Rhyfel Arabiaid–Israeliaid 1948

Dechreuodd Rhyfel Arabiaid–Israeliaid 1948 yn ffurfiol ar ddiwedd y Mandad Prydeinig ar gyfer Palestina, ar hanner nos, 14 Mai 1948. Hwn oedd ail ran Rhyfel  Palesteina 1947–1949; cyhoeddwyd Datganiad Annibyniaeth Israel yn gynharach y diwrnod hwnnw, ac aeth clymblaid filwrol o wledydd Arabaidd i mewn i diriogaeth Palesteina Prydeinig fore wedyn, y 15fed o Fai.

Digwyddodd marwolaethau cyntaf rhyfel Palestina 1947–1949 ar 30 Tachwedd 1947 yn ystod cynllwyn o ddau fws yn cludo Iddewon. Bu tensiwn a gwrthdaro rhwng yr Arabiaid a'r Iddewon a lluoedd Prydain ers Datganiad Balfour 1917 a chreu Mandad Prydeinig ym 1920. 'Doedd polisïau Prydain yn anfodlon dim yn apelio at yr Arabiaid na'r Iddewon. Datblygodd y gwrthwynebiad yn wrthryfel Arabaidd 1936–1939 ym Mhalestina, tra datblygodd y gwrthiant Iddewig yn wrthryfel Iddewig 1944-1947 ym Mhalestina. Ym 1947, ffrwydrodd y tensiynau parhaus hyn yn rhyfel cartref yn dilyn mabwysiadu Cynllun Rhaniad y Cenhedloedd Unedig ar gyfer Palestina ar 29 Tachwedd 1947, a oedd yn bwriadu rhannu Palestina yn wladwriaeth sofran, Arabaidd, a gwladwriaeth Iddewig, a  Chyfundrefn Ryngwladol Arbennig a fyddai'n cwmpasu dinasoedd Jerwsalem a Bethlehem.

Ar 15 Mai 1948, trawsnewidiodd y rhyfel cartref yn wrthdaro rhwng Israel a’r taleithiau Arabaidd yn dilyn Datganiad Annibyniaeth Israel y diwrnod cynt. Teithiodd byddinoedd yr Aifft, Trawsiorddonen, Syria, ac Irac i mewn i Balesteina.David Tal, War in Palestine, 1948: Israeli and Arab Strategy and Diplomacy, p. 153. Cymerodd y lluoedd reolaeth ar yr ardaloedd Arabaidd ac ymosod ar unwaith ar luoedd Israel.Benny Morris (2008), p. 401.Zeev Maoz, Defending the Holy Land, University of Michigan Press, 2009 p. 4: 'A combined invasion of a Jordanian and Egyptian army started . Digwyddodd y 10 mis o ymladd yn bennaf ar diriogaeth y Mandad Prydeinig ac ym Mhenrhyn Sinai a de Libanus, gydag ambell gyfnod o gadoediad.Rogan and Shlaim 2007 p. 99.

O ganlyniad i'r rhyfel, rheolodd Talaith Israel yr ardal yr oedd Penderfyniad Cynulliad Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig 181 wedi'i hargymell ar gyfer y wladwriaeth Iddewig arfaethedig, yn ogystal â bron i 60% o arwynebedd y wladwriaeth Arabaidd a gynigiwyd gan Gynllun Rhaniad 1947,Cragg 1997 pp. 57, 116. gan gynnwys ardal Jaffa, Lydda, a Ramle, Galilea, rhai rhannau o'r Negev, llain lydan ar hyd ffordd Tel Aviv - Jerwsalem, Gorllewin Jerwsalem, a rhai tiriogaethau yn y Lan Orllewinol. Cymerodd Trawsiorddonen reolaeth ar weddill hen Fandad Prydeinig, a atodwyd ganddo, a chymerodd yr Aifft reolaeth ar Llain Gaza. Yng Nghynhadledd Jericho ar 1 Rhagfyr 1948, galwodd 2,000 o gynrychiolwyr Palestina am uno Palestina a Thrawsiorddonen fel cam tuag at undod Arabaidd llawn.Benvenisti, Meron (1996), City of Stone: The Hidden History of Jerusalem, University of California Press, . p. 27

Sbardunodd y gwrthdaro newid demograffig sylweddol ledled y Dwyrain Canol. Ffodd tua 700,000 o Arabiaid Palestina o'u cartrefi yn yr ardal a ddaeth wedyn yn Israel, a daethant yn ffoaduriaid Palesteinaidd yn yr hyn y maent yn cyfeirio ato fel y Nakba ("y trychineb"). Yn y tair blynedd yn dilyn y rhyfel, ymfudodd tua 700,000 o Iddewon i Israel, symudiad tebyg i'r mewnlifiad i Gymru o Loegr.Morris, 2001, pp. 259–60. Symudodd tua 260,000 o Iddewon i Israel o'r byd Arabaidd yn ystod ac yn syth ar ôl y rhyfel.Fischbach, Michael R. Jewish Property Claims Against Arab Countries.
bawd|Y map o ddwy wlad
Ar 29 Tachwedd 1947, mabwysiadodd Cynulliad Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig benderfyniad yn argymell mabwysiadu a gweithredu cynllun i rannu Mandad Prydain Palestina yn ddwy wladwriaeth, un Arabaidd ac un Iddewig, a Dinas Jerwsalem yn cael ei rhannu.

Derbyniwyd penderfyniad y Cynulliad Cyffredinol ar Raniad â llawenydd mawr yn y cymunedau Iddewig a dicter eang yn y byd Arabaidd. Ym Mhalestina, cafwyd gwrthdystiadau a gwrthwynebiad chwyrn. Ymataliodd y Prydeinwyr rhag gorymateb wrth i densiynau droi'n wrthdaro lefel isel a esgynnodd yn gyflym i ryfel cartref ar raddfa lawn.Greg Cashman, Leonard C. Robinson, An Introduction to the Causes of War: Patterns of Interstate Conflict from World War 1 to Iraq, Rowman & Littlefield 2007 p. 165.Benjamin Grob-Fitzgibbon,Imperial Endgame: Britain's Dirty Wars and the End of Empire, Palgrave/Macmillan 2011 p. 57Ilan Pappé (2000), p. 111Morris 2008, p. 76Efraïm Karsh (2002), p. 30Benny Morris (2003), p. 101

O fis Ionawr ymlaen, daeth gweithrediadau yn fwyfwy militaraidd, gydag ymyrraeth nifer o gatrawdau Byddin Rhyddid Arabaidd y tu mewn i Balesteina, pob un yn weithgar mewn amrywiaeth o sectorau gwahanol o amgylch y gwahanol drefi arfordirol gan gynnwys Galilea a Samaria.Yoav Gelber (2006), pp. 51–56 Daeth Abd al-Qadir al-Husayni o'r Aifft gyda channoedd o ddynion Byddin y Rhyfel Sanctaidd. Ar ôl recriwtio ychydig filoedd o wirfoddolwyr, trefnodd al-Husayni blocâd y 100,000 o drigolion Iddewig yn Jerwsalem.Dominique Lapierre et Larry Collins (1971), chap. 7, pp. 131–53 Er mwyn gwrthsefyll hyn, ceisiodd awdurdodau Yishuv gyflenwi confois o hyd at 100 o gerbydau arfog i'r ddinas, ond daeth yr ymgyrch yn fwy a mwy anymarferol wrth i nifer y rhai a anafwyd yn y confois gynyddu.

Erbyn mis Mawrth, roedd tacteg Al-Hussayni wedi talu ar ei ganfed. Roedd bron pob un o gerbydau arfog Haganah wedi cael eu dinistrio, roedd y blocâd ar waith yn llawn, a lladdwyd cannoedd o aelodau Haganah.Benny Morris (2003), p. 163

Roedd y boblogaeth Iddewig wedi derbyn gorchmynion llym yn ei gwneud yn ofynnol iddynt ddal eu tir ym mhobman ar bob cyfrif.Dominique Lapierre et Larry Collins (1971), p. 163  Gadawodd hyd at 100,000 o Arabiaid dinesig yn Haifa, Jaffa a Jerwsalem, neu ardaloedd lle roedd yr Iddewon yn y mwyafrif.Benny Morris (2003), p. 67

Achosodd y sefyllfa hon i’r Unol Daleithiau dynnu ei chefnogaeth i’r Cynllun Rhaniad yn ôl, gan annog y Gynghrair Arabaidd i gredu y gallai Arabiaid Palestina, a atgyfnerthwyd gan Fyddin Rhyddhad Arabaidd, roi diwedd ar y cynllun. Penderfynodd Prydain ar y llaw arall, ar 7 Chwefror 1948 i gefnogi Trawsiorddonen yn eu gweithred i atodi y rhan Arabaidd o Balestina.Henry Laurens (2005), p. 83

Roedd yn rhaid i bob dyn a dynes Iddewig yn y wlad dderbyn hyfforddiant milwrol. Diolch i arian a godwyd gan Golda Meir gan gydymdeimlwyr yn yr Unol Daleithiau, a phenderfyniad Stalin i gefnogi achos Seionaidd, llwyddodd cynrychiolwyr Iddewig Palestina i arwyddo contractau arfogi pwysig iawn yn y Dwyrain.

 Darllen pellach 
 Hanes 

 Aloni, Shlomo (2001). Rhyfeloedd Awyr Arabaidd-Israel 1947–82 . Cyhoeddi Gweilch .ISBN 978-1-84176-294-4
 Beckman, Morris (1999). Y Frigâd Iddewig: Byddin Gyda Dau Feistr, 1944–45 . Cyhoeddwyr Sarpedon.ISBN 978-1-86227-423-5
 Ben-Ami, Shlomo (2006). Creithiau Rhyfel, Clwyfau Heddwch: Trasiedi Israel-Arabaidd . Gwasg Prifysgol Rhydychen .ISBN 978-0-19-518158-6
 Benvenisti, Meron (2002). Tirwedd Gysegredig . Gwasg Prifysgol California .ISBN 978-0-520-23422-2
 Flapan, Simha (1987), The Birth of Israel: Myths and Realities, Pantheon Books, Efrog Newydd.
 Gilbert, Martin (1976). Y Gwrthdaro Arabaidd-Israel: Ei Hanes ar Fapiau Weidenfeld a Nicolson .ISBN 978-0-297-77241-5
 Landis, Joshua . "Syria a Rhyfel Palestina: brwydro yn erbyn 'cynllun Greater Syria y Brenin' Abdullah." Rogan a Shlaim. Y Rhyfel dros Balesteina . 178–205.
 Masalha, Nur (1992). Diarddel y Palestiniaid: Cysyniad 'Trosglwyddo' mewn Meddwl Gwleidyddol Seionaidd, 1882-1948, Sefydliad Astudiaethau Palestina ,
 Pappe, Ilan (2006), The Ethnic Cleansing of Palestine, Oneworld Publications, Rhydychen, Lloegr,
 Reiter, Yitzhak, "Lleiafrifoedd Cenedlaethol, Mwyafrif Rhanbarthol: Arabiaid Palestina yn erbyn Iddewon yn Israel" ( Astudiaethau Syracuse ar Heddwch a Datrys Gwrthdaro ), (2009) Syracuse Univ Press (Sd).ISBN 978-0-8156-3230-6
 Sheleg, Yair (2001). "Hanes Byr o Derfysgaeth" Haaretz .
 Zertal, Idith (2005). Holocost Israel a Gwleidyddiaeth Cenedligrwydd . Caergrawnt: Gwasg Prifysgol Caergrawnt .ISBN 978-0-521-85096-4

 Ffuglen 

 The Hope gan Herman Wouk, nofel hanesyddol sy'n cynnwys fersiwn wedi'i ffugio o Ryfel Annibyniaeth Israel.

 Dolenni allanol 

 Mae un o sylfaenwyr olaf IAF sydd wedi goroesi yn cofio cenhadaeth a rwystrodd yr Aifft rhag symud ymlaen ar Tel Aviv.
 Hanes Darluniadol: Gwirfoddolwyr y Llu Awyr.
 Overview of The 1948 Israeli War of Independence (documentary)  
 Video footage of the Israeli Independence War  
 Ynglŷn â Rhyfel Annibyniaeth
 Y Cenhedloedd Unedig: System ar Gwestiwn Palestina 
 Crynodeb o ryfeloedd Arabaidd-Israel
 Hanes Palestina, Israel a Gwrthdaro Israel-Palestina
 Palestinian viewpoint concerning the context of the 1948 war   
 Y BBC ar Gynllun Rhaniad y Cenhedloedd Unedig
 Y BBC ar Ffurfio Israel
 Rhyfel Annibyniaeth Israel: cyfrif hunangofiannol gan gyfranogwr o Dde Affrica
 Israel a'r Glymblaid Arabaidd ym 1948 



 Mapiau 

 Ymgyrch Sinai 22 Rhagfyr 1948 - 7 Ionawr 1949

Cyfeiriadau

Categori:Rhyfeloedd annibyniaeth