Jovenel Moïse

Gwleidydd a dyn busnes o Haiti oedd Jovenel Moïse (26 Mehefin 1968 – 7 Gorffennaf 2021) a fu'n Arlywydd Haiti o 2017 hyd at ei lofruddiaeth yn 2021.

Ganed yn Trou-du-Nord yng ngogledd ddwyrain Haiti. Symudodd ei deulu i'r brifddinas Port-au-Prince pan oedd Jovenel yn chwech oed, ac yno mynychodd y Lycée Toussaint Louverture a'r Centre Culturel du Collège Canado-Haïtien. Ym 1996 priododd â Martine Joseph, a chychwynnodd ar ei fenter gyntaf yn Port-de-Paix yn gwerthu darnau sbâr ar gyfer ceir. Dechreuodd hefyd dyfu bananas ar blanhigfa fechan, rhyw 25 erw. Ymhen amser, bu'n berchen ar blanhigfa 25 000 erw, ac enillodd y llysenw "Dyn Banana". Bu cynllun i allforio bananas i'r Almaen, ac i greu 3000 o swyddi, ond yn y pen draw dim ond dau gynhwysydd a allforiwyd a rhyw gannoedd o swyddi a grëwyd. Yn 2001 gweithiodd gyda'r cwmni Americanaidd Culligan i adeiladu ffatri dŵr yfed ar gyfer gogledd y wlad. "Jovenel Moïse, President of Haiti who oversaw a period of bitter conflict in his country – obituary", The Daily Telegraph (7 Gorffennaf 2021). Archifwyd o'r dudalen we wreiddiol drwy gyfrwng archive.is ar 8 Gorffennaf 2021.

Yn 2015 cafodd Moïse ei enwebu gan yr Arlywydd Michel Martelly i'w olynu yn ymgeisydd y blaid Tèt Kale ar gyfer yr arlywyddiaeth. Cafodd yr etholiad ei ohirio a'r canlyniadau eu herio sawl gwaith, ac o'r diwedd datganwyd Moïse yn enillydd y bleidlais a gynhaliwyd yn Nhachwedd 2016, "Haiti: Jovenel Moise confirmed winner of presidential election", BBC (4 Gorffennaf 2017). Archifwyd o'r dudalen we wreiddiol drwy gyfrwng archive.is ar 8 Gorffennaf 2021. a fe'i urddwyd yn arlywydd ar 7 Chwefror 2017."Arlywydd newydd Haiti yn addo cyflwyno “gwelliannau go iawn”", Golwg360 (7 Chwefror 2017). Archifwyd o'r dudalen we wreiddiol drwy gyfrwng archive.is ar 8 Gorffennaf 2021. Bwriadai Moïse hyrwyddo amaethyddiaeth biodynamig, diwygio ynni, ac atynnu buddsoddiadau tramor i'r wlad. Yn 2020, cafodd ei gysylltu â chynllwyn i ladrata arian o gytundeb olew rhwng Haiti a Feneswela, ond mynnodd Moïse nad oedd ganddo ran yn y sgandal. Er i'w dymor yn swydd yr arlywydd ddod i ben, datganodd Moïse y byddai'n llywodraethu trwy ordinhad. Trodd y sefyllfa wleidyddol yn dreisgar, a gwrthdystiodd nifer o bobl yn erbyn Moïse gan ei alw'n unben. Ar 7 Gorffennaf 2021, saethwyd yr Arlywydd Moïse yn farw, yn 53 oed, gan griw o ddynion a dorrodd i mewn i'w breswylfa yn Pétion-Ville, yn y bryniau ar gyrion Port-au-Prince."Arlywydd Haiti wedi’i ladd yn ei gartref yn dilyn ansefydlogrwydd gwleidyddol", Golwg360 (7 Gorffennaf 2021). Archifwyd o'r dudalen we wreiddiol drwy gyfrwng archive.is ar 8 Gorffennaf 2021. Claddwyd ei gorff rhyw ddwy wythnos yn ddiweddarach yn Cap-Haïtien, yn agos i'w dref enedigol. "Haiti holds funeral for slain president Jovenel Moise", South China Morning Post (23 Gorffennaf 2021). Archifwyd o'r dudalen we wreiddiol drwy gyfrwng archive.is ar 23 Gorffennaf 2021.

 Cyfeiriadau 

Categori:Genedigaethau 1968
Categori:Marwolaethau 2021
Categori:Arlywyddion Haiti
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Haiti
Categori:Llofruddiaethau'r 21ain ganrif yn Haiti
Categori:Pobl fusnes yr 20fed ganrif o Haiti
Categori:Pobl fusnes yr 21ain ganrif o Haiti