Muriau tref Biwmares

Roedd muriau tref Biwmares yn strwythur amddiffynnol o'r 15g a adeiladwyd o amgylch tref Biwmares yng Nghymru .

 Hanes 
Adeiladwyd tref Biwmares gan Edward I ym 1296, yn dilyn goresgyniad llwyddiannus brenin Lloegr yng Ngogledd Cymru.Taylor, p.36. Roedd y dref yn cael ei gwarchod gan gastell, ond nid oedd ganddi fur amddiffynnol.  Mae'n ymddangos bod sylfeini cyfyngedig wedi'u hadeiladu ar gyfer cylch amddiffynnol, ond er gwaethaf ceisiadau gan bobl y dref am fur tref ym 1315, ni chodwyd yr un ohonynt.

Yn 1400 arweiniodd Owain Glyndŵr tywysog Cymru wrthryfel yn erbyn rheolaeth Lloegr, a chymryd Bewmares yn 1403; ni adferwyd y dref tan 1405.Taylor, p.37. Mewn ymateb i hyn, gwnaed y penderfyniad i adeiladu mur tref erbyn 1407; adeiladwyd ffosydd a glannau daear ac erbyn 1414 roedd wal gerrig wedi'i hadeiladu, gyda thair giât a nifer o dyrau tebygol.  Roedd hyn yn golygu bod angen symud nifer o breswylwyr yr oedd eu tai yn llwybr yr amddiffynfeydd newydd.  Er gwaethaf difrod o'r môr cyfagos ym 1460, a arweiniodd at ailadeiladu rhai o'r waliau rhwng 1536 a 1540, cynhaliwyd y waliau tan ddiwedd yr 17g.Taylor, p.37, Creighton and Higham, p.88.

Heddiw dim ond ychydig o ddarnau o'r mur sydd wedi goroesi; mae'r rhain yn cael eu gwarchod fel cofeb cofrestredig ac adeilad rhestredig gradd I. Mae yna rai sylfeini gan y "Gate next the Sea" o Gastell Biwmares, ac efallai bod wal ar ochr un eiddo ger y fynwent yn rhan o'r llenfur, yn ôl awduron canllaw yn 2009 i adeiladau'r rhanbarth. Maen nhw hefyd yn awgrymu bod llawer o'r cerrig wedi'u cymryd i adeiladu tai a Charchar Biwmares.Haslam et al., p. 105.

 Cyfeiriadau 

 Llyfryddiaeth 

 Creighton, Oliver Hamilton a Robert Higham. (2005) Waliau Tref Canoloesol: Archeoleg a Hanes Cymdeithasol Amddiffyn Trefol. Stroud, UK: Tempus. .

 Taylor, Arnold. (2009) Castell Biwmares. Caerdydd: Cadw.ISBN 978-1-85760-208-1 .

Categori:Biwmares
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd I Ynys Môn