John Hughes (Idanfryn)

Roedd John Hughes (Idanfryn) (1832-1876) yn athro, bardd a llenor. Cafodd ei eni ym Mrynsiencyn, Ynys Môn (lle mae tŷ o'r enw Idanfryn), yn fab i William Hughes, amaethwr ar raddfa fach ac Elizabeth ei wraig, Tŷ'n y gongl, Llanidan (1841), Gweitan, Niwbwrch (1851)Cyfrifiad, plwyf Llanidan 1841 a Niwbwrch 1851 ac wedyn, Glanrhos, plwyf Llanidan (1875)Caernarvon and Denbigh Herald, 18 Rhagfyr 1875, t.4

Cafodd brentisiaeth efo crŷdd, tra'n byw gyda'i rieni yn Niwbwrch; ac yn hwyrach yn ei fywyd disgrifiodd ei hun fel "tincer" - er dicho iddo ddefnyddio'r gair yn ei ystyr o drempyn neu grwydryn yn hytrach na thrwsiwr sosbenni, gan ein bod yn clywed amdano nesaf fel athro yn Llanrhaeadr-ym-Mochnant ac wedyn yr athro (1866-7) ar Ysgol Capel Horeb (MC), Rhostryfan,W. Hobley, Hanes Methodistiaeth Arfon, Cyf.I, Dosbarth Clynnog (Caernarfon, 1910), t.236 a symudodd wedyn i Amlwch erbyn 1869 lle bu'n athro ar yr Ysgol Frytanaidd ynoTrysorfa y Plant, Tachwedd 1869, t.28 ac wedyn i Gaernarfon fel pennaeth Ysgol Rad Caernarfon lle bu'n byw hyd ei farwolaeth. Roedd wedi priodi merch y Capten Hugh Owen o Fangor, a bu hithau'n byw yno nes symud at ei merch yng Nghaerdydd tua 1910 a marw yn 1915 yn 73 oed.Cambrian Daily Leader, 4.5.1915, t.4

Roedd Idanfryn yn fardd a gafodd gryn sylw yn ystod ei oes ac mae ei waith ar gael yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru.Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Llsg.NLW MS 8469A - Gwaith John Hughes ('Idanfryn') Arferai gyfansoddi cerddi moeswersol digon swynol a ymddangosodd weithiau yn Trysorfa y Plant yn yr 1860au, ac ambell i emyn, yn ogystal â chyflwyno ysgrifau i gyfnodolion amrywiol. Fodd bynnag, nid oedd heb gloffi weithiau yn ei ymdrechion. Dyma feirniadaeth ar waith o'i eiddo yng ngholofn Y Tyst Cymreig - ond nid oedd Cymraeg y beirniad yn ddilychwin ychwaith!:

Ysgrifennodd golofnau papur newydd weithiau dan y ffugenw "Vox", colofnau a ddangosai ei hiwmor. Yn un o'i golofnau fe ddatgelodd ei hun fel hyn:

Bu farw 31 Fai 1876, pan oedd yn byw yn Stryd y Felin, Twtil, Caernarfon ar ôl cystudd hir, gan adael gweddw, pedwar mab a dwy ferch.Llais y Wlad, 9 Mehefin 1876, t.8; Tarian y Gweithiwr, 9 Mehefin 1876, t.1 Yn eu mysg oedd Gwilym Hughes (Ap Idanfryn), newyddiadurwr amlwg ac ysgrifennydd y "Welsh National Memorial Association". Cofir am Ap Idanfryn yn bennaf heddiw oherwydd ei gyfweliad efo'r Dr. William Price.Gwefan Rainbow Dragon,  , cyrchwyd 23.4.2020

Cyfeiriadau

Categori:Genedigaethau 1832
Categori:Marwolaethau 1876
Categori:Addysgwyr y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Beirdd y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Beirdd Cymraeg o Gymru
Categori:Colofnwyr o Gymru
Categori:Pobl o Ynys Môn