Llywodraethiaeth

Mae llywodraethiaeth (Saesneg: Governatehttps://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/governorate) yn rhanbarth o diriogaeth fwy a weinyddir gan lywodraethwr fel y prif swyddog. Mae'n cyfateb i sir yng Nghymru neu dalaith mewn gwledydd ffederal, ond tueddir i arddel y term 'llywodraethiaeth' neu 'governate' mewn gwledydd Arabaidd neu â llywodraethau llai democrataidd lle mae'r canol yn penodi rheolwyr rhanbarthol.

Term mewn Ieithoedd Tramor
Y defnydd mwyaf cyffredin yw fel cyfieithiad o'r Arabeg Muhafazah. Efallai y bydd hefyd yn cyfeirio at guberniya a general-gubernatorstvo Rwsia Ymerodrol neu 34 gobernaciones yn Ymerodraeth Sbaen. 

Ceir amrywiaeth ar y term foifod a'r term 'foifodiaeth' yn y gwledydd Slafaidd sy'n dod o'r gair "voi(e)vod(e)" (yn llythrennol, "arweinydd rhyfelwyr" neu "arweinydd rhyfel", sy'n cyfateb i'r Lladin "Dux Exercituum" a'r "Herzog" Almaeneg) yn bennaeth milwrol a safodd, yn strwythur gwladwriaeth. Yn ddiweddarach daeth y gair i ddynodi swyddog gweinyddol. Gweler; Wcraineg: воєводство; y Pwyleg: województwo; y Rwmaneg: voievodat; y Bwlgareg: voivoda (войвода); y Serbeg: vojvodina (војводина), vojvodstvo (војводство) neu vojvodovina (војводовина); yr Hwngareg: vajdaság; y Belarwseg: ваяводства (vajаvodstva); y Lithwaneg: vaivadija.

Yr Almaen
Yn yr Almaen defnyddiwyd y term gyda'r sillafiad Ffrangeg, Gouvernement mewn cyd-destunau penodol:

 Adeg Rhyfel: Y Llywodraethiaeth, Gouvernement oedd yr awdurdod a oedd yn ddarostyngedig i brif-gaer caer fawr neu brifddinas a phreswylfa gwlad - y llywodraethwr. Pe bai rhywun yn symud, sefydlwyd staff arbennig llywodraeth y gaer.

 Gwledydd dan feddiant, crëwyd llywodraeth gyffredinol ar diriogaeth y gelyn. Dyma'r awdurdod a ddefnyddiwyd i weinyddu rhanbarth wrth i'r rhyfel fynd yn ei flaen. Enghreifftiau: Generalgouvernement Warsaw, a grëwyd yn y Gyngres Gwlad Pwyl a orchfygwyd ym 1915; Generalgouvernement (“Gweddill Gwlad Pwyl yn flaenorol”), a sefydlwyd ym 1939 gan Hitler ar diriogaeth Gwlad Pwyl.

 Ardaloedd gwarchodedig Almaenig fel y'u gelwir (trefedigaethau Ail Ymerodraeth yr Almaen e.e. Kiautschou yn Tsieina). Yr un pryd oedd y llywodraethwyr yn brif reolwyr meddiannaeth filwrol ac uwch swyddogion yr holl bersonél milwrol a swyddogion a gyflogwyd yno.

Yn yr Almaen ac yn Rwsia, roedd gan y llywodraethwr hawl i deitl rhagoriaeth.

Ymerodraeth Rwsia
Bu'r drefn a'r term guberniya yn boblogaeth yn Ymerodraeth Rwsia ac wedi hynny gan weld sawl newid wrth addasu i newidiadau gwleidyddol a phoblogaeth. Diddymwyd wyth llywodraethiaeth Rwsia o 1708 a'r tair sylfaen newydd rhwng 1713 a 1719 ym 1929. 

Rhanwyd Gwlad Pwyl y Gyngres oedd o dan reolaeth Ymerodraeth Rwsia fewn i llywodraethaethau (voivodaniaeth).

Gwledydd Arabeg
Gelwir yr unedau gweinyddol mewn gwledydd Arabeg yn llywodraethiaeth, llywodraethiaeth Ffrainc a llywodraethiaeth Lloegr. Yr enw Arabeg yw محافظة muhāfaza, DMG muḥāfaẓa, sy'n aml yn cael ei drosglwyddo'n ddieithriad fel talaith. Mae hyn yn berthnasol i'r gwledydd Arabeg canlynol, ymhlith eraill:

 Yr Aifft → Rhestr o lywodraethiaethau'r Aifft
 Bahrain → Bahrain # adran weinyddol
 Irac → Rhestr o Lywodraethau Irac
 Yemen → Rhestr o lywodraethiaethau Yemen
 Gwlad Iorddonen → Rhestr o lywodraethiaethau'r Iorddonen
 Coweit → Rhestr o lywodraethiaethau Coweit
 Libanus → Rhestr o Lywodraethau Libanus
 Gwladwriaeth Palesteina → Llywodraethiaethau Palesteina
 Oman → Rhestr o ranbarthau a rhanbarthau yn Oman
 Saudi Arabia → Rhestr o daleithiau Saudi Arabia
 Syria → Rhestr o lywodraethiaethau Syria
 Tiwnisia → Rhestr o lywodraethiaethau Tiwnisia

Fel arall, defnyddir yr enw wilāya, Arabeg, hefyd mewn rhai gwledydd ولاية, sy'n golygu talaith neu sir. Pennaeth y weinyddiaeth yw'r Wālī, sydd fel arfer yn cael ei gyfieithu fel llywodraethwr. Mae hyn yn berthnasol i'r gwledydd Arabeg canlynol:

 Algeria → Wilayat Algeria
 Oman → Wilayat o Oman

Dolenni
 Diffiniad 'Governate', Geiriadur Caergrawnt'

Cyfeiriadau

Categori:Llywodraeth
Categori:Gwleidyddiaeth
Categori:Llywodraeth leol
Categori:Rhaniadau gweinyddol yn ôl math