John Owen (awdur)

Awdur, dramodydd, athro a chyfarwyddwr theatr a theledu oedd John Owen (1952 – 4 Hydref 2001 [y dyddiad fe'i canfuwyd yn farw]) neu John Arwyn Owen / John A. Owen. Mae'n fwyaf adnabyddus am fod yn gyn-athro drama yn Ysgol Gyfun Rhydfelen rhwng 1974 a 1991, ac am ei ddrama deledu Gymraeg Pam fi Duw? i S4C. Ym 1995, 1997 a 1999 enillodd Wobr Tir na n-Og am y llyfr ffuglen Cymraeg gorau i Blant.  Cafodd ei arestio am bum trosedd rhyw ddifrifol yn 2001 ar ôl i bedwar cyn-ddisgybl ddwyn achos yn ei erbyn. Lladdodd ei hun cyn wynebu'r achos llys yn Hydref 2001. Mae hanes yr achos yn ei erbyn wedi'i groniclo'n fanwl yn Adroddiad Clywch.

 Addysg 
Ganwyd John Arwyn Owen ym Mhendyrus, Y Rhondda. Mynychodd Ysgol Gyfun Rhydfelen lle yr oedd yn brif swyddog. Cwblhaodd ei radd Baglor mewn Addysg ym 1974 yng Ngholeg y Drindod yng Nghaerfyrddin; yn yr un flwyddyn ymgymerodd â'i apwyntiad dysgu cyntaf yn ei gyn ysgol uwchradd.Adroddiad Clywch Comisiynydd Plant Cymru

 Gwaith llenyddol 
(detholiad)

 Theatr 

 Croeso Nôl (2001) cyfieithiad o Welcome Home gan Tony Merchant - Dalier Sylw
 Full Moon (1993-1995) Clwyd Theatr Cymru

 Teledu a Ffilm a Radio 

 Pam fi, Duw? (1990 – 2001) 6 cyfres i S4C
 Y Streic (1996)
 Yn Gymysg Oll i Gyd S4C
 Claire (1995) BBC Radio Cymru

 Cyhoeddiadau 

 Pam fi, Duw? : ddy mŵfi (Talybont: Y Lolfa, 1998)
 Pam fi, Duw? Pam fi?
 Pam Fi Eto, Duw? (Talybont: Y Lolfa, 1998)
 Pam Ni, Duw? (Talybont: Y Lolfa, 2001)

 Cam-drin plant yn rhywiol 
Ym mis Medi 2001, arestiwyd John Owen a'i gyhuddo o droseddau difrifol yn erbyn plant yn Ysgol Gyfun Rhydfelen. Ar 4 Hydref 2001 daethpwyd o hyd i John Owen yn farw yn ei garafán ym Mhorthcawl ar ôl iddo fethu ag ymddangos yn y llys. Roedd wedi cyflawni hunanladdiad.

Credai llawer mai'r rheswm pam y llwyddodd John Owen i ddianc rhag y gweithredoedd difrifol cyhyd â pharhau i gyflawni oedd oherwydd bod yr ysgol yn cuddio'r gwir (heb roi'r holl dystiolaeth i'r heddlu  ), i atal y cyhoedd rhag colli hyder yn addysg cyfrwng Cymraeg.

Yn ddiweddarach lansiwyd ymchwiliad gan y Comisiynydd Plant Peter Clarke o’r enw Adroddiad Clywch oedd hefyd yn rhestru’r honiadau yn erbyn John Owen, ac yn rhoi argymhellion y dylid eu gweithredu i atal rhywbeth tebyg rhag digwydd eto. Dywedodd Clarke yn yr adroddiad "Ni all unrhyw un a glywodd y dystiolaeth a glywais i yn fy Ymchwiliad amau, â didwylledd, fod Mr John Owen yn euog o weithredoedd o anweddustra rhywiol difrifol yn erbyn rhai disgyblion yn Ysgol Gyfun Rhydfelen. Mae’r dystiolaeth a glywais wedi dangos i Mr Owen, yn ôl pwysau tebygolrwydd, gam-drin disgyblion yn ei ofal yn rhywiol dros nifer o flynyddoedd." 

Cyfansoddodd cyn-ddisgybl arall o Ysgol Gyfun Rhydfelen Ian Rowlands y ddrama Blink yn Saesneg sy’n defnyddio achos John Owen fel canolbwynt i’w chefndir. Cyfansoddodd Ian y ddrama wedi sgwrs gydag un cyn-ddisgybl a ddioddefodd gamdriniaeth gan Owen. 

Ym mis Ebrill 2021 daeth cyn-ddisgybl i John Owen, Gareth Potter, ymlaen i siarad yn gyhoeddus mewn rhaglen ddogfen ddirdynol ar S4C, Cadw Cyfrinach. Rhannodd ef a dau arall a weithiodd gyda John Owen ar gyfres Pam Fi Duw? eu profiad o gael meithrin perthynas amhriodol a gweld bechgyn eraill yn cael meithrin perthynas amhriodol ac yn cael eu hecsbloetio'n rhywiol.

 Cyfeiriadau 


Categori:Genedigaethau 1952
Categori:Marwolaethau 2001
Categori:Cyfarwyddwyr teledu o Gymru
Categori:Llenorion plant yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion plant Cymraeg o Gymru
Categori:Pobl fu farw trwy hunanladdiad