Charles James Fox

Gwleidydd o Loegr oedd Charles James Fox (24 Ionawr 1749 – 13 Medi 1806) a fu'n un o wladweinyddion enwocaf Teyrnas Prydain Fawr yn yr oes Sioraidd. Fe'i cofir fel prif gynigydd diwygiadau rhyddfrydol ac yn areithiwr medrus yn Senedd Prydain Fawr yn niwedd y 18g, yn ogystal ag am y ffaith taw efe oedd Ysgrifennydd Tramor cyntaf y deyrnas. Gwasanaethodd yn Arglwydd y Morlys (1770–72), Arglwydd y Trysorlys (1773–4), ac Ysgrifennydd Tramor deirgwaith (1782, 1783, 1806).

Ganed ef yn Llundain, yn ail fab i'r Arglwydd Holland, a chafodd ei addysg yng Ngholeg Eton ac ym Mhrifysgol Rhydychen. Fe'i etholwyd yn Aelod Seneddol dros Midhurst, sedd a brynwyd ar ei gyfer gan ei dad, ym 1768. Tyfodd i fyny yn anfoesol ac afradlon. Cefnogodd weinyddiaeth Grenville yn ei mesurau gwaethaf, a gwobrwywyd ef â'r swydd o Arglwydd y Morlys, yr hon a roddodd i fyny ym 1772. O ganlyniad i anghytundeb a fu rhyngddo ef a'r Arglwydd North, ymunodd Fox â'r wrthblaid, a bu yn wrthwynebydd cryf i'r llywodraeth tra y parhaodd Rhyfel Annibyniaeth America (1775–83). Ym 1780, etholwyd ef dros Westminster, yr hon a gynrychiolodd ym mron yn ddi-dor hyd ei farwolaeth.

Wedi dal swydd fel Ysgrifennydd Tramor am ennyd, ymgysylltodd â North, a chymerodd y ddau swydd yng ngweinyddiaeth y Dug Portland. Pan ddaeth William Pitt yr Ieuengaf i awdurdod, ymgymerodd Fox ag arwain yr wrthblaid, a bu ymdrech faith rhwng y ddau gydymgeisydd galluog ac enwog hyn. Rhoddodd Mesur y Rhaglawiaeth, prawf hynod Warren Hastings, a'r Chwyldro Ffrengig—tri chwestiwn mawr ar y pryd—fantais ddigyffelyb i Fox ddangos ei dalentau a'i huodledd.

Pan fu farw Pitt, ym 1806, daeth eto yn Ysgrifennydd Tramor, a thra yn y swydd hon, cychwynnodd gyflafareddiad am heddwch â Ffrainc, ac ymdrechodd ei orau i ddiddymu caethwasiaeth. Bu farw yn 57 oed, a chladdwyd ef yn Abaty Westminster. Fel areithydd, safai yn y radd flaenaf, ac mewn parodrwydd, eglurder, a chyfiawnder yr oedd efe yn ddigymar. Ystyriai Edmund Burke ef "fel y dadleuydd pennaf a welodd y byd erioed". Llysenw arno oedd the Young Cub.Thomas Benfield Harbottle, Dictionary of Historical Allusions (Llundain: Swan Sonnenschein & Co, 1903), t. 280.

 Cyfeiriadau 

Categori:Aelodau Senedd Prydain Fawr
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Rhydychen
Categori:Genedigaethau 1749
Categori:Gwleidyddion y 18fed ganrif o Loegr
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Hen Etoniaid
Categori:Marwolaethau 1806
Categori:Pobl o Lundain