad cymdeithasol byd-eang sy'n canolbwyntio ar roi pwysau ar lywodraethau a diwydiant i weithredu (a elwir hefyd yn "weithredu hinsawdd") i fynd i'r afael ag achosion ac effeithiau newid yn yr hinsawdd. Mae sefydliadau amgylcheddol dielw wedi cymryd rhan mewn gweithgarwch hinsawdd sylweddol ers diwedd y 1980au a dechrau'r 1990au, wrth iddynt geisio dylanwadu ar Gonfensiwn Fframwaith y Cenhedloedd Unedig ar Newid yn yr Hinsawdd (UNFCCC). Mae actifiaeth hinsawdd wedi dod yn fwyfwy amlwg dros amser, gan ennill momentwm sylweddol yn ystod Uwchgynhadledd Copenhagen 2009 ac yn enwedig ar ôl llofnodi Cytundeb Paris yn 2016.

Yn ddiweddar, nodweddwyd y mudiad gan symud torfol a gweithredoedd protest ar raddfa fawr fel Streiciau Hinsawdd y Bobl 2014, Gorymdaith Hinsawdd Byd-eang 2017 Mawrth a Medi 2019. Mae gweithgarwch ac ymglymiad ieuenctid wedi chwarae rhan bwysig yn esblygiad y mudiad ar ôl twf streiciau Fridays For Future a ddechreuwyd gan Greta Thunberg yn 2019.

Natur y mudiad
Mae'n rhan o'r mudiad amgylcheddol, ond fe'i hystyrir yn fudiad cymdeithasol annibynnol, yn enwedig yn y Deyrnas Unedig a'r Unol Daleithiau, oherwydd maint a nifer y gweithgareddau. Mae cefnogwyr y mudiad yn pwyso am fesurau i frwydro yn erbyn newid hinsawdd, megis hybu ynni adnewyddadwy. Yn ogystal â gorymdeithiau protest a deisebau, mae'r mudiad yn ceisio dylanwadu ar fuddsoddwyr trwy lobïo. Trefnir gwersylloedd hinsawdd a gweithredoedd uniongyrchol hefyd.

Y dechrau
Dechreuodd actifiaeth newid hinsawdd yn y 1990au, pan ddaeth llawer o sefydliadau amgylcheddol i gymryd rhan yn y drafodaeth ar hinsawdd, yn bennaf yng nghyd-destun y cytundeb hinsawdd. Yn ystod degawdau cyntaf 21g, sefydlwyd rhai sefydliadau sy’n canolbwyntio ar newid yn yr hinsawdd yn unig, megis Global Call for Climate Action (2004) a 350.org (2012) neu sy’n cyfuno mynd ar drywydd ynni cynaliadwy a gweithredoedd hinsawdd megis fel y Energy Action Coalition (2007).

Mathau o gamau gweithredu
Trefnir pob math o gamau gweithredu o fewn y mudiad hinsawdd, megis gwersylloedd, gwrthdystiadau a mwy. Mae Bill McKibben, un o ymgyrchwyr hinsawdd mwyaf adnabyddus Prydain, yn awgrymu mai gweithred hinsawdd fwyaf arwyddocaol unigolyn yw ffurfio symudiadau mewn cydweithrediad â phobl eraill a all “wthio trwy newidiadau mor fawr y maen nhw o bwys”.

Yn 2009, cynhaliwyd gwrthdystiadau ar raddfa fawr yn ymwneud â newid yn yr hinsawdd am y tro cyntaf yn ystod y trafodaethau ar gyfer cytundeb hinsawdd newydd yn Cynhadledd Newid Hinsawdd y Cenhedloedd Unedig 2009. Yn Copenhagen ei hun, mynychodd rhwng 40,000 a 100,000 o bobl y gwrthdystiad ar 12 Rhagfyr 2009. Cynhaliwyd mwy na 5,400 o gyfarfodydd ac arddangosiadau ledled y byd. Ym mis Medi 2014 gwelwyd Gorymdaith Hinsawdd y Bobl yn Efrog Newydd, gwrthdystiad torfol yn mynnu gweithredu hinsawdd gan arweinwyr y byd a gasglwyd yn uwchgynhadledd hinsawdd y Cenhedloedd Unedig. Roedd gwrthdystiadau cyfochrog ledled y byd mewn dinasoedd fel Amsterdam a Berlin. Cynhaliwyd gwrthdystiadau torfol mewn sawl man ledled y byd yn 2019.

Mewn ymgyrchoedd dadfuddsoddi, mae gweithredwyr hinsawdd yn gofyn am roi'r gorau i fuddsoddi mewn tanwyddau ffosil. Cynhaliwyd yr ymgyrch yn bennaf mewn prifysgolion, cronfeydd pensiwn ac eglwysi, ond hefyd mewn cynghorau dinas.

Nid yw ymgyrchoedd y myfyrwyr yn gwbl newydd, ond maent o faint mawr. Yn dilyn Greta Thunberg, a aeth ar streic o flaen senedd Sweden bob dydd Gwener, trefnwyd protestiadau ledled y byd gan blant ysgol o dan yr enw School Strike for the Climate.

Yn debyg i weithgareddau'r mudiad llawr gwlad o fewn y Mudiad Ynni Gwrth-Niwclear, trefnir gwersylloedd hinsawdd yn rheolaidd, yn enwedig yn y Deyrnas Unedig. Yn ystod y gwersylloedd hyn tynnir sylw at y broblem hinsawdd, yn aml trwy weithredu uniongyrchol.

Mae gweithredu hinsawdd yn aml yn cael ei gysgodi gan ddewisiadau defnydd
Yn rhyngwladol ac yn enwedig yng Ngogledd America, mae arbenigwyr a dylanwadwyr cymdeithasol eraill wedi tynnu sylw at bwysigrwydd gweithredu ar y cyd ar gyfer gwaith hinsawdd ac wedi beirniadu ffocws cryf cyfathrebu hinsawdd ar yr unigolyn.

Mae'r ymchwilydd Lewis Akenji yn ystyried prynwriaeth werdd yn bwysig, ond daw i'r casgliad nad yw'r opsiynau sydd ar gael i ddefnyddwyr yn ddigon i ddatrys y broblem cynaliadwyedd oherwydd y brys a graddfa enfawr y broblem a gynrychiolir gan yr argyfwng hinsawdd. Hynny yw, nid yw'n ddigon disgwyl i unigolion wneud penderfyniadau bychain, mae'n rhaid i newid strwythurol ddod gan gyrff mwy - llywodraeth, cwmnïau rhyngwladol a sefydliadau, "Ffordd well o drwsio methiannau system fewnol a achosir gan neu sy'n achosi defnydd anghynaliadwy yw targedu'r ganolfan ddylanwad a'r actorion blaenllaw. Yn y modd hwn, gellid diwygio'r systemau y mae pobl yn dibynnu arnynt i ddiwallu eu hanghenion," yn disgrifio Akenji mewn a datganiad i'r wasg gan Brifysgol Helsinki. Lledaenodd cyfrifo'r ôl troed tawel, sy'n canolbwyntio ar y defnydd o bobl unigol, i'r byd yn wreiddiol trwy dicell strategaeth farchnata cwmnïau olew gan drosglwyddo'r baich o newid mawr o'r cwmnïau sy'n creu'r mwyafrif o lygredd i'r unigolyn, gan felly rhyddhau'r cwmnïau o gyfrifoldeb i weithredu newid strwythurol a lleihau elw corfforaethol.

Astudiaethau ac arferion ynni cynaliadwy
Mae sefydliadau amrywiol yn cyfuno eu gweithgareddau sy'n ymwneud â'r hinsawdd â mynd ar drywydd cymdeithas gynaliadwy neu wedi ymrwymo i ynni cynaliadwy. Yn yr Iseldiroedd, er enghraifft, dyma Sefydliad Urgenda, a sefydlodd achosion cyfreithiol yn erbyn y llywodraeth i orfodi gwell polisi hinsawdd, ymgyrchoedd caffael a drefnwyd a senarios a gyflwynwyd. Ceir hefyd Sefydliad Hier (2006) sy'n cefnogi grwpiau wrth iddynt chwilio am ffyrdd o lywio'r trawsnewidiad ynni. Mae cannoedd lawer o fentrau cydweithredol ynni mewn llawer o wledydd wedi ymrwymo i drawsnewid ynni trwy brynu paneli solar eu hunain, gweithredu ffermydd gwynt neu hyrwyddo neu sefydlu mathau eraill o ynni cynaliadwy.

Gweithredu yng Nghymru
Cafwyd ymgyrchu yn erbyn yr argyfwng hinsawdd yng Nghymru gan gynnwys protestiadau gan Extinction Rebellion (gelwir weithau'n Gwrthryfel Dyfodiant yn y Gymraeg). Roedd un o'r protestiadau hyn yn cynnwys blocio Stryd y Castell yng nghanol Caerdydd yn 2019 i draffig gan gynnal gweithgareddau cerddorol, sioeau, stondinau a thrafodaethau yno. Cynhaliwyd digwyddiad tebyg eto ym mis Gorffennaf 2022. Gwelir o'r protestiadau yma bod defnydd o'r iaith Gymraeg hefyd yn dod yn fwy normal a rhan greiddiol o'r digwddiad ar ffurf baneri a phlacardiau. Ceir sawl fath o weithredu ar draws Prydain gan gynnwys aelodau'n gludo ei hunain i gadair y Llefarydd yn Nhŷ'r Cyffredin ym Medi 2022.

Ceir gweithredu strwythurol ar ran Llywodraeth Cymru gyda chyflwyno Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol. Mae hyn yn ceisio cwmpasu meddylfryd gwrth newid hinsawdd i holl feysydd polisi Llywodraeth Cymru er mwyn ymladd yn erbyn yr argyfwng hinsawdd. Serch y cam fawr yma gan Lywodraeth Cymru, bu iddynt ddod o dan beirniadaeth am "lusgo traed" gan ymgyrchwyr y mudiad newid hinsawdd - gwelwyd fel bu protest Extinction Rebellion Caerdydd yn haf 2022 yn dweud bod Llywodraeth yn "failing in six out of seven of its own wellbeing goals in the Wellbeing of Future Generations (Wales) Act 2015."

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
 Gwefan Swyddogol Extinction Rebellion Cymru 
 Summer Uprising kicks off in Wales | Extinction Rebellion Cymru fideo ar Youtube
 Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol Llywodraeth Cymru

Categori:Ecoleg
Categori:Newid hinsawdd
Categori:Amgylchedd
Categori:Gwleidyddiaeth