1865 yng Nghymru

Mae'r erthygl hon yn ymwneud ag arwyddocâd penodol y flwyddyn 1865 i Gymru a'i phobl .

 Deiliaid 
 Tywysog Cymru — Albert Edward
 Tywysoges Cymru — Alexandra

 Digwyddiadau 
bawd|Rheilffordd Ffestiniog
 John Mather Jones yn prynu Y Drych papur cymraeg yr Unol Daleithiau gan John William Jones 
 28 Mai — Y Mimosa yn hwylio gyda'r fintai gyntaf o ymfudwyr Cymreig i Batagonia.
 5 Ionawr — Mae Rheilffordd Ffestiniog yn agor yn swyddogol i deithwyr, y rheilffordd gul gyntaf yn Ynysoedd Prydain i wneud hynny.
 14 Ionawr — Mae stemar badlo Cydffederal Americanaidd, Lelia, yn suddo oddi ar arfordir gogledd Cymru, gan golli deunaw o fywydau.
 14 Ebrill
 Agoriad y Pier Aberystwyth, a adeiladwyd gan Eugenius Birch ar gost o £ 13,600.
 Mae stemar padlo Great Empress yn gwrthdaro â Phier Biwmares.
 Mai
 Agor Rheilffordd Tal-y-llyn.
 Mae cangen o Urdd Ddyngarol Cymdeithas Gyfeillgar Gwir Iforiaid yn cael ei sefydlu a'i chofrestru yn Nhregolwyn. 
 10 Mehefin — Agor Doc Penarth.
 28 Gorffennaf — Sefydlwyd tref Puerto Madryn a Gwladfa Batagonia gan Michael D. Jones. 
 9 Medi — Y cyntaf o bymtheg marwolaeth yn yr unig achos o dwymyn felen erioed i ddigwydd ym Mhrydain, yn Abertawe.
 29 Tachwedd — Dau ddyn yn marw pan fydd trên glo yn disgyn i Ddoc y Gogledd yn Abertawe.
 Mae Francis Kilvert yn cael ei benodi yn gurad Cleiro yn Sir Faesyfed.
 Gwerthu ystâd Pwllcrochan, gan arwain at ddatblygiad Bae Colwyn.
 Mae Robert Jones Derfel yn ymddeol o'r weinidogaeth ac yn sefydlu siop lyfrau a gwasg Cymraeg ym Manceinion.

 Y Celfyddydau 

 Llyfrau newydd 
bawd|Lexicon Cornu-britannicum
 Cymraeg 
 John Thomas (Ifor Cwmgwys) — Diferion Meddyliol Jenkins, R. T., (1953). THOMAS, JOHN ('Ifor Cwmgwys'; 1813 - 1866), bardd. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 8 Ebr 2021
 Lewis William Lewis (Llew Llwyfo) — Troadau yr Olwyn
 Morris Davies — Cofiant Ann GriffithsJenkins, R. T., (1953). DAVIES, MORRIS (1796 - 1876), llenor, awdurdod ar emynyddiaeth, a cherddor. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 8 Ebr 2021
 John Evans (I. D. Ffraid) — Coll Gwynfa (cyfieithiad o Paradise Lost Milton)Roberts, W. Ll., (1953). EVANS, JOHN (1814 - 1875), gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd, a ddaeth yn adnabyddus fel ' I. D. Ffraid ' ac ' Adda Jones '.. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 8 Ebr 2021 
 John Ceiriog Hughes — Y Bardd a'r Cerddor
 John Jones (Mathetes) — Pregeth i Fyfyrwyr Coleg Hwlffordd ...
 John Thomas (Ifor Cwmgwys) — Diferion Meddyliol
William Roberts — Y Pechod o esgeuluso Moddion Gras
John Jones, Aberdâr — Chwech o Bregethau
Robert Jones, Llanllyfni  — Gemau Duwinyddol Roberts, G. T., (1953). JONES, ROBERT (1806 - 1896), Llanllyfni, gweinidog gyda'r Bedyddwyr ac awdur. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 8 Ebr 2021

 Saesneg 

 Hubert Lewis — Principles of Equity Drafting
 John Rowland (Giraldus) — Caermarthenshire Monumental Inscriptions

 Cernyweg 

 Robert Williams — Lexicon Cornu-BritannicumLexicon cornu-britannicum : a dictionary of the ancient Celtic language of Cornwall by Williams, Robert, 1810-1881

 Cerddoriaeth 

 John Williams (Glanmor) — Carolau gan Brif Feirdd Cymru a'i Phrydyddion 
 William Aubrey Williams (Gwilym Gwent)  — cantawd, Y Mab Afradlon.
 Sarah Jane Rees (Cranogwen) — can Y Fodrwy BriodasolDavies, W. Ll., (1953). REES, SARAH JANE (' Cranogwen '; 1839 - 1916), ysgolfeistres, bardd, golygydd, a sefydlydd 'Merched y De'. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 8 Ebr 2021

 Gwobrau 

 Lewis William Lewis (Llew Llwyfo) sy'n ennill y gadair yn Eisteddfod Genedlaethol Aberystwyth.

Celf gweledol

Thomas Brigstocke yn arddangos 16 o ddarluniau yn yr Academi Brenhinol yn Llundain Ellis, M., (1953). BRIGSTOCKE, THOMAS (1809 - 1881), arlunydd. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 8 Ebr 2021

 Chwaraeon 

 Awst - Sefydlu Clwb Criced Treforys.

 Genedigaethau 
bawd|Dr William Thelwall Thomas
bawd|William Brace
 Chwefror — William Thelwall Thomas, llawfeddyg (m 1927)
 2 Chwefror - Henry Davies, cricedwr (m 1934)
 23 Chwefror — William George, cyfreithiwr a gŵr cyhoeddus (m 1967)
 28 Chwefror - Arthur Symons, bardd a beirniad (m 1945)
 9 Mawrth — John Thickens, gweinidog (MC), hanesydd ac awdur (m 1952)
 13 Ebrill — John Daniel Jones, gweinidog gyda'r Annibynwyr (m 1942)
 30 Ebrill - Max Nettlau, hanesydd Almaenig a dysgwr Cymraeg (m 1944)
 15 Mai — James Ifano Jones, llyfrgellydd a llyfryddwr (m 1955)
 17 Mai — Benjamin Jones, canghellor eglwys gadeiriol Bangor (m 1953)
 18 Mehefin — Evan Isaac, gweinidog Wesleaidd (m 1938) Davies, E. T., (1953). ISAAC, EVAN (1865 - 1938), gweinidog Wesleaidd. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 8 Ebr 2021 
 8 Awst — Owen Williams, gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd a llenor (m 1928)
 17 Awst — David James (Defynnog), athro, addysgydd a threfnydd Ysgolion haf, ac awdur (m 1928)
 5 Medi — Arthur Simon Thomas (Anellydd) , clerigwr a llenor (m 1935)
 8 Medi — William Tudor Jones, gweinidog Undodaidd ac athronydd (m 1946)Davies, D., (1970). JONES, WILLIAM TUDOR (1865 - 1946), gweinidog Undodaidd ac athronydd. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 8 Ebr 2021 
 23 Medi — William Brace, arweinydd llafur ac aelod seneddol (m 1947) Griffiths, G. M., (1970). BRACE, WILLIAM (1865 - 1947), arweinydd llafur ac aelod seneddol. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 8 Ebr 2021
 Hydref  —  Jack Doughty, pêl-droediwr (m 1937)eu football John "Jack" Doughty adalwyd 8 Ebrill 2021
8 Hydref  — Owen (gaianydd) Williams, gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd a llenor
 15 Hydref — Syr Ewen John Maclean, Athro cyntaf obstetreg a gynecoleg yn Ysgol Feddygol Genedlaethol Cymru (m 1953)
 16 Hydref — Thomas Isfryn Hughes, gweinidog Wesleaidd; (m 1942)HUGHES, THOMAS ISFRYN (1865 - 1942), gweinidog Wesleaidd; Y Bywgraffiadur adalwyd 8 Ebrill 2021
 20 Hydref — Rhys Rhys-Williams Barwnig cyntaf creadigaeth 1918 a barnwr (m 1955)
 16 Tachwedd — John Young Evans, gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd ac athro yng ngholeg Trefeca ac wedi hynny yng ngholeg diwinyddol, Aberystwyth (m 1941)Edwards, G. A., (1970). EVANS, JOHN YOUNG (1865 - 1941), gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd ac athro yng ngholeg Trefeca ac wedi hynny yng ngholeg diwinyddol, Aberystwyth. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 8 Ebr 2021
 Rhagfyr - Richard Bagnall-Oakeley, bwasaethwr Olympaidd (m 1947)Olympedia Richard Bagnall-Oakeley adalwyd 08 Ebrill 2021
 12 Rhagfyr — Syr Ernest Nathaniel Bennett, Aelod Seneddol Caerdydd CanologBennett, Sir Ernest Nathaniel. Who's Who
 16 Rhagfyr - George Rowles, chwaraewr rygbi rhyngwladol (m 1922)George Rowles' Wales cap returned to Penarth RFC. Penarth Times 21 Tachwedd 2018 adalwyd 8 Ebrill 2021
 27 Rhagfyr — Richard Ellis, llyfrgellydd a llyfryddwr (m 1928) ELLIS, RICHARD (1865 - 1928), llyfrgellydd a llyfryddwr. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 8 Ebr 2021
 dyddiad ansicr
John Evan Hughes — gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd a golygydd (m 1932)HUGHES, JOHN EVAN (1865 - 1932), gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd a golygydd. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 8 Ebr 2021
 Dickie Garrett, chwaraewr rygbi (m 1908)Richard Marks Garrett ESPN Scrum Adferwyd 8 Ebr 2021
 Albert Hybart, chwaraewr rygbi (m 1945)Albert Hybart ESPN  Adferwyd 8 Ebr 2021
 George Owen, pêl-droediwr (m 1922)Shury, Alan; Landamore, Brian (2005). The Definitive Newton Heath F.C. SoccerData. p. 69. ISBN 1-899468-16-1.
 Robert Roberts, pêl-droediwr (m 1945)Samuel, Bill (2009). The Complete Wales FC 1876–2008. Soccer Books. tud. 11–12. ISBN 978-1-86223-176-4.

 Marwolaethau 
bawd|Rees Howell Gronow
 9 Ionawr — Owen Evans, gweinidog Undodaidd ac ysgolfeistr (g 1808)
 21 Chwefror — Stapleton Cotton, Ardalydd 1af Combermere, cadlywydd a gwleidydd (g 1773)Jenkins, R. T., (1953). COTTON, Syr STAPLETON, (1773 - 1865), 6ed barwnig, wedyn is-iarll 1af Combermere, maeslywydd. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 8 Ebr 2021
 2 Mawrth — Richard Lewis, awdur (g 1817)
 21 Mawrth — William Rowlands (Gwilym Lleyn), gweinidog gyda'r Wesleiaid (g 1802)
 29 Mawrth — John Jones (Pyll), argraffydd, cyhoeddwr a bardd (g 1786)
 23 Ebrill — Thomas Williams, meddyg a gwyddonydd (g 1819)
 26 Ebrill — William Williams, gwleidydd, cynigydd yr angen am adroddiad i addysg yng Nghymru a arweiniodd at Frad y Llyfrau Gleision (g 1788)Williams, D., (1953). WILLIAMS, WILLIAM (1788 - 1865), aelod seneddol. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 8 Ebr 2021
27 Ebrill — John Evans, glöwr (g tua 1792) Y Cymro, 25ain Medi, 1979
 29 Ebrill — Thomas Evans (Telynog), bardd (g 1840)Morgan, W. T., (1953). EVANS, THOMAS (' Telynog '; 1840 - 1865), bardd. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 8 Ebr 2021
 1 Mai — Isaac Williams, bardd, diwinydd a darlithydd (g 1802)Jenkins, D., (1953). WILLIAMS, ISAAC (1802 - 1865), clerigwr, bardd, a diwinydd. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 8 Ebr 2021
 2 Mai — Syr David Davies, meddyg (g 1792)
23 Mai — Thomas Williams (Soranus,) 1meddyg a gwyddonydd (g 1818)  )
 26 Gorffennaf — Caleb Morris, gweinidog gyda'r Annibynwyr (g 1800) 
2 Awst  — William Owen, cerddor (g 1830)
 10 Awst — Hugh Pugh, capten llong, testun y gan Fflat Huw Puw (g 1794)
28 Medi — John Lloyd Vaughan Watkins, Aelod Seneddol Aberhonddu 
 22 Tachwedd — Rees Howell Gronow, sgrifennwr atgofion (g 1794)
 Dyddiad ansicr
 Richard Williams (Dic Dywyll), baledwr (g 1790)
 Edward Mills, darlithydd ac ysgrifennwr ar wyddoniaeth (g 1802)
Mary Adams, bonheddwraig (g 1776)

 Cyfeiriadau 


Categori:Hanes Cymru
Categori:Rhestrau Cymru