HMS Hamadryad

Roedd HMS Hamadryad neu, rhag dryswch, HMS Hamadryad (1823) yn llong y Llynges Frenhinol. Roedd yn ffrigad o'r pumed dosbarth â 46 gwn a gafodd ei lansio yn 1823. Yn ddiweddarach daeth yn llong ysbyty yng Nghaerdydd. Bod mytholegol Groegaidd sy'n byw mewn coeden yw hamadryad (/hæməˈdraɪ.æd/; Hen Groeg: Ἁμαδρυάδες, wedi'i Ladineiddio: Hamadryádes).

Llongau o'r un enw
Ceir dau long arall o'r enw HMS Hamadryad: 

 Y ffrigad Sbaenaidd Ninfa, wedi’i chipio gan y Prydeinwyr ar 26 Ebrill 1797 a’i chymryd i wasanaeth fel HMS Hamadryad. Cafodd ei dryllio oddi ar arfordir Portiwgal ym mis Rhagfyr yr un flwyddyn.

 HMS Hamadryad (1804), hen ffrigad 38 gwn Sbaenaidd Santa Matilda, a adeiladwyd yn Havanna ym 1778 ac a ddaliwyd gan ffrigadau Donegal a Medusa yn y Llynges Frenhinol ym 1804 oddi ar Cadiz. Cafodd ei hailenwi'n HMS Hamadryad a'i ostwng i 36 o ynnau ym 1810, gwasanaethodd yng ngorsaf y Baltig a Newfoundland. Gwerthwyd yn Woolwich am £2,610 ar 9 Awst 1815.

Hanes
Fe'i gorchmynnwyd ar 25 Ebrill 1817 yn Iard Longau Penfro yn Sir Benfro, lle gosodwyd ei cilbren ym mis Medi 1819. Lansiwyd hi ar 25 Gorffennaf 1823, a hwyliodd o gwmpas ar 8 Awst i Iard Longau Plymouth i'w chwblhau.

Llong ysbyty
Ym mis Chwefror 1866 fe'i penodwyd i'w throsglwyddo i'r Meistri Marshall, y torwyr llongau, i'w chymryd yn ddarnau, ond yn lle hynny ar 9 Mawrth 1866 penderfynwyd ei rhoi ar fenthyg fel ysbyty arnofiol i forwyr sâl yng Nghaerdydd. Cafodd ei thynnu ar draws o Devonport a'i hagor fel llong ysbyty yn Nociau Caerdydd ym mis Tachwedd 1866. Erbyn y 1880au, roedd 500 o gleifion mewnol yn cael eu trin bob blwyddyn.

Yn olaf ym 1900, dychwelwyd hi i reolaeth y llynges a'i throsglwyddo i Portsmouth, lle gwerthwyd hi am dorri i fyny ar 11 Gorffennaf 1905.

Roedd ffrigad dosbarth Leda segur arall, HMS Thisbe, hefyd wedi’i hangori yng Nghaerdydd a’i defnyddio fel eglwys arnofiol gan y Missions to Seamen o 1863 i 1891.

Gwaddol
Agorwyd ysbyty brics a morter, o'r enw Ysbyty Brenhinol Hamadryad, yn Nociau Caerdydd ym 1905.

Agorwyd hefyd ysgol Gymraeg ar safle ei hangorfa ym mis Ionawr 2019), gan gymryd ei henw, Ysgol Gynradd Gymraeg Hamadryad.

 Darllen pellach 


Cyfeiriadau

Dolenni allanol

 Gwefan Ysgol Gynradd Gymraeg Hamadryad 

Categori:Ysbytai Cymru
Categori:Y Llynges Frenhinol
Categori:Sefydliadau 1866
Categori:Caerdydd