Ysbyty Frenhinol Hamadryad

Roedd Ysbyty Frenhinol Hamadryad (ar lafar, talfyrrir i Ysbyty Hamadryad) yn ysbyty morwyr ac yn ddiweddarach yn ysbyty seiciatrig yn ardal y dociau Caerdydd. Roedd wedi disodli llong ysbyty, yr hen HMS Hamadryad, ym 1905. Ar ôl iddi gau yn 2002 cafodd y safle ei ailddatblygu ar gyfer defnydd preswyl.

Hanes
Llong ysbyty
Ym 1866 cafodd ffrigad 43 oed, HMS Hamadryad, ei thynnu o Dartmouth i Gaerdydd a'i gosod fel llong ysbyty ar gost o £2,791. Roedd Swyddog Iechyd Meddygol y dref, Dr Henry Paine, wedi nodi'r angen am ysbyty morwyr oherwydd y llu o afiechydon a ddygwyd i'r dociau gan forwyr o dramor. Rhoddwyd darn o dir gwastraff yn Nociau Caerdydd o'r enw Rat Island gan John Crichton Stuart, 3ydd ardalydd Bute ac agorodd y llong ysbyty i gleifion ym mis Tachwedd 1866. Yn ei blwyddyn gyntaf derbyniwyd 400 o gleifion ac ariannwyd y driniaeth am ddim gan ardoll o ddau swllt. y can tunnell o longau yn Nociau Caerdydd. Roedd llong yr ysbyty aros ar y safle hwn hyd 1905, pan agorwyd ysbyty parhaol. Cafodd Hamadryad ei ail-lifo a'i dynnu ymaith i'w sgrapio.

Cyfleuster parhaol
I nodi Jiwbilî Diemwnt y Frenhines Fictoria ym 1897, penderfynwyd adeiladu ysbyty parhaol i forwyr yn agos at safle'r llong ysbyty. Erbyn hynny roedd 10,000 o forwyr (cleifion mewnol ac allanol) yn cael eu trin bob blwyddyn. Ar ei farwolaeth yn 1900, gadawodd Ardalydd Bute £20,000 tuag at gost yr adeilad newydd ac ategwyd hyn gan danysgrifiadau ychwanegol o £12,000 ac elw basâr, a gododd £4,400. Adeiladwyd adeilad ysbyty newydd sbon o frics coch, carreg a theracota yn union i’r gorllewin o safle’r llong, a ddyluniwyd gan E.W.M. Corbett, pensaer ystadau Ardalydd Bute. Disgrifiodd yr hanesydd pensaernïol John Newman y cynllun fel “Perfformiad gwefreiddiol yn arddull [Corbett] hoff arddull y Frenhines-Anne-cum-Jacobeaidd”. Gosodwyd y garreg sylfaen ar 7 Awst 1902 gan 4ydd Ardalydd Bute, mab yr ewyllysiwr. Cafodd yr adeilad newydd, a enwyd yn Ysbyty Brenhinol Hamadryad, ei agor gan yr Ardalydd ar 29 Mehefin 1905.

Roedd gan yr ysbyty 54 o welyau, goleuadau trydan a chyfleusterau pelydr-x. Parhaodd yn ysbyty morwyr (un o ddau yn unig ym Mhrydain sy'n cynnig triniaeth am ddim i forwyr yn unig) tan 1948. Yn dilyn ffurfio'r Gwasanaeth Iechyd Gwladol daeth yn ysbyty cyffredinol ac yna'n gyfleuster seiciatrig.

Ar ôl i'r 30 o gleifion iechyd meddwl sy'n weddill gael eu trosglwyddo i Ysbyty Dewi Sant yn Nhreganna oedd newydd agor, caewyd yr ysbyty o'r diwedd yn 2002.

Ailddatblygu
Mae rhai o'r adeiladau ar y safle yn parhau i gael eu defnyddio fel canolfan gofal dydd iechyd meddwl. Mae caniatâd cynllunio wedi ei gytuno ar gyfer codi tai ar safle'r hen ysbyty. Yn 2015 argymhellwyd cais cynllunio ar gyfer bloc o fflatiau gyda thai fforddiadwy i'w gymeradwyo gan bwyllgor cynllunio Cyngor Caerdydd. Roedd Ysgol Hamadryad, ysgol gynradd cyfrwng Cymraeg, i fod i symud i'r safle yn 2017, ond symudodd i adeilad newydd ar y safle ym mis Ionawr 2019.

Dr Gary Jenkins
Roedd y Dr Gary Jenkins yn gweithio fel seiciatrydd yn yr Ysbyty. Lladdwyd Dr Jenkins mewn ymosodiad homoffobig yn Mharc Bute yn haf 2021.

Gweler hefyd
 Ysgol Gynradd Gymraeg Hamadryad

Darllen pellach

Cyfeiriadau

Categori:Tre-biwt
Hamadryad