Leydy Pech

Mae Leydy Araceli Pech Marín, a elwir yn Leydy Pech, (ganwyd 1965) yn wenynwr Mecsicanaidd ac yn ymgyrchydd amgylcheddol o darddiad Maya. Dyfarnwyd iddi Wobr Amgylcheddol Goldman yn 2020 am ei gwaith yn erbyn plannu ffa soia trawsenynnol ym Mhenrhyn Yucatán.

 Gwenynwr 
bawd|chwith|Mae'r gwenyn Melipona yn nythu mewn cangen wag
Mae Leydy Pech yn ymwneud yn bennaf â chadw gwenyn, gan gadw amrywiaeth o wenyn nad ydynt yn colio (neu bigo) o'r enw Melipona beecheii, gwaith sy'n rhan o ddiwylliant traddodiadol y Maya, mewn sawl cymuned ers canrifoedd.

Mae Melipona beecheii yn creu eu cychod y tu mewn i foncyffion gwag. Er bod yn well gan y mwyafrif o wenynwyr ddefnyddio'r rhywogaeth Apis mellifera, mae Pech a'i chymuned yn defnyddio M. beecheii mewn ymdrech i ddiogelu'r traddodiad o ddefnyddio amrywiaeth melipona a elwir yn lleol yn Xunaan Kab ("Arglwyddes y Mêl").

Mae gan Pech ddwy hectar o dir lle mae'n magu'r gwenyn, yn y modd traddodiadol. Ceisia sefydliad Pech ddatblygu ymdeimlad o gymuned trwy weithio ar y cyd yn magu'r gwenyn a chasglu'r mêl. Mae hi'n ceisio efelychu cymuned gyfagos Ich Eq, lle mae teuluoedd yn gweithio gyda'i gilydd ac yn cefnogi ei gilydd.

 Gweithgaredd amgylcheddol 
Daeth Pech yn rhan o actifiaeth amgylcheddol yn 2000, ar yr un pryd ag y dechreuodd Monsanto drin ffa soia trawsenynnol yn Campeche Parhaodd ei gwaith i gynyddu, ac erbyn 2012 roedd busnes amaethyddol yn digwydd ar raddfa llawer mwy. Effeithiodd y defnydd cynyddol o ffa soia trawsenynnol yn negyddol ar gynhyrchu mêl, gan leihau cynnyrch a halogi'r mêl. Roedd y gostyngiad hwn yn peryglu cymunedau Maya lleol yn uniongyrchol, gan mai cadw gwenyn oedd eu prif ffordd o roi bwyd ar y bwrdd.

Am y rheswm hwn, sefydlodd Pech glymblaid Muuch Kambal a Colectivo Apícola de los Chenes, dau grŵp a aeth â'r llywodraeth i'r llys er mwyn atal tyfu’r math hwn o gnwd trawsenynnol. Yn 2015, dyfarnodd Goruchaf Lys Mecsico bod yn rhaid ymgynghori â chymunedau brodorol cyn tyfu unrhyw gnydau trawsenynnol. Yn 2017, cafodd caniatâd Monsanto i dyfu hadau a addaswyd yn enetig ei ddirymu yn Campeche, Yucatan, a phum talaith arall ym Mecsico.

Oherwydd ei hymgyrchu a llwyddiant ei chymuned, derbyniodd Pech Wobr Amgylcheddol Goldman yn 2020,  gwobr sy'n cael ei hystyried yn Nobel amgylcheddol, rhyngwladol. Nododd y sefydliad a gyflwynodd y wobr fod Monsanto a'i gyfreithwyr yn gwahaniaethu yn erbyn Pech. Yn ôl Pech, mae'r wobr "yn cynrychioli cydnabyddiaeth o waith cymunedau Maya y Chenes (rhanbarth o Campeche) ac o undod tiriogaeth y Maya."

 Cyfeiriadau 

Categori:Genedigaethau 1975
Categori:Gwenynyddiaeth
Categori:Ymgyrchwyr
Categori:Hawliau dynol ym Mecsico