Cadwaladr Roberts (Pencerdd Moelwyn)

Roedd Cadwaladr Roberts (Pencerdd Moelwyn) (5 Mehefin 1854 – 14 Mehefin 1915) yn gerddor o Gymru a sefydlodd ac a fu'n arwain y côr enwog o fro Ffestiniog Côr Meibion y Moelwyn.Llafar Bro – 24 Awst 2016 -Bwrw Golwg - Cadwaladr Roberts adalwyd 22 Tachwedd 2020

 Cefndir 
Ganwyd y Pencerdd Moelwyn yn Nhŷ Capel Bethsaida, Tanygrisiau, yr hynaf o bump o blant Robert Roberts, chwarelwr, a Jane (née Griffith) ei wraig. Blwyddyn ar ôl ei eni symudodd y teulu i fferm yr Aelgoch, ar odra'r Moelwyn. Bu farw tad y Pencerdd trwy ddamwain yn y chwarel pan oedd ei fab yn 10 mlwydd oed. Oherwydd yr angen iddo ef, fel y mab hynaf, gynorthwyo ei fam weddw i redeg y fferm ni chafodd gyfle i dderbyn addysg ffurfiol ac eithrio'r hyn a gafodd yn yr ysgol Sul.

 Gyrfa 
Yn gynnar iawn dechreuodd Roberts weithio yn y chwarel, ond cafodd ddamwain wrth ei waith a achosodd niwed difrifol i'w goes. Roedd meddyg Ffestiniog ar y pryd Dr Robert Roberts (Isallt) yn hanu o hen deulu o feddygon esgyrn ac wedi dod yn arbenigwr mewn trin damweiniau diwydiannol. Llwyddodd Isallt i achub coes y bachgen, ond bu'n gloff am weddill oes.

 Gyrfa gerddorol 
Roedd y teulu Roberts yn aelodau o gapel Annibynnol Carmel, Tanygrisiau. Yn 18 mlwydd oed ymunodd Cadwaladr Roberts â chôr y capel. Dysgodd elfennau cerddoriaeth gan arweinydd y côr a chodwr canu'r capel John W. Jones. Bu'n ddisgybl gwiw i'r arweinydd, a phan benderfynodd Jones ymfudo i'r Wladfa ym 1874 awgrymodd y byddai Roberts yn olynydd teilwng iddo. Ymroddodd i'r gwaith yn egnïol a chafodd lwyddiant gyda'r canu cynulleidfaol o'r cychwyn. Er mwyn gwella ei alluoedd fel arweinydd a chodwr canu bu'n ddarllenwr brwd o lyfrau am egwyddorion cerddoriaeth.Y Cerddor, Cyf. VIII rhif. 86 - Chwefror 1 1896 Tud 14. EIN CERDDORION. (RHIF 2.) Mr CADWALADR ROBERTS, Tanygrisiau adalwyd 22 Tachwedd 2020

Bu côr Tanygrisiau yn cystadlu yn rheolaidd yn eisteddfodau lluosog ardal Ffestiniog yr adeg honno, ond colli oedd ei hanes bob tro. Penderfynodd yr arweinydd ail-ffurfio ei gôr drwy orfodi pob aelod gael clyweliad. Cwtogodd aelodaeth y côr o dros gant i ddim ond y 40 efo'r lleisiau gorau. Achosodd hyn lawer o ddrwgdeimlad yn ei erbyn ond profodd iddo wneud y peth iawn pan enillodd y côr y wobr gyntaf mewn tair cystadleuaeth yn Eisteddfod Flynyddol yr Annibynwyr ychydig wedi hynny. O hynny allan bu llwyddiant i'r côr ar y maes cystadleuol. Ymunodd eraill â'r côr er mwyn cyfranogi yn ei fri er nad oeddynt yn aelodau gyda'r Annibynwyr. Ffurfiodd Roberts Undeb Corawl Blaenau Ffestiniog oedd yn cynnwys, yn y pendraw, 150 o aelodau, pob un wedi pasio prawf lleisiol a phob un yn gallu dilyn y tonic sol-ffa. Ym 1882 cafodd yr Undeb Corawl ei buddugoliaeth gyntaf y tu allan i ardal Ffestiniog pan lwyddodd i gipio'r wobr gyntaf mewn eisteddfod daleithiol ym Mae Colwyn. Cystadlodd y côr yn Eisteddfod Genedlaethol Lerpwl ym 1884 perfformiodd yn y Palas Grisial yn Llundain ym 1892.Llechi Cymru. Diwylliant - Cerddoriaeth adalwyd 22 Tachwedd 2020

Ym 1891 ffurfiodd Roberts gôr meibion o'r enw The Moelwyn Mael Voice Singers, i ganu yng nghyngerdd agoriadol Eisteddfod Ffestiniog. Daeth y Singers yn Gôr Meibion y Moelwyn, sydd yn parhau hyd heddiw i fod yn un o gorau meibion mwyaf amlwg y gogledd. Yn ystod cyfnod Pencerdd Moelwyn daeth y côr yn gydradd gyntaf efo Côr Meibion Porth yn Eisteddfod Genedlaethol Llandudno 1896 Bye-gones July 1896. National Eisteddfod adalwyd 22 Tachwedd 2020 Canodd y côr yng ngŵyl gyhoeddi Eisteddfod Genedlaethol Blaenau Ffestiniog 1898  ac mewn cyngerdd i groesawu prif weinidogion y trefedigaethau Prydeinig i gyfarfod yng Nghastell Gwydir Llanrwst. Yn Eisteddfod Genedlaethol Blaenau Ffestiniog urddwyd Roberts yn Bencerdd ac yn aelod o'r Orsedd gyda'r enw Pencerdd Moelwyn. Ym 1907 canodd côr ar y Llong Frenhinol yng Nghaergybi er diddanwch y brenin Siôr V. Bu hefyd ar daith gyda'r côr i'r Unol Daleithiau a Chanada.

Yn ogystal â'i waith gyda'r capel a'r corau gwasanaethodd Pencerdd Moelwyn ar Fwrdd Gwarcheidwaid Ffestiniog  ar Fwrdd Lleol Ffestiniog  ac fe'i penodwyd yn Ynad Heddwch ar fainc Llys Ffestiniog.

 Teulu 
Ym 1885 priododd Pencerdd Moelwyn â Maria Williams, athrawes yn Ysgol Tanygrisiau. Bu iddynt bump o blant ond dim ond un ohonynt gwnaeth byw i ddod yn oedolyn. Bu Mrs Roberts marw ym 1896 

 Marwolaeth 
Bu farw Pencerdd Moelwyn o'r diciâu yn ei gartref Bodlondeb, Tanygrisiau yn 61 mlwydd oed, a chladdwyd ei weddillion ym mynwent Llan Ffestiniog .

 Cyfeiriadau 

Categori:Genedigaethau 1854
Categori:Marwolaethau 1915
Categori:Cerddorion o Gymru
Categori:Arweinyddion o Gymru