Rhagdybiaeth nwl

Mewn ystadegaeth casgliadol, mae rhagdybiaeth nwl (null hypothesis, a ddynodir yn aml fel H0) yn rhagdybiaeth ddiofyn sy'n mynegi fod y maint i'w fesur yn sero (nwl). Yn nodweddiadol, y maint i'w fesur yw'r gwahaniaeth rhwng dwy sefyllfa, er enghraifft i geisio canfod a oes prawf positif bod effaith wedi digwydd neu fod samplau'n deillio o wahanol sypiau.

Mae'r rhagdybiaeth nwl yn nodi i bob pwrpas bod maint (y diddordeb) yn fwy neu'n hafal i sero ac yn llai neu'n hafal i sero. Os gellir gwrthdroi'r naill ofyniad neu'r llall yn gadarnhaol, caiff y rhagdybiaeth nwl ei "eithrio o deyrnas y posibiliadau".

Tybir yn gyffredinol bod y rhagdybiaeth nwl yn parhau i fod o bosib yn wir. Gellir cynnal dadansoddiadau lluosog i ddangos sut y dylid naill ai gwrthod neu eithrio'r rhagdybiaeth ee bod â lefel uchel o hyder, a thrwy hynny ddangos gwahaniaeth ystadegol arwyddocaol. Dangosir hyn trwy ddangos bod sero y tu allan i gyfwng hyder penodedig y mesuriad ar unrhyw ochr, yn nodweddiadol o fewn y rhifau real. Nid yw methu â gwahardd y rhagdybiaeth nwl yn cadarnhau nac yn cefnogi'r rhagdybiaeth nwl (na ellir ei brofi). Pan brofir bod rhywbeth ee yn fwy na x, nid yw o reidrwydd yn awgrymu ei bod yn gredadwy ei fod yn llai neu'n hafal i x; gall yn hytrach fod yn fesuriad o ansawdd gwael, gyda chywirdeb isel. 

Byddai cadarnhau'r rhagdybiaeth nwl, mae dwy ochr yn gyfystyr â phrofi'n bositif ei fod yn fwy neu'n hafal i 0 ac i brofi'n gadarnhaol ei fod yn llai neu'n hafal i 0; mae hyn yn rhywbeth y mae angen cywirdeb anfeidrol ar ei gyfer yn ogystal ag effaith sero yn union-gywir, ac nad yw'r naill na'r llall yn realistig, fel rheol. Hefyd ni fydd mesuriadau byth yn dynodi tebygolrwydd nad yw'n sero o wahaniaeth sy'n union sero. 

Gall rhagdybiaeth nad yw'n nwl fod â'r ystyron canlynol, yn dibynnu ar yr awdur:a) defnyddir gwerth heblaw sero, b) defnyddir rhyw faint heblaw sero ac 

c) y rhagdybiaeth amgen.Mae profi'r rhagdybiaeth nwl yn dasg ganolog mewn prawf rhagdybiaeth ystadegol o fewn yr ymarfer modern o wyddoniaeth. Mae yna feini prawf manwlgywir ar gyfer eithrio neu beidio ac eithrio rhagdybiaeth nwl ar lefel hyder benodol. Dylai'r lefel hyder nodi'r tebygolrwydd y byddai llawer mwy a gwell data yn dal i allu eithrio'r rhagdybiaeth nwl ar yr un ochr.

 Egwyddor 
Mae profi rhagdybiaeth yn gofyn am lunio model ystadegol o'r hyn y byddai'r data'n edrych pe bai siawns neu brosesau ar hap yn unig yn gyfrifol am y canlyniadau. Gelwir y rhagdybiaeth mai siawns yn unig sy'n gyfrifol am y canlyniadau yn rhagdybiaeth nwl. Gelwir model canlyniad y broses ar hap yn ddosbarthiad o dan y rhagdybiaeth nwl. Mae'r canlyniadau a gafwyd yn cael eu cymharu â'r dosbarthiad o dan y rhagdybiaeth nwl, a thrwy hynny mae'r tebygolrwydd o ddod o hyd i'r canlyniadau a gafwyd yn cael ei bennu.Stockburger D.W. (2007), "Hypothesis and hypothesis testing", Encyclopedia of Measurement and Statistics (editor—Salkind N.J.), Sage Publications.

Mae profi rhagdybiaeth yn gweithio trwy gasglu data a mesur pa mor debygol yw'r set benodol o ddata (gan dybio bod y rhagdybiaeth nwl yn wir), pan fydd yr astudiaeth ar sampl gynrychioliadol a ddewiswyd ar hap. Nid yw'r rhagdybiaeth nwl yn rhagdybio unrhyw berthynas rhwng newidynnau yn y boblogaeth y dewisir y sampl ohoni.

 Diffiniadau sylfaenol 
Mae'r rhagdybiaeth nwl a'r rhagdybiaeth amgen yn fathau o ddamcaniaethau a ddefnyddir mewn profion ystadegol, sy'n ddulliau ffurfiol o ddod i gasgliadau neu wneud penderfyniadau ar sail data. Mae'r rhagdybiaethau'n ddyfaliadau am fodel ystadegol o'r boblogaeth, sy'n seiliedig ar sampl o'r boblogaeth. Mae'r profion yn elfennau craidd o gasgliad ystadegol, a ddefnyddir yn helaeth wrth ddehongli data arbrofol gwyddonol, i wahanu honiadau gwyddonol oddi wrth sŵn ystadegol.

Y datganiad sy'n cael ei brofi yn erbyn y rhagdybiaeth nwl yw'r rhagdybiaeth amgen. Ymhlith y symbolau mae H1 a Ha.

 Enghraifft 
O ystyried sgoriau prawf dau sampl ar hap, y naill o ddynion a'r llall o ferched, a yw un grŵp yn wahanol i'r llall? Rhagdybiaeth nwl posibl yw bod y sgôr gymedrig gwrywaidd yr un fath â'r sgôr gymedrig benywaidd:

 H 0 : μ 1 = μ 2

lle

 H 0 = y rhagdybiaeth nwl,
 μ 1 = cymedr poblogaeth 1, a
 μ 2 = cymedr poblogaeth 2.

Rhagdybiaeth nwl gryfach yw bod y ddau sampl yn cael eu tynnu o'r un boblogaeth, fel bod amrywiannau a siapiau'r dosraniadau hefyd yn gyfartal.

Cyfeiriadau

Categori:Ystadegaeth