Paëla

bawd|Paëla de marisco
Paëla (paella yn Sbaeneg ac yn Saesneg) yn bryd o fwyd reis Sbaenaidd sy'n dod yn wreiddiol o Valencia.

Paëla yw un o'r prydau mwyaf adnabyddus bwyd Sbaenaidd. Am y rheswm hwn, mae llawer o bobl nad ydynt yn Sbaenwyr yn ei ystyried yn fwyd cenedlaethol Sbaen, ond mae Sbaenwyr bron yn unfrydol yn ei ystyried yn ddysgl o ranbarth Valencia. Mae Valenciaid, yn eu tro, yn ystyried paella fel un o'r symbolau caiff eu hadnabod amdano.

Mae paëla yn cymryd ei enw o'r badell draddodiadol lydan, fas a ddefnyddir i goginio'r ddysgl ar dân agored. Ystyr 'paella' yw "padell ffrio" yn iaith Valenciaidd.

Efallai fod gan y pryd o fwyd hwn wreiddiau hynafol, ond y ei ffurf fodern mae'n cael ei olrhain yn ôl i ganol y 19eg ganrif, yn yr ardal wledig o amgylch morlyn Albufera ger dinas Valencia, ar arfordir dwyreiniol Sbaen.

Paëla valenciana yw paëla traddodiadol rhanbarth Valencia, y credir ei fod yn rysáit wreiddiol.Saveur, "The Art of Paella" (accessed 21 July 2015) Mae'n cynnwys reis grawn crwnPaella Rice (accessed 12 April 2020), bajoqueta a tavella (mathau o ffa gwyrdd), cig cwningen, cig cyw iâr, weithiau cig hwyaden, a garrofó (amrywiaeth o ffa wen)Phaseolus lunatus L. var. macrocarpus Benth.. Weithiau defnyddir artisiog fel cynhwysion tymhorol. Defnyddir olew olewydd fel sylfaen, a defnyddir saffrwm ac (weithiau) rhosmari am, flas. Paëlla de marisco (paëla bwyd môr) yw paëla sy'n cyfnewid y cig am fwyd môr, ac yn hepgor ffa a llysiau gwyrdd. Mae paëla mixta (paëla cymysg) yn cyfuno cig a ffermir, bwyd môr, llysiau, ac weithiau ffa, gyda'r reis traddodiadol. Mae amrywiadau lleol poblogaidd eraill o baëla yn cael eu coginio ledled ardal Môr y Canoldir, gweddill Sbaen ac yn rhyngwladol.

 Hanes 
Dechreuodd Mwriaid ffermio reis yn Sbaen Fwslimaidd tua'r 10fed ganrif. O ganlyniad, roedd pobl leol dwyreiniol yr Penrhyn Iberia yn aml yn gwneud caserolau o reis, pysgod a sbeisys ar gyfer y teulu ac ar gyfer gwleddoedd crefyddol. Felly sefydlwyd arfer o fwyta reis yn Sbaen. Arweiniodd hyn at reis yn dod yn fwyd pob-dydd erbyn y 15fed ganrif. Wedi hynny, daeth yn arferiad i gogyddion yn cyfuno reis â llysiau, ffa a phenfras sych, yn creu pryd derbyniol ar gyfer y Grawys. Ar hyd arfordir dwyreiniol Sbaen caiff reis ei fwyta gyda physgod yn bennaf.

Mae'r hanesydd bwyd Sbaenaidd Lourdes March yn nodi bod paëla yn symbol o undeb a threftadaeth dau ddiwylliant pwysig, y diwylliant Rhufeinig lle ddaw'r offer, a'r diwylliant Arabaidd lle ddaw'r bwyd sylfaenol.

 Cyfeiriadau 

[[Categori:Coginiaeth Sbaen]]