Chuck Yeager

Peilot prawf o'r Unol Daleithiau  a swyddog yn Awyrlu'r Unol Daleithiau oedd Charles Elwood "Chuck" Yeager (13 Chwefror 1923 – 7 Rhagfyr 2020) sydd yn nodedig fel y dyn cyntaf i dorri'r gwahanfur sain wrth hedfan.

Ganed ym Myra, Gorllewin Virginia. Ymunodd â Byddin yr Unol Daleithiau ym Medi 1941 a chafodd ei anfon i Gorfflu Awyr y Fyddin. Derbyniodd gomisiwn yn swyddog hedfan wrth gefn ym 1943 ac yn ystod yr Ail Ryfel Byd bu'n beilot awyrennau ymladd i'r Wythfed Awyrlu, wedi ei leoli yn Lloegr. Hedfanodd 64 o weithiau i'r cyfandir, a llwyddodd i saethu i lawr 13 o awyrennau'r Almaenwyr. Cafodd Yeager ei hun ei saethu i lawr yn Ffrainc, a dihangodd o'r gelyn gyda chymorth y résistance. Wedi'r rhyfel, bu'n hyfforddwr hedfan ac yna yn beilot prawf. Yn sgil sefydlu Awyrlu'r Unol Daleithiau ar wahân i'r fyddin, ym 1947, derbyniodd Yeager gomisiwn parhaol, yn gapten.

Dewiswyd Yeager fel gwirfoddolwr i brofi'r awyren arbrofol gyfrinachol X-1 a adeiladwyd gan gwmni Bell Aircraft i ymchwilio i effeithiau hedfan sonig ar y peilot a'r awyren. Ar 14 Hydref 1947, yn yr X-1, Yeager oedd y dyn cyntaf i dorri'r gwahanfur sain, rhyw 1,066 km yr awr ar uchder o 12 km, uwchben Rogers Dry Lake, pant heli ger Canolfan Awyr Edwards yn Anialwch Mojave, de Califfornia. Ni chafodd y gamp ei datgelu i'r cyhoedd nes Mehefin 1948. Ar 12 Rhagfyr 1953, fe dorrodd record fuanedd arall gan gyrraedd 2,660 km yr awr mewn awyren roced X-1A.

Ym 1954, trosglwyddwyd Yeager o'i swydd yn is-bennaeth hedfan prawf yng Nghanolfan Awyr Edwards i staff y Deuddegfed Awyrlu yng Ngorllewin yr Almaen. Dychwelodd i Edwards ym 1962 fel pennaeth ar yr Ysgol Beilot ac Ymchwil Awyrofod, a chafodd ei ddyrchafu yn gyrnol. Ym 1968 fe'i penodwyd yn bennaeth ar y 4edd Asgell Ymladd Tactegol, â'i chanolfan yng Ngogledd Carolina. Dyrchafwyd Yeager yn frigadydd ym 1969, ac ymddeolodd o'r awyrlu ym 1975. Cafodd ei bortreadu gan Sam Shepard yn y ffilm The Right Stuff (1983). Cyhoeddwyd ei hunangofiant, Yeager, ym 1985. Bu farw yn Los Angeles, Califfornia, yn 97 oed. Richard Goldstein, "Chuck Yeager, Test Pilot Who Broke the Sound Barrier, Is Dead at 97", The New York Times (7 Rhagfyr 2020). Archifwyd o'r dudalen we wreiddiol drwy gyfrwng archive.is ar 3 Mehefin 2021.

 Cyfeiriadau 

Categori:Awyrenwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Derbynwyr Medal Rhyddid yr Arlywydd
Categori:Genedigaethau 1923
Categori:Hunangofianwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Hunangofianwyr Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Marwolaethau 2020
Categori:Milwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Milwyr Byddin yr Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yng Ngorllewin Virginia
Categori:Pobl fu farw yn Los Angeles
Categori:Swyddogion Awyrlu'r Unol Daleithiau