Gwaith Mynyddog (Cyfres y Fil)

Mae Gwaith Mynyddog Cyfrol 1 a Gwaith Mynyddog Cyfrol 2 yn ddwy gyfrol o gerddi gan Richard Davies (Mynyddog) a olygwyd gan D Emlyn Evans ac a gyhoeddwyd gan Owen Morgan Edwards fel rhan o'i Gyfres y Fil ym 1914 a 1915. Bu farw Emlyn Evans cyn gorffen golygu Cyfrol 2, felly Edwards ei hun a orffennodd y gwaith.

 Cefndir 
Richard Davies (Mynyddog) (10 Ionawr 1833 – 14 Gorffennaf 1877) oedd yn un o feirdd mwyaf poblogaidd Cymru yn ystod diwedd y Cyfnod Fictoraidd. Cyhoeddodd 3 llyfr o gerddi yn ystod ei oes:

 Caneuon Mynyddog (Wrecsam, 1866)
 Yr Ail Gynnig (Wrecsam, 1870)
 Y Trydydd Cynnig (Wrecsam, 1877)

Roedd pedwerydd llyfr wedi ei baratoi i'r wasg ar adeg ei farwolaeth a gyhoeddwyd ym 1882

 Pedwerydd Llyfr Mynyddog (Wrecsam, 1882)

Mae'r rhagymadrodd i'r gyfrol gyntaf o Waith Mynyddog yng Nghyfres y Fil yn dweud bod O M Edwards wedi bod yn siarad â chwaer Fynyddog. Rhoddodd hi wybod iddo fod "lliaws mawr o'i ganeuon gorau, y caneuon olaf ganodd, heb eu cyhoeddi, yn eu mysg ganeuon glywswn i ef yn ganu. Ar fy nghais, paratôdd y diweddar D. Emlyn Evans y gyfrol hon i'r wasg."Gwaith Mynyddog Cyfrol 1-Rhagymadrodd, ar Wicidestun Wedi cael gafael ar swp o "ganeuon coll" gan y chwaer, aeth O M i holi Mrs A E Davies, gweddw Fynyddog i holi os oedd ychwaneg yn ei meddiant hi a chael gwybod bod. Caneuon yng ngofal y chwaer sydd yng Nghyfrol 1 a rhai yng ngofal y weddw sydd yn gyfrol 2.Gwaith Mynyddog Cyfrol 2-Rhagymadrodd, ar Wicidestun Doedd Mrs Davies ddim mor awyddus a'i chwaer yng nghyfraith i gyhoeddi'r cerddi oedd ganddi hi gan ei bod yn gwybod eu bod yn ganeuon yn rhai penderfynodd y bardd i beidio â chynnwys yn ei lyfrau.

 Y cerddi 

Mae'r casgliadau yn cynnwys 154 o gerddi (77 yr un yn y ddwy gyfrol) mewn amrywiol arddulliau – englynion, cerddi doniol, emynau, cerddi dwys, cerddi i'w hadrodd, cerddi i'w canu. Caneuon gwladgarol Cymreig a chaneuon o glod i Brydain, Yr Ymerodraeth a'r Frenhines Victoria.

Mae sganiau a thrawsgrifiadau o'r ddwy gyfrol ar Wicidestun.

Ysgrifennwyd y llyfrau cyn cyhoeddi ''Orgraff Yr Iaith Gymraeg'' ym 1929, mae sillafiad teitlau'r cerddi fel y maent yn orgraff y cyhoeddwr

Cyfrol 1
Bydd rhoi clec ar y ddolen yn mynd at drawsgrifiad o'r gerdd ar Wicidestun

YSGUB NEWYDD
Y MELINYDD
FY NGWRAIG A FI
PWY SY'N CNOCIO WRTH Y FFENESTR GEFN?
NYTH HEB FÊL
ADFERIAD IECHYD
NI WN I DDIM YN WIR
PYMTHEG MLYNEDD YN OL
DARLLAWDY Y TEBOT
CARU
Y DDANNODD
Y "SLEEPING-CAR"
FELLY'N WIR
MAE CARIAD YN DDALL
ADREF AT MAM
Y CORWYNT
Y LLYGOD YN CHWAREU
YR EIRA
SOFREN NEU DDWY
Y NIAGARA
"DYW MAM DDIM HANNER BODDLON"
AROS TAN DDEG
IANCI
Y CYMRO PUR
DYNES
GWYN Y GWEL Y FRAN EI CHYW
IANCI 2
Y MELINYDD
UN LLOER YN LLADD Y LLALL
EISTEDDFOD PORTHMADOG
'RWY'N GYMRO PUR
DYNA MAE POBL YN DDWEYD
DEIGRYN AR FEDD
FY AELWYD FY HUN
RHOWCH EICH HUN YN EI LE
COFIWCH BEIDIO DWEYD
GŴR A GWRAIG
EISTEDDFOD Y WYDDGRUG
MAE EISIEU RHYWBETH O HYD
EISTEDDFOD MADOG
LAWR A DIC SION DAFYDD
Y LLWYNOG A'R FRAN
YR EISTEDDFOD
DYDD GWYL DEWI
Y BYD YN MYND
CHWAREU TEG I'R MERCHED
GWYLIA DY HUN
NOS A DYDD YN DANGOS DUW
CADW DY GROEN YN IACH
PERTHYNASAU
"I'R PANT Y RHED Y DWR"
ROEDD MAM YN SIGLO BABAN LLON
EISTEDDFOD FFESTINIOG, SULGWYN, 1875
ARHOSWCH DIPYN BACH
Y FFASIWN
GWEN O GOED Y DDÔL
Y MOCH YN YR HAIDD
I MARY
MORFUDD PUW
MYFANWY Y GLYN
'DWY'I DDIM YN IANCI ETO
BERWI I LAWR
Y TEITHIWR AR Y MYNYDD
EISTEDDFOD ENLLI
GWLAD FY NHADAU
CAN Y GWEITHIWR
Y GWAREDWR
PEN Y MYNYDD
DOES DIM YN Y PAPUR
GOGONIANT I BRYDAIN
MAE'N OLAU YN Y NEFOEDD
I FYNY MAE YMWARED
STATION AFON WEN
AR LAN Y DDYFRDWY LONYDD
AR LAN Y WEILGI UNIG
IACHAWDWRIAETH
PRYDNAWN BYWYD

Cyfrol 2 
Bydd rhoi clec ar y ddolen yn mynd at drawsgrifiad o'r gerdd ar Wicidestun

 HEN ADGOFION
 CHWI FEIBION DEWRION
 CYMRU, GWLAD Y GAN
 SIOM SERCH
 TARO YR HOEL AR EI PHEN
 CYMRU FU, a CHYMRU FYDD
 PERTHYNASAU'R WRAIG
 GORNANT FECHAN
 Y 'DERYN YSGAFNAF YN UCHAF
 PURDEB
 DDAW HI DDIM
 AWN, AWN I'R GAD
 EISTEDD MEWN BERFA
 Y FRWYDR
 ENWAU
 YR HEULWEN
 FFUGENWAU
 FY NGHALON FACH
 TYSTEBAU
 RHOWCH BROC I'R TAN
 MI SAETHAIS GAN
 WELWCH CHWI FI?
 "WILLIAM"
 GEIRIAU LLANW
 GWRANDO'N RASOL AR EIN CRI
 Y MEDLEY CYMRAEG
 DYCHWELIAD Y MORWR
 DYSGWCH DDWEYD "NA"
 GEIRIAU CYDGAN GYSEGREDIG
 OWEN TUDUR
 Y DDRAENEN WEN
 IFAN FY NGHEFNDER
 YR HWN FU FARW AR Y PREN
 CHWEDL Y TORRWR BEDDAU
 SYR WATCYN WILLIAMS WYNN
 LILI CWM DU
 FFARWEL Y FLWYDDYN
 CORN Y GAD
 GWYL DEWI SANT
 'RWY'N DISGWYL Y POST
 CLYWCH Y FLOEDD I'R FRWYDR
 DYMA BEDWAR GWEITHIWR
 HEN AWRLAIS TAL Y TEULU
 HEN GYMRY OEDD FY NHADAU
 DYFODIAD YR HAF
 DALEN CYFAILL
 DEWCH I GNEUA
 LOLIAN A LILI
 Y FFARMWR
 O DEWCH TUA'R MOELYDD
 Y GÔF
 CLYWCH Y FLOEDD I'R GAD
 Y DDWY BRIODFERCH
 BETH SYDD ANWYL
 Y GLOWR A'R CHWARELWR
 BAD-GAN
 Y FRENHINES A'R GLOWR
 DYCHYMYG, HEDA
 OS DU YW'R CWMWL
 CWSG, FILWR, CWSG
 AR GANOL DYDD
 RHYWUN
 YSGYDWAD Y LLAW
 GRUFFYDD AP CYNAN
 Y BLODYN GWYWEDIG
 WYLIWN! WYLIWN!
 MAM
 Y LLYGAID DUON
 CWYNAI CYMRU
 GALAR! GALAR! GALAR! 
 MAES GARMON
 Y DYN HANNER PAN
 O DEWCH I BEN Y MYNYDD
 OS YDYM AM FYND TRWY Y BYD
 MIL MWY HUDOL
 O! DEDWYDD BOED DY HUN 
 'RWY'N DOD, 'RWY'N DOD

 Y Darluniau 
Yn ogystal â'r cerddi mae'r gyfrolau yn cynnwys 11 llun, rhai yn ymwneud â bywyd Mynyddog, lluniau ohono ef a'i gartrefi, ac eraill i ddarlunio rhai o'r cerddi  ee llun o ofaint i ddarlunio cerdd Y gof. Mae'r cyfan o'r lluniau yn rai o ardal Llanbrynmair lle fu'r bardd yn fyw. John Thomas, Galeri Cambrian, Lerpwl, tynnodd y rhan fwyaf o'r lluniau.

Cyfeiriadau

Categori:Casgliadau o gerddi Cymraeg o Gymru
Categori:Llyfrau 1914
Categori:Llyfrau Cymraeg yr 20fed ganrif
Categori:Llyfrau barddoniaeth yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llyfrau ar Wicidestun