Faro

260px|bawd|Praia de Faro a Parque Natural Ria Formosa

Dinas yn yr Algarve ym Mhortiwgal yw Faro.’Algarve/Southern Portugal (GeoCenter Detail Map)’ Cyhoeddwyr; GeoCenter International Cyf, 2003;|isbn=3-8297-6235-6 Poblogaeth Faro yn 2019 oedd 60,995. Maint Faro yw 202.57 cilomedr sgwâr.Gwefan Instituto Nacional de Estatística

Hanes
bawd|260px|chwith|Eglwys Cadeiriol Faro
bawd|260px|Parc Manuel Bívar park, canolbwynt i'r dref
Denodd Ria Formosa pobl o’r Oes Balaeolithig hyd at ddiwedd cynhanes, a ffurfiwyd pentrefi o’r bedwaredd ganrif ymlaen, pan daeth y Ffonisiaid i orllewin Môr y canoldir. Ar y pryd,Ossonoba oedd enw’r ardal, y rhan bwysicaf De Bortiwgal, a phorthladd ar gyfer pysgod, nwyddau amaethyddol a mwynau.‘História Faro’; cyhoeddwyr Câmara Municipal de Faro (Algarve), Portugal |language=pt |year=2015 |publisher=Câmara Municipal de Faro, 2015

Roedd Faro o dan reolaith Rhufain rhwng yr ail ac wythfed ganrifoedd, wedyn yr Ymerodraeth Bysantiwm, wedyn y Fisigothiaid, ac y Mwriaid arbyn 713.‘História Faro’; cyhoeddwyr Câmara Municipal de Faro (Algarve), Portugal |language=pt |year=2015 |publisher=Câmara Municipal de Faro, 2015 Adeiladwyd waliau’r dref yn stod y cyfnod Bysantiaidd.Y waliau a thyrrau

Ar ôl gwrthryfel gan  Yahia Ben Bakr, daeth Ossonoba'n brifddinas tywysogaeth, ac adeiladwyd waliau amddiffynnol. Erbyn y degfed ganrif, ‘Santa Maria’oedd enw’r dref, ac erbyn yr unfed ar ddeg, ‘Santa Maria Ibn Harun'’.‘História Faro’; cyhoeddwyr Câmara Municipal de Faro (Algarve), Portugal |language=pt |year=2015 |publisher=Câmara Municipal de Faro, 2015 Yn ystod yr ail grwsâd, ysbeiliwyd y dref gan grwsadwyr anglo-normanaidd ar ei ffordd i’r dwyrain. Digwyddodd yr un peth yn ystod y pumed  grwsâd gan filwyr Ffrisiadd.<ref>[https://www.academia.edu/37460772/A_Frisian_Perspective_on_Crusading_in_Iberia_as_part_of_the_Sea_Journey_to_the_Holy_Land_1217_1218 "A Frisian Perspective on Crusading in Iberia as Part of the Sea Journey to the Holy Land, 1217–1218," gan  Lucas Villegas-Aristizábal; Studies in Medieval and Renaissance History']</ref>

Enillodd byddin y Brenin Afonso III ym 1249 yn erbyn y Mwriaid ac roedd rhaid iddynt adael. Daeth Faro yn brif ddinas i’r Algarve.

 Brenhiniaeth Bortiwgal
bawd|260px|Faro o’r Eglwys Cadeiriol
bawd|chwith|260px|Palas Estói
Ar ôl annibyniaeth Portiwgal ym 1143, dechreuodd ehangiad i dir De Iberiaidd, yn disodli’r Mwriaid.‘História Faro’; cyhoeddwyr Câmara Municipal de Faro (Algarve), Portugal |language=pt |year=2015 |publisher=Câmara Municipal de Faro, 2015 Ar ôl 1249, enw y dref oedd Santa Maria de Faaron neu Santa Maria de Faaram.‘História Faro’; cyhoeddwyr Câmara Municipal de Faro (Algarve), Portugal |language=pt |year=2015 |publisher=Câmara Municipal de Faro, 2015 Daeth y dref yn gyfoethog, oherwydd ei phorthladd a diwydiant halen.

Daeth comuned Iddew y dref yn bwysicach yn ystod y 14eg ganrif, yn gyfrannu at ei chyfoeth a datbygiaeth,‘História Faro’; cyhoeddwyr Câmara Municipal de Faro (Algarve), Portugal |language=pt |year=2015 |publisher=Câmara Municipal de Faro, 2015 ond ym mis Rhagfyr 1496 crewyd cyfraith gan Frenin  Manuel I o Bortiwgal]], yn diarddel pobl nad oedd yn gristion. Felly yn swyddogol, nid oedd Iddewon ym Mhortiwgal. Disodlwyd Vila Adentro, ardal Iddewig y dref, gan leiandy Nossa Senhora da Assunção‘História Faro’; cyhoeddwyr Câmara Municipal de Faro (Algarve), Portugal |language=pt |year=2015 |publisher=Câmara Municipal de Faro, 2015

Ym 1499, adeiladwyd ysbyty, Eglwys Espírito Santo, tolltŷ a lladd-dŷ.‘História Faro’; cyhoeddwyr Câmara Municipal de Faro (Algarve), Portugal |language=pt |year=2015 |publisher=Câmara Municipal de Faro, 2015

Roedd Faro yn ddinas erbyn 1540 ar ôl penderfyniad gan y Brenin João III o Bortiwgal, a daeth yn esgobaeth ym 1577.‘História Faro’; cyhoeddwyr Câmara Municipal de Faro (Algarve), Portugal |language=pt |year=2015 |publisher=Câmara Municipal de Faro, 2015

Anrheithiwyd y ddinas  gan Robert Devereux, Iarll Essex ym 1597. Dygwyd llyfrgell yr esgobaeth, a daeth ei llyfrau’n rhon o gasgliad Llyfrgell Bodleian yn Rhydychen.‘História Faro’; cyhoeddwyr Câmara Municipal de Faro (Algarve), Portugal |language=pt |year=2015 |publisher=Câmara Municipal de Faro, 2015

Estynnwyd y ddinas dros yr 17eg a 18fed ganrifoedd, ac ychwanegwyd waliau rhwng 1640 a 1668 o flaen Ria Formosa. Roedd difrod i’r ddinas yn ystod daeargryn Lisbon ym 1755. Difrodwyd lefydd eraill gan tsunami ond gwarchodwyd Faro gan lannau tywodlyd yr afon.‘História Faro’; cyhoeddwyr Câmara Municipal de Faro (Algarve), Portugal |language=pt |year=2015 |publisher=Câmara Municipal de Faro, 2015

Daearyddiaeth
Mae 2 ardal ddaearyddiol i Faro; yr arfordir, rhan o Barc Natural Ria Formosa, a’r barrocal, bryniau a dyffrynnoedd gyda phlanhigion arferol yr Algarve. Crewyd y parc natur ar 8 Rhagfyr 1987; ystyriwyd y parc yn un o 7 rhyfeddod natur Portiwgal, gyda traeth tua 7 cilomedr o’r dref. Mae’r parc yn cynnwys yr afon, morlynnoedd, a twyni tywod yn creu ynysoedd a phenrynion sy’n amddiffyn corsydd a nentydd.Gwefan Câmara Municipal de Faro. Mae traethau ar benrhyn Ancão, Ilha Deserta ac ynys Culatra.Gwefan Câmara Municipal de Faro. Mae ynysoedd Barra do Ancão/Barra de São Luís, Barra de Santa Maria/Barra do Farol, a Barra da Culatra/Barra da Armona yn gwarchod y tir tu ôl iddynt.

Mae ambell fath o adar yn treulio’r gaeaf yn yr ardal, megis flamingod, gwenoliaid y môr, cambigau, chiwellau ac esgyll freithion. Mae’r ardal, yn arbennig Ria Formosa, yn denu naturiaethwyr ar wyliau.

Mae llwybr i feicwyr, sef  Ecovia do Algarve yn cysylltiad rhwng yr ardal a gweddill y cyfandir.

Tywydd
Mae hafau’n boeth ac yn heulog a’r tymheredd mwyaf tua 27 gradd Celsiws, a gall y gwres barhau i Hydref. Mae’r gaeafau’n gymhedrol, gyda tua 6 awr o heulwen yn ddyddiol. Mae mwyafrif y glaw’n gyrraedd yn y gaeaf. Mae glaw yn brin rhwng Mehefin a Medi; mae’r cyfanswm blynyddol tua 500 milimedr. Mae tymheredd y môr tua 18 gradd Celsiws.yn Ionawr, yn codi at 22-24 yn Awst a Medi.’Enhancing city resilience to climate change by means of ecosystem services improvement’ gan Elena Berte a Thomas Panagopoulos, International Journal of Urban Sustainable DevelopmentGwefan seatemperature.org

Cyfeilldrefi

 Bolama, Gini Bisaw
 Haikou, Tseina
 Hayward, Unol Daleithiau America
 Huelva, Sbaen
 Maxixe, Mosambic
 Praia, Cabo Verde
 São Tomé a Príncipe
 Tangier, Moroco

Gwefan www.cm-faro.pt

260px|chwith|bawd|Y maes awyr
260px|chwith|bawd|Yr orsaf reilffordd
 Trafnidiaeth
Mae ffyrdd, rheilffordd a bysiau yn cysylltu’r dref gyda gweddill yr Algarve.
Y maes awyr
Mae miliynau o ymwelwyr yn cyrraedd ar awyrennau’n flynyddol. Mae 45 o gwmnïau awyr yn defnyddio’r maes awyr, gan gynnwyd nifer fawr yn cynnig ticedi rhad i bobl ar wyliau.Gwefan Câmara Municipal de Faro Mae bysiau yn mynd yn rheolaidd o’r maes awyr i’r dref.
Gorsafoedd rheilffordd
Mae Gorsaf reilffordd Faro ynghanol y dref. Mae Gorsaf reilffordd Bom João yn ardal ddwyreiniol y dref.Gwefan Câmara Municipal de Faro Mae gwasanaeth Alfa Pendular yn cysylltu Faro a Porto. Mae trenau Intercidades ac InterRegional yn cysylltu Faro a Lisboa. Mae trenau yn cysylltu Faro â Lagos yn y gorllewin a Vila Real de Santo António yn y dwyrain trwy  Bom João.Gwefan wetravelportugal.com
Yr orsaf fysiau
Mae’r orsaf fysiau drws nesaf i orsaf reilfordd y dref. Ac mae bysiau lleol yn ogystal â bysiau dros yr Algarve.
Cychod
Mae fferiau yn mynd i ynysoedd yr arfordir.Gwefan Câmara Municipal de Faro ac mae gwasanaethau ar gyfer twristiaid ar Ria Formosa.

Diwylliant
Trefnir gŵyl,  Semana Académica da Universidade do Algarve'', yn flynyddol gan fyfyrwyr Prifysgol yr Algarve. Mae clwb beicwyr modur Faro yn trefnu yn o ddigwyddiadiau mwyaf Ewrop.Gwefan y clwb beicwyr modur


Chwaraeon
Rhennir Estádio Algarve rhwng Faro a Loulé. Mae ganddo 30,000 o seddi. Defnyddiwyd y stadiwm yn ystod Pencampwriaeth Pêl-droed Ewrop yn 2004; defnyddir y stadiwm ar gyfer cyngherddau, gwyliau a digwyddiadau eraill hefyd. Mae clybiau pêl-droed Louletano Desportos Clube a Sporting Clube Farense yn defnyddio stadia llai.

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
 Gwefan wikivoyage
 Gwefan y dref
 Gwefan gcatholic - esgobaethau Ossobona, Silves a Faro

Faro