Troedrhiw'r-fuwch

Pentref gwag yw Troedrhiw'r-fuwch (; hefyd Troedrhiwfuwch neu Troedy ar lafar). Mae yn rhan o Fwrdeisdref Sirol Caerffili ac yn eistedd o fewn cymuned Tredegar Newydd. Cyn i'r siroedd gael eu hail-drefnu ym 1974, roedd yn rhan o'r hen Sir Forgannwg.

Mae Troedrhiw'r-fuwch oddeutu 18 milltir o Gaerdydd, a'r dref agosaf yw Rhymni (2 filltir). Y ddinas agosaf yw Casnewydd.

Sefydlwyd y pentre yn yr 1850au fel cymuned ar gyfer gweithwyr glo yr ardal. Roedd y pentre yn cynnwys capel, tafarn, siopau, swyddfa post ac ysgol. Ar ei anterth roedd 100 o dai a 600 o drigolion yn byw yno.

Yn 1906 cafwyd yr adroddiadau cyntaf am y peryglon o dir-lithriadau o'r mynydd uwchben y pentre. Erbyn yr 1970au roedd y cyngor lleol yn ofni y gallai tir-lithriad mawr ddinistrio y pentre a pheryglu bywyd. Fe ail-leolwyd y trigolion ac erbyn 1985 fe ddymchwelyd rhan fwyaf o'r tai. Dim ond dau dŷ sy'n sefyll yno heddiw.

Mae symudiad y tir yn cael ei fonitro ers 2014. Yn dilyn tywydd gwael yn 2020, dywedir fod y llithriad yn un 'gweithredol'. Mae'r symudiad hefyd yn bygwth prif ffordd yr A469 sy'n rhedeg drwy'r ardal ac mae gwaith yn cael ei wneud i ddiogelu y ffordd erbyn 2028.

Gwleidyddiaeth
Cynrychiolir Troedrhiw'r-fuwch yn Senedd Cymru gan  a'r Aelod Seneddol yw .

Cyfeiriadau

Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Merthyr Tudful ac Aberdâr (y DU)

Categori:Erthyglau Wici-lleoedd