Deddf byrfodd Zipf

Mewn ieithyddiaeth, deddf byrfodd Zipf yw deddf ieithyddol sy'n datgan yn ansoddol bod y mwy aml mae gair yn cael ei ddefnyddio, y byrraf mae'r gair yn tueddu i fod, ac i'r gwrthwyneb; y lleiaf aml y defnyddir gair, yr hiraf y mae'n tueddu i fod. Zipf GK. 1949 Human behavior and the principle of least effort. Cambridge, MA: Addison-Wesley  Mae'r ddeddf yn ystadegol o reolaidd sydd i'w gael mewn ieithoedd naturiol a systemau naturiol eraill.

Lluniwyd y ddeddf yn wreiddiol gan yr ieithydd George Kingsley Zipf ym 1945 fel cydberthyniad negyddol rhwng amlder gair a'i faint. Dadansoddodd ef gorpws ysgrifenedig yn Saesneg Americanaidd, a dangosodd fod yr hyd cyfartalog o ran nifer cyfartalog y ffonemau yn gostwng wrth i amledd y gair cynyddu. Cwblhaodd yr arsylwad hwn gan ddangos, ar gyfer corpws Lladin, bod cydberthyniad negyddol rhwng nifer y sillafau ac amlder geiriau. Dywed yr arsylwad hwn mai'r geiriau amlaf mewn iaith yw'r rhai byrraf, er enghraifft y geiriau mwyaf cyffredin yn Saesneg yw: the, be (mewn gwahanol ffurfiau), to, of, and, a; pob un ohonynt yn eiriau byr sy'n cynnwys 1 i 3 llythyren yn unig. Honnodd fod y ddeddf hon yn briodwedd strwythurol cyffredinol i iaith, gan ddamcaniaethu ei bod yn codi o ganlyniad i unigolion yn optimeiddio mapiau ystyr ffurf o dan bwysau cystadleuol i gyfathrebu'n gywir ond hefyd yn effeithlon. Zipf GK. 1935 The Psychobiology of language, an introduction to dynamic philology. Boston, MA: Houghton–Mifflin Zipf GK. 1949 Human behavior and the principle of least effort. Cambridge, MA: Addison-Wesley 

Ers hynny, mae'r ymchwil ar y ddeddf ieithyddol hon wedi parhau ac mae wedi'i ddilysu'n empirig ar gyfer bron i fil o ieithoedd mewn 80 o wahanol deuluoedd ieithyddol wrth astudio'r berthynas rhwng maint y geiriau (wedi eu mesur o ran nifer y cymeriadau) a'u hamleddau. Bentz C, Ferrer-i-Cancho R. 2016 Zipf’s Law of abbreviation as a language universal. Universitätsbibliothek Tübingen.  Mae'n ymddangos bod y ddeddf yn un cyffredinol, ac fe'i gwelwyd hefyd yn acwstig pan fesurir maint geiriau o ran hyd amser geiriau, Tomaschek F, Wieling M, Arnold D, Baayen RH. 2013 Word frequency, vowel length and vowel quality in speech production: an EMA study of the importance of experience. In Proc. of the 14th Annual Conf. of the International Speech Communication Association (INTERSPEECH 2013), Lyon, France, 25–29 August (eds F Bimbot et al.), pp. 1302–1306  ac mae tystiolaeth ddiweddar hyd yn oed yn awgrymu bod y ddeddf hon hefyd wedi ei bodloni mewn cyfathrebu acwstig primatiaid eraill.Gustison ML, Semple S, Ferrer-i-Cancho R, Bergman TJ. 2016 Gelada vocal sequences follow Menzerath’s linguistic law. Proc. Natl Acad. Sci. USA 113, E2750-E2758 

Mae'n ymddangos bod tarddiad y patrwm ystadegol hwn yn gysylltiedig ag egwyddorion optimeiddio ac yn deillio o gyfryngu rhwng dau gyfyngiad mawr: y pwysau i leihau cost cynhyrchu'r neges, a'r pwysau i sicrhau'r llwyddiant trosglwyddo mwyaf posibl y neges. Mae'r syniad hwn yn gysylltiedig iawn â'r egwyddor ymdrech leiaf, sy'n rhagdybio y bydd anifeiliaid, pobl, hyd yn oed peiriannau wedi'u cynllunio'n dda, yn naturiol yn dewis y llwybr ymwrthedd lleiaf neu'r "ymdrech" lleiaf. Gallai'r egwyddor hon o leihau cost cynhyrchu hefyd fod yn gysylltiedig ag egwyddorion cywasgu data gorau posibl mewn damcaniaeth gwybodaeth.Kanwal J, Smith K, Culbertson J, Kirby S. 2017Zipf’s Law of abbreviation and the principle of least effort: language users optimise a miniature lexicon for efficient communication. Cognition 165, 45-52. ()

Gweler hefyd
 Deddf Zipf

 Cyfeiriadau 

Categori:Ieithyddiaeth