Canaan

Rhanbarth hynafol yn y Dwyrain Agos oedd Canaan a oedd yn gartref i wareiddiad Semiteg o'r enw Cananeaid yn ystod diwedd yr ail fileniwm CC. Ymddengys yr enw Canaan yn y Beibl yn cyfateb i'r Lefant, yn enwedig yr hen Balesteina a thiroedd Ffenicia, Philistia ac Israel, rhwng y Môr Canoldir i'r gorllewin ac Afon Iorddonen i'r dwyrain.

Defnyddir yr enw Cananeaid fel term mantell i ddisgrifio nifer o bobloedd gynhenid—cymunedau sefydlog a nomadiaid bugeiliol— ar draws de'r Lefant. Dyma'r term ethnig cyffredinaf yn y Beibl. Yn Llyfr Josua, cynhwysir y Cananeaid mewn rhestr o genhedloedd i'w difa, ac yn ddiweddarach fel cenedl a orchfygwyd gan yr Israeliaid. Yn ôl yr ysgolhaig Beiblaidd Mark Smith, mae tystiolaeth archaeolegol yn awgrymu i ddiwylliant yr Israeliaid hynafol deillio i raddau helaeth o'r Cananeaid. Ymddengys enw y Cananeaid sawl canrif yn ddiweddarach fel hunan-enw gan y bobl a elwid gan y Groegiaid gynt (ers tua 500 CC) yn Ffeniciaid,: "The name 'Canaan' did not entirely drop out of usage in the Iron Age. Throughout the area that we—with the Greek speakers—prefer to call 'Phoenicia', the inhabitants in the first millennium BC called themselves 'Canaanites'. For the area south of Mt. Carmel, however, after the Bronze Age ended references to 'Canaan' as a present phenomenon dwindle almost to nothing (the Hebrew Bible of course makes frequent mention of 'Canaan' and 'Canaanites', but regularly as a land that had become something else, and as a people who had been annihilated)." ac yn sgil ymfudiad Cananeaid i Garthago fe'i defnyddid hefyd yn hunan-enw gan y siaradwyr Pwneg (Ffeniceg) (chanani) yng Ngogledd Affrica yn ystod cyfnod diweddaraf yr Henfyd.

Bu Canaan yn rhanbarth o bwys ddaearwleidyddol sylweddol yn Oes Ddiweddar yr Efydd ac ar ffiniau cylchoedd dylanwad ymerodraethau'r Hen Aifft, yr Hethiaid, Mitanni a'r Asyriaid yng nghyfnod Amarna (14g CC). Mae gwybodaeth gyfoes am Ganaan yn dibynnu ar y cloddfeydd archaeolegol mewn safleoedd megis Tel Hazor, Tel Megiddo, En Esur a Gezer.

 Cyfeiriadau 

Categori:Lleoedd y Beibl
Categori:Hanes y Dwyrain Canol
Categori:Rhanbarthau hanesyddol