Ffederasiwn Gemau'r Gymanwlad

Ffederasiwn Gemau'r Gymanwlad (Saesneg: Commonwealth Games Federation, CGF) yw'r sefydliad rhyngwladol sy'n gyfrifol am gyfarwyddo a rheoli Gemau'r Gymanwlad, a dyma'r awdurdod uchaf mewn materion sy'n ymwneud â'r Gemau. Lleolir pencadlys y Gemau yn Llundain.

Hanes
Gan adeiladu ar lwyddiant Gemau’r Ymerodraeth Brydeinig gyntaf yn Hamilton, Canada, cyfarfu cynrychiolwyr Prydain a’i threfedigaethau a’i thiriogaethau y dylid cynnal y Gemau, yn debyg i’r Gemau Olympaidd, bob pedair blynedd a phe bai endid cymwys yn cael ei ffurfio. Ar ôl Gemau Olympaidd yr Haf 1932, penderfynwyd greu Ffederasiwn Gemau'r Ymerodraeth Brydeinig, a fyddai'n gyfrifol am drefnu'r digwyddiad. Newidiodd enw'r ffederasiwn ym 1952 i Ffederasiwn Gemau Prydain a'r Gymanwlad, gan fabwysiadu enw newydd ym 1966 Ffederasiwn Gemau'r Gymanwlad Brydeinig. Dim ond ym 1974, yn Seland Newydd, y sefydlwyd yr enw cyfredol, Ffederasiwn Gemau'r Gymanwlad.

Sefydliad
Cynulliad Cyffredinol a bwrdd gweithredol sy'n cadeirio'r ffederasiwn. Y corff cyntaf yw llywodraethwr uchaf y CGF sydd â'r pŵer i bleidleisio ar benderfyniadau, gan gynnwys ethol y dinasoedd cynnal ar gyfer y Gemau. Mae ganddo o leiaf dri chynrychiolydd o Gymdeithas Gemau'r Gymanwlad (CGA) o bob aelod / tiriogaeth; yr is-noddwr, yr is-lywyddion ac aelodau'r bwrdd gweithredol. Llywydd y CGF sy'n cadeirio'r sesiynau GA. Mae gan bob CGA bleidlais, yn wahanol i weddill yr aelodau, o gynrychiolwyr Pwyllgor Trefnu gemau a'r arsylwyr gwahoddedig, sy'n gallu rhoi barn ond heb bleidleisio.

Ar y llaw arall, mae'r bwrdd gweithredol yn cynrychioli Cymdeithas Gemau'r Gymanwlad sy'n rhan o'r AG, ac yn gallu gweithredu ar ran y ffederasiwn sy'n trefnu'r Gemau. Mae'n cynnwys is-noddwr sy'n llywydd, chwe asiant CGF a chwe is-lywydd sy'n cynrychioli ac yn gyfrifol yn chwe rhanbarth Ffederasiwn Gemau'r Gymanwlad (Affrica, America, Asia, Caribïaidd, Ewrop ac Ynysoedd y De). Gellir ethol neu benodi aelodau, ond etholir yr is-fos gan y Cynulliad Cyffredinol ac fel rheol gallant aros yn y swydd am oes.

Arweinyddiaeth
Mae Llywydd Ffederasiwn Gemau'r Gymanwlad yn gyfrifol am arwain y bwrdd gweithredol a'r Cynulliad Cyffredinol. Mae'r corff hwn yn ethol ymgeisydd ar gyfer y swydd yn y flwyddyn yn dilyn Gemau'r Gymanwlad ac yn cyfarwyddo'r broses o ddewis eu pencadlys. Ymhlith dyletswyddau eraill yr Arlywydd mae: gwahodd Pennaeth Cymanwlad Prydain i ddatganiadau agoriadol a chau y Gemau; a goruchwylio paratoadau ar gyfer digwyddiadau sydd i ddod.

Yn y gorffennol, cyn Gemau'r Gymanwlad 1998, dim ond rôl seremonïol oedd gan yr Arlywydd ac ers hynny mae wedi ymgymryd â rôl prif arweinydd Ffederasiwn Gemau'r Gymanwlad, gan fod ganddo swyddogaethau tebyg i lywydd y Pwyllgor Olympaidd Rhyngwladol. Yr arlywydd presennol yw Louise Martin o'r Alban, hi yw'r fenyw gyntaf i ddal y swydd.

Llywyddion
 1930-1938: Syr James Leigh-Wood 
 1950-1966: Arthur Porritt Lloegr 
 1968-1982: Syr Alexander Ross Seland Newydd
 1986-1990: Peter Heatly Yr Alban
 1994-1997: Arnaldo de Oliveira Sales Hong Kong
 1997-2010: Michael Fennell Jamaica
 2010-2014: Y Tywysog Tunku Imran of Negeri Sembilan Malaysia 
 2014-hyd yma: Louise Martin Yr Alban

Dolenni
 Gwefan Swyddogol y Ffederasiwn

Cyfeiriadau

Categori:Gemau'r Gymanwlad
Cymru
Categori:Chwaraeon yng Nghymru