Venceslaus Ulricus Hammershaimb

Roedd Venceslaus Ulricus Hammershaimb, neu, gan amlaf, V.U. Hammershaimb (Sandavágur, 25 Mawrth 1819 - 4 Ebrill 1909) yn weinidog Protestannaidd Lutheraidd Ffaroaidd a oedd â'r rhinwedd o gyflwyno orgraff safonol ar gyfer yr iaith Ffaröeg, a siaredir yn Ynysoedd Ffaro. Mae'r dull ysgrifennu Ffaröeg yn seiliedig ar ddull Islandeg Gwlad yr Iâ, ac fe'i cyflwynwyd ym 1846.

Bywgraffiad
Ganwyd Hammershaimb yn Sandavágur ar ynys Vágar, ynys yn Ynysoedd Ffaro. Roedd yn weinidog Lutheraidd yn Kvívík cyn ymgartrefu yn Nenmarc yn 1878. Yn ogystal â bod yn ieithydd, roedd Hammershaimb hefyd yn llenor gwerin ac yn frwd dros faledi lleol Ynysoedd Ffaro. Yn ystod y blynyddoedd 1847-48, ac eto ym 1853, dychwelodd i Ynysoedd Ffaro i astudio’r tafodieithoedd ac i gasglu’r baledi brodorol a’r llên gwerin, a gyhoeddodd ym 1851–55 o dan y teitl Færöiske Kvæder. Yn 1854, cyhoeddodd ramadeg Ffaröeg.Oskar Bandle et al., The Nordic Languages: An International Handbook of the History of the North Germanic Languages, volume 2, Handbücher zur Sprach- und Kommunikationswissenschaft 22.2, Berlin/New York: Mouton de Gruyter, 2005, , p. 1463.

Cyfraniadau ieithyddol
Yn ystod cyfnod Hammershaimb, ac am rhyw dri chan mlynedd yn gynt, bu'r Ynysoedd yn rhan o Deyrnas Denmarc gyda'r iaith Daneg yn unig iaith swyddogol y wlad. Roedd hyn, ynghyd â phoblogaeth bychan (llai na 10,000) https://en.wikipedia.org/wiki/Demographics_of_the_Faroe_Islands a thlawd iawn yr ynysoedd wedi golygu mai prin iawn iawn oedd yr enghreifftiau o lenyddiaeth ac ysgrifennu yn yr iaith Ffaröeg, oedd, erbyn hyn wedi ymbellhau oddi ar Hen Norseg ond yn fwy ceidwadol ei gramadeg a seineg na Daneg, er, dal yn brif ac unig iaith y werin bobl.Faroese 101: History at 101Languages.net

Orgraff Safonnol
bawd|Cyfrol gyntaf o Færøsk Anthologi, Hammershaimb, 1891
Helpodd Hammershaimb i ddatblygu dull ysgrifennu Ffaröeg nad oedd hyd yn hyn yn cael ei safonni. Penderfynodd Hammershaimb dynnu'n drwm a linach yr iaith fel iaith Sgandinafaidd Orllewinol, un o ddisgynyddion uniongyrchol yr Hen Norseg, ac felly hefyd â chysylltiad agos â Gwlad yr Iâ.

Felly, er gwaethaf y tarddiad cyffredin rhwng y drydedd ganrif ar ddeg a'r unfed ganrif ar bymtheg, esblygodd yr iaith yn sylweddol i ddod yn dafodiaith ar wahân, er ei bod yn dal i fod yn ddealladwy i'r hen Sgandinafia a gyda Norn, y dafodiaith Sgandinafaidd a siaredir yn Ynysoedd Erch.

Creodd Hammershaimb ei system sillafu ar gyfer Faröeg ym 1846.Faroese (Føroyskt) at Omniglot: Writing Systems & Languages of the World  Roedd yn etymolegol, gyda'r llafariaid yn seiliedig ar Islandeg ysgrifenedig, yn hytrach na disgrifiadol yn ffonetig (fel yn Gymraeg er enghraifft.) Yn hyn o beth roedd yn debyg i syniadau William Salesbury ar greu orgraff y Gymraeg wrth iddo fynnu ysgrifennu geiriau fel eccles am eglwys a discipulon am disgybl(i)on er mwyn dangos tarddiad Lladin y geiriau. Er enghraifft, er y penderfynodd arddel y llythyren Eth (Ð) am resymau etymolegol, nid oes ganddo ffonemau ynghlwm wrtho. Yn hyn roedd Hammershaimb wedi derbyn cyngor arweinydd annibyniaeth Gwlad yr Iâ, Jón Sigurðsson, a oedd wedi gweld y llawysgrif ar gyfer ei "Bemerkninger med Hensyn til den Færøiske Udtale" (Nodiadau gyda Pharch at Ynganiad Ffaröeg); Roedd Hammershaimb o'r farn, er gwaethaf ei artiffisialrwydd, mai hwn oedd yr unig ddull a fyddai'n goresgyn problemau gwahanol dafodieithoedd yn yr ynysoedd.Bandle et al., p. 1415.

Cyfarfu orgraff Hammershaimb â rhywfaint o wrthwynebiad am ei gymhlethdod. Ym 1889, cynigiodd Jakob Jakobsen addasu system Hammershaimb i ddod â hi yn nes at yr iaith lafar, ond dadleuodd pwyllgor a oedd yn gyfrifol am ystyried y cynnig ym 1895 fân ddiwygiadau yn unig, ac arhosodd orgraff Hammershaimb mewn grym. Yn 1886–91, cyhoeddodd Hammershaimb ei brif waith, Færøsk Anthologi; roedd yn ymgorffori cyfrif o'r ynysoedd a'u trigolion, amrywiaeth o ryddiaith a phennill yn yr iaith Ffaröeg, a gramadeg, ac yn yr ail gyfrol eirfa gan Jakobsen.

Roedd Hammershaimb yn nai ac yn edmygydd o'r ethnograffydd a'r casglwr caneuon a llên gwerin Ffaröeg, Jens Christian Svabo.

Llenyddiaeth mewn Ffaröeg
Dim ond ar ôl normaleiddio orgraff yr iaith y daeth llenyddiaeth ysgrifenedig genedlaethol newydd yn Ffaröeg yn bosibl. Hyrwyddwyd ei ddatblygiad gan gynnwrf cenedlaetholgar, a gyflymodd adfer y Løgting, Senedd Ffaro ym 1852, a diwedd monopoli masnach frenhinol Denmarc ym 1856. Yn ystod diwedd y 19g dechreuodd llenyddiaeth Ffaröeg gyfoes ymddangos ac ymddangosodd y papur newydd Ffaröeg cyntaf, Føringatíðindi yn 1890. Daeth llenyddiaeth Ffaröeg ei hun ar ôl troad yr 20g. Ar ôl yr Ail Ryfel Byd, daeth Ffaröeg yn iaith swyddogol Ynysoedd Ffaro.

Dolenni
 Føroya Landsbókasavn 
 Venceslaus Ulricus Hammershaimb. stamps.fo

Cyfeiriadau

Categori:Genedigaethau 1819
Categori:Marwolaethau 1909
Categori:Casglwyr caneuon gwerin
Categori:Clerigwyr Cristnogol
Categori:Ieithyddion
Categori:Pobl o Ynysoedd Ffaro
Categori:Pobl fu farw yn Copenhagen