Rhestr o Dywysogion a Brenhinoedd Cymru

Rhestr o Frenhinoedd a Thywysogion brodorol Cymru.  

 Cyd-destun 
 Cyn: Brenin y Brythoniaid 
Cyn teitl Brenin neu Dywysog Cymru, defnyddiwyd y teitl Brenin y Brythoniaid i ddisgrifio Brenin y Brythoniaid Celtaidd, hynafiaid y Cymry.

 Diwedd y teitlau Cymreig 
Lladdwyd Llywelyn ein Llyw Olaf (Tywysog Cymru) gan filwyr Seisnig ym 1282 a daeth artaith a lladd ei frawd Dafydd ap Gruffydd ym 1283 hefyd gan filwyr o Loegr i ben i bob pwrpas ag annibyniaeth Cymru. Yna defnyddiwyd y teitl Tywysog Cymru gan frenhiniaeth Lloegr fel etifedd gorsedd Lloegr.

 Gorgyffwrdd teitlau Cymreig a Seisnig 
bawd|158x158px|Arfbais Owain Glyndŵr
Yn ystod y cyfnod 1400-1413, yn dilyn gwrthryfel yn erbyn rheolaeth Lloegr yng Nghymru, bu Tywysog brodorol Cymru, Owain Glyndŵr a brenhiniaeth Seisnig wedi’i benodi’n Dywysog Cymru (a ddaeth yn Harri V o Loegr yn ddiweddarach). Tywysog brodorol Cymru, Owain Glyndŵr a arweiniodd luoedd Cymru yn erbyn Tywysog Lloegr a rheolaeth Lloegr yng Nghymru.

 Ar ôl 
Yn dilyn marwolaeth Owain Glyndŵr yn 1415, dim ond etifedd anfrodorol i frenhiniaeth Lloegr (ac yn ddiweddarach Brydeinig) sydd wedi dal teitl Tywysog Cymru.

 Cyfnod y brenhinoedd 
LlunEnwTeyrnasTeitl CymreigCyfnod y teitl 
(Yn ôl tystiolaeth)Marwolaeth ac achos marwolaethFfynhonnellCyn y cynfod yma, gweler: Brenin y BrythoniaidBrenin CymruCynan Dindaethwy
(Cynan ap Rhodri)Gwynedd (o 754) "Brenin Cymry oll"798 – 816Brut y Tywysogion
Annals of UlsterAnnales Cambriaelink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Rhodri_Mawr.png|canol|frameless|165x165pxRhodri Mawr
(Rhodri ap Merfyn)Gwynedd, o 855 hefyd Powys, o 872 hefyd Seisyllwg "began to reign over the Welsh" (843 AD)843Brut y Tywysogion
Annals of UlsterCadell ap Rhodri "ruled over all Wales" (877 AD)877Brut y TywysogionAnarawd ap Rhodri "ruled over all Wales" (900 AD)900Brut y Tywysogionlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Laws_of_Hywel_Dda_(f.1.v)_King_Hywel_cropped.jpg|canol|frameless|188x188pxHywel Dda(Hywel ap Cadell)Deheubarth (o 920), o 942 hefyd Gwynedd a Powys "Brenin Cymry oll"942-949/50Brut y Tywysogion
Annals of UlsterAnnales CambriaeAeddan ap Blegywryd "acquired all Wales from sea to sea" (1000 AD)1000Brut y TywysogionLlywelyn ap SeisyllGwynedd a Powys; o 1022 hefyd Deheubarth "took the government upon himself...in his time the country of Wales was twelve years without war"
 "sovereignty of Wales"1023Brut y Tywysogion
Annals of UlsterGruffydd ap Llywelyn
1010 - 1063Gwynedd a Powys, o 1057 hefyd gweddill Wales Rex Walensium ("King of Wales")
 King of the Britons(in 1063; in 1058) "gained all Wales prior to 1037"
 Dros Gymru i gyd 1055 to 1063.Lladdwyd gan Cynan 1064.John o Worcester
Annals of Ulster

Brut y Tywysogion

 Cyfnod y tywysogion 
LlunEnwauTeyrnas gwreiddiolTeitl a nodiadauBlynyddoedd â thystiolaethManylion marwDefnyddiwyd y term Brenin Cymru neu Brenin y Brythoniaid cyn y cyfnod hwnlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gruffydd_ap_Cynan.jpg|frameless|186x186pxGruffudd ap CynanGwyneddTywysog...y Cymry oll1136Bu farw yn 1137 yn 81-82 mlwydd oed.link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Owain_Gwynedd_(PB02299).jpg|frameless|196x196pxOwain ap Gruffudd
Owain GwyneddGwyneddTywysog Cymru
Tywysog y Cymry; y person cyntaf i ddefnyddio'r arddull hon i ddynodi annibyniaeth, sofraniaeth a goruchafiaeth dros lywodraethwyr brodorol eraill~1165Bu farw yn 1170 yn 69-70 mlwydd oed.link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Rice_ap_Gryffydd,_Prince_of_Wales.jpg|frameless|184x184pxRhys ap Gruffydd
Yr Arglwydd RhysDeheubarthTywysog Cymru1197Bu farw yn 1197, yn 65 mlwydd oed.link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:LlywelynFawr.jpg|frameless|236x236pxLlywelyn ap Iorwerth
Llywelyn FawrGwyneddTywysog Cymru
Cyfeirir ato gan groniclwyr Cymraeg a Saesneg fel "Tywysog Cymru". Yn dal "tywysogaeth" o Gymru ond yn defnyddio'r teitl "Tywysog Aberffraw ac arglwydd yr Wyddfa", gydag Aberffraw yn awgrymu goruchafiaeth dros Gymru gyfan a gwrogaeth gan bob Brenin arall1240Bu farw yn 1240 yn 66-67 mlwydd oed.link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Llywelyn_the_Great_detail.jpg|frameless|200x200pxDafydd ap LlywelynGwyneddTywysog Cymru1245Bu farw yn sydyn yn 1246, yn 33 mlwydd oed.link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Llywelyn_the_Last_at_Cardiff_City_Hall.jpg|frameless|214x214pxLlywelyn ap Gruffudd
Llywelyn ein Llyw OlafGwyneddTywysog Cymru12551258, 1262, 1267Lladdwyd gan filwyr o Loegr dan gochl trafodaethau heddwch ar 11 Rhagfyr 1282 yn 59 oed. Parêdiwyd ei ben ar bolyn o amgylch Llundain a'i roi ar dwr Llundain.Dafydd ap GruffyddGwyneddTywysog Cymru1282, 1283Llusgwyd drwy'r stryd gan geffyl cyn cael ei grogi, ei ddadberfeddu a'i chwarteri yn Amwythig ar 3 Hydref 1283 ar ôl cael ei ddal gan filwyr Lloegr. Rhoddwyd ei ben ar bolyn wrth pen ei frawd.Rheolaeth Seisnig yn dechrau ar ôl lladd Llywelyn a Dafydd ap Gruffyddlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Cofeb_memorial_to_Madoc_Madog_ap_Llywelyn_Eglwys_Gresford_Church_Cymru_Wales_12.jpg|frameless|135x135pxMadog ap LlywelynGwyneddTywysog Cymru1294Cadwyd yn garcharor yn Llundainlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mortagne_siege.jpg|frameless|135x135pxOwain ap Tomas
Owain LawgochGwyneddTywysog Cymru1363Llofruddiwyd Gorffennaf 1378link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:All_or_nothing_-_Owain_Glyndwr_statue,_Corwen_-_geograph.org.uk_-_1862001.jpg|frameless|137x137pxOwain ap Gruffydd
Owain GlyndŵrPowys, Deheubarth, GwyneddTywysog Cymru1400Bu farw 1415, yn 55-56 mlwydd oed ac fe gladdwyd yn gyfrinachol.

 Cyfeiriadau 

Categori:Hanes Cymru
Categori:Rhestrau brenhinoedd