Gorfodaeth anffurfiol

Yng nghyd-destun perthynas meddyg-claf, mae gorfodaeth anffurfiol yn broses gymdeithasol lle mae'r gofal iechyd yn ceisio gwneud i glaf gadw at y driniaeth a ddymunir heb ei orfodi. Hyn yw, ceisia'r meddyg, y nyrs neu weithiwr arall o staff gofal iechyd beidio â defnyddio  gorfodaeth ffurfiol megis ymrwymiad anwirfoddol ynghyd â thriniaeth anwirfoddol. Enghraifft o driniaeth anwirfoddol yw chwistrelliad mewngyhyrol o haloperidol. 

Mae gorfodaeth anffurfiol yn aml yn cael ei defnyddio a'i gymhwyso gan weithwyr iechyd proffesiynol fel rhan o driniaeth iechyd meddwl ond mae hefyd yn cael ei ddefnyddio gan ffrindiau a theulu defnyddiwr y gwasanaeth.Hotzy, Florian; Jaeger, Matthias (2016). "Clinical Relevance of Informal Coercion in Psychiatric Treatment—A Systematic Review" (PDF). Frontiers in Psychiatry. 7: 197. doi:10.3389/fpsyt.2016.00197. ISSN 1664-0640. 

 Dosbarthiad 
Mae sawl hierarchaeth o orfodaeth anffurfiol wedi'u creu. Diffiniodd Smuzkler ac Appelbaum hierarchaeth gorfodi pum lefel:Hotzy, Florian; Jaeger, Matthias (2016). "Clinical Relevance of Informal Coercion in Psychiatric Treatment—A Systematic Review" (PDF). Frontiers in Psychiatry. 7: 197. doi:10.3389/fpsyt.2016.00197. ISSN 1664-0640.  

 perswâd
 Trosoledd rhyngbersonol (interpersonal leverage)
 cymhellion
 bygythiadau
 triniaeth orfodol

Mae Lidz et all yn diffinio naw math o orfodaeth anffurfiol:

 perswâd
 cymell
 bygythiadau,
 dangos grym
 grym corfforol
 grym cyfreithiol
 cais am ffafriaeth warediadol
 rhoi gorchmynion
 dichell.

 Trosoledd rhyngbersonol 
Os oes gan y defnyddiwr gwasanaeth ddibyniaeth emosiynol ar y darparwr gwasanaeth, yna gall y clinigwr ddefnyddio siom i ddylanwadu ar y defnyddiwr gwasanaeth.Hotzy, Florian; Jaeger, Matthias (2016). "Clinical Relevance of Informal Coercion in Psychiatric Treatment—A Systematic Review" (PDF). Frontiers in Psychiatry. 7: 197. doi:10.3389/fpsyt.2016.00197. ISSN 1664-0640.  Yn syml: "Dw i'n hynod siomedig na wnest ti gymryd y tabledi, er i ti addo - gaddo wneud hynny."

 Cymhellion 
Efallai y gofynnir i'r claf wneud yr hyn y mae clinigwr ei eisiau i gael mynediad at nwyddau o werth ariannol megis tai, arian, plant, a chyfiawnder troseddol.Hotzy, Florian; Jaeger, Matthias (2016). "Clinical Relevance of Informal Coercion in Psychiatric Treatment—A Systematic Review" (PDF). Frontiers in Psychiatry. 7: 197. doi:10.3389/fpsyt.2016.00197. ISSN 1664-0640. Mynediad amodol i dai yw’r math mwyaf cyffredin o gymhelliant ymysg gorfodaeth anffurfiol, yn ôl 15-40% o'r defnyddwyr gwasanaeth. Canfu astudiaeth o orfodaeth anffurfiol yn y ddarpariaeth tai fod 60% o ddefnyddwyr gwasanaethau nad oeddent yn cydymffurfio wedi'u heithrio o'r rhaglen. Yn syml: "os cymerwch ein tabledi, yna fe gewch oriadau'r fflat." 

Gall gweithiwr gofal iechyd ddefnyddio adnoddau cyffredinol megis sigaréts, bwyd neu ddiod i berswadio cleifion i gymryd eu meddyginiaeth. 

 Bygythiadau 
Gellir defnyddio'r bygythiad o ymrwymiad anwirfoddol neu driniaeth anwirfoddol i argyhoeddi cleifion i gydymffurfio heb ddefnyddio gorfodaeth ffurfiol.Pelto-Piri, Veikko; Kjellin, Lars; Hylén, Ulrika; Valenti, Emanuele; Priebe, Stefan (December 2019). "Different forms of informal coercion in psychiatry: a qualitative study" (PDF). BMC Research Notes. 12 (1): 787. doi:10.1186/s13104-019-4823-x. ISSN 1756-0500. PMC 6889621. PMID 31791408. Yn syml: "Os na chymeri dy dabledi, yna bydd yn rhaid i ni..." 

 Mynychder 
Dengys astudiaethau fod y rhan fwyaf o weithwyr iechyd meddwl proffesiynol yn defnyddio gorfodaeth anffurfiol o ddydd i ddydd.Hotzy, Florian; Jaeger, Matthias (2016). "Clinical Relevance of Informal Coercion in Psychiatric Treatment—A Systematic Review" (PDF). Frontiers in Psychiatry. 7: 197. doi:10.3389/fpsyt.2016.00197. ISSN 1664-0640. 

Mae ymarferwyr yn defnyddio gorfodaeth anffurfiol yn fwy nag y maent yn ymwybodol ohono, a dangosodd astudiaeth ei fod yn cael ei tan-amcangyfrifo.Hotzy, Florian; Jaeger, Matthias (2016). "Clinical Relevance of Informal Coercion in Psychiatric Treatment—A Systematic Review" (PDF). Frontiers in Psychiatry. 7: 197. doi:10.3389/fpsyt.2016.00197. ISSN 1664-0640.  Mae 29-59% o ddefnyddwyr gwasanaeth yn defnyddio gorfodaeth anffurfiol. Adroddodd 11-23% o ddefnyddwyr gwasanaeth am drosoledd barnwrol (Judicial leverage), lle mae defnyddiwr gwasanaeth yn cydymffurfio i osgoi achos cyfreithiol.

 Agwedd defnyddwyr gwasanaeth 
Dywedodd 55-69% o ddefnyddwyr gwasanaeth eu bod yn gweld trosoledd rhyngbersonol yn deg a nododd 48-60% ei fod yn effeithiol. Mae astudiaethau'n dangos bod cleifion â dirnadaeth uwch yn fwy ffafriol i orfodaeth. Ystyrir bod cleifion sydd wedi eu diagnosio o sgitsoffrenia yn fwy tebygol o ddweud bod gorfodaeth anffurfiol yn digwydd, ac yn fwy negyddol am orfodaeth.Hotzy, Florian; Jaeger, Matthias (2016). "Clinical Relevance of Informal Coercion in Psychiatric Treatment—A Systematic Review" (PDF). Frontiers in Psychiatry. 7: 197. doi:10.3389/fpsyt.2016.00197. ISSN 1664-0640. 

 Agweddau ymhlith darparwyr gwasanaethau 
Mae darparwyr gwasanaethau’n ystyried gorfodaeth anffurfiol fel ffordd o hybu cydymffurfiaeth, ac y gallai atal gwaethygu’r symptomau a’r angen am orfodaeth ffurfiol. Teimlai gweithwyr proffesiynol y gallai gorfodaeth anffurfiol annog unigolion i gymryd mwy o gyfrifoldeb dros eu bywydau.Hotzy, Florian; Jaeger, Matthias (2016). "Clinical Relevance of Informal Coercion in Psychiatric Treatment—A Systematic Review" (PDF). Frontiers in Psychiatry. 7: 197. doi:10.3389/fpsyt.2016.00197. ISSN 1664-0640. 

 Cyfeiriadau 

Categori:Iechyd meddwl