Teisen frau

Bisged nodweddiadol o'r Alban yw'r teisen frau a elwir hefyd yn gacen Aberffro neu teisen Berffro (shortbread yn Saesneg). Caiff ei baratoi'n draddodiadol gydag un rhan o siwgr, dwy o fenyn a thri o flawd, gan ychwanegu cynhwysion eraill o bosibl gan gynnwys wyau.https://cy.unansea.com/bisgedi-teisen-frau-homemade-menyn-rysait-pobi-blasus/ Mae'r enw Saesneg "short bread" yn cyfeirio at natur brau y math hwn o fisged (mae "short" yn hen derm am "friwsionllyd" o'i chymharu â "long" oedd yn fwydach mwy hylaw a di-dor).

Mae'n bosibl dod o hyd i desien frau yn bennaf mewn tri fformat: 
 bysedd, y mwyaf nodweddiadol, gyda siâp hirsgwar hirgul a thrwchus iawn
 cylchoedd, gyda siâp crwn tebyg i fathau eraill o fisgedi
 petticoat tails, sef "teisen" fawr wedi'i rhannu'n lletemau gyda phatrwm pais las ("lace") arni 

Ceir y cofnod Saesneg cynharaf o'r term "shortbread" yn 1908.https://geiriadur.ac.uk/gpc/gpc.html?tesien_frau gyda'r term yn disgrifio natur y deisen neu'r fisgeden yn gywir. Daw'r enw Cymraeg o Wynedd yn wreiddiol, ac mae'r gair yn fyw iawn yno.Geiriadur y Brifysgol (GPC); Golygydd Andrew Hawke

Hanes teisen Berffro'r Alban
Tarddodd cacen Aberffro yn yr Alban. Er iddo gael ei baratoi yn ystod llawer o'r 12g, ac mae'n debyg iddo elwa o gyfnewid diwylliannol â chogyddion crwst Ffrengig yn ystod yr Auld Alliance rhwng Ffrainc a'r Alban, mae mireinio bara byr yn cael ei gredydu'n boblogaidd i Mary, Brenhines yr Alban yn yr 16g. Roedd y math hwn o teisen frau yn cael ei bobi, ei dorri'n lletemau trionglog, a'i flasu â hadau carwe.

Roedd y rysáit argraffedig gyntaf ar gyfer "short bread", ym 1736, gan Albanwr o'r enw Mrs McLintock.

Roedd teisen frau'n ddrud ac wedi’i gadw ar gyfer achlysuron arbennig fel y Nadolig, Hogmanay (Nos Galan yr Alban), a phriodasau. Yn yr Alban, roedd yn draddodiadol torri cacen bara byr addurnedig (cacen infar neu fara breuddwydiol) dros ben priodferch newydd ar fynedfa ei thŷ newydd. Rhoddwyd bara byr hefyd fel anrheg.

Cyfeiriadau diwylliannol
Mae short bread ei hun yn tarddu o'r Alban ac fel arfer maent yn un o eiconau'r wlad. Fodd bynnag, maent yn boblogaidd iawn ledled y DU. Maent hefyd yn eang mewn gwledydd eraill fel Denmarc, Iwerddon, Sweden (enw'r amrywiad o Sweden yw Drömmar) ac UDA. Fodd bynnag, fersiwn yr Alban yw'r un fwyaf adnabyddus a Walkers Shortbread Ltd Walkers Shortbread yw allforiwr bwyd mwyaf yr Alban.Scotland on Sunday - Business

Ar Ddiwrnod Ewrop 2006 fe'i dewiswyd i gynrychioli'r Deyrnas Unedig ym menter Sweet Europe.

Teisen 'Berffro
Ceiff amrywiad gynhenid Gymreig ar y teisen frau sef, teisen 'Berffro sy'n draddodiadol o bentrefn Aberffraw ar Ynys Môn. Ceir y cyfeiriad cynharaf cofnodedig i'r term "teisen 'Berffro" o 1908 . Cofnodir i'r term teisen frau fod ar lafar yn Sir Frycheiniog ac mae'r term yn disgrifio natur y deisen neu'r fisgeden yn gywir.

Gweini
Mae teisen frau yn ychwanegiad ar gyfer paneidiau coffi neu de yn arbennig yn Yr Alban. Ym Mwyty Medina Aberystwyth caiff darnau bychain sgwâr o deisenau brau eu gweini am ddim gyda phaneidiau o ddiodydd peth fel rhan o'r gwasanaeth. Caiff hefyd eu gweini ar draws Cymru gan gynnwys Prifysgol Bangor.

Caiff tesien frau eu gwerthu ar draws Cymru a'r term ei harddel fel gair Cymraeg am "short bread".https://siwgrasbeis.com/cy/products/shortbread

Amrywiad - Teisen Frau'r Miliwnydd
Amrywiad mwy melys o'r deisen frau yw Teisen Frau'r Miliwnydd ("Millionair's Shortbread"). Mae'n cynnwys tair haen: haen waelod yn deisen frau; haen ganol yn caramel a'r haen uchaf yn siocled. Caiff hwn hefyd ei fwynhau gyda phaneidiau o de neu goffi.

Cafwyd amrywiad ychwanegol o'r ddantaith yma ar raglen goginio 'Becws' gyda'r gogyddes, Beca Lyne-Pirkis ar S4C. Roedd y rysáit yn cynnwys jeli orennau, menyn, siwgr mân ("siwgr caster"), cnau cyll mâl yna blawd wedyn eu bobi a rhoi ganache siocled ar ei ben.

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
 Rysait pobi Teisen Frau yn Gymraeg
 Fideo, 'Scottish Shortbread'

Categori:Aberffraw
Categori:Bisgedi
Categori:Bwyd a diod yng Nghymru
Teisen frau
Categori:Coffi
Categori:Te
Categori:Yr Alban
Categori:Bwyd a diod Nadoligaidd
Categori:Bwyd a diod yn y Deyrnas Unedig
Categori:Bwyd a diod yn yr Alban