Pop-up Gaeltacht

Mae'r Pop-Up Gaeltacht (Gwyddeleg: Tob-Ghaeltacht) yn gyfarfod a digwyddiad anffurfiol o siaradwyr Gwyddeleg o alluoedd amrywiol (yn aml mewn bar tafarn) lle gallant gwrdd a siarad mewn awyrgylch hwyliog. Yn Nulyn gall cynulliadau o'r fath gynnwys hyd at 300 o bobl, ac mae digwyddiadau tebyg wedi'u cynnal dramor.

Mae'r enw yn chwarae ar y cysyniad o'r Gaeltacht - bro Wyddeleg ei hiaith a pop-up sef, digwyddiad dros-dro a therm a ddefnyddir mewn cyd-destun eraill cyfoes fel 'pop-up bar' neu 'pop-up restautant'.

Sefydlu
Arloeswyr y Pop-Up Gaeltacht oedd Osgur Ó Ciardha a Peadar Ó Caomhánaigh, ymgyrchwyr iaith a sefydlodd yr un gyntaf yn Nulyn yn 2017. Y nod oedd darparu gofod lle gallai siaradwyr Gwyddeleg sgwrsio'n rhydd heb deimlo rheidrwydd i newid i'r Saesneg er budd unrhyw un nad oedd yn siarad Gwyddeleg oedd yn bresennol.

Mewn astudiaeth o'r ffenomen mae Stiofán Seoighe wedi dadlau bod yn rhaid i brosiect o'r fath gael ei weld yng nghyd-destun dilysu hunaniaeth siaradwyr anhraddodiadol iaith leiafrifol, a bod hon yn broses barhaus.

Cyd-destun a Llwyddiant
Amcangyfrifwyd bod tua 200,000 o siaradwyr Gwyddeleg dyddiol ac wythnosol yn Iwerddon, gogledd a de, sy’n “nuachainteoirí” – h.y. nid siaradwyr brodorol traddodiadol. O'r rhain, mae bron i 15,000 yn byw yn Nulyn, sef bron i 20% o'r siaradwyr dyddiol yn genedlaethol. Roedd yn fwriad gan sylfaenwyr y Pop-Up Gaeltacht i hyd yn oed y rhai llai hyderus o'r siaradwyr hynny gael man cyhoeddus lle gallent sgwrsio'n gyfforddus.

Mae'r mynychwyr, yn ôl Osgur Ó Ciardha, mae'r digwyddiad yn cynnwys "hen ac ifanc, dysgwyr a phawb rhwng hynny, a dwi'n golygu pawb". Maent mewn amrywiaeth o sefyllfaoedd cymdeithasol lle "nad oes angen newid i'r Saesneg, a lle ceir sgyrsiau nid am y Wyddeleg, ond yn y y Wyddeleg." 

Yn ôl Ciardha ysbrydolwyd ef a Peadar Ó Caomhánaigh i sefydlu'r Pop-up Gaeltacht oherwydd yr "y cylch negatif o newyddion sy'n amgylchynu'r iaith" a'r teimlad bod siarad y Wyddeleg yn aml yn cael ei weld fel "rhyw fath o act berfformiadol" gyda chefnogaeth grant. "Mae'n hawdd iawn diystyru pobl na allwch weld, neu, yn achos y Wyddeleg, gallwch ddim clywed ... Roeddem am brofi bod siaradwyr trefol Gwyddeleg yn bodoli ac roeddem am roi 'Bat Signal' [cyfeiriad at symbol yr ystlum a theflir i'r nen gan Batman i nodi ei bresenoldeb i bawb] i'r Gaels ar wasgar i ymgynnull." Nododd Ó Ciardha hefyd bod bodolaeth y Pop-up Gaeltacht yno i fod yn ychwanegiad i ffurf a lleoliadau eraill, tiriogaethol lle siaredir Gwyddeleg.

Ceir hefyd Pop-up Gaeltach na nÓg (ifanc) gan rieni sydd â phlant a methu mynychu digwyddiadau mewn awrgylch tafarn.

Tramor
Mae'r Pop-Up Gaeltacht wedi dod o hyd i rywfaint o boblogrwydd yn America ac mewn mannau eraill. Yn 2019 cynhaliwyd un yn Efrog Newydd, ac mae eraill wedi'u cynnal yn La Jolla, Los Angeles a Washington DC Mae eraill eto wedi'u cynnal yn Awstralia, yr Emiradau Arabaidd Unedig, Canada a Bolifia. Mae'r cychwynwyr wedi amcangyfrif bod dros 150 wedi'u cynnal ledled y byd.

Mae'r cysyniad hefyd wedi lledaenu ieithoedd lleiafrifol eraill. Yn 2019 ar Ynys Manaw, cynhaliwyd ‘Pop-up Gaeltaghts’ Manaweg fel rhan o ŵyl Cooish, gŵyl sy’n hybu’r iaith Fanaweg, a gan Pobble, sefydliad ac elusen eiriolaeth iaith Manaweg.

Sylw yng Nghymu
Cafwyd cyflwyniad gan Dr Osian Elias o Brifysgol Abertawe mewn cynhadledd ar thema Iaith a Busnes gan y Coleg Cymraeg Cenedlaethol ar natur a llwyddiant y Pop-up Gaeltacht ar 24 Mehefin 2022.

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
 Cyflwyniad 'Pop-Up Gaeltacht: A One Night Stand Osgur Ó Ciardha ar TEDxBallyroan
 Tudalen op up Gaeltacht ar Facebook 
 @popupgael ar Twitter
 Pop-up Gaeltacht  ar wefan Conradh na Gaeilge

Categori:Gwyddeleg
Categori:Iaith
Categori:Iwerddon
Categori:Sefydliadau eiriolaeth iaith Geltaidd
Categori:Mudiadau iaith