Tessa Khan

Mae Tessa Khan yn gyfreithwraig amgylcheddol sy'n byw yn y Deyrnas Unedig. Sefydlodd, ac mae'n gyd-gyfarwyddwraig y Rhwydwaith Ymgyfreitha Hinsawdd (Climate Litigation Network), sy'n cefnogi achosion cyfreithiol sy'n ymwneud â lliniaru newid hinsawdd a chyfiawnder newid hinsawdd. Bu'n ymwneud â chyfraith hawliau dynol, ymgyrchu ac eiriolaeth.

Dros y blynyddoedd, dadleuodd fod gwladwriaethau sofran wedi elwa’n fwriadol o godi lefelau carbon deuocsid ac wedi achosi difrod i'r amgylchedd; ymhlith yr achosion y bu'n rhan ohonyn nhw mae Achos Hinsawdd Iwerddon. Yn ogystal â bod yn gyd-gyfarwyddwr y Rhwydwaith Ymgyfreitha Hinsawdd  mae hi hefyd yn aelod o dîm cyfreithiol Urgenda.

Derbyniodd Tessa Khan y wobr Climate Breakthrough yn 2018, ac yn 2019 gosododd y cylchgrawn Time hi ar ei restr o 15 o ferched sy'n arwain y frwydr yn erbyn newid hinsawdd.

Ei gwaith
Yng Ngwlad Thai bu’n gweithio i sefydliad dielw hawliau dynol menywod. Yna, yn 2015 dysgodd am ddyfarniad llys yn Den Haag yn gorchymyn i Lywodraeth yr Iseldiroedd leihau ei hallyriadau nwyon tŷ gwydr. Wedi'i ysbrydoli gan yr achos, symudodd Khan i Lundain i ymuno â thîm cyfreithiol Urgenda Foundation yn 2016.

Cyd-sefydlodd Khan y Rhwydwaith Ymgyfreitha Hinsawdd gyda Sefydliad Urgenda i gefnogi achosion hinsawdd ledled y byd. Trwy'r sefydliad, mae hi wedi helpu grwpiau o ymgyrchwyr i siwio eu llywodraethau eu hunain yn llwyddiannus. Mae'n delio ag achosion ledled y byd, gan gynnwys Canada, yr Iseldiroedd, Seland Newydd, Norwy, Pacistan a De Korea.

Cefnogodd achosion llys yn yr Iseldiroedd ac Iwerddon, achosion a lwyddodd i herio digonolrwydd cynlluniau'r llywodraeth i leihau allyriadau. Yn Rhagfyr 2019, yn achos yr Iseldiroedd v. Urgenda, gorchmynnodd Goruchaf Lys yr Iseldiroedd i’r llywodraeth leihau capasiti gorsafoedd pwerdai glo a goruchwylio oddeutu EUR3 biliwn o fuddsoddiad ar gyfer torri allyriadau carbon.

Disgrifiwyd y fuddugoliaeth gan y Guardian fel "yr achos cyfreithiol  mwyaf llwyddiannus ar newid hinsawdd a chyfreitha newid hinsawdd hyd yma." 

Yn Awst 2020, yn Cyfeillion Amgylchedd Iwerddon yn erbyn Llywodraeth Iwerddon (neu'r hyn a elwir yn aml yn "Achos Hinsawdd Iwerddon", dyfarnodd Goruchaf Lys Iwerddon fod yn rhaid i'w lywodraeth wneud cynllun newydd a mwy uchelgeisiol i leihau carbon.

 Cyfeiriadau 

Categori:Hawliau dynol yn Unol Daleithiau America
Categori:Ymgyrchwyr newid hinsawdd