Trychineb Abercarn, 1878

Trychineb Abercarn yw'r trydydd trychineb gwaethaf yn hanes Cymru, pan laddwyd 268 o weithwyr ar 11 Medi 1878 yng Nglofa'r Prince of Wales, Abercarn, tref fechan a leolwyd yn yr hen Sir Fynwy ar y pryd (bellach Bwrdeistref Sirol Caerffili).

Achoswyd y drychineb gan lamp ddiogelwch a gynheuodd ffrwydrad enfawr yn y pwll glo. Roedd 325 o weithwyr o dan y ddaear ar y pryd, ac anfonwyd timau achub i'r pwll i chwilio am oroeswyr yng nghanol y mwg, y fflamau a'r rwbel.www.thenational.wales arlein; adalwyd 22 Tachwedd 2021. Bu farw tua 268 o ddynion a bechgyn yn y trychineb, a phenderfynwyd cau'r siafft, gan ei gorlifo â dŵr i ddiffodd y fflamau. O ganlyniad, arhosodd cyrff y rhai a fu farw yn y digwyddiad o dan y ddaear. Heddiw fe'u cofir yn lleol gyda charreg goffa ym mynwent Abercarn a olwyn fawr y pwll a murlun efydd ar safle'r trychineb.

Yn hanesyddol, mae'r ardal yn gysylltiedig â gweithfeydd dur a phlat tun hefyd yn ogystal â Chymoedd De Cymru, ond mae rhain i gyd wedi cau erbyn hyn.

Perchnogion
Y cwmni 'Darby Brown and Company' oedd perchnogion y lofa erbyn 1859.welshcoalmines.co.uk; adalwyd 11 Medi 2024. Prynwyd y lofa gan 'The Ebbw Vale and Co Ltd' yn 1862 gan ychwanegu siafft arall. Ceuwyd y pwll am 5 mlynedd; fe'i ailagorwyd yn 1882, gan berchnogion newydd: 'Abercarn Coal Company'. Erbyn 1908 perchenogion y lofa oedd 'Elled Coal Co' - un o is-gwmnïau 'The Ebbw Vale and Co Ltd'. 

Nid oes tystiolaeth i'r cwmni gael ei erlyn wedi'r drychineb. Casglwyd £65,000 mewn apel genedlaethol, ond er hyn, ni dderbyniodd y gweddwon ddim mwy na 12 ceiniog a dima yr wythnos  o gymorth.nmrs.org.uk; adalwyd 11 Medi 2024.

Gweler hefyd
 Tanchwa Senghennydd
 Trychineb Aberfan
 Trychineb Gresffordd
 Trychineb Glofa'r Tarenni Gleision

Cyfeiriadau

Abercarn
Abercarn
Abercarn
Abercarn
Categori:1878 yng Nghymru