Pastitsio

Pastitsio ( ) yw dysgl pasta wedi'i bobi o Wlad Roeg gyda briwgig a saws béchamel. Ceir amrywiadau o'r ddysgl mewn gwledydd eraill ym Môr y Canoldir.

 Enw a tharddiad 
bawd| Pastitsio
Mae Pastitsio yn cymryd ei enw o'r pasticcio Eidalaidd, teulu mawr o basteiod sawrus wedi'u pobi a allai fod yn seiliedig ar gig, pysgod neu basta. Roedd nifer o ryseitiau wedi'u dogfennu o ddechrau'r 16eg ganrif,Bartolomeo Scappi, Opera, 1570, passim: 43 recipes ac yn parhau hyd heddiw. Mae fersiynau Eidaleg yn cynnwys crwst ar y top; mae rhai yn cynnwys béchamel.Accademia Italiana della Cucina, La Cucina: The Regional Cooking of Italy, pp. 310–313Pellegrino Artusi, La scienza in cucina e l'arte di mangiar bene, 1983 reprint, first edition 1891: 10 recipesVincenzo Buonassisi, Piccolo Codice della Pasta, Rizzoli 1973: 11 recipesVincenzo Buonassisi, Il Nuovo Codice della Pasta, Rizzoli 1985 : 41 recipesTouring Club Italiano, Guida all'Italia Gastronomica, 1931: 2 recipes; 1984 edition: 3 recipesLuigi Carnacina, Luigi Veronelli, La cucina rustica regionale = La buona vera cucina italiana, Rizzoli, 1966: 3 recipes

Erbyn yr 16eg ganrif defnyddir y gair pasticcio ar gyfer unrhyw fath o basti neu beiJohn Florio, A Worlde of Wordes: Or Most copious and exact Dictionarie in Italian and English, London, 1598 p. 261 ac mae'n dod o'r gair Lladin llafar pastīcium sy'n deillio o basta, ac mae'n golygu "pei".

Yng Nghyprus a Thwrci, fe'i gelwir yn "macaroni ffwrn" (Groeg: μακαρόνια του φούρνου, makarónia tou foúrnou, Twrceg: fırında makarna). Yn yr Aifft, fe'i gelwir yn macarona béchamel.

 Gwlad Groeg 
bawd| Pastitsio Gwlad Groeg
Dyfeisiwyd yr amrywiad cyfoes mwyaf diweddar a mwyaf poblogaidd o pastitsio gan Nikolaos Tselementes, cogydd Groegaidd a hyfforddwyd yn Ffrainc ar ddechrau'r 20fed ganrif. Cyn fe, roedd gan pastitsio lenwad o basta, afu, cig, wyau, a chaws, nid oedd yn cynnwys béchamel, ac roedd wedi'i lapio mewn ffilo, yn debyg i'r rhan fwyaf o ryseitiau pasticcio Eidalaidd, a oedd wedi'u lapio mewn crwst: "fe newidiodd y ddysgl yn llwyr a'i wneud yn fath o au gratin".Aglaia Kremezi, "Nikolas Tselementes", Cooks and Other People, Proceedings of the Oxford Symposium on Food and Cookery, p. 168

Mae gan fersiwn Tselementes - sydd bellach ym mhobman - haen waelod o bucatini neu basta tiwbaidd arall, gyda chaws neu wy fel rhwymwr; haen ganol o friwgig eidion, neu gymysgedd o friwgig eidion a briwgig mochyn, gyda saws tomato , sinamon a chlofs . Defnyddir sbeisys eraill fel nytmeg neu allspice yn yr haen uchaf o saws béchamel neu saws mornay . Yn aml bydd caws gafr wedi'i gratio ar ei ben. Mae pastitsio yn ddysgl gyffredin, ac yn aml mae'n cael ei weini fel prif gwrs, gyda salad.

 Cyprus 
Yng Nghyprus, mae'n ddysgl bwysig yn ystod priodasau a dathliadau fel y Pasg, lle mae'n cael ei weini ynghyd â chig wedi'i rostio. Mae ryseitiau'n amrywio, ond fel arfer mae'r saws cig yn y canol wedi'i wneud o borc, cig eidion neu gig oen; dim ond weithiau y defnyddir tomatos, ac ychwanegir mintys, persli neu sinamon (canel) am flas. Ar y top mae caws halloumi wedi'i gratio neu gaws anari, er weithiau caiff caws ei ychwanegu at y saws gwyn yn unig.Categori:CS1 Greek-language sources (el)

Mae fersiwn Cyprus Twrcaidd o'r rysáit hon (Twrceg : bol peynirli makarna fırında) sy'n amnewid dau fath o gaws, kaşar peyniri a beyaz peyniri, yn lle'r cig.

 Yr Aifft 
Enw'r fersiwn Aifft yw  makarōna beshamel yn Arabeg yr Aifft, h.y. "macaroni gyda béchamel". Fel arfer caiff ei wneud o basta penne neu facaroni, saws briwgig gyda thomato a nionyn, a saws gwyn yn aml wedi'i gyfoethogi â chaws Rumi. Gellir hefyd pobi wy neu gaws ar ei ben. Cyflwynwyd y ddysgl i'r Aifft gan fewnfudwyr Groegaidd ac Eidaleg yn yr 19eg ganrif.

 Malta 
Ym Malta, caiff timpana (mae'r enw mae'n debyg yn deillio o timballo, dysgl pasta wedi'i bobi arall) ei wneud trwy daflu macaroni lledferwi mewn saws tomato sy'n gynnwys ychydig bach o friwgig eidion neu gorn-bîff, wedi'i rwymo â chymysgedd o wy a chaws wedi'i gratio. Weithiau ychwanegir wyau wedi'u berwi'n galed neu ymennydd defaid. Yna caiff y macaroni ei amgáu mewn cas crwst neu gaead cyn ei bobi.    Dysgl debyg heb y casin crwst yw imqarrun.

 Cyfeiriadau 

Categori:Bwyd a diod yng Ngwlad Groeg