Slang

Mae slang yn cyfeirio at y cofrestrau iaith hynny sydd naill ai wedi'u cadw ar gyfer grŵp cymdeithasol neu'n cael eu hystyried yn fratiaith, h.y. iaith is-safonol. Caiff y gair ei gyfieithu yng Geiriadur yr Academi fel  "bratiaith, iaith sathredig". https://geiriaduracademi.org/?slang Mae Geiriadur Prifysgol Cymru yn diffinio'r gair fel geirf, ymadroddion &c nad ydynt yn rhan o ffurf safonol iaith nac yn addas i sefylllfaoedd ffurfiol ac sydd yn aml yn gyfyngiedig i grwpiau o bobl, iaith sathredig". Ceir y cofnod ysgrifenedig cynharaf o'r gair "slang" yn y Gymraeg o 1923.https://geiriadur.ac.uk/gpc/gpc.html?slang Gellir defnyddio geiriau ac ymadroddion slang ond bod y llefarydd yn siarad iaith ramadegol gywir.

Etymoleg
Mae'r gair "slang" yn air benthyg o'r Saesneg. Mae wedi newid ystyr pan gafodd ei fenthyg: yn Saesneg mae iddo ystyr ehangach (er enghraifft, gall hefyd nodi rhai mathau o jargon). Ni wyddys tarddiad eithaf y gair; mae'r ffynhonnell hynaf yn dyddio o ganol y 18g. Credir i'r gair ddod o Sgandinafia i'r Saesneg, ond hapsyniad yw hynny.

Diffiniadau
Mae slang yn cyfuno pedair prif nodwedd Amrywio Ieithyddol sef: amrywio daearyddol; cymdeithasol arddulliadol; cywair.https://adnoddau.s3.eu-west-2.amazonaws.com/pdfs/Cyflwyniad_i_ieithyddiaeth.pdf

Dim Diffiniad Clir
Nid oes gan ieithyddion unrhyw ddiffiniad syml a chlir o slang, ond maent yn cytuno ei fod yn ffenomen ieithyddol sy'n newid yn gyson ym mhob isddiwylliant ledled y byd. Dadleua rhai fod bratiaith yn bodoli oherwydd mae'n rhaid i ni feddwl am ffyrdd i ddiffinio profiadau newydd sydd wedi dod i'r wyneb ag amser a moderniaeth. Gan geisio unioni'r diffyg diffiniad clir, fodd bynnag, mae Bethany K. Dumas a Jonathan Lighter yn dadlau y dylid ystyried mynegiad yn "wir slang" os yw'n cwrdd ag o leiaf dau o'r meini prawf canlynol:

 Mae'n gostwng, os dros dro, "urddas lleferydd neu ysgrifennu ffurfiol neu ddifrifol"; mewn geiriau eraill, mae'n debygol o gael ei ystyried yn y cyd-destunau hynny fel "camddefnydd amlwg o gofrestr".
 Mae ei ddefnydd yn awgrymu bod y defnyddiwr yn gyfarwydd â beth bynnag y cyfeirir ato, neu gyda grŵp o bobl sy'n gyfarwydd ag ef ac yn defnyddio'r term.
 "Mae'n derm tabŵ mewn disgwrs cyffredin gyda phobl o statws cymdeithasol uwch neu fwy o gyfrifoldeb."
 Mae'n disodli "cyfystyr confensiynol adnabyddus." Gwneir hyn yn bennaf er mwyn osgoi anghysur a achosir gan y cyfystyr confensiynol neu'r anghysur neu'r annifyrrwch a achosir gan orfod ymhelaethu ymhellach.

Mae Michael Adams yn nodi bod “[Slang] yn iaith gyfyngol ... yn aml mae'n amhosibl dweud, hyd yn oed yn ei gyd-destun, pa ddiddordebau a chymhellion y mae'n eu gwasanaethu ... mae bratiaith ar yr ymyl." Geiriaduron bratiaith, gan gasglu miloedd o cofnodion slang, cynigwch ffenestr eang, empirig i'r grymoedd ysgogol y tu ôl i slang.

Diffiniad Mistrik
Diffiniodd yr ieithydd Slofac, Jozef Mistrík, slang fel mynegiadau anlenyddol o'r iaith genedlaethol, a ddefnyddir mewn amgylchedd preifat neu anffurfiol mewn cylch cyfyngedig o bobl sydd naill ai'n ymwneud â'r un gweithgaredd neu sydd â'r un cylch diddordebau. Maent yn codi:https://www.worldcat.org/title/encyklopedia-jazykovedy/oclc/29200758

a) ail-ddehongli geiriau adnabyddus 
b) dadffurfiad geiriau 
c) fel geiriau newydd gyda mynegiant gormodol 
ch) trwy fenthyg o ieithoedd cysylltiedig

Yn ôl B. Hochel, mae'r rhain yn adnoddau ieithyddol anlenyddol o wahanol darddiadau (tiriogaethol-tafodieithol, argotig, jargon, cymdeithasol-ddarlithyddol), a ddefnyddir yn gyffredinol neu a ddeellir yn gyffredinol yn y grŵp cenedlaethol, ac sydd wedi colli eu llwyr neu i raddau helaeth symptom tarddiad.

Slang yw un o'r prif ffynonellau o gyfoethogi geirfa iaith lenyddol. Mae llawer o eiriau newydd (waeth beth yw eu tarddiad) yn mynd trwy "lwyfan slang" cyn mynd i mewn i'r iaith lenyddol. Weithiau mae tafodieithoedd proffesiynol (eithriadol o ddiddordeb hefyd) yn cyfoethogi'r iaith ysgrifenedig yn uniongyrchol (terminoleg).

Canllawiau eraill i ddiffinio Slang
 Gall rhywun feddwl am gymdeithas benodol, sydd wedyn yn perthyn i ddosbarth poblogaeth â gwerth is. Mae'r math hwn o iaith grŵp yn cael ei ystyried yn llai derbyniol yn gymdeithasol.

 Mae'r term yn cyfeirio at ddefnyddio geiriau nad ydynt yn niwtral yn eu hymosodiad (gwerth emosiynol), ond sy'n golofnogol ac felly dim ond mewn grwpiau penodol ac mewn rhai cyd-destunau cymdeithasol achlysurol iawn y gellir eu defnyddio. Mewn rhai achosion, nid yw geiriau o'r fath hyd yn oed yn ddealladwy i bobl o'r tu allan, ond nid yw hynny'n amod angenrheidiol. Nid yw bratiaith yn cyfateb i iaith gyfrinachol, na gwniau bar.

Slang a'r Gymraeg
Gellir ystyried mewn rhai achosion a peuoedd ieithyddol a chymdeithasol, bod y (gor)defnydd o eiriau Saesneg yn y Gymraeg yn ffurf ar slang ynddo'i hun gan bod bwriad trosglwyddo neges neu 'dorri rheol' wrth ddefnyddio gair Saesneg lle bod gair cyfatebol Cymraeg eisoes ar gael. Mae defnydd o'r gair Saesneg yn y cyd-destun honno yn gallu awgrymu bod y siaradwr am dorri ar draws norm 'dderbynionl' defnydd iaith (Gymraeg). Mae defnydd cyson o eiriau, idiomau a brawddegau Saesneg (neu geiriau iaith fwyafrifol mewn cyd-destun ddwyieithog) hefyd yn gallu bod yn arwydd o ddirywiad iaith gan yr iaith leiafrifol.

Serch hynny y cred cyffredinol yn y byd ieithyddiaeth academaidd yw bod cymysgu geiriau o ddwy iaith neu 'newid cod' yn beth cwpl naturiol gan bobloedd ddwyieithog ar draws y byd. Mae astudiaethau helaeth wedi bod ar sut, pryd a pham mae siaradwyr yn newid cod o fewn cymunedau dwyieithog.  https://educationalresearchtechniques.com/2017/10/06/code-switching-lexical-borrowing/ https://en.wikipedia.org/wiki/Code-switching

Enghreifftiau o Slang Cymraeg
Ceir enghreifftiau o eiriau Cymraeg nad sy'n safonnola na fyddai'n cael eu defnyddio mewn cyd-destun ffurfiol e.e. darllen newyddion neu werslyfr. Mae'n anodd diffinio pryd fod gair yn gair rheg neu'n sarhâd e.e. mewn erthygl yn Saesneg gan y BBC, nodwyd bod cwdyn a rhai geiriau eraill a nodir isod yn "slang" ond ai dyna'r achos?https://www.bbc.co.uk/programmes/articles/32LYRFTf8hSR9xknCxYXl7T/seven-welsh-words-that-are-well-worth-knowing Ceir enghreifftiau o slang Cymraeg yn nofelau Llwyd Owen a Dewi Prysor.
 mŵg drwg - cannabis
 reu - canabis
 cwdyn neu cwd - cyfeiriad ar organ rhywiol dyn ond hefyd sarhâd ar ddyn arall
 M.O.M.G.Ff.G. - talfyriad ar gyfer Mas o 'Ma Go Ff** Gloi, ceir mewn cân o'r un teitl gan Dewi 'Pws' Morris a'r grwp Tebot Piwshttps://www.youtube.com/watch?v=oWfDlL98AeM
 hemo, wado, clatsho, stîdo, leino - gwahanol eiriau slang am ymladd neu rhoi cweir i berson
 hambon a josgin - geiriau De a Gogledd ar gyfer ffermwyr neu aelodau o'r gymuned ffermio https://cardiffstudentmedia.co.uk/quench/cymraeg/a-y-o-slang-cymraeg/
 llyffanta - peidio gwisgo dillad addas mewn tywydd oerhttps://cardiffstudentmedia.co.uk/quench/cymraeg/a-y-o-slang-cymraeg/
 lysh, lysho - cwrw neu ddiod alcoholig ac yfed cwrw, fel arfer er mwyn meddwi
 criw Duw - gair slang, lle gwatwarus am Cristnogion Efengylaiddhttps://maes-e.com/viewtopic.php?t=5858
 ffa coffi - slang neu chwarae ar eiriau sydd o'u dweud yn sydyn yn swnio i'r glust fel "f*ck off i ..."

Slag Cymreig
Ceir geiriau slang Cymreig hynny yw, Saesneg Cymru, er anodd yw deall lle mae'r ffin rhwng dywediad a thafodiaith a "slang". Rhestrwyd rhai o'r geiriau slang honedig yma mewn erthygl yn y Western Mail yn 2021. Yn eu plith roedd https://www.walesonline.co.uk/lifestyle/fun-stuff/13-slang-words-phrases-you-21421863https://grammar.yourdictionary.com/slang/29-welsh-slang-terms-too-tidy-not-know
 tamping - blin iawn
 chopsy - siaradus iawn
 poody - o'r Gymraeg, pwdu
 hanging - edrych a gwisgo'n flêr
 tidy - da, gwych, bendigedig
 'Dons - talfyriad am fwyty byrbryd, McDonalds yn ardal Llandeilo yn honedig.
 twp - cynigir "twp" fel gair slang Saesneg ardal Abertawe https://www.swansea-union.co.uk/news/article/susu/Swansea-Slang/

Gweler hefyd
 Sgymraeg
 Creol
 Pijin
 Newid cod - yr un person yn defnyddio dwy iaith gyda'i gilydd yn yr un sgwrs.

Dolenni
 'Cyflwyniad i ieithyddiaeth' e-lyfr am ddim, cyh. Coleg Cymraeg Cenedlaethol
 A Dictionary of Slang, Jargon & Cant, Albert Barrère a Charles Godfrey Leland (Cyfrol 1889, testun llawn ar Wikimedia Commons).
 The Online Slang Dictionary  – termau Americanaidd a Seisnig, gan gynnwys gwybodaeth ystadegol arall

Cyfeiriadau

Categori:Iaith
Categori:Ieithyddiaeth