Dunam

Mae'r dunam (Orgraff Gymraeg:dwnam; Arabeg: دونم, dūnam; Twrceg: dönüm; Twrceg Otoman: دونم, Twrceg: dönüm), a elwir hefyd yn dunum neu donum neu hen stremma, Twrceg neu Otomanaidd, yn uned arwyneb o'r Ymerodraeth Otomanaidd ac yn dal i gael ei defnyddio mewn sawl gwlad sy'n wedi perthyn iddo. Nid yw'n uned o'r System Ryngwladol o Unedau.

Yn wreiddiol, roedd dunam yn arwyneb o dir y gallai pâr o ychen ei aredig mewn diwrnod ac felly'n cyfateb i stremma Gwlad Groeg neu'r erw Seisnig, ond roedd ei union faint yn amrywio ac yn dal i amrywio'n fawr o un rhanbarth i'r llall. .

Amrywiadau
Yn Nhwrci roedd yn gyfwerth â 939m², ond yn y 19g roedd y dönüm neu'r metrig dönüm a'r decarea yn gyfwerth, h.y. daeth yn gyfwerth â 1,000 m². Encyclopaedia of Islam. Second Edition, Brill Publishers, Leiden, s.v. "Misāḥa". Er bod OS wedi'i fabwysiadu ym mhob gwlad yn yr hen Ymerodraeth Otomanaidd, mae'r mesuram neu'r dönüm wedi parhau i gael eu defnyddio gyda gwahanol fesurau safonedig yn dibynnu ar y lle, sy'n aml yn cydfodoli â mesurau lleol, traddodiadol.Encyclopaedia of Islam. Second Edition, Brill Publishers, Leiden, s.v. "Misāḥa". Cyn Mandad Prydain dros Balestina, defnyddiwyd twyn o 919.3 m² ym Mhalestina. Ar hyn o bryd yn rhanbarthau Syria ac ym Mhalestina, mae'r mesuram modern yn cyfateb i 1,000 m², tra yn Irac maen nhw'n defnyddio mesuram 2,500m².Encyclopaedia of Islam. Second Edition, Brill Publishers, Leiden, s.v. "Misāḥa". Yn rhan Twrcaidd Cyprus, ar y llaw arall, mae'r dönüm yn cyfateb i 1,337.8 m².

Amrywiadau yn Ewrop
Gan i'r Ymerodraeth Otomanaidd reoli dros y Balcanau am ganrifoedd, defnyddiwyd a mabwysiadwyd y drefn yno hefyd.

 Bosnia a Hertsegofina a Serbia, gelwir y donwm yn dulum (дулум) neu dunums (дунум) ac mae'n cyfateb i 1,600 m² yn rhanbarth Leskovac, de Serbia. 

 Albania fe'i gelwir yn dynym neu dylym ac mae'n hafal i'r dunam system fetrig. 

 Gwlad Groeg, gelwir yr hen dönüm yn "stremma Twrcaidd", tra heddiw, mae stremma neu "stremma brenhinol" yn union un gofal, fel y metrig dönüm. 

 Irac, mae'r dunam yn 2,500 metr sgwâr (0.25 ha).

 Israel, Palesteina, Syria, Gwlad yr Iorddonen, Libanus, a Thwrci, mae'r dunam yn 1,000 metr sgwâr (10,764 troedfedd sgwâr), sef 1 decare. Cyn diwedd yr Ymerodraeth Otomanaidd ac yn ystod blynyddoedd cynnar y Mandad Prydeinig ar gyfer Palestina, maint dunam oedd 919.3 metr sgwâr (9,895 troedfedd sgwâr), ond ym 1928, roedd y dunam metrig o 1,000 metr sgwâr (0.10 ha) wedi'i fabwysiadu, ac mae hyn yn dal i gael ei ddefnyddio.

 Emiradau Arabaidd Unedig, Mae Canolfan Ystadegau Dubai a Chanolfan Ystadegau Abu Dhabi yn defnyddio'r dunam metrig (wedi'i sillafu fel donwm) ar gyfer data sy'n ymwneud â defnydd tir amaethyddol. https://www.dsc.gov.ae/Publication/SYB%202009%20Chapter%208.pdf Mae un donwm yn cyfateb i 1,000 metr sgwâr (11,000 troedfedd sgwâr).

Cywerthedd
Mae dunamum metrig yn cyfateb i:

 1,000 metr sgwâr (yn union)
 10 are (yn union) uned fesur metrig a ddefnyddir yn brin iawn, 100 metr sgwâr (10 m × 10 m)
 1 decar (yn union) uned fesur metrig a ddefnyddir yn brin iawn, deg metr sgwâr.
 0.1 hectar (yn union)https://www.dsc.gov.ae/Publication/SYB%202009%20Chapter%208.pdf
 0.001 cilomedr sgwâr (yn union)
 0.247105381 acer (yn fras)
 1,195.99005 llath sgwâr (yn fras)
 10,763.9104 troedfedd sgwâr (yn fras)

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
 'Foreign Weights and Measures Formerly in Common Use'
 'Dictionary of units'

Categori:Unedau mesur
Categori:Mesuriad
Categori:Yr Ymerodraeth Otomanaidd