Porth Ty Mawr

bawd|Darn haearn o'r Stewart sydd i'w weld hyd heddiw ar drai ym Mhorth Tŷ Mawr.
bawd|Rhan haearn o'r Stewart, llongddrylliad ym Mhorth Tŷ Mawr, 1901.
bawd|Darlun o'r olygfa ar ddrylliad y Stewart ar greigiau Porth Ty Mawr, Llangwnnadl.
Traeth caregog ar arfordir ogleddol Llŷn, Gwynedd, Cymru, yw Porth Tŷ Mawr ym nghymuned Llangwnnadl, rhwng Porth Colmon a Rhwngyddwyborth, cyfeirnod grid OS 1882 3306, lledred 52.8644°G, hydred 4.6929°Gn. Arferid medru cyrraedd Porth Tŷ Mawr ar hyd ffordd drol o fferm Tŷ Mawr, Llangwnnadl, gan droi oddi ar y ffordd o Benygraig i Fethlem, Rhydlïos, ac mae llwybr troed o hyd yn bodoli. Enw'r hen ffordd drol oedd Ffordd Tŷ Mawr Llangwnnadl. Mae hen dyddyn Tŷ Mawr yno  hyd heddiw ac mae wedi ei gofrestru fel Adeilad Gradd #2 oherwydd ei fod bellach yn enghraifft prin o ffermdy yn y ffurf hwyr-Siorsiadd o fewn yr ardal.

Mae posib cyrraedd Porth Tŷ Mawr drwy ddilyn Llwybr Arfordir Cymru o'r naill gyfeiriad (Porth Colmon neu Rhwngyddwyborth) ond mae gofyn bod yn ofalus iawn wrth gyrraedd i lawr i'r traeth ei hun o'r llwybr gan nad oes modd ei gyrraedd heb ddibynnu ar sgrialu i lawr yr allt bellach.

Ar drai, mae posib dod o hyd i rannau o longddrylliad llong hwylia'r Stewart yn 1901. Roedd y Stewart ar ei ffordd o Lerpwl i Seland Newydd hefo'i chriw ifanc o 19 a'i llwyth o bianos, crochenwaith, canhwyllau a wisgi.   Bu cryn cynnwrf yn lleol ar ddeall am lwyth y llong a'i faluriwyd ar greigiau Porth Tŷ Mawr, yn enwedig pan ddeallwyd fod wisgi ar ei bwrdd. Aeth y gair ar led ynglŷn a'r wisgi ac fe wnaeth y bobl leol y gorau o'r amgylchiadau ac ysbeilwyd yr alcohol. Dyma beth oedd gan Griffith Griffiths, gwr lleol i'w adrodd am yr hanes yn ei lyfr 'Blas Hir Hel';" Ar yr ochr orllewinol i'r cerrig hyn y daeth y llong Stewart i'r lan yn y flwyddyn 1901......Lladratwyd nifer o bethau ohoni; roedd pobl yn eu cuddio yn yr eithin a'r cloddiau, ac yn mynd nôl fel y deuai cyfle.  Dywedir bod Elin Morfa wedi pwytho godre ei gown a'i phais yn ei gilydd i wneud rhyw fath ar boced i gludo ei photeli adref. Daeth plismon ar ei gwarthaf a hithau ar gychwyn efo'i baich, ond heriodd Elin ef i fynd dan ei dillad! A chafodd fynd â'i hysbail adref mewn heddwch....Daeth llong arall, y Sorento, i'r lan yn yr un man yn y flwyddyn 1870." 
bawd|Llun Porth Ty Mawrbawd|Enghraifft o ddarnau o'r llestri a olchwyd i'r lan yn dilyn llongddrylliad y Stewart ym Mhorth Tŷ Mawr yn 1901.  Enghraifft o dirlun creigiog Porth Tŷ Mawr.
Yn dilyn hyn fe enillodd y traeth ail enw, sef 'Porth Wisgi'. Erbyn heddiw mae o hyd ddarnau o'r Stewart i'w darganfod ar draeth Porth Tŷ Mawr a hyd yn oed dameidiau o'r llestri glas a gwyn ymysg y gro a'r gwymon.

 Gweler hefyd o ran diddordeb lleol 

 Porth Colmon
 Llangwnnadl
 Penllech
 Traeth Penllech
 Porth Ychain
 Porth Ysgaden
 Traeth Tywyn
 Tudweiliog

 Cyfeiriadau 

Categori:Traethau Cymru