Twfa

Mae Twfa (/ˈtuːvə/; Rwsieg: Тува́) neu Tyfa (Twfeg: Тыва), yn swyddogol Gweriniaeth Twfa (Rwseg: Респу́блика Тыва́) (Twfeg: Тыва Республика), yn weriniaeth ffederal yn Rwsia.

Twfeg yw iaith brodorol y mwyafrif, gyda lleiafrif Rwseg eu hiaith; mae'r ddwy yn ieithoedd swyddogol a ddefnyddir yn y Weriniaeth.

Prifddinas Twfa yw Kyzyl, gyda phoblogaeth o 109,918 yn 2020.

Hanes
Roedd y rhanbarth yn rhan o'r amryw o'r khaniau Twrcaidd tan 1207, pan gafodd ei atodi gan yr Ymerodraeth y Mongol.

Yn y 18g, ymgorfforwyd y rhanbarth i'r Ymerodraeth Manchu. Newidiwyd enw'r rhanbarth i Tannu Uriankhai (wedi'i gyfieithu i'r Tsieinëeg: 唐努 乌梁海; pinyin: tángnǔ wūliánghǎi).

Ym 1911, ar ddiwedd cyfnod yr Ymerodraeth Manchu gyda chwyldro Xinhai, daeth y rhanbarth yn rhan o Ymerodraeth Rwsia o dan yr enw Krai ouriankhaï (Rwsieg: Урянхайский край).

Yn dilyn y chwyldro comiwnyddol yn Ymerodraeth Rwsia, yn 1917, cafodd y rhanbarth ei meiddiannu rhwng Gorffennaf 1918 a Gorffennaf 1919 gan fyddinoedd yr Ymerodraeth o dan reolaeth yr arweinydd milwrol Alexander Kolchak.

Yn 1921, cyhoeddodd y Twfiaid, un o bobl Twrcig o ddiwylliant Mongolia o'r Altai eu hunain yn annibynnol trwy greu Gweriniaeth Pobl Tanw-Twfa.

Ym 1944, ymunodd Tanw-Twfa â'r Undeb Sofietaidd fel oblast ymreolaethol Twfa, yna, ym 1961, daeth yn weriniaeth ymreolaethol yng Ngweriniaeth Sosialaidd Ffederal Sofietaidd Rwsia, dan yr enw Gweriniaeth Sosialaidd Sofietaidd Ymreolaethol Tuva.

Ar ddiwedd y Rhyfel Oer, enillodd Tuva fwy o ymreolaeth ac felly ym 1990, datganodd y wlad ei sofraniaeth, wrth fod yn rhan o Ffederasiwn Rwsia.

Daearyddiaeth
Mae Twfa wedi'i leoli yn ne Rwsia ar ffin ogledd-orllewinol Mongolia ac mae mynyddoedd gorllewinol Sayan yn y gogledd a Tanw-ola yn y de a'r Altai yn y gorllewin.

Cyfeiriadau

Categori:Gwledydd a thiriogaethau Rwseg