Cwpan y Byd Pêl-droed 2022

Cwpan y Byd FIFA 2022 () oedd yr 22ain gystadleuaeth Cwpan y Byd FIFA, y bencampwriaeth pêl-droed dynion rhyngwladol a gynhelir bob pedair blynedd rhwng timau cenedlaethol sydd â chymdeithasau sy'n aelodau o FIFA. Er gwaethaf rhwystrau COVID-19, cynhaliwyd y gystadleuaeth yn Gatar rhwng 20 Tachwedd a 18 Rhagfyr 2022. Hon oedd y gystadleuaeth Cwpan y Byd gyntaf erioed i gael ei chynnal yn y byd Arabaidd, a hon oedd yr ail gystadleuaeth Gwpan y Byd i gael ei chynnal yn gyfan gwbl yn Asia ar ôl cynnal cystadeuaeth 2002 yn Ne Corea a Siapan. Y pencampwyr byd cyn y gystadleuaeth hon (yn dilyn Cwpan y Byd Pêl-droed 2018) oedd Ffrainc.
bawd|chwith|Logo swyddogol Cwpan y Byd Pêl-droed 2022

Hon oedd y gystadleuaeth olaf i gynnwys 32 o dimau, gyda chynnydd i 48 tîm wedi'i drefnu ar gyfer cystadleuaeth 2026 yn yr Unol Daleithiau, Mecsico a Chanada. Ar 12 Ebrill 2018, gofynnodd CONMEBOL i FIFA ehangu Cwpan y Byd 2022 FIFA o 32 i 48 tîm, bedair blynedd cyn Cwpan y Byd 2026 FIFA fel y cynlluniwyd i ddechrau. Mynegodd Llywydd FIFA Gianni Infantino barodrwydd i ystyried y cais. Fodd bynnag, gwrthododd cyngres FIFA y cais ychydig cyn dechrau Cwpan y Byd FIFA 2018 . Dywedodd Infantino na fyddai'r corff llywodraethu pêl-droed byd-eang yn trafod y posibilrwydd o gael 48 tîm, ac y byddent yn trafod y mater yn gyntaf gyda'r wlad sy'n ei chynnal.  Ym Mawrth 2019, daeth 'astudiaeth posibilrwydd FIFA' i'r casgliad ei bod yn bosibl ehangu'r twrnamaint i 48 tîm, gyda chymorth "un neu fwy" o wledydd cyfagos a "dau i bedwar lleoliad ychwanegol." Byddai FIFA a Catar wedi archwilio cynigion posib ar y cyd i'w cyflwyno i Gyngor FIFA a Chyngres FIFA yn ddiweddarach ym mis Mehefin a phe bai cynnig ar y cyd wedi'i gyflwyno, byddai aelod-gymdeithasau FIFA wedi pleidleisio ar y penderfyniad terfynol yn 69ain Cyngres FIFA ym Mharis, erbyn 5 Mehefin. Fodd bynnag, ar 22 Mai, cyhoeddodd FIFA na fyddai’n ehangu’r twrnamaint.

Oherwydd y gwres llethol yn Catar yn yr haf, cynhaliwyd y gystadleuaeth Cwpan y Byd hon rhwng diwedd mis Tachwedd a chanol mis Rhagfyr, gan ei gwneud y gystadleuaeth gyntaf i beidio â chael ei chynnal ym mis Mai, Mehefin, neu Orffennaf; hefyd cynhaliwyd y gystadleuaeth mewn amserlen lai o 28 diwrnod.

Gwnaed cyhuddiadau yn erbyn y modd yr enillodd Catar yr hawl i gynnal y gystadleuaeth, ond cliriwyd Catar gan adroddiad mewnol FIFA. Fodd bynnag, disgrifiodd y prif ymchwilydd, Michael J. Garcia, adroddiad FIFA ar ei waith ymchwil, fel un sy'n cynnwys "nifer o sylwadau sy'n anghyflawn ac yn sylweddol wallus." Ar 27 Mai 2015, agorodd erlynwyr ffederal y Swistir ymchwiliad i gamweinyddu ariannol yn ymwneud â chynigion Cwpan y Byd 2018 a 2022. Ar 6 Awst 2018, honnodd cyn-lywydd FIFA, Sepp Blatter, fod Catar wedi defnyddio “black ops”, gan awgrymu bod y pwyllgor a wnaeth y cais gwreiddiol i gynnal y gystadleuaeth wedi twyllo i ennill yr hawliau i'w chynnal. Yn ogystal, wynebodd Catar feirniadaeth gref oherwydd y modd y cafodd gweithwyr o dramor (a fu'n ymwneud â'r paratoadau ar gyfer y gystadleuaeth) eu trin, gydag Amnest Rhyngwladol yn cyfeirio at "lafur gorfodol" ac yn nodi bod cannoedd (os nad miloedd) o weithwyr mudol wedi marw o ganlyniad i gamdrin hawliau dynol, ac amodau gwaith peryglus ac annynol, a hynny er i safonau lles gweithwyr gael eu drafftio gan lywodraeth Catar yn 2014.

Rhwng 2015 a 2021, mabwysiadodd llywodraeth Catar ddiwygiadau llafur newydd i wella amodau gwaith, gan gynnwys isafswm cyflog ar gyfer yr holl weithwyr  a chael gwared ar y system cafala (Saesneg: kafala system; ).  Cyfeiriodd Amnest Rhyngwladol at y mesurau hyn fel "cam sylweddol tuag at amddiffyn gweithwyr mudol".

Bu honiadau o lwgrwobrwyo yn ymwneud â'r broses o ddethol aelodau i pwyllgor gweithredol FIFA. Yn Nhachwedd 2021 roedd FIFA'n ymchwilio i'r honiadau hyn.

Catar yw'r genedl leiaf erioed i gynnal cystadleuaeth Cwpan y Byd FIFA a'r wlad ail leiaf yn ôl arwynebedd wedi'r Swistir, a gynhaliodd Cwpan y Byd FIFA 1954.  Mae arwynebedd y Swistir deirgwaith yn fwy na Catar ac 16 tîm oedd yn cystadlu yng Ngwpan y Byd 1954, ond roedd 32 o dimau yn cystadlu yng Nghwpan y Byd 2022 yn QCataratar.

 Rowndiau rhagbrofol 
Mae chwe chydffederasiwn cyfandirol FIFA yn trefnu eu cystadlaethau rhagbrofol eu hunain. Mae holl aelod-gymdeithasau FIFA, ac mae 211 ohonynt ar hyn o bryd, yn gymwys i gael eu cynnwys. Enillodd Catar eu lle i gystadleu, fel gwesteion, yn awtomatig ar gyfer y twrnamaint. Fodd bynnag, gorfododd yr AFC Catar i gymryd rhan yn y rowndiau rhagbrofol Asiaidd, gan fod y ddwy rownd gyntaf hefyd yn rowndiau rhagbrofol ar gyfer Cwpan Asiaidd AFC 2023. Aeth y pencampwyr presennol, sef Ffrainc, hefyd trwy'r rowndiau rhagbrofol. Roedd ynysoedd Saint Lucia yn bwriadu cystadlu yn y gystadleuaeth i ddechrau ond tynnodd yr ynysoedd yn ôl cyn eu gêm gyntaf. Tynnodd Gogledd Corea yn ôl hefyd o'r rowndiau rhagbrofol oherwydd pryderon diogelwch yn ymwneud â phandemig COVID-19.

Trafodwyd dyraniad slotiau ar gyfer pob cydffederasiwn gan Bwyllgor Gweithredol FIFA ar 30 Mai 2015 yn Zürich ar ôl Cyngres FIFA. Penderfynodd y pwyllgor y byddai'r dyraniadau a roddwyd yn 2006, yn parhau ar gyfer twrnamaint 2022, sef:

 CAF (Affrica): 5
 AFC (Asia): 4.5 (heb gynnwys y wlad sy'n cynnal)
 UEFA (Ewrop): 13
 CONCACAF (Gogledd a Chanol America a Charibî): 3.5
 OFC (Oceania): 0.5
 CONMEBOL (De America): 4.5

Chwaraewyd y gemau rhagbrofol cyntaf ym Mehefin 2019 yn y twrnamaint rhagbrofol Asiaidd, gyda Mongolia yn trechu Brunei 2–0 ar 6 Mehefin, lle sgoriodd chwaraewr Mongolia, Norjmoogiin Tsedenbal y gôl gyntaf.

 Timau a fydd yn cystadlu yng Nghwpan y Byd FIFA 2022 

TîmLlwybr i'rgystadleuaethPrydCystadluo'r blaenCystadluddiwethafPerfformiad gorau 
yn y gystadleuaeth Gwesteion 2 Rhagfyr 2010 1 – –  Enillwyr Grŵp J UEFA11 Hydref 2021 20  2018 Pencampwyr (1954, 1974, 1990, 2014)  Enillwyr Grŵp F UEFA  12 Hydref 2021 6 2018  Rownd yr wyth olaf (1998)  Enillwyr CONMEBOL 11 Tachwedd 2021 22 2018 Pencampwyr (1958, 1962, 1970, 1994, 2002) Enillwyr Grŵp D UEFA 13 Tachwedd 2021 16 2018 Pencampwyr (1998, 2018) Enillwyr Grŵp E UEFA 13 Tachwedd 2021 14 2018 Trydydd safle (2018) Enillwyr Grŵp A UEFA 14 Tachwedd 2021 13 2018 Pedwerydd safle (1930, 1962) Enillwyr Grŵp B UEFA 14 Tachwedd 2021 16 2018 Pencampwyr (2010) Enillwyr Grŵp H UEFA 14 Tachwedd 2021 6 2018 Ail safle (2018) Enillwyr Grŵp C UEFA 15 Tachwedd 2021 12 2018 Rownd yr wyth olaf (1934, 1938, 1954) Enillwyr Grŵp I UEFA 15 Tachwedd 2021 16 2018 Pencampwyr (1966) Enillwyr Grŵp G UEFA 16 Tachwedd 2021 11 2014 Ail safle (1974, 1978, 2010) Ail safle CONMEBOL 16 Tachwedd 2021 18 2018 Pencampwyr (1978, 1986)  Enillwyr Trydedd rownd AFC Grŵp A 27 Ionawr 2022 6  2018 Rownd grwpiau (1978, 1998, 2006, 2014, 2018) Ail safle trydedd rownd Grŵp A AFC 1 Chwefror 2022 11  2018 Pedwerydd safle (2002) Enillwyr trydedd rownd Grŵp B AFC 24 Mawrth 2022 6  2018 Rownd yr 16 (1994) Ail safle trydedd rownd Grŵp B AFC 24 Mawrth 2022 7  2018 Rownd yr 16 (2002, 2010, 2018) Trydydd safle CONMEBOL 24 Mawrth 2022 14 2018 Pencampwyr (1930, 1950) Pedwerydd safle CONMEBOL 24 Mawrth 2022 4 2014 Rownd yr 16 (2006) Enillwyr trydedd rownd CONCACAF 27 Mawrth 2022 2 1986 Rownd grwpiau (1986) Enillwyr trydedd rownd CAF 29 Mawrth 2022 4 2014 Rownd yr wyth olaf (2010) Enillwyr trydedd rownd CAF 29 Mawrth 2022 3 2018 Rownd yr wyth olaf (2002) Enillwyr gêm ail gyfle Llwybr B UEFA 29 Mawrth 2022 9 2018 Trydydd safle (1974, 1982) Enillwyr gêm ail gyfle Llwybr C UEFA 29 Mawrth 2022 8 2018 Trydydd safle (1966) Enillwyr trydedd rownd CAF 29 Mawrth 2022 6 2018 Rownd grwpiau (1978, 1998, 2002, 2006, 2018) Enillwyr trydedd rownd CAF 29 Mawrth 2022 6 2018 Rownd yr 16 (1986) Enillwyr trydedd rownd CAF 29 Mawrth 2022 8 2014 Rownd yr wyth olaf (1990) Trydydd safle trydedd rownd CONCACAF  30 Mawrth 2022 11 2014 Trydydd safle (1930) Ail safle trydedd rownd CONCACAF 30 Mawrth 2022 17 2018 Rownd yr wyth olaf (1970, 1986) Enillwyr gêm ail gyfle Llwybr A UEFA  5 Mehefin 2022 2 1958 Rownd yr wyth olaf (1958) Enillwyr gêm ail gyfle AFC v CONMEBOL  13 Mehefin 2022 6 2018 Rownd yr 16 (2006) Enillwyr gêm ail gyfle CONCACAF v OFC  14 Mehefin 2022 6 2018 Rownd yr wyth olaf (2014)
Nodiadau

 Lleoliad y gemau 
Yn Ebrill 2017, nid oedd FIFA wedi cwblhau rhestr o ba stadiymau fyddai'n barod ymhen pum mlynedd, dywedodd Goruchaf Bwyllgor Cyflenwi ac Etifeddiaeth Catar ei fod yn disgwyl y byddai wyth yn Doha neu'n agos ato (ac eithrio Al Khor) 

Yn mis Ionawr 2019, dywedodd Infantino fod FIFA yn archwilio’r posibilrwydd o gael gwledydd cyfagos i gynnal rhai gemau yn ystod y twrnamaint, er mwyn lleihau tensiynau gwleidyddol.

Y stadiwm a gaiff ei ddefnyddio fwyaf fydd Stadiwm Eiconig Lusail, bydd 10 o gemau yn cael eu cynnal yn y stadiwm, gan gynnwys y gêm derfynol. Bydd 9 o gemau yn cael eu cynnal yn Stadiwm Al Bayt yn Al Khor. Cynlhelir pob gêm ar wahân i'r 9 yn Al Khor o fewn radiws o 20 milltir (32km) i ganol Doha. Am y tro cyntaf erioed bydd pob stadiwm yn cael eu defnyddio ar gyfer gemau'r rowndiau sy'n dilyn rownd gyntaf y grwpiau.

Enwyd Stadium 974,a arferai gael ei alw'n Ras Abu Aboud, ar ôl nifer y cynwysyddion llongau a ddefnyddiwyd i adeiladu'r stadiwm a bydd y stadiwm yn cynnal saith o gemau yn ystod y gystadleuaeth.

LusailAl KhorDohaStadiwm Eiconig LusailStadiwm Al BaytStadiwm 974Stadiwm Al ThumamaEisteddleoedd: 80,000Eisteddleoedd: 60,000Eisteddleoedd: 40,000Eisteddleoedd: 40,000Al RayyanAl WakrahKhalifa International StadiumStadiwm Dinas AddysgStadiwm Ahmad bin AliAl Janoub StadiumEisteddleoedd: 45,416Yn dal: 45,350Eisteddleoedd: 44,740Eisteddleoedd: 40,000200x200px 

Tîm Cymru
Ar 5 Mehefin 2022, cymhwysodd Cymru i Gwpan y Byd Pêl-droed, am y tro cyntaf ers 1958. Bydd rhai swyddogion o Gymru, gan gynnwys y Prif Weinidog, Mark Drakeford, yn ymweld â Catar ym mis Ionawr gan fod Cymdeithas Bêl-droed Cymru eisiau "helpu i wneud y byd yn lle gwell", yn ôl eu prif weithredwr. Chwaraeodd tîm Cymru eu gêm gyntaf ar 21 Tachwedd, yn erbyn y tîm o'r Unol Daleithiau America.

 Nodiadau 

Cyfeiriadau

2022