António Guterres

Gwleidydd a diplomydd o Bortiwgal yw António Manuel de Oliveira Guterres (ganed 30 Ebrill 1949) sydd yn Ysgrifennydd Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig ers 2017. Gwasanaethodd yn Brif Weinidog Portiwgal o 1995 i 2002.

Ganed yn Lisbon, Portiwgal, ac astudiodd ffiseg a pheirianneg yn Instituto Superior Técnico Prifysgol Lisbon. Wedi iddo dderbyn ei radd ym 1971 fe weithiodd yn diwtor ffiseg, a throdd ei sylw yn fwyfwy at fyd gwleidyddiaeth wrth i Bortiwgal drawsnewid at ddemocratiaeth yn sgil marwolaeth yr unben António de Oliveira Salazar. Bu Guterres yn weithgar yn y protestiadau i ddymchwel y Prif Weinidog Marcello Caetano a arweiniodd at Chwyldro'r Penigan Pêr ym 1974. Y flwyddyn honno, ymunodd â'r Blaid Sosialaidd, ac ym 1976 fe'i etholwyd i Gynulliad y Weriniaeth, a byddai'n cynrychioli etholaeth Castelo Branco fel aelod o'r senedd honno am 26 mlynedd.

Yn ystod ei yrfa seneddol, gwasanaethodd Guterres mewn sawl pwyllgor, ac o 1981 i 1983 roedd yn aelod o Gynulliad Seneddol Cyngor Ewrop. Bu'n un o'r cynrychiolwyr yn y trafodaethau i dderbyn Portiwgal yn aelod-wladwriaeth o'r Gymuned Ewropeaidd ym 1986. Etholwyd yn Ysgrifennydd Cyffredinol y Blaid Sosialaidd ym 1992. Enillodd yr etholiad deddfwriaethol cenedlaethol yn Hydref 1995 fel arweinydd ei blaid, a fe'i datganwyd yn Brif Weinidog Portiwgal, yn bennaeth ar lywodraeth leiafrifol. Yn ystod ei dymor cyntaf yn y swydd, mabwysiadodd Portiwgal yr ewro fel ei harian cyfred swyddogol, a chytunwyd ar drosglwyddo sofraniaeth Macau, gwladfa olaf Ymerodraeth Portiwgal, i Weriniaeth Pobl Tsieina. Cymerodd Guterres ran flaenllaw yn yr ymgyrch dros ymyrraeth y Cenhedloedd Unedig i ddod â therfyn i feddiannaeth Dwyrain Timor, un o gyn-drefedigaethau Portiwgal, gan Indonesia ac i sicrhau felly annibyniaeth y wlad fach honno.

Enillodd y Blaid Sosialaidd fwyafrif cymharol o seddi Cynulliad y Weriniaeth unwaith eto yn etholiad Hydref 1999, a chychwynnodd Guterres ar ei ail dymor yn Brif Weinidog. Yn sgil trechu'r Blaid Sosialaidd yn yr etholiadau lleol yn Rhagfyr 2001, ymddiswyddodd Guterres ac ildiodd arweinyddiaeth ei blaid i Eduardo Ferro Rodrigues er mwyn cystadlu yn yr etholiad deddfwriaethol a alwyd am fis Mawrth. Daeth ei dymor yn swydd y prif weinidog i ben ar 6 Ebrill 2002, wedi i'r Blaid Ddemocrataidd Gymdeithasol gipio'r nifer fwyaf o seddi, a fe'i olynwyd gan arweinydd y blaid honno, José Manuel Barroso.

Yn 2005 etholwyd Guterres gan Gynulliad Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig yn Uchel Gomisiynydd y Cenhedloedd Unedig dros Ffoaduriaid (UNHCR). Yn y swydd honno, ceisiodd Guterres ostwng costau'r asiantaeth yn ei phencadlys yng Ngenefa a gwella'r gallu i ymateb i argyfyngau. Daeth ei gyfnod yn swydd yr UNHCR i ben yn Rhagfyr 2015. "Biography", Ysgrifennydd Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig. Archifwyd o'r dudalen we wreiddiol drwy gyfrwng archive.today ar 14 Mehefin 2021. Ar 13 Hydref 2016 etholwyd Guterres gan Gynulliad Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig i olynu Ban Ki-moon yn Ysgrifennydd Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig, wedi i'r Cyngor Diogelwch ei enwebu gyda 13 pleidlais o'i blaid, dwy wlad yn peidio â phleidleisio, a dim yr un bleidlais yn ei erbyn. Tyngodd ei lw ar 12 Rhagfyr 2016 i fod yn nawfed Ysgrifennydd Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig, a chychwynnodd ei dymor yn y swydd ar 1 Ionawr 2017.

Yn ystod ei gyfnod yn Ysgrifennydd Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig, bu'n rhaid i António Guterres ymdopi â'r argyfwng dyngarol a achoswyd gan ymyrraeth filwrol Sawdi Arabia yn Iemen, datblygiadau terfynol Rhyfel Cartref Syria, hil-laddiad y Rohingya ym Myanmar, a phandemig COVID-19. Mae wedi derbyn beirniadaeth am beidio â chondemnio yn ddigonol camdriniaethau hawliau dynol yng Ngweriniaeth Pobl Tsieina, yn enwedig hil-laddiad yr Wigwriaid. Cafodd ei ail-ethol ail-ethol ar 18 Mehefin 2021 ar gyfer ail dymor yn y swydd. Rick Gladstone, "U.N. Security Council Recommends António Guterres for a Second Term", The New York Times (8 Mehefin 2021). Archifwyd o'r dudalen we wreiddiol drwy gyfrwng archive.today ar 14 Mehefin 2021. "Guterres re-elected for second-term as UN Secretary General", Euronews (18 Mehefin 2021). Archifwyd o'r dudalen we wreiddiol drwy gyfrwng archive.today ar 18 Ebrill 2023.

Mae Guterres yn medru'r ieithoedd Portiwgaleg, Sbaeneg, Saesneg, a Ffrangeg.

 Cyfeiriadau 

Categori:Diplomyddion o Bortiwgal
Categori:Genedigaethau 1949
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Bortiwgal
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Bortiwgal
Categori:Pobl o Lisbon
Categori:Prif Weinidogion Portiwgal
Categori:Ysgrifenyddion Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig