Thomas Brassey

Roedd Thomas Brassey (7 Tachwedd 1805 – 8 Rhagfyr 1870) yn beiriannydd sifil a chynhyrchydd nwyddau adeiladu, oedd yn gyfrifol am adeiladu rhan helaeth rheilffyrdd  y byd yn ystod y 19eg ganrif. Erbyn 1847 roedd o wedi adeiladu tua threan y rheilffyrdd ym Mhrydain, ac erbyn ei farwolaeth ym 1870 roedd o wedi adeiladu 5 y cant o reilffyrdd y byd, gan gynnwys saith deg pump y cant o reilffyrdd Ffrainc, rheilffyrdd dros Ewrop ac yng Nghanada, Awstralia, De America ac India. Adeiladodd bontydd, ddociau, orsafoedd a thwnelli hefyd, heb sôn am longau, pyllau, ffatrioedd a threfnu systemau dŵr a charthffosydd. Adeiladodd rhan o system carthffosydd Llundain. Roedd ganddo gyfrandaliadau yn y llong ‘Great Eastern’, adeiladwyd gan Isambard Kingdom Brunel. Gadawodd ffortiwn o dros bum miliwn o bunnau, buasai’n werth tua chwe chant miliwn erbyn heddiw.Gwefan www.royprecious.co.uk

260px|dim|bawd|Traphont Cefn Mawr, gyda Phont Cario Dŵr Pontcysyllte o'i blaen hi

 Bywyd cynnar
Cafodd Thomas Brassey ei eni ar 8 Tachwedd 1805; ei rieni oedd John Brassey, ffermwr, a’i wraig Elizabeth.Charles Walker, Thomas Brassey, Railway Builder (Frederick Muller, 1969) Cafodd addysg gartref hyd at 12 oed, ac aeth o wedyn i Ysgol King’s, Caer. Pan oedd o’n 16 oed, daeth o’n brentis i dirfesurydd ac asiant, William Lawton. Tra oedd o’n brentis, roedd o’n cynorthwyydd i dirfesurydd yr A5 ac wedi cyfarfod â Thomas Telford. Daeth o’n bartner i William Lawton, a symudodd i Benbedw. Tyfodd eu cwmni i gynnwys perchnogaeth a rheolaeth dros chwareli, gwaith brics ac odynau calch. Defnyddiwyd eu brics  yn Lerpwl a datblygwyd Brassey ffyrdd newydd o symud eu cynnyrch, megis paledau a rheilffordd yn defnyddio disgyrchiant rhwng chwarel a phorthladd. Bu farw Lawton, a daeth Brassey yn berchennog i'r cwmni. Arthur Helps, Life and Labours of Thomas Brassey (Elibron Classics, 2005)Tom Stacey, Thomas  Brassey: The Greatest Railway Builder in the World (Stacey International, 2005)Doug Haynes, "The Life and Work of Thomas Brassey", Cheshire History

Gwaith cynnar ym Mhrydain
Dechreuodd Brassey ei yrfa fel peiriannydd sifil gan adeiladu ffordd 4 milltir yn Bromborough a phont yn Saughall Massie yng Nghilgwri'Village bridge the first by engineering giant’ gan Liam Murphy; Daily Post, 21 Tachwedd 2005 Cyfarfu George Stephenson tro oedd Stephenson yn adeiladu Rheilffordd Lerpwl a Manceinion ac awgrymodd Stephenson y dylai Brassey gweithio ar adeiladu rheilffyrdd. Adeiladodd Brassey draphont Penkridge ym 1837, yn ogystal â 10 milltir o’r rheilffordd rhwng Stafford a Wolverhampton. Mae’r draphont yn dal i sefyll ac yn cario trenau. Wedyn enillodd o gytundebau i weithio ar Rheilffordd Llundain a Southampton, Rheilffordd Caer a Chryw, Rheilffordd Glasgow, Paisley a Greenock a Rheilffordd Manceinion a Sheffield.

Cytundebau cynnar yn Ffrainc
bawd|Opening ceremony of the Rouen and Le Havre Railway in 1844
Pan sefydlwyd Rheilffordd Paris a Rouen, appoyntwyd Joseph Locke ei beiriannydd. Ystyriodd Locke bod cynigion y contractwyr Ffrangeg yn rhy ddrud, felly derbynnodd cynnig gan Thomas Brassey a William Mackenzie ym 1841. Enillodd Brassey a Mackenzie 4 cytundeb rhwng 1841 a 1844, gyda chyfanswm o 437 milltir, gan gynnwys Rheilffordd Orléans a  Bordeaux. Ond, wedi’r chwyldro ym 1948, roedd creisis ariannol yn Ffrainc ac roedd rhaid i Brassey chwilio am waith rhywle arall.

Cwympiad traphont Barentin
bawd|Traphont Barentin wedi ail-adeiladu
Syrthiodd traphont Barentin ym mis Ionawr 1846, un o’r ychydig o drychinebau yn yrfa Brassey. Adeiladwyd y bont gyda brics, ac yn ôl y gytundeb, dylir ddefnyddio cynnyrch lleol, a syrthiodd y traphont ar ôl sawl diwrnod o law trwm. Ailadeiladwyd y traphont yn defnyddio priddgalch gwahanol, a thalodd Brassey'r cost. Mae’r draphont yn sefyll hyd at heddiw, ac yn cael ei defnyddio o hyd.

"Mania rheilffordd”
Cyrhaeddodd y mania tra oedd Brassey’n adeiladu rheilffyrdd yn Ffrainc. Adeiladwyd llawer o reilffyrdd ym Mhrydain. Ymunodd Brassey â’r mania, ond dewisodd ei gytundebau a buddsoddwyr yn ofalus. Arwyddodd 9 cytundeb ym 1845, i adeiladu dros 340 milltir o reilffordd. Dechreuodd Brassey a Locke Rheilffordd Caerhirfryn a Chaerliwelydd ym 1844 yn mynd trwy dyffryn Afon Lune, a dros Shap, 70 milltir o hyd. Roedd ei waith ym 1845 yn cynnwys Rheilffordd Dyffryn Trent (50 milltir) a Rheilffordd Caer a Chaergybi (84 milltir), gan gynnwys Pont Britannia dros Afon Menai. Arwyddodd gytundeb i adeiladu Rhelffordd y Caledonian, rhwng Caerliwelydd, Glasgow a Chaeredin dros Beattock yn gweithio gyda’r peiriannydd George Heald yn ystod 1845 a dechreuodd waith ar reilffyrdd eraill yn Yr Alban. Ym 1846, dechreuodd waith ar Reilffordd Swydd Gaerhirfryn a Swydd Efrog rhwng Lerpwl a Hull. Cafodd Brassey gytundeb i adeiladu 75.5 milltir o’r  Rheilffordd y Great Northern yn 1847; roedd William Cubitt y brif beiriannydd i’r rheilffordd. Roedd problem gyda thir corsog y Ffens, a datrysodd Brassey’r broblem gyda chymorth gan Stephen Ballard, un o’i asientau. Gosodwyd haenau o goediach a mawn i greu sail cadarn. Defnyddir y rheilffordd hyd at heddiw., yn rhan o brif linell yr arfordir dwyreiniol. Dechreuodd Brassey i adeiladu Rheilffordd Gogledd Swydd Stafford yn 1847.  Erbyn diwedd y "Mania rheilffordd” roedd Brassey wedi adeiladu trean o reilffyrdd Prydain.

Ehangu ei waith yn Ewrop
Wedi diwedd y “Railway Mania” ym Mhrydain, gweithiodd ar Reilffordd Barcelona a Mataró Railway (18 milltir o hyd) ym 1848. Ym 1850, gweithiodd ar Reilffordd Prato a Pistoia , (10 milltir) yn Yr Eidal, wedyn  Rheilffordd Torino-Milan (60 milltir rhwng Torino a Novara ym1853 a Rheilffordd Canoldir yr Eidal (52 milltir). Yn cydweithio gyda Samuel Morton Peto, adeiladodd Brassey’r [[Rheilffordd Oslo-Bergen (56 milltir). Yn Ffrainc, adeiladodd 133 milltir o cledrau ar Reilffordd Mantes a Caen ym 1852, a Rheilffordd Caen a Cherbourg (94 milltir) ym 1854. Yn cydweithio gyda Joseph Locke, adeiladodd y Rheilffordd Dutch Rhenish (43 milltir) yn Yr Iseldiroedd ym 1852. Yn y cyfamser, adeiladodd llinell Gororau Cymru (51 milltir) ar gyfer Rheilffordd Amwythig a Henffordd, Rheilffordd Henffordd, Ross, a Chaerloyw (50 milltir), Rheilffordd Llundain, Tilbury a Southend (50 milltir) a Rheilffordd Gogledd Dyfnaint rhwng Minehead a Barnstaple (47 milltir).

Rheilffordd Grand Trunk, Canada
Arwyddodd Brassey gytundeb fwyaf ei yrfa ym 1852, i adeiladu Rheilffordd Grand Trunk, Canada, rhwng Quebec a Toronto, 539 milltir o hyd. Peiriannydd y prosiect oedd Alexander Ross a’r peiriannydd ymgynghorol oedd Robert Stephenson. Cydweithiodd Brassey gyda Peto, Betts a Syr William Jackson.

Aeth y rheilffordd ar draws Afon St Lawrence ym Montreal ar Bont Fictoria, Pont diwb cynlluniwyd gan Stephenson, pont hiraf y byd ar y pryd, 1.75 milltir o hyd. Agorwyd y bont ym 1859, ac yn swyddogol ym 1860 gan Dywysog Cymru.

Roedd problemau’n codi arian i’r prosiect; aeth Brassey i Ganada unwaith i apelio am gymorth ariannol. Roedd y prosiect yn fethiant ariannol, a collodd y cytundebwyr filiwn o bynnau.

Gwaith Canada
Cynhwysodd ei gytundeb i’r reilffordd y defnydd i gyd i adeiladu’r rheilffordd, gan gynnwys y cerbydau. Adeiladwyd ffatri, y Gwaith Canada, ym Mhenbedw i adeiladu popeth sy’n cynnwys metel. Darganfuwyd safle addas gan George Harrison, brawd yng nghyfraith Brassey. Daeth Harrison rheolwr y ffatri. Adeiladwyd cei ar ochr y ffatri. Cedwyd peiriannau mewn adeilad 900 troedfedd o hyd, yn cynnwys gefail gyda 40 o ffwrneisi, einionau, gordd ager, gweithdy copor, gweithdy coed, siopau patrwm, llyfrgell ac ystafell ddarllen i’r gweithlu. Cynlluniwyd y siop ffitio i adeiladu 40 o locomotifau’n flynyddol, a chynhyrchwyd 300 dros yr 8 mlynedd dilynol. Enwyd yr un cyntaf, ym Mai 1854, yr enw ‘Lady Elgin’, ar ôl gwraig Llywodraethwr Cyffredinol Canada, yr Arglwydd Elgin. Roedd angen canoedd o filoedd o ddarnau i adeiladu’r bont; crëwyd y cwbl ym Mhenbedw neu ffatrioedd eraill yn Lloegr. Roedd angen dros 10,000 o ddarnau haearn i greu tiwb canolog y bont, gyda tyllau i ffitio hanner miliwn o rybedi.

Rheilffordd y Grand Crimean Central
bawd|Gwaith ar y rheilffordd, 1854
Anfonwyd 30,000 o filwyr o Brydain, Ffraind a Thwrci i ymosod ar Sevastopol ym 1854 yn ystod y Rhyfel Crimea. Roedd hi’n anodd symud nwyddau, bwyd, arfau ac ati, a chynigwyd Brassey, Peto a Betts i adeiladu rheilffordd. Anfonwyd offer, gweithwyr a defnyddiau. Adeiladwyd rheilffordd rhwng Balaclafa a Sevastopol ar ôl saith wythnos.Brian Cooke, The Grand Crimean Central Railway, Knutsford (Cavalier House)

Gweithio’n fyd eang
bawd|Locomotif Brassey ar Reilffordd Warsaw-Teraspol, 1866
Adeiladodd Brassey rheilffyrdd yn Ne America, Awstralia, yr India a Nepal. Oherwydd cwymp Banc Overend Gurney ym 1866, roedd problemau cyllidol mawr ym Mhrydain, ond goroesodd Brassey. Adeiladodd Reilffordd Lviv a  Chernivtsi er digwyddodd y Rhyfel Awstro-Prwsaidd ar yr un adeg.
Daeth o’n afiach o 1867 ymlaen, ond adeiladodd Reilffordd Chernivtsi a Suczawa. Erbyn iddo farw roedd o wedi adeiladu 5 y cant o filltiroedd o reilffyrdd yn y byd.

Cytundebau eraill
bawd|Doc Fictoria, Llundain, gyda’r lifft heidrolig
Adeiladodd Brassey ffatri peirianwaith yn Ffrainc. Adeiladodd o systemau draeniad a gwaith dŵr yn Kolkata. Adeiladodd o ddociau yn Greenock, Penbedw, Barrow a Llundain. Agorwyd y dociau yn Llundain ym 1857. Roedd sawl warws a seler gwin. Roedd gan y dociau gysylltiad gyda Rheilffordd Llundain, Tilbury and Southend, un o reilffyrdd Brassey.

Rhwng 7 Tachwedd 1805 ac 8 Rhagfyr 1870
Adeiladodd Brassey carthfosydd yn Llundain ym 1861, rhan o gynllun Joseph Bazalgette. Adeiladodd 12 milltir o’r ffos Lefel Canol, o Kensal Green, o dan Heol Bayswater, Stryd Rhydychen a Clerkenwell, hyd at Afon Lea. Ystyriwyd y tasg un o’r caletach y whaeth o’Life and Labours of Thomas Brassey’ gan Arthur Helps; Cyhoeddwyr Elibron Classics 2005; isbn=978-1-4021-0563-0.’Life and Labours of Thomas Brassey’ gan Arthur Helps; Cyhoeddwyr Elibron Classics 2005; isbn=978-1-4021-0563-0

Rhoddodd Brassey gymorth cyllidol i Brunel i adeiladu’r llong SS Great Eastern. Roedd Brassey yn gyfandaliwr yn y prosiect, ac ar ôl marwolaeth Brunel, prynodd, gyda Gooch a Barber, y llong i osod y gablen delegraff gyntaf ar draws y Môr Iwerydd ym 1864.’Thomas Brassey, Railway Builder’ gan Charles Walker; cyhoeddwr Frederick Muller, 1969;  isbn =0-584-10305-0
Roedd ganddo cynllun i adeiladu twnnel o dan y Sianel, ond doedd gan y llywodraethau ddim diddordeb. Roedd ganddo’r syniad o adeiladu camlas dros Panama hefyd.’Thomas Brassey, Railway Builder’ gan Charles Walker; cyhoeddwr Frederick Muller, 1969;  isbn =0-584-10305-0

Dullau gweithio
bawd|Pont Fictoria, Montréal ac enwau’r partneriaid
Fel arfer, gweithiodd Brassey gyda chontractwyr eraill, yn aml Peto a Betts. Cynlluniwyd manylion y prosiectau gan y peirianyddion., sy wedi cynnwys Robert Stephenson, Joseph Locke ac Isambard Kingdom Brunel.’Thomas  Brassey: The Greatest Railway Builder in the World’ gan Tom Stacey; cyhoeddwyr Stacey International, 2005; isbn =1-905299-09-5  Rheolwyd gwaith is-contractwyr gan asiantau.’Thomas Brassey, Railway Builder’ gan Charles Walker; cyhoeddwr Frederick Muller, 1969;  isbn =0-584-10305-0 Gwnaeth ‘Navvies’ mwyafrif y gwaith. Roedd y mwyafrif yn Saeson yn y dyddiau cynnar, a daeth llawer ohonynt o waith ar camlesi. Yn hwyrach, daeth mwy o’r Alban, Cymru ac Iwerddon, yn arbennig ar ôl y newyn yn Iwerddon. Roddwyd bywyd, lloches, gwisg ac yn achlysurol llyfrgell i’r gweithwyr. Gweithiodd pobl leol ar y cytundebau tramor, neu weithiau gweithwyr o Brydain. Roedd asiantau’n gyfrifol am y prosiectau, yn derbyn canran yr elw, weithiau gyda bonws i orffen yn gynnar a chosb am orffen yn hwyr.

Cyflogodd Brassey cannoedd o asiantau; Ar ôl iddo arwyddo cytundeb waith, roedd digonedd o bres ar gael i’r asiant. Pe tasai’r asiant wedi cwblhau’r gwaith yn rhatach, roedd yr asiant yn rhydd i gadw’r gweddill. Os oedd problemau annisgwyl, buasai Brassey’n rhoi pres ychwanegol iddynt.’Thomas  Brassey: The Greatest Railway Builder in the World’ gan Tom Stacey; cyhoeddwyr Stacey International, 2005; isbn =1-905299-09-5  Dros cyfnod o fwy na 20  mlynedd, cyflogodd Brassey tua 80,000 o weithwyr dros 4 cyfandir.’Thomas  Brassey: The Greatest Railway Builder in the World’ gan Tom Stacey; cyhoeddwyr Stacey International, 2005; isbn =1-905299-09-5  Nid oedd ganddo swyddfa neu bobl i wneud y gwaith gweinyddol; gwnaeth Brassey y cwbl. Roedd ganddo was ac ariannydd.’Thomas  Brassey: The Greatest Railway Builder in the World’ gan Tom Stacey; cyhoeddwyr Stacey International, 2005; isbn =1-905299-09-5 ; ’Thomas Brassey, Railway Builder’ gan Charles Walker; cyhoeddwr Frederick Muller, 1969;  isbn =0-584-10305-0

Derbynnodd Brassey nifer o anrhyddedau, gan gynnwys y Légion d'honneur Ffrengig a Choron Haearn Awstria.’Thomas  Brassey: The Greatest Railway Builder in the World’ gan Tom Stacey; cyhoeddwyr Stacey International, 2005; isbn =1-905299-09-5 

Priodas a phlant
Priododd o Maria Harrison ym 1831’Thomas Brassey, Railway Builder’ gan Charles Walker; cyhoeddwr Frederick Muller, 1969;  isbn =0-584-10305-0 a chafodd gefnogaeth oddi wrthi hi, gan gynnwys cefnogaeth ar ddechrau ei yrfa i geisio am gytundeb Traphont Dutton, a’r un dilynol.’Thomas Brassey, Railway Builder’ gan Charles Walker; cyhoeddwr Frederick Muller, 1969;  isbn =0-584-10305-0 Roedd rhaid i’r teulu symud tŷ yn gynnar yn ei yrfa, o Phenbedw i Stafford, Kingston ar Dafwys, Caergwynt a Fareham, yn dilyn ei gwaith. Siaradodd Maria Ffrangeg, ac roedd hi’n bwysig yn y broses o chwilio am gytundebau yn Ffrainc. Symud odd y teulu i Vernon yn Normandi, wedyn Rouen, Paris ac yn ôl i Rouen.’Thomas  Brassey: The Greatest Railway Builder in the World’ gan Tom Stacey; cyhoeddwyr Stacey International, 2005; isbn =1-905299-09-5  Roedd Maria ei gyfieithydd trwy ei waith i gyd yn Ffrainc.’Thomas Brassey, Railway Builder’ gan Charles Walker; cyhoeddwr Frederick Muller, 1969;  isbn =0-584-10305-0

Roedd ganddynt 3 mab, a threfnodd Maria eu haddysg yn Llundain.’Thomas  Brassey: The Greatest Railway Builder in the World’ gan Tom Stacey; cyhoeddwyr Stacey International, 2005; isbn =1-905299-09-5  They had three surviving sons, who all gained distinction in their own right:’Thomas  Brassey: The Greatest Railway Builder in the World’ gan Tom Stacey; cyhoeddwyr Stacey International, 2005; isbn =1-905299-09-5  Bu farw mab arall yn ifanc iawn.

Bywyd hwyr a marwolaeth
Clywodd Brassey fod ganddo gancer, ond parhaodd gyda’i waith. Ymwelodd â Reilffordd Wolverhampton a Walsall, un o’r reilffyrdd gynharaf.’Thomas Brassey, Railway Builder’ gan Charles Walker; cyhoeddwr Frederick Muller, 1969;  isbn =0-584-10305-0 Arhosodd gartref yn St Leonards, Swydd Sussex, yn hwyr ym 1870.Bu farw Brassey ar 8 Rhagfyr 1870 yn St Leonards a chladdwyd ym mynwent Eglwys Sant Laurence, Catsfield. Gadawodd £5,200, 000; £3,200,000 ym Mhrydain a dros £2,000,000 mewn cronfa ymddiriedolaeth.

Y dyn
Roedd o’n ddyn llawn egni ac oedd yn ddyn trefnus. Gwrthododd i sefydd fel aelod seneddol. Doedd ganddo ddjm diddordeb mewn anrhydeddau; derbynnodd medalau o Ffrainc ac Awstria ond eu gollodd nhw. Dywedir y daeth ei lwyddiant o ysbrydoli eraill yn hytrach nac eu gyrru nhw.’Thomas  Brassey: The Greatest Railway Builder in the World’ gan Tom Stacey; cyhoeddwyr Stacey International, 2005; isbn =1-905299-09-5  Disgwylodd safonau uchel yng ngwaith ei weithwyr.’Thomas Brassey, Railway Builder’ gan Charles Walker; cyhoeddwr Frederick Muller, 1969;  isbn =0-584-10305-0 Gweithiodd o’n galed a roedd ganddo  gof da. Roedd o’n deg i’w gweithwyr ac is-gytundebwyr, a weithiau cymerodd waith heb elw mawr er mwyn rhoi gwaith i’w gweithwyr.’Thomas Brassey, Railway Builder’ gan Charles Walker; cyhoeddwr Frederick Muller, 1969;  isbn =0-584-10305-0

Oherwydd Brassey, codwyd statws cytundebwyr peirianyddiaeth sifil i lefel peirianwyr yn ystod y 18fed ganrif.[ http://www.oxforddnb.com/view/article/3289 Geiriadur Rhydychen Bywgraffiad Cenedlaethol]

Coffadwriaeth
Crëwyd cofeb i’w rhieni gan eu tri meibion yng Nghapel Erasmus, Cadeirlan Caer.Doug Haynes, "The Life and Work of Thomas Brassey", Cheshire History Mae hefyd cerflun ohono yn Amgueddfa Grosvenor, Caer, a phlac yng Nghorsaf reilffordd Caer ac mae’r strydoedd dilynol yn ei goffáu: Brassey Street a Thomas Brassey Close. Mae hefyd 3 heol gyda’i gilydd gyda’r enwau ‘Lord’, ‘Brassey’ a ‘Bulkeley’.Gwefan www.chestertourist.com Mae plac glas ar safle Gwaith Canada ar Heol Beaufort ym Mhenbedw.Gwefan y Wirral Globe. Mae trafodaeth ynglŷn â cherflun ohono o flaen Gorsaf reilffordd Caer, ond mae codi pres wedi bod yn broblem.

Ei reilffyrdd
Roedd o’n gyfrifol am adeiladu dros 8500 milltir o reilffyrdd. Erbyn 1847 roedd o wedi adeiladu treian y rheilffydd ym Mhrydain, ac erbyn ei farwolaeth un o bob hugain milltir o reilffordd yn y byd.  Adeiladodd o strwythurau eraill ymghlwm â rheilffyrdd hefyd; gorsafoedd, pontydd ac ati.

Rheilffyrdd
Prydain
1830au
RheilfforddDyddiadHydmilltiroeddcilometrauRheilffordd y Grand Junction (rhan) 1833Rheilffordd Llundain a Southampton (rhan)1834Rheilffordd Caer a Chryw1837Rheilffordd Glasgow, Paisley a Greenock (rhan)1837Rheilffordd Sheffield a Manceinion1837

1840au
RheilfforddDyddiadHydmilltiroeddcilomedrauRheilffordd Lancaster a Chaerliwelyw1844Rheilffordd Caer Colun ac Ipswich1844Rheilffordd Caer a Chaergybi1844Rheilffordd Ipswich a Bury1845Rheilffordd Kendal a Windermere1845Rheilffordd Dyffryn Trannon1845Rheilffordd y Caledonian (cytundeb cyntaf)1845Rheilffordd Cyffordd Clydesdale1845Estyniad Rheilffordd Mwyn Gogledd Cymru1845Rheilffordd cyffordd Canolbarth yr Alban1845Rheilffordd Ganolog yr Alban1845Rheilffordd Haughley a Norwich1845Rheilffordd Amwythig a Chaer1846Rheilffordd Lerpwl, Ormskirk a Preston1846Rheilffordd Gogledd Swydd Stafford1846Rheilffordd Swydd Buckingham 1846Rheilffordd Mwyn (Cymru)1846Rheilffordd y Great Northern1846Rheilffordd Royston a Hitchin1846Estyniad Rheilffordd Shepreth1846Shrewsbury and Hereford Railway1846Cangenni Denny a Falkirk1846Rheilffordd Cyffordd Penbedw a Chaer1847Rheilffordd Caerlyr a Hitchin1847Rheilffordd Hooton a Parkgate1847Rheilffordd Richmond a Windsor1847Rheilffordd Llundain a Southampton1847Estyniad Rheilffordd Amwythig1847Estyniad Rheilfforrdd Blackwall1847Rheilffordd Cangen Croesoswallt1848

1850au
RheilfforddDyddiadHydmilltiroeddcilomedrauRheilffordd Cyffordd Gogledd a De-Orllewin1851Rheilffordd Henffordd, Ross a Chaerloyw1851Cangen Dyffryn Waveney, Rheilffordd Harleston a Beccles1851Rheilffordd Llundain, Tilbury a Southend1852Rheilffordd Warrington a Stockport1853Bideford Extension1853Crystal Palace and West-end Railway1853Rheilffordd Cryw ac Amwythig1853Rheilffordd Uniongyrchol Portsmouth1853Rheilffordd Caerwrangon a Henffordd1853Rheilffordd Dyffryn Hafren1853Rheilffordd Coalbrookdale1853Rheilffordd Woodford a Loughton1853Rheilffordd Dwyrain Swydd Suffolk1854Rheilffordd Inverness a Nairn1854Rheilffordd Llanllieni a Kington1854Rheilffordd Caersallog a Yeovil1854Pier a Changen Stokes Bay1855Rheilffordd Cyffordd Inverness ac Aberdeen1856Cangenni Sutton a Dyffryn Mole, Rheilffordd Leatherhead, Epsom a Wimbledon1856Rheilffordd Mwyn Cannock 1857Rheilffordd Portpatrick1857Rheilffordd Trefyclawdd1858Rheilffordd Woofferton a Tenbury1859Rheilffordd Wenlock1859Rhilffordd Nuneaton a Hinckley1859Rheilffordd Llangollen1859Rheilffordd Ringwood a Christchurch 1859Estyniad Rheilffordd Gorllewin Llundain1859Rheilffordd Cantref Tendring1859Rheilffordd Epping ac Ongar1859

1860au
RheilfforddDyddiadHydmilltiroeddcilomedrauRheilffordd Ashchurch ac Evesham1862Rheilffordd de Swydd Gaerlyr1860Tenbury and Bewdley Railway1860Rheilffordd Llangollen a Chorwen1860Rheilffordd Cannock Chase 1860Rheilffordd Disley a Hayfield1860Rheilffordd Nantwich a Market Drayton1863Rheilffordd Wenlock a Craven Arms1861Cyffwrdd Clee Hill, Rheilffordd Ludlow a Clee Hill1861Rheilffordd Dunmow1864Rheilffordd Enniskillen a Bundoran1861Rheilffordd Moreton Hampstead1862Rheilffordd Wellington a Market Drayton1862Rheilffordd Bala a Dolgellau1862Rheilffordd Christchurch a Bournemouth1863Rheilffordd Evesham a Redditch1863Rheilffordd Kensington a Richmond (a darnau bach eraill)1864Rheilffordd Silverdale1864Rheilffordd Wolverhampton a Walsall1865Rheilffordd Dwyrain Llundain1865Rheilffordd Hull a Doncaster1864-9

Eraill
RheilfforddHydmilltiroeddcilomedrauRheilffodd Gogledd Swydd DyfnaintEstyniad Rheilffordd WoodbridgeEstyniad Rheilffordd KingstonRheilffordd Sudbury, Bury St Edmunds a ChaergrawntEstyniad Rheilffordd ChertseyRheilffordd Llundain a Bedford (Prif lein y canolbarthCangen RuncornRheilffordd Cwm SirhowyCangen Arpley, WarringtonRheilffordd GlynebwyRheilffordd Loop HenfforddRheilffordd Swydd Gaerhirfryn a Swydd EfrogRheilffordd Glasgow, Barrhead a Neilson

Ffrainc
75 o filltiredd y wlad, yn cynnwys:
RheilfforddDyddiadHydmilltiroeddcilomedrauRheilffordd Paris a Rouen1841Rheilffordd Orléans a Bordeaux 1842Rheilffordd Rouen a Le Havre1843Amiens and Boulogne Railway1844Rheilffordd Rouen a Dieppe1847Rheilffordd Mantes a Caen1852Rheilffordd Le Mans a Mezidon1852Rheilffordd Lyon ac Avignon1852Rheilffordd Sambre a Meuse1853Caen i Cherbourg1855Rheilffordd Dieppe (gosod llinell ychwanegol)1860

Eraill yn Ewrop
RheilfforddGwladDyddiadHydmilltiroeddcilomedrauRheilffordd Barcelona a MataróSbaen1848Rheilffordd Prato a PistojaYr Eidal1850Rheilffordd NorwyNorwy1851Rheilffordd RhenishYr Iseldiroedd1852 Rheilffordd Turin a NovaraYr Eidal 1853Rheilffordd Frenhinol DenmarcDenmarc1853Rhelffordd Ganolog yr EidalYr Eidal1854Rheilffordd Turin a SusaYr Eidal 1854Rheilffordd Elizabeth a LinzAwstria1856Rheilffordd Bilbao a MirandaSbaen 1858Rheilffordd Victor EmmanuelYr Eidal 1859Rheilffordd IvreaYr Eidal 1859Rheilffordd JutlandDenmarc1860Rheilffordd Maremma a LivornoYr Eidal 1860Rheilffordd MeridionaleYr Eidal 1863Rheilffordd Gogledd SchleswigDenmarc1863Rheilffordd Lemberg a CzernowitzYmerodraeth Awstria (erbyn hyn Wcráin)1864Rheilffordd Viersen a VenloO’r Almaen i’r Iseldiroedd1864Rheilffordd Tiraspol a WarsawGwlad Pwyl1865Rhielffordd Kronprinz RudolphAwstria1867Rheilffordd Chernivtsi a SuczawaYmerodraeth Awstria (erbyn hyn Wcráin)1867                                                                                                                                         Rheilffordd VorarlbergAwstria 1870Rheilffordd Suczawa and IaşiRwmania1870

Canada
RheilfforddDyddiadHydmilltiroeddcilomedrauRheilffordd Grand Trunk, Quebec - Toronto1854–1860

Yr Ariannin
RheilfforddDyddiadHydmilltiroeddcilomedrauRheilffordd Canolog Ariannin1864Rheilffordd La Boca a Barracas1865

Awstralia
RheilfforddDyddiadHydmilltiroeddcilomedrauPrif linell i'r gogledd, De Gymru Newydd1859Rheilffordd Queensland1863

India
RheilfforddDyddiadHydmilltiroeddcilomedrauRheilffordd Dwyrain Benga1858Rheilffordd Delhi 1864Rheilffordd Grand Chord1865

Mauritius
RheilfforddDyddiadHydmilltiroeddcilomedrauRheilffordd Mauritius1862

Llyfryddiaeth
 'The world the railways made' gan Nicholas Faith; cyhoeddwyr Bodley Head, 1993; isbn =0-370-31299-6
 'The Railway Builders: Lives and Works of the Victorian Railway Contractors' gan R.S. Joby; Cyhoeddwyr David a Charles, 1983; isbn =0-7153-7959-3
 'William Heap and his Company' gan John Millar; Cyhoeddwr William Millar, 1976;  isbn =0-9510965-1-6

 Dolen allanol
 Darlith am Joseph Locke a Thomas Brassey

Cyfeiriadau

Categori:Genedigaethau 1805
Categori:Marwolaethau 1870
Categori:Peirianwyr y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Peirianwyr rheilffyrdd o Loegr