Fay Compton

Actores o Loegr o dras Albanaidd oedd Fay Compton (ganwyd Virginia Lilian Emmeline Compton-Mackenzie) CBE (18 Medi 1894 - 12 Rhagfyr 1978).

 Bywyd a gyrfa 
 Blynyddoedd cynnar 
Ganwyd Compton yn Fulham, Llundain, yn bumed plentyn ieuengaf a thrydedd ferch Edward Compton (1854-1918), actor a chyfarwyddwr (Mackenzie oedd ei gyfenw go iawn), a'i wraig, yr actores Virginia Frances Bateman (1853-1940) merch yr actor Heseceia Linthicum Bateman, o Baltimore, UD. Un o'i brodyr oedd yr awdur Compton Mackenzie.

Gwnaeth Compton ei ymddangosiad proffesiynol cyntaf ym 1911 gyda’r parti cyngerdd The Follies dan arweinyddiaeth H G Pelissier, ei gŵr cyntaf, roedd hi dal yn ei harddegau ar adeg y briodas. Byrhoedlog oedd y briodas: bu farw Pelissier ym mis Medi 1913 yn 31 oed, gan adael ei weddw ifanc gyda mab yn ei fabanod. Ym 1914, yn Maidenhead, fel Fay C. Pellissier, priododd am yr ail dro â'r canwr Lauri de Frece."Pelissier, Fay C. & Frece, Lauri de" yng Nghofrestr Priodasau Ardal Gofrestru Maidenhead, cyfrol 2c (1914), tud. 1,004

Ym 1914 gwnaeth Compton y cyntaf o lawer o ymddangosiadau ar y llwyfan Americanaidd, gan ymddangos yn Theatr Shubert, Efrog Newydd, yn To-Night's the Night, gan deithio yn perfformio'r un rhan wedi hynny. Yn Llundain yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf chwaraeodd amryw o rolau, gan gynnwys rôl y teitl yn Peter Pan ym 1917.

 1920au a 30au 
Yn y 1920au roedd ei rhannau'n cynnwys y rôl deitl yn Mary Rose gan J. M. Barrie. Chwaraeodd y gyntaf o lawer o'i rolau Shakespeare fel Ophelia gyferbyn a Hamlet John Barrymore.

Bu farw ail ŵr Compton, ym 1921, yn 41 oed, ac ym mis Chwefror 1922 priododd Leon Quartermaine, yr oedd wedi actio gydag ef mewn adfywiad yn Quality Street gan Barrie.

Roedd gan Compton enw da am amlochredd, ac ym 1931 ymddangosodd yn olynol yn rôl deitl y pantomeim Dick Whittington ac Ophelia gyferbynna â Hamlet Henry Ainley. Trwy gydol y 1930 symudodd Compton rhwng dramâu'r West End, pantomeim a Shakespeare yn bennaf - Titania, Lady Rosaline, Calpurnia, a Paulina yn The Winter's Tale, un o'i hoff rannau  - a theithiodd yn Awstralia a Seland Newydd yn Victoria Regina, Tonight at 8.30 a George and Margaret.  Ym 1930 chwaraeodd Ophelia gyferbyn a Hamlet John Gielgud, yn gyntaf yn y Lyceum ac yna yng Nghastell Elsinore.

Ym 1927 agorodd Compton ysgol actio yn Llundain, the Fay Compton Studio of Dramatic Art, a barhaodd mewn busnes hyd at ddechrau'r Ail Ryfel Byd. Ymhlith y cyn-fyfyrwyr nodedig oedd Alec Guinness a John Le Mesurier.

 1940au hyd y 1960au 
Yn ystod y 1940au ymddangosodd Compton yn yr Hen Vic fel Regan yn King Lear, chwaraeodd Ruth yn Blithe Spirit Noël Coward am 15 mis. Ymddangosodd yn Othello , Candida a Hamlet, a gwnaeth ei hymddangosiad cyntaf mewn drama gan Ibsen fel Gina Ekdal yn The Wild Duck.  Aeth ar daith noddedig gan Y Cyngor Prydeinig, fel Regina yn The Little Foxes,  i Wlad Belg, yr Iseldiroedd, Ffrainc a'r Swistir. Diddymwyd ei thrydedd briodas ym 1942, ac yn y flwyddyn honno priododd yr actor Ralph Michael; diddymwyd y briodas hon ym 1946. Nid fu plant o dair priodas olaf Compton.

Yn y 1950au ailymunodd Compton â chwmni Old Vic. Fel rhan o'r cwmni ymddangos yng Ngŵyl Caeredin 1953, fel ‘ Gertrude yn Hamlet’. Ymddangosodd yn Llundain yn nhymor 1953–1954, fel Gertrude; Iarlles Rossillion yn All's Well That Ends Well; Constance Bretagne yn King John; Volumnia yn Coriolanus a Juno yn The Tempest. Gyda'r un cwmni chwaraeodd y Frenhines Margaret yn Richard III ym 1957 gyferbyn a Robert Helpmann fel y Brenin Richard. Chwaraeodd yr Arglwyddes Bracknell yn The Importance of Being Earnest ym 1959.

Yng Ngŵyl gyntaf Chichester, Gorffennaf i Fedi 1962, chwaraeodd Compton Grausis yn The Broken Heart, a Marya yn Dewyrth Vanya. Ymhlith ei rolau llwyfan eraill yn y 1960au roedd Mrs Malaprop yn The Rivals, a'i rôl Barrie olaf fel y Comtesse yn What Every Woman Knows.

Dyfarnwyd CBE i Compton ym 1975. Bu farw yn Llundain yn 84 oed.

 Ffilm a theledu 
Nid yw gwaith ffilm Compton mor adnabyddus â'i hymddangosiadau llwyfan. Ymddangosodd mewn mwy na 40 o ffilmiau rhwng 1914 a 1970. Ei pherfformiadau mwyaf poblogaidd mewn ffilmiau oedd Odd Man Out (1947), Laughter in Paradise (1951), Othello Orson Welles (1952), The Haunting (1963) ac I Start Counting (1969).

Ymhlith ei pherfformiadau teledu, ymddangosodd ym 1965 gyda Michael Hordern yn y ddrama deledu Land of My Dreams gan Clive Exton. Ymhlith ei rolau mawr olaf roedd Modryb Ann yn addasiad teledu 1967 y BBC o The Forsyte Saga,  a Mrs Brown mewn addasiad gan y BBC o lyfr Dickens Dombey and Son ym 1969.BFI Archive - BBC series Dombey and Son (1969) accessed 26 Chwefror 2020.

 Gwaith 
 Ffilmiau 

 She Stoops to Conquer (ffilm fer 1914) – morwyn tafarn
 The Labour Leader (1917) - Diana Hazlitt
 One Summer's Day (1917) - Maisie
 Judge Not (1920) - Nelly
 A Woman of No Importance (1921) - Rachel Arbuthnot
 The Old Wives' Tale (1921) - Sophie Barnes
 The House of Peril (1922) - Sylvia Bailey
 Diana of the Crossways (1922) - Diana
 A Bill of Divorcement (1922) - Margaret Fairfield
 This Freedom (1923) - Rosalie Aubyn
 The Loves of Mary, Queen of Scots (1923) - Mary Stuart
 Claude Duval (1924) - Duchess Frances
 The Eleventh Commandment (1924) - Ruth Barchester
 The Happy Ending (1925) - Mildred Craddock
 Settled Out of Court (1925) – Y Fenyw
 London Love (1926) - Sally Hope
 Robinson Crusoe (1927) - Sophie
 Somehow Good (1927) - Rosalind Nightingale
 Zero (1928) - Mrs Garth
 Fashions in Love (1929) - Marie De Remy
 Cape Forlorn (1931) - Eileen Kell
 Uneasy Virtue (1931) - Dorothy Rendell
 Tell England (1931) - Mrs Doe
 Autumn Crocus (1934) - Jenny Gray
 Waltzes from Vienna  (1934) - Countess Helga von Stahl
 Song at Eventide (1934) - Helen d'Alaste
 Wedding Group (1936) - Florence Nightingale
 The Mill on the Floss (1936) - Mrs Tulliver
 So This Is London (1939) - Lady Worthing
 The Prime Minister (1941) - Brenhines Victoria
 Odd Man Out (1947) - Rosie
 Nicholas Nickleby (1947) - Madame Mantalini
 London Belongs to Me (1948) - Mrs Josser
 Esther Waters (1948) - Mrs Barfield
 Britannia Mews (1949) - Mrs Culver
 Blackmailed (1951) - Mrs Christopher
 Laughter in Paradise (1951) - Agnes Russell
 Othello (1951) - Emilia
 Lady Possessed (1952) - Mme. Brune
 I Vinti (The Vanquished) (1953) - Mrs Pinkerton
 Aunt Clara (1954) - Gladys Smith
 Doublecross (1956) - Alice Pascoe
 Town on Trial (1957) - Mrs Crowley
 The Story of Esther Costello (1957) - Uchel Fam
 Il fiore e la violenza (1962) - Mrs Pinkerton 
 The Haunting (1963) - Mrs Sanderson
 Uncle Vanya (1963) - Marya, y fam
 Journey to Midnight (1968) - Brenhines Victoria
 I Start Counting (1969) - Mrs Bennett
 The Virgin and the Gypsy (1970) - Nain

 Teledu 

 Douglas Fairbanks Presents (1955, 1 pennod) - Mrs Saunders
 London Playhouse (1955, 1 pennod) - Adeline Girard
 Nicholas Nickleby (1956, 2 bennod) - Mrs Squeers
 BBC Sunday-Night Theatre (1955-1959, 4 pennod) - Kate / Fanny Cavendish / Emmie Rockley / Mary
 ITV Television Playhouse (1956-1961, 3 pennod) - Great Aunt Julia / Nannie / Mrs Gillis
 Armchair Theatre (1957-1964, 3 pennod) - Victoria / Angelica
 Our Mutual Friend (1958, 3 pennod) - Mrs Betty Higden
 The Widow of Bath (1959, 5 pennod) - Mrs Leonard
 BBC Sunday-Night Play (1960-1962, 2 bennod) - Mrs Umney / Mrs Flint / Mrs Sarah Victoria Marryot
 ITV Play of the Week (1961, 2 bennod) - Victoria Verity
 No Hiding Place (1961-1962, 3 pennod) - Mrs Halfpenny / Mrs Haven / Mrs Palmer
 Dixon of Dock Green (1962-1965, 3 pennod) - Nelly Cook / Sarah Conroy / Mrs Binney
 Maigret (1962, 1 pennod) - Jaquette
 Call Oxbridge 2000 (1962, 1 pennod) - Miss Effie Tavener
 First Night (1964, 1 pennod) - Alice Walmer
 Dr Finlay's Casebook (1964, 1 pennod) - Mrs Tennant
 Story Parade (1965, 1 pennod) - Miss Babbage
 Our Man at St. Mark's (1965, 1 pennod) - Edie Russell
 Knock on Any Door (1965, 1 pennod) - Hester Warren
 The Forsyte Saga (1967, 6 pennod) - 'Aunt Ann' Forsyte
 Sanctuary (1967-1968, 4 pennod) - Sister Juliana
 Cold Comfort Farm (1968, 3 pennod) - Aunt Ada Doom (Starkadder)
 Journey to the Unknown (1969, 1 pennod) - Brenhines Victoria
 Dombey and Son (1969, 7 pennod) - Mrs Brown
 Fraud Squad (1970, 1 pennod) - Lady Flanders (ymddangosiad olaf)

 Cyhoeddiadau 
 Rosemary: Some Remembrances (1926), cyflwyniad gan Compton Mackenzie

 Cyfeiriadau 

Categori:Actorion theatr o Loegr
Categori:Actorion Shakespeareaidd
Categori:Actorion yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Actorion ffilm o Loegr
Categori:Actorion teledu o Loegr
Categori:Cadlywyddion Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Categori:Genedigaethau 1894
Categori:Marwolaethau 1978