Koper

Mae Koper (Eidaleg: Capodistria), yn un o fwrdeistrefi fwyaf Slofenia. Gyda phoblogaeth o oddeutu 50,000 mae wedi'i lleoli ar ochr ogledd orllewinnol eithaf penrhyn Istria. Un nodwedd hynod amdanni yw ei bod yn fwrdeistref swyddogol ddwyieithog, Slofeneg ac Eidaleg. Mae'n gartref i'r unig borthladd masnachol mawr yn y wlad ac mae'n chwarae rhan strategol i'w wlad. Mae wedi'i leoli yng Ngwlff Trieste ac yn fwy arbennig ym Mae Koper (Koprski zaliv neu Baia di Capodistria) i'r gogledd o'r Môr Adriatig. Fe'i lleolir i'r dwyrain o fwrdeistrefi Slofenia Izola a Piran ac ychydig dros 10 km i'r de o ddinas bwysig yr Eidal, Trieste.

Etymoleg
Enwir Koper/Capodistria, ar ôl geifr. Fe'i galwyd gyntaf yn Aegida ("gafr") gan  fel y'i gelwir gan Plinius yr Hynaf yn ei lyfr Naturalis Historia (iii. 19. s. 23). ac yna Capris, Caprea, Capre neu Caprista gan y Rhufeiniaid.

Yn yr Oesoedd Canol, roedd yr ardal yn perthyn yn gyntaf i Ymerodraeth Rufeinig y Dwyrain ac yna cafodd ei henwi'n Caput Histriae: "blaen Istria" (y cymerir yr enw Eidaleg Capodistria ohoni). Mae enwau tramor cyfoes am y dref yn cynnwys: Croateg: Kopar, Serbeg: Копар, Kopar, ac Almaeneg Gafers.

Daearyddiaeth
Mae'r ddinas wedi'i lleoli ym mhen gorllewinol Slofenia, yng ngogledd penrhyn Istria, ar ofod byr arfordir 16 km Slofenia. Mae wrth geg afon fach Rižana.

Wedi'i leoli ar y Môr Adriatig (Gwlff Trieste), porthladd Koper yw'r unig fynediad i'r môr i Slofenia (gweler y map). Mynediad strategol eisoes ar gyfer ymerodraeth gyfandirol iawn Awstria-Hwngari a oedd yn rheoli'r rhanbarth tan ddiwedd y Rhyfel Byd Cyntaf. Mae tiriogaeth y fwrdeistref yn gorchuddio 311.2 km², rhwng yr Eidal i'r gogledd a Croatia i'r de. Mae ei uchder yn amrywio rhwng 0 a 1,028 metr ym Mynydd Slavnik. Hyd arfordir Slofenia yw 17.6 km.

Hanes 

O'r 7g, ymsefydlodd pobloedd neu lwyth y Carantanas, hynafiaid Slafaidd y Slofeniaid, a'r Horvates, hynafiaid Slafaidd y Croatiaid a'r Istriaid, Rhufeiniaid y Dwyrain o'r Balcanau, yn Istria. Yn 11g, pasiodd y rhanbarth i Yr Ymerodraeth Lân Rufeinig. Roedd y ddinas yn rhan o feddiannau Gweriniaeth Fenis rhwng 1278 a 1797.

Yn 16g, cwympodd poblogaeth Koper yn sylweddol, o'i huchafbwynt o rhwng 10,000 a 12,000 o drigolion, oherwydd epidemigau pla dro ar ôl tro.Schutte, Anne Jacobson; p24. Books.google.com. Retrieved on 24 September 2011. Pan ddaeth Trieste yn borthladd rhydd ym 1719, a gydag hynny, collodd Koper ei fonopoli ar fasnach, a lleihaodd ei bwysigrwydd ymhellach.

Yn ôl cyfrifiad 1900, roedd 7,205 o drigolion yr Eidalwyr, 391 Slofeniaid, 167 Croateg, a 67 o drigolion Almaeneg yn byw yn Koper.

Pasiwyd y dref i ddwylo'r Habsburgiaid a'r Ffrancwyr imperialaidd cyn cwympo am fwy na chanrif i Ymerodraeth Awstria,Treasures of Yugoslavia, An encyclopedic touring guide, Beograd, 1982. a ddaeth yn rhan wedyn o Ymerodraeth Awstria-Hwngari wedi Cyfaddawd 1867. Daeth Capodistria (tueddwyd i ddefnyddio'r enw Eidaleg gan mai Eidaleg oedd iaith a naws y dref) wedyn yn rhan o Cisleithania (tiriogaeth dan reaolaeth Awstria) ac yn dod yn brif dref yr ardal o'r un enw, un o'r 11 Bezirkshauptmannschaften yn nhalaith Arfordir Awstria.Die postalischen Abstempelungen auf den österreichischen Postwertzeichen-Ausgaben 1867, 1883 und 1890, Wilhelm KLEIN, 1967

Wedi methiant Ymerodraeth Awstria-Hwngari a buddugoliaeth yr Eidal drostynt yn Rhyfel Byd Cyntaf, rhoddwyd y ddinas i'r Eidal (gyda Istria i gyd) yn fel rhan o Cytundeb Saint-Germain yn 1919. Seilwidyd hyn ar ei honiad ar bresenoldeb Fenisaidd hir a'r iaith Eidaleg a siaredir gan fwyafrif y boblogaeth. Ym 1945, meddiannwyd y dref gan bleidiau Comiwnyddol Iwgoslafia y Cadfridog Tito a'i atodi i Barth B fel rhan Diriogaeth Rydd Trieste fel rhan o Gytundeb Paris yn 1947. Diddymwyd Tiriogaeth Rydd Trieste gan Gytundeb Llundain yn 1954, ond tra i Triest gael ei roi i feddiant yr Eidal, arhosodd Koper yn rhan o Iwsgoslafia. Cadarnhwyd hyn yng Nghytundeb Osimo yn 1975. Gydag annibyniaeth Slofenia o Iwgoslafia yn 1991, daeth Koper yn rhan o weriniaeth newydd annibynnol Slofenia. Ym 1977, gwahanwyd Esgobaeth Babyddol Koper oddi wrth Esgobaeth Trieste.

Koper Heddiw
Gydag annibyniaeth Slofenia ym 1991, daeth Koper yr unig borthladd masnachol yn Slofenia. Mae Prifysgol Primorska wedi'i lleoli yn y ddinas.

Mae Clwb Pêl-droed Koper (Koper F.C.), yn un o brif glybiau pêl-droed Slofenia. Sefydlwyd y clwb ym 1920. Mae Koper yn un o bum clwb pêl-droed yn y wlad sydd wedi ennill bob un o'r tair cystadleuaeth ddomestig (Cynghrair, Cwpan a Supercup). Noder, pan sefydlwyd y clwb yn 1920 roedd dan yr enw Eidaleg, Circolo sportivo Capodistriano.

Demograffeg
Rhwng 1999 a 2009, cynyddodd poblogaeth bwrdeistref Koper / Capodistria yn gyson i fod yn fwy na 50,000 o drigolion. .

 Gefeilldrefi 
Mae tref Koper wedi ei gefeillio gyda sawl gefeilldref dramor:
  Ferrare, a Muggia, San Dorligo della Valle, Yr Eidal;
  Buzet (Istria), Croatia ;
  Žilina, Slofacia ;
  Corfu, Gwlad Groeg ;
  Jiujiang, Tsieina ;
  Samara, Tatarstan, Ffederasiwn Rwsia

 Oriel 

Enwogion
 Lara Baruca; cantores Slofeneg
 Francesco Trevisani, arlunydd a aned yn Capodistria yn 1656
 Santorio Santorio, meddyg
 Pier Paolo Vergerio l'ancien]], dyniaethwr ac addysgydd 
 Vittorio Italico Zupelli, cadfridog Eidalaidd
 Nazario Sauro (1880-1916), iredentydd Eidalaidd

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
 Gwefan tref Koper

Categori:Dinasoedd Slofenia