Undeb Pêl-fas Cymru

Undeb Pêl-fas Cymru, UPFC (Saesneg: Welsh Baseball Union, WBU) yw corff llywodraethu cenedlaethol pêl fas Gymreig yng Nghymru. Fe'i sefydlwyd yn 1892.

Mae'n aelod o'r Bwrdd Pêl-fas Rhyngwladol. Mae'r WBU yn trefnu cynghrair dynion ac ieuenctid a chystadlaethau cwpan, yn ogystal â dewis a rheoli timau rhyngwladol Cymru ar lefel oedolion ac ieuenctid.

Mae Undeb Pêl-fas Cymru wedi'i leoli yng Nghaerdydd.

Hanes a Chyd-destun
Erbyn 1921 roedd 60 o glybiau a 1,400 o chwaraewyr wedi’u cofrestru gan Undeb Pêl-fas Cymru, yn ôl yr hanesydd Martin Johnes. ond ni ledaenodd y gamp y tu allan i Gaerdydd a Chasnewydd. Roedd yn gêm dosbarth gweithiol i raddau helaeth, gyda chysylltiad cryf â chymunedau canol dinas Caerdydd, tra byddai chwaraewyr rygbi a phêl-droed yn chwarae pêl fas yn ystod y tu allan i’r tymor. Roedd y rhain yn bobl na allent fforddio chwarae criced, neu nad oedd ganddynt ddiddordeb mewn criced.

Daeth pêl fas yn “sylfaenol fel prif gamp yr haf” yng Nghaerdydd a Chasnewydd, er na chafodd y rheolau eu safoni’n llawn tan 1927.

Dirywiad ac Adfer
Yn dilyn cyfnod o drai gyda chynghrair gystadleuol yr Undeb yn dod i ben yn 2017, fe'i hadnewyddwyd yn 2021. Yn 2022 cynhaliwyd ymdrech bwriadol gan UPFC ac UNPFMC i hyrwyddo'r gêm ymhlith disgyblion ysgol De-ddwyrain Cymru gan roi cyflyniadau ac hyfforddiant yn y gêm i athrawon chwaraeon a chynnal gwersi a gemau pêl-fas i ferched ac i fechgyn. Bwriwyd i'r holl ymdrech fod yn llwyddiant gyda'r uchafbwynt bod dros 400 o ddisgyblion yn cwrdd i greu 27 tîm i gystadlu mewn gŵyl chwaraeon. Y gobaith yw y bydd y disgyblion ysgol yn ymuno â thimau lleol maes o law.

Gweler hefyd
 Undeb Pêl-fas Menywod Cymru

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
Gwefan Welsh Baseball 
 Baseball Bill Barrett yn esbonio Pêl-fas Gymreig (Saesneg)
 ‘Poor Man’s Cricket’: Baseball, Class and Community in South Wales, c. 1880-1950' gan Dr Martin Johnes
 Twitter @BaseballWales
 Welsh Baseball Union ar Facebook

Categori:Cyrff rheoli chwaraeon Cymru
Categori:Sefydliadau 1892
Categori:Pêl-fas