E. O. Wilson

Biolegydd a naturiaethwr o'r Unol Daleithiau  oedd Edward Osborne Wilson (10 Mehefin 1929 – 26 Rhagfyr 2021) a fu'n nodedig fel morgrugegwr penna'r byd yn ogystal ag awdur poblogaidd ar bynciau gwyddonol a lladmerydd blaenllaw dros fioleg gymdeithasol.

Ganed ef yn Birmingham, Alabama, ac astudiodd fioleg ym Mhrifysgol Alabama, gan dderbyn ei radd baglor yn y gwyddorau ym 1949 a'i radd meistr ym 1950. Wedi iddo ennill ei ddoethuriaeth o Brifysgol Harvard ym 1955, bu'n aelod o gyfadrannau bioleg a swoleg Harvard o 1956 i 1976. Ar anterth ei yrfa yn Harvard, fe'i penodwyd i gadair academaidd Athro Gwyddoniaeth Frank B. Baird (1976–94), Athro'r Gwyddorau Mellon (1990–93), ac Athro Prifysgol Pellegrino (1994–97). Wrth ymddeol, fe'i enwyd yn Athro Emeritws Prifysgol Pellegrino o 1997 ymlaen. Yn ogystal, gwasanaethodd Wilson yn guradur entomoleg i Amgueddfa Swoleg Gymharol y brifysgol o 1973 i 1997.

Ar gychwyn ei yrfa academaidd, cyflawnodd Wilson ddadansoddiad tacsonomig o Lasius, genws o forgrug sydd yn hoff o gynefinoedd llaith. Cydweithiodd â William L. Brown i ddatblygu cysyniad "dadleoliad cymeriad", sef proses o boblogaethau o ddwy rywogaeth agos, ar ôl dod i gysylltiad â'i gilydd am y tro cyntaf, yn mynd trwy wahaniaethau esblygiadol cyflym er mwyn lleihau'r siawns o gystadleuaeth a chroesi rhyngddynt. Byddai Wilson yn darganfod sawl ffaith bwysig am forgrug, gan gynnwys eu dull o gyfathrebu drwy gyfrwng fferomonau, a damcaniaeth y cylch tacson, sydd yn dal bod cysylltiad rhwng ffurfiant a gwasgariad rhywogaethau â'u cynefinoedd. Ym 1971 cyhoeddodd ei gyfrol awdurdodol am forgrug a phryfed cymdeithasol eraill, The Insect Societies.

Bu farw yn Burlington, Massachusetts, yn 92 oed.

 Cyfeiriadau 

Categori:Academyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Academyddion Prifysgol Harvard
Categori:Biolegwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Alabama
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Harvard
Categori:Genedigaethau 1929
Categori:Gwyddonwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Gwyddonwyr yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion ffeithiol yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion ffeithiol yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Marwolaethau 2021
Categori:Morgrugegwyr
Categori:Pobl o Alabama
Categori:Ysgolheigion Saesneg o'r Unol Daleithiau