Kali

Un o brif dduwiesau yn Hindŵaeth, sydd bennaf yn cael ei chysylltu ag amser, marwolaeth, a dinistrio, yw Kali (/ˈkɑːliː/; Sansgrit: काली, IAST: Kālī), neu Kalika. Cysylltir Kali â gwybodaeth drosgynnol a hi yw'r gyntaf o ddeg Mahavidya, sy'n grŵp o dduwiesau sy'n rhannu gwybodaeth ryddhaol. O'r sawl duwies Hindŵaidd, Kali yw'r enwocaf. Hi yw'r dduwies ragorol yn y tantrig Hindŵaidd a'r traddodiadau sy'n anrhydeddu'r Kalikula, ac yn ganolog mewn enwadau Hindŵaidd sy'n canolbwyntio ar y dduwies yn unig, yn ogystal â mewn Shifaeth. Anrhydeddir Kali yn Fam Ddwyfol, Mam ar y Bydysawd, ac yn egni benywaidd dwyfol.

Gellir olrhain gwreiddiau Kali i draddodiadau a oedd yn anrhydeddu'r dduwies yn y cyfnod cyn-Fedig a'r Fedig yn Isgyfandir India. Yn eirdarddol, mae'r term Kali yn cyfeirio at rywun sy'n llywodraethu amser neu sy'n ddu. Prif ymddangosiad cyntaf Kali yn llên Sansgrit oedd mewn testun o'r chweched ganrif o'r enw Devi Mahatmya. Mae Kali yn ymddangos mewn sawl stori, a'r un fwyaf poblogaidd yw Kali yn ymddangos yng ngwedd dicter y dduwies Durga er mwyn lladd y cythraul  o'r enw Raktabija. Mae eiconograffi arswydus Kali yn ei gwneud yn unigryw ymhlith duwiesau ac yn symboleiddio gwaed, marwolaeth, a dinistrio.

Mae Kali yn gwarchod ac yn rhoddi rhyddhad (moksha) i'w dilynwyr sy'n dod ati fel mae plentyn yn mynd at ei fam. Mae caneuon a cherddi defosiynol sy'n moli natur famol Kali yn boblogaidd ym Mengal, lle mai hi yw un o'r prif dduwiesau a addolir yn ardal, a hithau yn cael ei haddoli fel y Fam Ddwyfol. Mae traddodiadau Shaktaidd a Thantrig yn anrhydeddu Kali fel y realiti eithaf, neu Brahman. Erbyn hyn, mae Kali yn symbol o arwyddocâd i fenywod.  

Gweler hefyd
 Rhestr duwiau a duwiesau Hindŵaidd

Cyfeiriadau

Categori:Duwiesau
Categori:Hindŵaeth
Categori:Mytholeg Hindŵaidd