Byddin Genedlaethol Affganistan

Y gangen o luoedd arfog Gweriniaeth Islamaidd Affganistan (2002–21) a fu'n gyfrifol am weithredodd milwrol ar y tir oedd Byddin Genedlaethol Affganistan (Urdu-e Milli-ye Afghanistan; ANA). Dyletswyddau'r ANA oedd i ddiogelu ffiniau Affganistan ac i rwystro bygythiadau allanol; i drechu terfysgwyr o fewn y wlad; i amddiffyn yn erbyn troseddwyr arfog ac i'w hymgyfuno neu eu carcharu; ac i gydweithio â Heddlu Cenedlaethol Affganistan wrth ymateb i fygythiadau ac argyfyngau mewnol.

Yn sgil goresgyniad Affganistan a chwymp llywodraeth y Taliban yn niwedd 2001, cytunwyd mewn loya jirga ("cynulliad mawr") yn Kabul ym Mehefin 2002 i sefydlu llywodraeth dros dro dan arweiniad Hamid Karzai. Ar 1 Rhagfyr 2002, yn ystod yr ail gynhadledd ryngwladol yn Bonn, yr Almaen, i drafod dyfodol Affganistan, sefydlodd yr Arlywydd Karzai fyddin wirfoddol genedlaethol fel un o'r prif luoedd diogelwch newydd i gadw'r drefn yn y weriniaeth newydd. Ar y cychwyn, cytunwyd i gyfyngu niferoedd y milwyr i 70,000, ac ymdrechai i recriwtio o bob grŵp ethnig yn deg.Swyddfa Atebolrwydd Llywodraeth yr Unol Daleithiau, Adroddiad i'r Pwyllgor Cysylltiadau Rhyngwladol, Tŷ'r Cynrychiolwyr Afghanistan Security: Efforts to Establish Army and Police Have Made Progress, but Future Plans Needs to Be Better Defined (Mehefin 2005), t. 6. Sefydlwyd yr Academi Filwrol Genedlaethol yn 2004 i hyfforddi swyddogion y fyddin. Lleolwyd canolfannau rheolaeth rhanbarthol ar gyfer yr ANA yn Kabul, Gardez, Kandahar, Herat, a Mazar-i Sharif, a chodwyd canolfannau recriwtio mewn pob un o daleithiau Affganistan, er mwyn sicrhau bod aelodaeth y fyddin yn cynrychioli'r holl wlad.Thomas H. Johnson a Ludwig W. Adamec, Historical Dictionary of Afghanistan, 5ed argraffiad (Lanham, Maryland: Rowman & Littlefield, 2021), t. 31.

Unol Daleithiau America oedd y prif wlad a gyfrannai at gyllido, hyfforddi, a chynghori'r ANA. Rhwng 2008 a 2019, gwariodd yr Unol Daleithiau biliynau o ddoleri ar hyfforddiant a chyfarpar milwrol ar gyfer yr ANA. Cefnogwyd hefyd gan dimau o gynghorwyr milwrol o'r Deyrnas Unedig, Ffrainc, a Chanada. Erbyn Hydref 2011, cynyddwyd y nifer o filwyr i 171,000, rhyw ddau o bob tri ohonynt yn lluoedd brwydro, a 3 y cant yn aelodau'r corfflu awyr (uned ar wahân i Awyrlu Affganistan). Bwriad y Cadfridog Stanley A. McChrystal, cadlywydd ISAF o 2009 i 2010, oedd i gynyddu'r niferoedd ymhellach, hyd at 240,000.

Yn Ebrill 2018, cyhoeddwyd sefydlu'r Llu Tiriogaethol (Quwat-ha-ye Manteqawi; ANA-TF) neu'r Fyddin Diriogaethol (Urdu-e Manteqawi) gan yr Arlywydd Ashraf Ghani, dan reolaeth o'r Weinyddiaeth Amddiffyn. Byddin leol ydoedd a oedd yn cynnwys cwmni (tolai) ar gyfer pob dosbarth, dan arweiniad swyddogion o'r fyddin reolaidd neu luoedd wrth gefn yr ANA. Anelwyd at recriwtio 36,000 o filwyr lleol ar gyfer yr ANA-TF, gydag ymdrechion i osgoi'r methiannau a darodd lluoedd diogelwch lleol eraill, yn enwedig Heddlu Lleol Affganistan (ALP) a sefydlwyd yn 2010 gan y Weinyddiaeth Faterion Mewnwladol.Johnson ac Adamec, Historical Dictionary of Afghanistan (2021), t. 32.

Ym Mai 2021, lansiwyd ymgyrch ymosodol gan y Taliban i ail-gipio Affganistan. Yn ystod tri mis cyntaf yr ymgyrch, ymledodd lluoedd y Taliban ar draws y wlad gan yrru'r ANA ar ffo, yn bennaf yn y de, y gorllewin, a'r gogledd. Cafodd llywodraethau tramor, gan gynnwys gwledydd ISAF, eu syfrdanu gan fuddugoliaeth chwim y Taliban a methiant y lluoedd Affganaidd. Bu morâl ymhlith y milwyr a chydlyniad y lluoedd arfog yn isel iawn o ganlyniad i ddiffyg tâl a lluniaeth, llygredigaeth, ac arweinyddiaeth wael. Yn fynych bu milwyr yn amddiffyn siecbwyntiau a chanolfannau milwrol heb gyflenwadau nac atgyfnerthiadau. Ben Farmer, "Why the 300,000-strong Afghan army is collapsing so swiftly against Taliban", The Daily Telegraph (13 Awst 2021). Archifwyd o'r dudalen we wreiddiol drwy gyfrwng archive.today ar 22 Awst 2021. Erbyn dechrau Awst 2021, llwyddodd y Taliban i reoli ardaloedd gwledig ar draws Affganistan, gan ynysu'r mwyafrif o ddinasoedd a threfi mawrion. Cwympodd y prifddinasoedd taleithiol yn eu tro, ac o'r diwedd y brifddinas Kabul ar 15 Awst, wrth i'r ANA chwalu'n gyfan gwbl.

 Cyfeiriadau 

Affganistan
Categori:Gweriniaeth Islamaidd Affganistan
Categori:Hanes milwrol Affganistan
Categori:Unedau milwrol a sefydlwyd yn 2002
Categori:Unedau milwrol a ddadfyddinwyd yn 2021