Leopold II, brenin Gwlad Belg

Leopold II, Brenin y Belgiaid (Brwsel, 1835 – 1909) oedd ail frenin Gwlad Belg, ar ôl ei dad Leopold I o Wlad Belg. Teyrnasodd rhwng 1865 a 1909. Mae'n fwyaf adnabyddus am erchyllterau ac ecsbloetio Gwladwriaeth Rydd y Congo, y drefedigaeth a enwyd mor anhywir, gan iddo fanteisio ar y bobl a'r diriogaeth er ei fudd personol.

Mawraedd
Roedd yn fab hynaf i'r Brenin Leopold I a Louise o Orleans. Roedd felly yn ŵyr i Francis Frederick o Saxony-Coburg Saafeld ac Augusta o Reuss drwy ei dad dad, tra roedd yn ŵyr i'r Brenin Louis-Philippe I, brenin Ffrainc a Mary Amelia o Bourbon-Dau Sisili drwy ei fam.

Yn ystod ei ieuenctid astudiodd gyda chymorth gwasanaethau cudd-wybodaeth y wlad brosiect i oresgyn yr Iseldiroedd i atodi hen Diroedd Catholig y Generalitat, (tiroedd mwyafrifol Gatholig yn yr Iseldiroedd) breuddwyd na wireddwyd erioed oherwydd gwrthwynebiad ei dad a'i gwelodd yn ymgyrch rhy beryglus. Yn hytrach, anogodd Leopold I y tywysog ifanc i greu rhwydwaith o gysylltiadau diplomyddol a gwneud llawer o deithiau. Rhedodd ledled y byd ond ni ymwelodd â'r Congo erioed yn ei fywyd. [2] Yn ddyn ifanc breuddwydiodd am ymerodraeth Gwlad Belg “Gyda Brwsel yn brifddinas iddi, a wnaed gyda chymorth Duw yn Borneo, ynysoedd y Cefnfor Tawel, gyda rhannau o Affrica; America, China a Japan. ”[3] Yn 1876 gwireddodd yn rhannol ei freuddwyd o ddod yn wir sofran [4] a sefydlodd y Gymdeithas Affricanaidd Ryngwladol a oedd yn gyfrifol am ecsbloetio tiriogaeth y Congo er budd personol y brenin, gyda'r cytundeb rhyngwladol y daeth iddo yng Nghynhadledd Berlin, 1885, ar yr amod ei bod yn caniatáu masnach rydd a chyfrannu at "wareiddiad" y boblogaeth.

Meddiannu'r Congo
Heb fynd yno erioed, enwodd Leopold II ei Wladwriaeth Rydd Congo o bell (Ffrangeg: État Indépendant du Congo), Gweriniaeth Ddemocrataidd bresennol y Congo. Ymgymerodd â pholisi treisgar a gormesol tuag at y trigolion brodorol, ac fe'u caethiwodd nhw. Lladdwyd rhwng deg a phymtheg miliwn yn y Congo o dan ei drefn. Caniataodd ecsbloetio'r Congo iddo gronni ffortiwn enfawr. Erbyn  1905, roedd wedi caslgu ffortiwn a oedd yn werth mwy na phum can miliwn o pesetas ar y pryd, ac ef oedd  y degfed dyn cyfoethocaf. Ond ar wahân i'r buddion enfawr, mae gwaith Leopold yn y Congo wedi peri iddo fod yn ddrwgenwog am ei reolaeth drychinebus a'r miliynau o ddioddefwyr artaith, amodau gwaith gwael, llofruddiaeth ac arferion gwaedlyd megis gwneud y gorau o diriogaeth Congo. Defnyddiodd wybodaeth y teithiwr, Henry Morton Stanley o Lanelwy fel sail ei anturiaeth a thwyllodd Stanley arweinyddion cynhenid i ddarostwng gwrogaeth i Leopold. Gwnaeth Leopold elw o 220 Franc Belgaidd, neu $1 biliwn doler heddiw.https://www.youtube.com/watch?v=dTq6Hhkpw2s Er i Leopold ddweud yng Nghynhadledd Berlin y byddai croeso i fasnachwyr tramor weithio yn ei drefedigaeth, daeth yn amlwg gydag amser nad oedd hyn yn wir, ac o dipyn i beth oherwydd gwaith pobl fel y newyddiadurwr Edmund Dene Morel, masnachwr o Lerpwl daeth yr wybodaeth am echrychderau y Congo yn gyhoeddus. Datgelodd cenhadwr o'r enw John Harris a'i wraig, Alice, (oedd yn ffotograffydd) oedd yn byw yn y Congo am y sefyllfa annynol.

Gwlad yn Feddiant Bersonol
bawd|250px|chwith|Manylyn cofeb Oostend wedi ei ddifrodi gan brotestwyr gwrth-Leopold II - mae llaw un o'r Affricaniaid wedi ei dorri ymaith mewn cyfeiriad i droseddau Leolpold
Fel eiddo personol y brenin, nid oedd deddfau Gwlad Belg yn berthnasol yn y Congo ac nid oedd gan lywodraeth Gwlad Belg unrhyw awdurdod drosto. Yn y Congo, roedd Leopold yn sofran a gweithredodd drefn unbenaethol gyda dwylo yn cael eu torri ymaith pan nad oedd pobl yn cydweithredu a rhai nad oeddent mewn cyflwr i weithio mwyach yn cael eu saethu. Parhaodd y polisïau hyn am fwy na deugain mlynedd ac ni chawsant erioed eu cosbi na'u rhoi ar brawf gan unrhyw gorff cyfiawnder rhyngwladol. Defnyddiodd yr arian a gasglwyd yn y Congo i wneud gweithiau megalomanaidd ym Mrwsel, Ostend a dinasoedd eraill yn y wlad. [5] Fodd bynnag, yn ystod blynyddoedd olaf teyrnasiad Leopold II, gwrthododd pobl Gwlad Belg ei bolisïau ac yn dilyn datgeliad gan gwmni i'r wasg yn Lloegr, cafwyd boicot masnach o nwyddau a darddai yn y Congo.http://www.spiegel.de/einestages/kolonialherr-leopold-ii-das-belgische-monster-a-951236.html Temilai Leolpol ei hun iddo gael ei gamddeall fel brenin ac ym 1907 cwynodd am ing ei bobl: “Rwy'n sofran gwlad fach gyda phobl fach. Ar hyd fy oes rwyf wedi ymroi i'w ddaioni, ac mae'n fy nhrin fel lleidr a llofrudd.” http://dicocitations.lemonde.fr/citations/citation-25234.php

Ym 1908, dan bwysau gan y Senedd, penderfynodd roi'r meddiant enfawr, yn rhodd wenwynig i'r senedd. Mae cryn anghysondeb rhwng y disgrifiad delfrydol o hanes swyddogol brenin defosiynol ac yn selog dros les y wlad ifanc a realiti cysylltiadau palas ac ecsbloetio didostur y Congo.https://fr.wikisource.org/wiki/L%C3%A9opold_II_et_son_r%C3%A8gne|volum=55|data=1910|pàgines=669-698

Defnyddio Cristnogaeth i Gaethiwo Pobl y Congo
Mewn araith yn 1883 i genhadon ac offeiriaid yr Eglwys Gatholig rhoddodd Leolpold ganllawiau clir, diflewyn ar dafod, hiliol a chreulon ar sut i ddefnyddio'r ffydd Gristnogol er mwyn darostwng pobl cynhenid ei drefedigaeth. Mae'r araith yn crynhoi popeth am agwedd Leopold at y Congo, crefydd a phobl, dyma rannau ohono:https://www.youtube.com/watch?v=ZQmyjHMVcro

Bydd eich efengylu wedi ei hysbrydoli yn gyntaf gan fuddiannau Gwlad Belg ... ein prif gennad yn y Congo yw nid i ddysgu'r Duon am Dduw - maent yn gwybod hynny trwy eu cyndeidiaid ... byddwch yno i dehongli yr Efengyl yn y ffordd fydd orau i amddiffyn eich buddiannau yn y rhan yna o'r byd ac i wneud hynny, rhaid i chi wneud i'r anwariaid golli diddordeb yng nghyfoeth y tir maent yn ei feddiannu er mwyn osgoi eu bod yn cymryd diddordeb ynddo ... gan freuddwydio un dydd am eich gorychfygu a byw y bywyd bras yn eich lle chi. Bydd eich gwybodaeth o'r Ysgrythurau yn ein helpu i ddefnyddio adnodau arbennig fydd yn cynorthwyo ffyddloniaid i garu tlodi, er enghraifft, "gwyn eu byd y tlawd oherwydd byddant yn etifeddu'r nefoedd", "mae'n anodd i'r cyfoethog fyned i deyrnas nefoedd ayyb"

Dysgwch iddynt i ddioddef unrhyw beth ... byddwch yn eu dysgu bod pwy bynnag sy'n dial ddim yn blentyn i Dduw. Byddwch yn achosi iddynt ddilyn esiampl y seintiau a drodd y foch arall.

Dysgwch y disgyblion i gredu nid i resymegu ... efengylwch y Duon fel eu bod yn aros am byth yn wasaidd i'r coloneiddwyr Gwyn, fel na fyddant byth yn gwrthryfela yn erbyn y cyfyngiadau, anghyfiawderau maent yn ei dderbyn.Gwnewch iddynt wastad fyfyrio a dweud "gwyn eu byd y rhai addfwyn - mae Teyrnas Duw ar ei cyfer." Defnyddiwch y chwip i roi troadigaeth i'r ... osgowch da chi bod y Duon yn dod yn gyfoethog am hynny canwch bob dydd ei bod yn amhosibl i'r cyfoethog fynd i'r nefoedd. Gwnewch iddynt dalu i'r Eglwys bob dydd Sul a defnyddiwch yr arian sydd ar gyfer y tlawd i'ch buddsoddiadau busnes eich hun. Dysgwch iddynt ei fod yn dda iddynt lwgu i farwolaeth tra eich bod chi'n bwyta o leiaf bum gwaith y dydd.Cyflwynwch system o gyffes fydd yn eich gwneud chi yn dditectif da fel y gallwch gyhuddo, rhoi lawr person Du sydd ag ysbryd gwrthryfel yn erbyn y system.

Dysgwch iddynt bod eu cofebau a'u delwau yn waith y diafol, dygwch nhw a llenwch ein hamgueddfeydd â nhw. Dysgwch y Duon i anghofio eu cyndeidiau er mwyn addoli a rhoi moliant i'n rhai ni ... Dysgwch iddynt fod ar ee gliniau wrth weddio a cadwch nhw'n brysur wrth fynd i'r capel 10 neu fwy."

Gwaddol
Yn ystod ei reolaeth unbeniaethol o'r Congo, amcangyfrifir i rhwng 2–10 miliwn o Affricaniaid cynhenid farwhttps://www.vrt.be/vrtnws/nl/2020/06/05/leopold-ii-portret-en-controverse/ ac arweiniodd yr amodau annynol at y defnydd cyntaf o'r term Troseddau yn erbyn dynoliaeth ("Crimes against humanity").

Mae Leolpold II yn parhau i fod yn ddadleuol hyd heddiw. Yn 1999 cysegrodd yr awdur Americanaidd Adam Hochschild y llyfr The Ghost of King Leopold i'w wladychiaeth frwd, ac i gribddeiliadau a llofruddiaethau'r "Force Publique". Ym 1931, dadorchuddwyd heneb fuddugoliaethus ar lan y môr yn Ostend, a diolchodd grŵp o Gongoliaid i'r brenin "am ein rhyddhau o gaethwasiaeth yr Arabiaid." Pan ddatgelwyd mwy a mwy o astudiaethau hanesyddol y troseddau a gyflawnwyd yn y Congo gan y gwladychwyr - am amser hir wedi'u cuddio gan hanes swyddogol - yn 2004 torrodd grŵp o weithredwyr law efydd un o'r Congoliaid, er mwyn "coffáu arfer oedd yn digwydd yn aml yn ystod teyrnasiad Leopold II ”. Yn 2016 sefydlodd cyngor y ddinas banel swyddogol newydd sy’n rhoi’r heneb yn ei chyd-destun trwy egluro ochr ddu gwladychu hefyd.http://deredactie.be/cm/vrtnieuws/regio/westvlaanderen/1.2764959

Dadorchuddwyd system greulon, hiliol Leopold gan y Gwyddel Roger Casement (a ddienyddiwyd wedyn am ei ran yng Ngwrthryfel y Pasg dros annibyniaeth Iwerddon yn 1916. Roedd hefyd yn destun nofel fyd-enwog The Heart of Darkness gan Joseph Conrad.

Teulu
Yn 1853 priododd Leopold â Maria Enriqueta o Awstria, merch yr Archesgob Josep Antoni o Awstria a Sofia o Württemberg. Roedd hi, felly, yn wyres i'r Ymerawdwr Leopold II, yr Ymerawdwr Ymerodraeth Lan Rufeinig a'r Dywysoges Maria Louise o Sbaen drwy dras tadol a mamol Louis o Württemberg a Mary Anna Czartoryska. Symudodd y cwpl i Frwsel ond yn fuan fe wnaethant fyw ar wahân a symudodd Maria Enriqueta i Spa. Roedd ganddyn nhw bedwar o blant:

 Louise a anwyd ym 1858 ym Mrwsel a fu farw ym 1924 yn Nice. Priododd y Tywysog Philip o Sacsoni-Coburg Gotha, a ysgarodd er mwyn byw gyda'i chariad yr Iarll Keglewitch, siambrlen ei gŵr.
 Ganwyd Leopold ym 1859 a bu farw ym 1869 ym Mrwsel.
 Ganwyd Stephanie ym 1864 ym Mrwsel a bu farw ym 1945 ym mynachlog Pannonhalma lle cafodd loches rhag y Fyddin Goch. Priododd â'r Tywysog Corong Rudolf o Awstria a fu farw ym 1889 ym Mayerling. Yn 1900 ailbriododd â'r Iarll o Hwngari, Elemer Lónyay o Nagy-Lónya a Vásáros-Namény, a gafodd ei ddyrchafu'n Dywysog ym 1917.
 Ganwyd Clementine ym Mrwsel ym 1872 a bu farw ym 1955. Priododd y Tywysog Napoleon Victor Bonaparte.

Godinebwr
bawd|chwith|Mossen: "Eich Mawrhydi, yn eich oedran chi!"Y Brenin: "Tria di'r un peth!"
Nid oedd priodas Leopold a Maria Enriqueta yn gariadus na ffyddlon iawn, a buan y buont yn byw ar wahân. Roedd Leopold yn enwog am ei odineb. Ymhlith nifer o garwriaethau byr, mae rhai hirhoedlog yn sefyll allan. Roedd yn edmygydd brwd o'r balerina, Cléo de Mérode, ac roedd y garwriaeth dybiedig - ond a wadwyd bob amser gan y rhai dan sylw - yn ysbrydoli cartwnyddion yr oes, a soniodd am y Brenin "Cleopold".http://www.levif.be/actualite/belgique/l-amour-a-la-cour-de-belgique-entre-desillusions-et-scandales/article-normal-405925.html
Yn 1900 cyfarfu â Blanche Delacroix (1883-1948), a elwir hefyd yn Caroline, a oedd ar y pryd yn ddwy ar bymtheg oed. Ar ôl marwolaeth y Frenhines Maria Enriqueta yn 1902 fe breswyliodd hi yn Villa Vanderborght, ger palas brenhinol Laken. Fe'i dyrchafodd hi i'r dosbarth bonheddig gyda'r teitl Barwnes iddi. Roedd ganddo ddau o blant o'r berthynas odinebus hon, Lucian (1906 - 1983) a Philip (1907 - 1914). Hefyd rhoddodd dŷ iddi yn Ostend, Villa Caroline a chastell Balincourt yn y Val-d'Oise (Ffrainc). Ym 1909 priododd Blanche bum niwrnod cyn iddo farw mewn seremoni Gatholig nad oes iddi ddilysrwydd cyfreithiol yng Ngwlad Belg, er gwaethaf y ffaith bod y gynhadledd esgobol ddydd Sul yn ddiweddarach wedi darllen llythyr bugeiliol i holl eglwysi’r deyrnas i gyhoeddi’r briodas a chanmol ffydd y brenin.http://www.dbnl.org/tekst/woes002verz14_01/woes002verz14_01_0069.php Yn fuan ar ôl marwolaeth ei gŵr, bu rhaid iddi adael llys Gwlad Belg a chario “chwe chês dillad hir Congo” a fyddai’n caniatáu iddi fyw ac ymddeol heb boeni.  Wyth mis yn ddiweddarach, priododd Blanche ei chariad Antoine Durrieux.

Cyfeiriadau

Dolenni allanol

 Bywgraffiad swyddogol ar wefan Teulu Frenhinol Gwlad Belg
 Archive Léopold II Amgueddfa Frenhinol Canol Affrica
 Belgian Congo, rhaglen ddogfen
 Leopold II of Belgium: The Biggest Coverup In European History

Categori:Gwlad Belg
Categori:Brenhinoedd Gwlad Belg
Categori:Genedigaethau 1835
Categori:Marwolaethau 1909
Categori:Teyrnoedd y 19eg ganrif
Categori:Teyrnoedd yr 20fed ganrif
Categori:Tŷ Sachsen-Coburg a Gotha