Mat diod

bawd|250px|Mat diod cardbord cwrw o'r Almaen
bawd|250px|Defnyddir cefn cefn matiau cwrw yn aml i gadw cyfrif ar y cwrw a brofir

Mae mat diod (Saesneg: drinks coaster neu coaster) yn wrthrych a ddefnyddir fel ategolyn ar gyfer yfed diod poeth neu oer. Cynhwysir matau cwrw yn rhan o'r categori hwn. Prif bwrpas y mat diod yw amddiffyn wyneb bwrdd neu unrhyw ddarn arall o ddodrefn y gellir gosod y ddiod arno, rhag y defnynnau y gellir eu creu oherwydd anwedd ar y gwydr neu rhag yr hylif a allai orlifo. Am y rheswm hwn maent yn aml yn cael eu gwneud o ddeunyddiau amsugnol. Mewn mannau cyhoeddus a bariau gellir eu defnyddio hefyd fel ffordd o hyrwyddo cwmnïau sy'n cynhyrchu diodydd neu'r lle ei hun. Maent hefyd yn ffyrdd o hyrwyddo negeseuon gwleidyddol neu wybodaeth gyhoeddus.

Hanes
Yn yr 1880au, cynhyrchwyd y matiau diod cardbord cyntaf gan y cwmni argraffu Almaeneg, Friedrich Horn."Tough Times for the Humble Beer Mat", Spiegel Online, 26 Ebrill 2009; adalwyd 15 Hydref 2022 Ym 1892, gwnaeth Robert Sputh o Dresden y mat yfed mwydion coed cyntaf. Defnyddiodd bragdy Watney nhw yn y Deyrnas Unedig ym 1920 i hysbysebu eu cwrw gwelw cwrw.Simon Atkinson, "Last orders for beer mat maker?", BBC News, 26 May 2009; adalwyd 15 Hydref 2022 Dechreuodd cwmni pecynnu Quarmby Promotions, a sefydlwyd ym 1872, weithgynhyrchu matiau diod yn Milnsbridge ym 1931. Ar ôl cael ei gymryd drosodd gan grŵp Katz, symudwyd y cynhyrchiad i Brighouse ac yn 2006 i Morley, Gorllewin Swydd Efrog, cyn rhoi’r gorau i gynhyrchu yn 2009.Neil Atkinson, "Jobs lost as historic beer mat firm moves to Germany", Huddersfield Examiner, 1 Rhagfyr 2008; adalwyd 13 Hydref 2022

Yn Ewrop, defnyddir soseri gyda'r un swyddogaeth â matiau diod, yn enwedig mewn parau gyda the neu gwpanau coffi.

Cynhyrchu
Mae'r matiau diod wedi'u gwneud yn bennaf o gardfwrdd grameg uchel, ond gellir eu gwneud hefyd o sawl haen o bapur sidan.

Mae grŵp Katz, sydd â’i bencadlys yn Wiesenbach, yr Almaen, yn cynhyrchu tua 75% o’r oddeutu 5.5 biliwn o matiau diod yn y byd [2], gan gynnwys tua dwy ran o dair o’r farchnad Ewropeaidd a 97% o farchnad yr UD. Yn ogystal â lleoliad Weisenbach, mae gan y cwmni ddwy ffatri arall yn yr Unol Daleithiau, un yn Sanborn, Efrog Newydd a'r llall yn Johnson City, Tennessee.

Matiau diod Cymreig
Gwneir defnydd o fatiau diod benodol Gymreig er mwyn:
 Hyrwyddo cennad neu farchnata drwy gyfrwng y Gymraeg
 Hyrwyddo'r Gymraeg ynddi ei hun fel iaith i gymdeithasu, fel rhan o strategaeth hunanymwybodol normaleiddio iaith
 Hyrwyddo neges wleidyddol benodol Gymreig yn enwedig neges cenedlaetholdeb Gymreig gan grwpiau megis YesCymru

Matiau cwrw
Efallai mai matiau cwrw yw'r genre o fatiau diod sydd fwyaf cyfffredin i ddarllenwyr a mwyaf helaeth o ran masnachu a marchnata. Bydd matiau cwrw yn aml yn cynnwys brandio a marchnata gan fragdai lleol. Cymaint yw'r diddordeb mewn dyluniadau matiau cwrw o fewn gwledydd ac yn rhyngwladol fel y ceir cymdeithasau sy'n eu casglu a'u trafod. 

Arferion Materion Cwrw
 Cadw cofnod - wrth blicio haen allanol mat cardfwrdd sy'n cynnwys dyluniad y mat, ceir cefndir plaen. Defnyddir hynny'n aml fel cyfrwng ar gyfer cofnodi gwahanol bethau gan yfwyr - boed yn sgôr gêm tafarn fel dartiau, cofnod yfed.
 Caead - Yn ogystal â amddiffyn wyneb bwrdd neu gelficyn rhag effaith sarnu diod, defnyddiwyd y matiau cwrw hefyd fel caead anffurfiol i ddynodi perchnogaeth person dros y peint cwrw (neu ddiod arall) wrth iddynt adael y diod am ennyd i fynd i'r tŷ bach, allan i ysmygu neu'r bar neu galwad arall.

 Tegestoliaeth 
Ceir gair benodol ar gyfer yr arfer o gasglu matiau diold, sef, tegestoliaeth. Mae  tegestoleg  yn derm a fathwyd o Lladin  sef "yn gorchuddio" neu "mat") a ddiffinnir fel yr arfer o gasglu matiau cwrw neu matiau diod, gydag ymarferwyr o'r enw  tegestolegwyr. Cyfeiriwyd at degestolegwyr yn rhaglen y ddeuawd gomedi boblogaidd o'r 1960au, Morcambe and Wise.

Cyfeiriadau

Dolenni allanol

 Safle swyddogol cymdeithas matiau cwrw Almaeneg, IBV
 Gwefan swyddogol cymdeithas matiau cwrw Prydeinig, BBCS 
 Gwefan swyddogol BCWC (Brewery Collectibles World Convention)

Oriel

Categori:Cartref
Categori:Alcohol