Mòd

Gŵyl o ganeuon, celfyddydau a diwylliant Gaeleg wedi'i hysbrydoli gan yr Eisteddfod yw mòd.  Yn hanesyddol, mae'r gair Gaeleg mòd (Gaeleg: [mɔːt̪]), a ddaeth o'r Hen Norseg mót, yn cyfeirio at thing ("cynulliad") o Oes y Llychlynwyr neu fath tebyg o gynulliad. Mae modau lleol, a mod cenedlaethol blynyddol, Mòd Genedlaethol yr Alban (Am Mòd Nàiseanta Rìoghail); Royal Scottish Mòd). Mae modau'n cael eu rhedeg dan nawdd An Comunn Gàidhealach. Daw'r term o air Gaeleg am senedd neu gyngres a ddefnyddid yn gyffredin yn ystod Arglwyddiaeth yr Ynysoedd. Bu'n ysbrydoliaeth i sefydlu'r Oireachtas na Gaeilge yn Iwerddon yn 1897.

Disgrifiad
Cystadlaethau ffurfiol sydd i raddau helaeth yn y Mòd. Mae digwyddiadau corawl (yn yr Aeleg, unawdau a chorau), a cherddoriaeth draddodiadol gan gynnwys ffidil, pibau a grwpiau cerddoriaeth werin yn dominyddu. Mae digwyddiadau llafar yn cynnwys darllen barddoniaeth i blant ac oedolion, adrodd straeon a darllen y Beibl, a chategorïau fel Hen Chwedl neu Ymgom Ddoniol. Gall plant hefyd gyflwyno drama wreiddiol, a cheir cystadlaethau mewn llenyddiaeth ysgrifenedig Gaeleg yr Alban. Yn wahanol i’r Mòd Cenedlaethol, dim ond diwrnod neu ddau y mae modau lleol yn para fel arfer. Maent yn denu torf llawer llai a'r unig ddigwyddiad cymdeithasol nodedig yw ceilidh yr enillwyr. Gan fod llai o gystadlaethau nag yn y Mòd Cenedlaethol, mae’r ceilidh hwn yn aml yn debycach i ceilidh traddodiadol gyda dawnsio a chantorion gwadd rhwng perfformiadau’r enillwyr.

Yn ddiwylliannol, mae modau yn debyg i Feis Gwyddelig, Oireachtas na Gaeilge neu Seachtain na Gaeilge neu'r eisteddfod Gymraeg, ond heb yr hen hanes na phasiantiaeth "dderwyddol" ffansïol y 18fed ganrif a grëwyd ac a gyflwynwyd i'r Eisteddfod Genedlaethol gan Iolo Morganwg.

Yn British Columbia, cynhaliodd Cymdeithas Aeleg Vancouver Mòd lleol ddwywaith y flwyddyn rhwng 1990 a 2007.Ar n-eachdraidh:  A History of the Gaelic Society of Vancouver

Trefnwyd Mod Cenedlaethol cyntaf yr Unol Daleithiau gan Donald F. MacDonald, sefydlydd gemau Grandfather Mountain Highland yng Ngogledd Carolina, ac fe’i cynhaliwyd yn Alexandria, Virginia ym 1988. Mae Mod Cenedlaethol yr Unol Daleithiau bellach yn cael ei gynnal fel rhan o’r gemau Ucheldiroedd blynyddol yn Ligonier, Pennsylvania a noddir gan An Comunn Gàidhealach Ameireaganach ("The American Scottish Gaelic Society").

Rhestr o'r mòdau
 Mòd Cenedlaethol yr Alban
 Mòd Caithness a Sutherland
 Mòd Dalriada Mòd (ardal Lochgilphead)
 Mòd Easter Ross 
 Mòd East Kilbride 
 Mòd Caerdin 
 Mòd Glasgow 
 Mòd Na Hearadh
 Mòd Inverness 
 Mòd Islay 
 Mòd Kyle 
 Mòd Lewis 
 Mòd Lochaber Mòd, lleolir yn Bun-sgoil Ghàidhlig Loch Abar
 Mòd Oban 
 Mòd Mull 
 Mòd Perthshire ac Angus 
 Mòd Skye 
 Mòd Stirling 
 Mòd Uist 
 Mòd Wester Ross 
 Mòd Ardnamurchan Ardnamurchan Mòd Remembers Stalwart by Neil Bo Finlayson, The Oban Times, 21 June, 2018.

Diaspora yr Alban
Mòd Nova Scotia
 Mòd VancouverAr n-eachdraidh:  A History of the Gaelic Society of Vancouver
 Mòd Unol Daleithiau, cynhelir yn flynyddol fel rhan o'r Highland games yn Ligonier, Pennsylvania a noddir gan An Comunn Gàidhealach Ameireaganach ("Cymdeithas Gaeleg Gogledd America").

Gweler hefyd
 Eisteddfod - Cymru
 Oireachtas na Gaeilge - Iwerddon
 Seachtain na Gaeilge - Iwerddon
 Cooish - Ynys Manaw

Dolenni allanol
An Comunn Gàidhealach with information about the Royal National Mòd and provincial Mòds
Picture

Cyfeiriadau

Categori:Yr Alban
Categori:Gaeleg yr Alban
Categori:Cerddoriaeth yr Alban