Angladd Edward VII

Digwyddodd angladd gwladol Edward VII, Brenin Teyrnas Unedig Prydain Fawr ac Iwerddon ac Ymerawdwr India, ar ddydd Gwener, 20 Mai 1910. Yr angladd oedd y casgliad mwyaf o frenhindod Ewropeaidd erioed, gyda chynrychiolwyr o 70 talaith, a’r olaf cyn i lawer o deuluoedd brenhinol gael eu diorseddu yn y Rhyfel Byd Cyntaf a’i ganlyniad.

 Trefnu 
bawd|Y Brenin Edward VII yn gorwedd ar goedd yn Neuadd Westminster, 17-19 Mai 1910|350px

Bu farw Brenin Edward VII ar 6 Mai. Yn gyntaf bu'n gorwedd ar goedd yn breifat yn Ystafell yr Orsedd ym Mhalas Buckingham. Yna, ar 17 Mai, aeth â'r arch mewn gorymdaith i Neuadd San Steffan, lle'r bu'n gorwedd ar goedd yn gyhoeddus. Dyma'r tro cyntaf i aelod o'r Teulu Brenhinol gorwedd ar goedd yna, ac fe'i hysbrydolwyd gan y gorwedd ar goedd William Gladstone yno ym 1898. Ar y diwrnod cyntaf, ciwiodd miloedd o aelodau'r cyhoedd yn amyneddgar yn y glaw i dalu eu parch; cafodd tua 25,000 o bobl eu gwrthod pan gaewyd y gatiau am 10yh. Ar 19 Mai, roedd Kaiser Wilhelm II eisiau cau'r neuadd wrth iddo osod blodeudorch; fodd bynnag, dywedodd yr heddlu y gallai fod anhrefn pe bai hynny'n digwydd, felly aeth â'r Kaiser i mewn trwy fynedfa arall tra bod y cyhoedd yn parhau i gerdded heibio. Amcangyfrifir bod hanner miliwn o bobl wedi ymweld â'r neuadd yn ystod y tridiau yr oedd ar agor.

Cynhaliwyd yr angladd bythefnos ar ôl marwolaeth y brenin ar 20 Mai. Ymgasglodd torfeydd enfawr i wylio'r orymdaith, amcangyfrifir eu bod rhwng tair a phum miliwn. Cafodd llwybr yr orymdaith ei leinio gan 35,000 o filwyr. Aeth o Balas Buckingham i Neuadd Westminster, lle cynhaliwyd seremoni fach gan yr Archesgob Caergaint Randall Davidson, o flaen grŵp bach o alarwyr swyddogol - ei wraig weddw y Frenhines Alexandra, ei fab y Brenin Siôr V, ei ferch Y Dywysoges Victoria, ei frawd Dug Connaught, a'i nai Wilhelm II, Ymerawdwr yr Almaen. Arhosodd gweddill y parti angladd y tu allan i'r Neuadd, a oedd yn cynnwys miloedd o bobl. Canodd Big Ben, y gloch yn nhŵr y cloc gerllaw, 68 o weithiau, un ar gyfer pob blwyddyn o fywyd Edward VII. Hwn oedd y tro cyntaf iddo gael ei ddefnyddio fel hyn ar gyfer angladd brenin.

Yna aeth yr orymdaith gyfan ymlaen o Neuadd Westminster, trwy Whitehall a'r Mall, o Hyde Park Corner hyd at Marble Arch, ac oddi yno i Orsaf Paddington. Oddi yno, cludodd trên angladd y galarwyr i Windsor. Defnyddiodd y galarwyr y Trên Brenhinol, a gafodd ei dynnu ynghyd â'r car angladdol a adeiladwyd ar gyfer y Frenhines Victoria, gan locomotif King Edward. O'r orsaf, parhaodd yr orymdaith ymlaen i Gastell Windsor, a chynhaliwyd seremoni angladdol llawn yng Nghapel San Siôr. Dilynodd y gwasanaeth angladdol y fformat a ddefnyddiwyd ar gyfer y Frenhines Fictoria, ond cafodd Edward ei gladdu yn y capel, yn lle Frogmore. Roedd y litwrgi wedi'i seilio'n agos ar y Order of the Burial of the Dead o'r Llyfr Gweddi Gyffredin. Roedd y Frenhines Alexandra wedi gofyn yn benodol am anthem gan Syr Arthur Sullivan, fodd bynnag, roedd yr Archesgob Davidson ac uwch glerigwyr eraill o'r farn nad oedd gan y darn ddigon o ddifrifwch, ac yn lle defnyddion nhw His Body Is Buried In Peace o Funeral Anthem For Queen Caroline gan George Frideric Handel.

Claddwyd corff Edward dros dro yn y Gromgell Frenhinalt yn Windsor o dan Gapel Albert. Yn ôl cyfarwyddiadau’r Frenhines Alexandra, dyluniwyd a gweithredwyd cofeb gan Bertram Mackennal ym 1919, yn cynnwys corffddelwau'r brenin a’r frenhines mewn marmor gwyn wedi’i osod ar arch carreg marmor du a gwyrdd. Ar ôl marwolaeth y frenhines ym 1925 claddwyd y ddau gorff yn y gofeb hon yn yr Ystlys Dde. Mae'r gofeb yn cynnwys darlun o hoff gi Edward, Cesar, yn gorwedd wrth ei draed.

 Pobl yn yr orymdaith 
bawd|350px|Y Naw Sofran yn Windsor ar gyfer angladd y Brenin Edward VII, ar 20 Mai 1910. Yn sefyll, o'r chwith i'r dde: Haakon VII o Norwy, Ferdinand o Fwlgaria, Manuel II o Bortiwgal, Wilhelm II o'r Almaen, George I o Wlad Groeg ac Albert I o Wlad Belg. Yn eistedd, o'r chwith i'r dde: Alfonso XIII o Sbaen, George V o'r Deyrnas Unedig a Frederick VIII o Ddenmarc

Roedd yr angladd yn nodedig am y nifer enfawr o frenhindod pwysig Ewropeaidd a'r byd a gymerodd ran ynddo. Yn yr orymdaith angladdol y roedd gorymdaith ceffyl wedi'i dilyn gan 11 o gerbydau. Ynghyd â ffigurau milwrol amrywiol, roedd y ffigurau ar gefn ceffyl yn cynnwys y canlynol:de|bawd|Procession of the Nine Kings,  gan Harry Payne|350px

 Siôr V, Brenin y Deyrnas Unedig, mab y diweddar Frenin
 Wilhelm II, Ymerawdwr yr Almaen a Brenin Prwsia, nai y diweddar Frenin
 Tywysog Arthur, Dug Connaught a Strathearn, brawd y diweddar Frenin
 George I o Roeg, brawd yng nghyfraith y diweddar Frenin
 Alfonso XIII, Brenin Sbaen, nai yng nghyfraith y diweddar Frenin
 Haakon VII, Brenin Norwy, nai a mab-yng-nghyfraith y diweddar Frenin
 Frederick VIII, Brenin Denmarc, brawd yng nghyfraith y diweddar Frenin
 Manuel II, Brenin Portiwgal, cyd-aelod o Dŷ Saxe-Coburg a Gotha
 Ferdinand I, Tsar Bwlgaria, cyd-aelod o Dŷ Saxe-Coburg a Gotha
 Albert I, Brenin y Gwlad Belg, cyd-aelod o Dŷ Saxe-Coburg a Gotha
 Franz Ferdinand, Archddug Awstria, etifedd tebygol i orsedd Awstria-Hwngari (yn cynrychioli Ymerawdwr Awstria )
 Şehzade Yusuf Izzeddin, Tywysog Ymerodraeth Otomanaidd (yn cynrychioli'r Swltan Otomanaidd)
 Archddug Michael Alexandrovich o Rwsia, brawd iau'r Ymerawdwr Rwsia; nai y diweddar Frenin
 Tywysog Emanuele Filiberto, Dug Aosta, cefnder i Frenin yr Eidal
 Tywysog Fushimi Sadanaru, cefnder i'r Ymerawdwr Japan
 Constantine I o Roeg, Dug Sparta, nai y diweddar Frenin
 Tywysog Ferdinand o Rwmania, nai yng nghyfraith y diweddar Frenin (yn cynrychioli Brenin Rwmania)
 Tywysog Rupprecht o Bafaria, ŵyr Rhaglyw Tywysog Bafaria
 Dug Albrecht o Württemberg, cefnder i Frenin Württemberg
 Tywysog Alecsander o Serbia (yn cynrychioli Brenin Serbia)
 Tywysog Henry o'r Iseldiroedd, gŵr Brenhines yr Iseldiroedd
 Ernest Louis, Archddug Hesse a'r Rhein, nai y diweddar Frenin
 Adolphus Frederick V, Archddug Mecklenburg-Strelitz
 Tywysog Henry o Brwsia, nai y diweddar Frenin
 Dug Saxe-Coburg a Gotha, nai y diweddar Frenin
 Tywysog Johann Georg o Sacsoni, brawd Brenin Sacsoni
 Tywysog Carl, Dug Västergötland, brawd Brenin Sweden a nai yng nghyfraith y diweddar Frenin
 Tywysog Waldeck a Pyrmont
 Tywysog Mohammed Ali o'r Aifft, etifedd tebygol i orsedd yr Aifft (yn cynrychioli Khedive yr Aifft a Swdan)
 Tywysog Arthur o Connaught, nai y diweddar Frenin
 Tywysog Christian o Schleswig-Holstein, brawd yng nghyfraith y diweddar Frenin
 Tywysog Albert o Schleswig-Holstein, nai y diweddar Frenin
 Tywysog Alexander o Battenberg, nai y diweddar Frenin
 Dug Fife, mab-yng-nghyfraith y diweddar Frenin
 Dug Tec, brawd yng nghyfraith olynydd y diweddar Frenin
 Tywysog Francis o Tec, brawd yng nghyfraith i olynydd y diweddar Frenin
 Tywysog Alexander o Tec, brawd yng nghyfraith olynydd y diweddar Frenin a nai yng nghyfraith y diweddar frenin
 Tywysog Andrew o Wlad Groeg a Denmarc, nai y diweddar Frenin
 Archddug Michael Mikhailovich o Rwsia
 Tywysog Maximilian o Baden, nai yng nghyfraith y diweddar Frenin, etifedd tebygol i orsedd Baden (yn cynrychioli Archddug Baden)
 Tywysog Danilo o Montenegro (yn cynrychioli Tywysog Montenegro)
 Tywysog Christopher o Wlad Groeg a Denmarc, nai y diweddar Frenin
 Tywysog Philipp o Saxe-Coburg a Gotha
 Archddug Etifeddol Mecklenburg-Strelitz
 Tywysog Luís o Orléans-Braganza
 Dug Penthièvre, aelod o dŷ brenhinol Orléanist
 Clement Leopold Clement o Saxe-Coburg a Gotha
 Tywysog Wolrad o Waldeck-Pyrmont
 Tywysog Bovaradej o Siam, nai Brenin Siam

Ymhlith y rhai a ddilynodd ar ôl yn y cerbydau roedd:

 Cesar, ci y diweddar Frenin, a arweiniodd yr orymdaith angladdol y tu ôl i'r cerbyd a oedd yn cario arch y Brenin
 Y Frenhines Alexandra, gwraig weddw'r diweddar Frenin
 Ymredores Weddw Maria Feodorovna o Rwsia, chwaer yng nghyfraith y diweddar Frenin
 Tywysoges Louise, Duges Fife, merch y diweddar Frenin
 Tywysoges Victoria, merch y diweddar Frenin
 Mair o Tec, Brenhines y Deyrnas Unedig, merch yng nghyfraith y diweddar Frenin
 Maud o Gymru, Brenhines Norwy, merch y diweddar Frenin
 Edward, Dug Cernyw, ŵyr y diweddar Frenin (y dyfodol Edward VIII)
 Tywysoges Mary, wyres y diweddar Frenin
 Tywysoges Helena o Schleswig-Holstein, chwaer y diweddar Frenin
 Tywysoges Louise, Duges Argyll, chwaer y diweddar Frenin
 Tywysoges Beatrice o Battenberg, chwaer y diweddar Frenin
 Tywysoges Louise, Duges Connaught a Strathearn, chwaer yng nghyfraith y diweddar Frenin
 Tywysoges Helena, Duges Weddw Albany, chwaer yng nghyfraith y diweddar Frenin
 Tywysoges Patricia o Connaught, nith y diweddar Frenin
 Tywysoges Alexandra, wyres y diweddar Frenin
 Tywysoges Maud, wyres y diweddar Frenin
 Tywysoges Helena Victoria o Schleswig-Holstein, nith y diweddar Frenin
 Tywysoges Marie Louise o Schleswig-Holstein, nith y diweddar Frenin
 Tywysog Albert, ŵyr y diweddar Frenin (y dyfodol Siôr VI)
 Tywysog Harri, ŵyr y diweddar Frenin
 Tywysog George o Hanover a Cumberland, nai y diweddar Frenin
 Tywysog Zaitao o China, yn cynrychioli'r Brenhinllin Qing, ewythr i'r Ymerawdwr
 Cyn-Arlywydd Theodore Roosevelt, yn cynrychioli'r Unol Daleithiau
 Gweinidog Materion Tramor, Stephen Pichon, yn cynrychioli Gweriniaeth Ffrainc
 Samad Khan Momtaz os-Saltaneh, yn cynrychioli Persia

Mynychodd perthnasau eraill y diweddar frenin yr angladd hefyd:

 Tywysog Louis o Battenberg, nai yng nghyfraith y diweddar frenin
 Dug Argyll, brawd yng nghyfraith y diweddar frenin
 Tywysog Maurice o Battenberg, nai y diweddar frenin
 Iarll Edward Gleichen, hanner cefnder y diweddar frenin
 Tywysog George o Battenberg, hen nai y diweddar frenin
 Tywysoges Victoria Adelaide, Duges Saxe-Coburg a Gotha, nith yng nghyfraith y diweddar frenin
 Tywysoges Alice o Wlad Groeg a Denmarc, gor-nith y diweddar frenin
 Tywysoges Louis o Battenberg, nith y diweddar frenin
 Margaret Cambridge, Duges Teck, chwaer yng nghyfraith olynydd y diweddar frenin
 Tywysoges Louise o Battenberg, wyres y diweddar frenin
 Tywysoges Victor o Hohenlohe-Langenburg , gwraig gweddw hanner cefnder y diweddar frenin
 Iarlles Feodora Gleichen, hanner cefnder hanner diweddar frenin
 Tywysog Ferdinand, Dug Alençon, cefnder y diweddar frenin
 Gaston, Iarll Eu, cefnder y diweddar frenin
 tywysog Emmanuel, Dug Vendôme, ail gefnder y diweddar frenin 

 Cyfeiriadau 

Categori:Brenhiniaeth y Deyrnas Unedig