Plas Bodorgan

Mae Plas Bodorgan yn blasty ac ystâd sydd wedi'i leoli ym mhentrefan Bodorgan, Ynys Môn, Cymru, ger Môr yr Iwerydd yn rhan de-orllewinol yr ynys. Mae'r neuadd yn eiddo i'r Meyricks, a dyma'r ystâd fwyaf ar Ynys Môn. Mae'r neuadd yn gartref i Syr George Meyrick a'i wraig, yr Arglwyddes Jean Tapps Gervis Meyrick sy'n nith i Ddug Buccleuch .

Mae'r tŷ, y colomendy a'r ysgubor yn adeiladau rhestredig Gradd II ac mae hefyd wedi'i restru fel Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol ac Ardal  Amgylcheddol Sensitif ger aber Malltraeth. Mae'r ystâd yn cynnwys coetir, gerddi cegin muriog a theras, colomendy fawr gron, lawnt a pharc ceirw. Cwblhawyd gwaith adeiladu y tŷ rhwng 1779-82, a gwnaed ychwanegiadau sylweddol yng nghanol y 19g. 
chwith|bawd| Porthdy Flaen Plas Bodorgan
Mae ystâd Bodorgan wedi bodoli ers dros fil o flynyddoedd. Yn ystod y canoloesoedd roedd yr ystâd yn perthyn i esgobion Bangor. Yn ystod cyfnod Rowland Meyrick fel Esgob Bangor (1559-66), daeth yr ystâd yn dir tiriogaeth i deulu Meyrick, un o'r teuluoedd mwyaf pwerus yn Ynys Môn. Adeiladwyd plasty Tuduraidd gyda gerddi gwasgarog, sydd i'w weld ar fap ystâd a lynwyd gan Lewis Morris ym 1724.  Cafodd ei ddymchwel ym 1779 i wneud lle i dŷ newydd, adeiladau allanol a chwrt dofednod, a ddyluniwyd gan y pensaer John Cooper ar gyfer Owen Putland Meyrick ym 1779-82.  Mae'r dyluniad yn dangos peth tebygrwydd i Baron Hill House lle roedd Cooper wedi'i gyflogi fel cynorthwyydd i Samuel Wyatt, ac yn gweithio i'r Arglwydd Bulkeley.

Etifeddodd Owen Fuller Meyrick Neuadd Bodorgan ym 1825 a gwnaeth newidiadau helaeth i'r rhodfa a'r gerddi, a symud y fynedfa i ochr ogleddol y tŷ yn lle'r ochr ddwyreiniol. Roedd yn gyfrifol am adeiladu'r porth a'r cwrt blaen cyn ei farwolaeth ym 1876.

Ym mis Hydref 1926, cofnodwyd gweld gnocell fraith leiaf gyntaf yn Ynys Môn yn Neuadd Bodorgan.

Heddiw, mae'r neuadd yn gartref i Syr George Meyrick a'i wraig, yr Arglwyddes Jean Tapps Gervis Meyrick sy'n nith i Ddug Buccleuch . Mae'r ystâd yn cynnwys ffermdy wedi'i rentu gan Ddug a Duges Caergrawnt .
de|bawd| Porthdy Gefn Plas Bodorgan
Plasty neo-glasurol yw Bodorgan, "wedi'i adeiladu o waith maen nadd llyfn mewn carreg welw, felynaidd, gyda tho llechi."  Mae'r fynedfa i'r tŷ ar yr ochr ogleddol gyda chyntedd yn y canol. Mae topiau dau ddrws y ffasâd wedi'u haddurno â cerfweddau ac mae hanner colofnau a phedwar cilfach ar hyd yr ochr hon.  Mae gan du blaen y tŷ naw ffenestr grom, gyda thri yn y canol "ar fwa hanner cylch gyda tho cromennog."  Mae gan yr ochrau gogleddol a deheuol adenydd unllawr, cafodd eu hychwanegu yng nghanol y 19eg ganrif, ac maent o ansawdd llai.  Ar un adeg roedd adardy wedi'i leoli yn yr estyniad deheuol, sydd bellach â "dau loggias blaen agored".

Mae terasau'r ystâd yn dyddio i ddiwedd y 1840au. Ym 1922 roedd gerddi’r gegin yn gorchuddio ardal o fwy na thair erw a hanner ond maent wedi cael eu cwtogi i oddeutu dwy erw erbyn hyn. Mae gerddi’r gegin yn cynnwys nifer o dai gwydr, sied a waliau, a priodolwyd yn bennaf i arddwr Bodorgan yn y 1850au, Mr Ewing, a ddaeth yn eithaf enwog ar y pryd. Disgrifiodd erthygl o'r Cottage Gardener ym mis Ionawr 1854 "ddwy wal wydr berpendicwlar  o uchder, sydd wedi'u cynnal ar bileri  ar wahân, gyda tho gwydr "a bod eirin gwlanog, melonau, neithdarinau, bricyll a ffigys yn cael eu tyfu yn yr ardd.Cottage Gardener, 26 Ionawr 1854, pp. 320–22 Y tu hwnt i'r gerddi mae perllan,  parc ceirw ac aber y Malltraeth.

Mae'r ystâd yn cynnwys nifer o hen ysguboriau ac adeiladau allanol. Ar ochr ogleddol y tŷ mae iard stablau, o flaen y coetsdy, sy'n dyddio'n ôl i oddeutu 1841. Mae ysgubor sydd wedi'i lleoli ar ochr orllewinol yr iard wedi'i throi'n swyddfa fodern. Mae yna nifer o dai cerbyd a siediau o amgylch hyn.

 Cyfeiriadau 

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Ynys Môn
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II* Ynys Môn
Categori:Bodorgan