Hawke's Bay

chwith|bawd|260px
chwith|bawd|260px
Mae Hawke's Bay yn ardal ar arfordir dwyreiniol Ynys y Gogledd, Seland Newydd. Enw Maori yr ardal yw  Te Matau-a-MāuiPollock, Kerryn. 'Hawke’s Bay region - Overview'. Te Ara - the Encyclopedia of New Zealand. (gwelwyd 9 Tachwedd 2017). Enwyd yr ardal gan   Captain James Cook i anrhydeddu’r lyngesydd Edward Hawke.

 Daearyddiaeth
Mae’r bae ei hyn yn estyn am 100 cilomedr o Benrhyn Mahia i Cape Kidnappers. Mae’r ardal yn cynnwys tir bryniog ger y bae, Afon Wairoa yn y gogledd, Gwastatir Heretaunga ger Hastings yn y De, a’r Bryniau Kaweka a Bryniau Ruahine, gan gynnwys mynydd Taraponui. Mae 5 afon fawr yn llifo i’r bae; Afon Wairoa, Afon Mohaka, Afon Tutaekuri, Afon Ngaruroro ac Afon Tukituki. Mae Llyn Waikaremoana yr un mwyaf yr ardal.

Gweinyddiaeth
Mae  Hawke’s Bay yn cynnwys yr ardaloedd Wairoa, Hastings, Napier, Canol Hawke's Bay a hefyd Taharua yn ardal Taupo a Ngamatea in ardal Rangitikei. Awgrymwyd gan Gomisiwn Llywodraeth Leol ym mis Mehefin 2015 bod bod y 4 ardal Hawke’s Bay yn uno â Cyngor Hawke's Bay ond gwrthodwyd y syniad gan y trigolion mewn pleidlais.

Demograffi
Poblogaeth Hawke’s Bay
1991:138,342

1996:142,791

2001:142,950

2006:147,783

2013:151,179

2018:166,368
Census 2018

Prif trefi'r ardal yw Napier, Hastings, Havelock North, Wairoa, Waipukurau, Clive, a Waipawa.

Mae trefi a phentrefi eraill yn Hawke's Bay yn cynnwys:

 Tuai
 Frasertown
 Nuhaka
 Mahia Beach
 Whirinaki
 Whakatu
 Haumoana
 Te Awanga
 Waimārama
 Tikokino
 Ongaonga
 Takapau
 Ōtāne
 Porangahau

Diwylliant a hunaniaeth
Yn ôl Cyfrif 2018, roedd 75.0% o boblogaeth Hawke’s Bay yn bobl wyn (Pākehā), 27.0% yn Māori, 5.6% yn bobl y Cefnfor Tawel, 5.0%  o Asia, a 1.7% eraill. Mae gan rhai mwy nac un ethnigrwydd. Ganwyd 15.9% tramor, o gymharu â 27.1% dros Seland Newydd i gyd. Enw y llwyth Maori leol yw Ngāti Kahungunu.

Nid oedd gan 48.5% unrhyw grefydd; roedd 37.4% yn Gristnogion, ac roedd gan 7.2% grefydd arall, yn ôl Cyfrifiad 2018.

Amaeth
Mae gan yr ardal winllannoedd a pherllannau ar dir wastad a chedwir defaid a gwartheg ar y bryniau, ac mae fforestydd. Yn ogystal ag afalau a grawnwin, tyfir pwmpenni, ffa a phys.Facts: New Zealand Horticulture, 2018 Plannwyd grawnwin cyntaf yr ardal gan genhadon ynghanol y 19eg ganrif, ac mae gwin coch yn bwysig i’r ardal erbyn hyn. Erbyn 2018, roedd 4681 hectar o winllannoedd a 91 o gynhyrchwyr.https://www.nzwine.com/media/9567/nzw-annual-report-2018.pdf gwefan nzwine.com

Hanes
Roedd diwydiant morfila ar arfordir y bae yn ystod y 19eg ganrif.Don Grady (1986) Sealers & whalers in New Zealand waters; cyhoeddwyr Reed Methuen, Auckland tud.150;ISBN|0474000508

Sefydlwyd talaith Hawke’s Bay ym 1858, yn gwahanu oddi wrth dalaith Wellington. Newidiwyd taleithiau Seland Newydd i fod yn Ardaloedd Taleithiol ym 1876.

Roedd daeargryn maint 7.9 yn Hawke’s Bay. Ar 3 Chwefror 1931. Dinistriwyd rhan mawr o Napier a Hastings. Bu farw 256 o bobl. Ailadeiladwyd Napier mewn dull Art Deco. Mae gan Amgueddfa Hawke’s Bay arddangosfa am y daeargryn.

Awyrofod
Mae Hawke's Bay yn gartref i safle lansio Rocket Lab ar Benrhyn  Mahia, a gwelir lansiadau o [[Arfordir Gofod Seland Newydd, Wairoa.Gwefan visitwairoa.co.nzMae Rocket Lab wedi lansio sawl roced yn flynyddol ers yr un cyntaf, Humanity Star ym mis Ionawr 2018.

Teledu a radio
Mae gan yr ardal ei sianel ei hun, TVHB, ac mae sawl gorsaf radio, megis  Radio Kahungunu, The Hits 89.5, More FM, Radio Kidnappers a Bay FM yn ogystal â’r sianeli radio a theledu cenedlaethol.

Gwin
Cynhyrchir gwin yn Hawke’s Bay, ac mae dwy ŵyl fwyd a gwin yn flynyddol yno, yn denu miloedd o ymwelwyr, llawer ohonynt o dramorGwefan nzherald.co.nz, 13 Tachwedd 2017|

Adloniant
Cynhelir Cyngerdd Mission yn Napier yn flynyddol ers 1993 ar Stad Gwinllan Mission yn Taradale. Mae Kenny Rogers, Shirley Bassey, Rod Stewart, The B-52's, Belinda Carlisle, Ray Charles, a Eric Clapton wedi perfformio yno.

Seismigedd
Mae’r ardal un o’r mwyaf fywiog yn seismigol yn Seland Newydd ac mae profi dros 50 o ddaeargrynfeydd ers yr 1800au.

Llywodraeth
Llywodraethir yr ardal gan Gyngor Rhanbarthol Hawke’s Bay, gyda’i swyddfa yn Napier. Mae 9 aelod, a chynhelir etholiad bob tair blynedd.

Chwaraeon
Mae rygbi yn boblogaedd, ac mae’r Hawke's Bay Magpies yn cynrychioli’r ardal, ei chwaraewyr yn dod o’r clybiau lleol. Maent yn chwarae ym Mharc McLean yn Napier. Mae nifer o chwaraewyr nodedig y Crysau Dun yn dod o Hawke’s Bay, gan gynnwys:-

 Cyril Brownlie
 Maurice Brownlie
 Mark Donaldson
 Bryn Evans
 Greg Somerville
 Hikawera Elliot
 Zac Guildford
 Israel Dagg

Mae’r Hawke's Bay Hawks yn cystadlu yng Nghyngrair Genedlaethol Pêl-fasged Seland Newydd.

Dolenni allanol
 Cyngor Hawke's Bay
 Gwefan twristiaeth Hawke's Bay
 Gwasanaeth wybodaeth i newydd-defodiad i’r ardal
 An Encyclopaedia of New Zealand, golygydd A. H. McLintock, Wellington, 1966

 Cyfeiriadau 

Categori:Seland Newydd
Categori:Ynys y Gogledd