Cytundeb Paris (1947)

Cytundeb heddwch oedd Cytundeb Paris a lofnodwyd ym mhrifddinas Ffrainc ar 10 Chwefror 1947 ac a oedd yn ganlyniad terfynol y gynhadledd heddwch a gynhaliwyd yn yr un ddinas rhwng 29 Gorffennaf a 15 Hydref 1946. Gan y bu y trafodaethau i gyd yn 1946 cyfeirir ato mewn rhai mannau fel Cytundeb Paris 1946. Ei henw llawn yw Cytundeb Heddwch Paris. Y gwladwriaethau a lofnododd y Cytundeb oedd:

 Cynghreiriaid buddugol yr Ail Ryfel Byd: Yr Unol Daleithiau, yr Undeb Sofietaidd, y Deyrnas Unedig, Ffrainc, Iwgoslafia, Gwlad Pwyl, Gwlad Groeg, Tsiecoslofacia ac eraill.
 Gwledydd oedd wedi'u cynghreirio gyda'r Almaen yn ystod y gwrthdaro byd a elwir yn bwerau Echel (er i nifer ohonynt newid eu hochr wrth i'r Rhyfel fynd yn ei flaen): Yr Eidal, Rwmania, Hwngari, Bwlgaria a'r Ffindir. Ni allai'r Almaen gymryd rhan oherwydd iddi gael ei meddiannu gan bedwar pŵer buddugol y rhyfel ac nid oedd yn cael ei hystyried yn destun cyfraith ryngwladol.

Roedd gan y cytuniadau gymalau tiriogaethol, cymalau economaidd fel gwneud iawn am ryfel ac yn olaf cymalau gwleidyddol. Y nod oedd dadwneud y newidiadau tiriogaethol a orfodwyd neu a ysbrydolwyd gan yr Almaen Natsïaidd er 1938.

Cymalau tiriogaethol
1) Collodd yr Eidal y tiriogaethau a ganlyn:

yn Iwgoslafia, y rhan fwyaf o benrhyn Istria, gan gynnwys cyn-dalaith Fiume/Cattaro a chyda hi ynysoedd Gwlff Carnaro (Bae Kvarner erbyn hyn) a Llywodraeth Dalmatia, fel y'i gelwir. Roedd yn cynnwys dinasoedd Zadar, Hollti, a Kottor (neu Cattaro yn Eidaleg), ac ynysoedd Adriatig hefyd.
yng Ngwlad Groeg, ynysoedd Dodecanese yn y Môr Adriatig, a feddiannwyd er 1912 o ganlyniad i'r Rhyfel Italo-Twrcaidd yn Libya.
yn Ffrainc, trefi Tende (neu Tenda) a La Brigue.

Tiriogaethau ei hen ymerodraeth drefedigaethol a oedd ganddi yn Affrica: Libya, Eritrea a Somalia Eidalaidd.

Daeth Trieste a'r ardal gyfagos yn Diriogaeth Rydd tan 1954.

Yn ogystal, derbyniodd dalu iawndaliadau amrywiol i wledydd fel yr Undeb Sofietaidd, Iwgoslafia, Gwlad Groeg, Abyssinia ac Albania.

2) Hwngari, yn dychwelyd i ffiniau 1 Ionawr 1938, hynny yw y rhai a sefydlwyd gan Gytundeb Trianon 1919, allan o dair ardal sydd wedi'u lleoli yn sir Györ-Moson-Sopron sy'n cael eu cadw i Tsiecoslofacia. Felly, cyhoeddwyd bod yr enillion tiriogaethol a gyflawnwyd rhwng 1939 a 1940 yn yr hyn a elwir yn Gyflafareddiadau Fienna  a lofnodwyd gyda'r Almaen Natsïaidd yn ddi-rym.

3) Dychwelodd Rwmania i'r ffiniau ar 1 Ionawr 1940 gan adfer y rhan o ogledd Transylfania a gollodd yr un flwyddyn er budd Hwngari o dan y Cyflafareddiadau Fienna, fel y'u gelwir. Ond ar y llaw arall mae'n cadarnhau bod rhanbarthau Bessarabia a Bwcofina, sydd ar hyn o bryd yn rhannau annatod o Moldofa, wedi cael eu rhoi i'r Undeb Sofietaidd gan Gytundeb Craiova ym mis Medi 1940. Trosglwyddwyd rhan ddeheuol Dobrudja i Fwlgaria. Collwyd, felly, y diriogaeth a adweinir weithiau fel Rwmania Fawr.

4) Dychwelodd y Ffindir i ffiniau dechrau 1941 gan gadarnhau colledion tiriogaethol Rhyfel Gaeaf 1939-1949 yn erbyn yr Undeb Sofietaidd.

5) Dychwelodd Bwlgaria i'w ffiniau ar 1 Ionawr 1941, gan golli Vardar Macedonia i Iwgoslafia a Dwyrain Macedonia a Thrace i Wlad Groeg. Fodd bynnag, daliodd ymlaen i ran ddeheuol Dobrudja. Gydag hynny, mae Bwlgaria yn wlad unigryw i'r Echel wrth gynnal tiriogaeth a gafwyd yn ystod yr Ail Ryfel Byd.

Cymalau economaidd
Gosodwyd nifer o feintiau economaidd ar aelod-wledydd yr hen Echel gyda'r Almaen Natsïaidd ar gyfer gwneud iawn am ryfel. Mae'r symiau sefydledig, mewn doleri gwerth 1938 fel a ganlyn:

1) Bu'n rhaid i'r Eidal dalu $360,000,000:
$ 125,000,000 yn Iwgoslafia;
$ 105,000,000 yng Ngwlad Groeg
$ 100,000,000 yn yr Undeb Sofietaidd
$ 25,000,000 yn Ethiopia;
$ 5,000,000 yn Albania.

2) Rhaid i'r Ffindir drosglwyddo $300,000,000 i'r Undeb Sofietaidd.

3) Hwngari, $300,000,000:
$ 200,000,000 i'r Undeb Sofietaidd
$ 100,000,000 yn Tsiecoslofacia ac Iwgoslafia

4) Rwmania, $300,000,000, pob un ohonynt ar gyfer yr Undeb Sofietaidd

5) Bwlgaria, $70,000,000:
$ 45,000,000 i Wlad Groeg
$ 25,000,000 ar gyfer Iwgoslafia

Cymalau gwleidyddol
Yn unol â'r maen prawf hwn, ymrwymodd y gwledydd a lofnododd y Cytuniad i barchu hawliau dynol a rhyddid sylfaenol y wasg, mynegiant, crefydd a chysylltiad. Yn ogystal, ni fyddai unrhyw berson yn cael ei wahaniaethu ar sail hil, rhyw, iaith na chrefydd.

Nodir hefyd na fydd unrhyw ormes yn cael ei gymhwyso yn erbyn yr unigolion hynny a gymerodd ran mewn gweithredoedd pleidiol yn ystod gwrthdaro’r byd. Yn olaf, ymrwymodd llywodraethau i gymryd mesurau priodol i atal cydnabod sefydliadau ffasgaidd neu'r rhai a geisiodd ddiddymu hawliau democrataidd y bobl.

Gwaddol Heddiw
Yn dilyn arwyddo'r Cytundeb sefydlwyd Tiriogaeth Rydd Trieste. Ym 1954 arwyddwyd Memorandwm Llundain yn cadarnhau'r ffiniau rhwng Yr Eidal ac Iwgoslafia a cafwyd cadarnhad terfynol o'r ffin hwnnw yn 1975 gydag arwyddo Cytundeb Osimo.

Ni wnaeth cwymp yr Undeb Sofietaidd ac Iwgoslafia yn yr 1990au cynnar arwain at unrhyw ail-negodi Cytundebau Heddwch Paris. Serch hynny, yn 1990, fe wnaeth y Ffindir ddileu y cyfyngiadau ar ei lluoedd arfog a oedd yn rhan o'r Cytundeb. Bu newid o fewn ffiniau'r gwladwriaethau a drafodwyd yng Nghytundeb Paris ond ni bu newid rhwng y ffiniau hynny. Felly, er i Iwgoslafia ddadfeilio, ni newidiwyd ei ffiniau allanol gyda'r Eidal, Awstria na Hwngari.

Cynadleddau Pwysig Blaenorol
 Cytundeb Potsdam, 18 Gorffennaf - 2 Awst 1945
 Cynhadledd Yalta, 4 - 11 Chwefror 1945
 Ail Gynhadledd Quebec, 12 - 16 Medi 1944
 Cynhadledd Tehran, 28 Tachwedd - 1 Rhagfyr 1943
 Cynhadledd Cairo, 22 - 26 Tachwedd 1943
 Cynhadledd Casablanca, 14 - 24 Ionawr 1943

Darllen Pellach
 Erthygl ar agofion Jacques J. Reinstein ar y trafodaethau

Dolenni
 Cyflwyniad gyda mapiau o brif hanfodion tiriogaethol Cytundeb Paris
 ffilm Movie Tone, 1946 ar ddechrau'r trafodaethau
 ffilm newyddion Movie Tone 1946
 ffilm newyddion British Pathé am chwarter gyntaf 1947 yn cyfeirio at Gytundeb Paris

Cyfeiriadau

Categori:Hanes Rwmania
Categori:Hanes Hwngari
Categori:Hanes Bwlgaria
Paris 1947
Paris 1947
Categori:Hanes yr Undeb Sofietaidd
Categori:Hanes y Ffindir
Categori:Hanes Iwgoslafia
Paris 1947
Categori:Hanes Ewrop
Categori:Yr Ail Ryfel Byd
Paris 1947