Croeserw

Stad o dai yng Nghymer, Castell-nedd Port Talbot yw Croeserw. Mae ganddi boblogaeth amcangyfrifedig o tua 1,602. Mae'n bosib bod yr enw (croes + erw) yn cyfeirio at y croesfannau lle mae pennau cymoedd Afan a Llynfi yn cwrdd.

 Lleoliad 
Lleolir ar ochr bryn yng Nghwm Afan. Mae hi rhwng 196 a 299 metr uwch lefel y môr.

 Hanes 
Fe'i henwir ar ôl Fferm Croeserw a'r ffatri wlân, sy'n dyddio 'nôl i'r oesoedd cyn-ddiwydiannol- o bosib Oes Elisabeth. Yn y 19eg ganrif, cafodd Hen Groeserw ei ddatblygu fel rhan o'r ehangiad mwyngloddio glo i rannau uchaf Cwm Afan. Er mwyn cwrdd â'r galw am ynni, ac i wasanaethu'r mwyngloddiau cynyddol, datblygwyd Croeserw Newydd i gynnig cartrefi i'r glowyr a'u teuluoedd.

Dymchwelwyd hen Ffermdy Croeserw ar gyfer lledu'r A4107 ym 1982. Heddiw, mae heneb garreg yn nodi'r fan lle roedd y fferm. Ar ôl i'r pyllau glo gau, bu dirywiad economaidd yng Nghroeserw. Ers hynny, mae'r pentref wedi dirywio oherwydd diweithdra a lefelau uchel o salwch. Yn 2004, cafodd Croeserw ei henwi fel y lle salaf ym Mhrydain gan Wales Online, gan fod 2 ym mhob 5 o oedolion sy'n byw yno yn hawlio budd-dal salwch. Er gwaethaf hynny, mae'n ymddangos bod nifer o breswylwyr Croeserw yn meddwl yn dda am y pentref.

Mae Croeserw yn cynnwys mynwent, swyddfa bost, siopau, tafarn, ysgol gynradd, ystâd ddiwydiannol a chanolfan gymunedol. Mae datblygiadau cyfagos yn cynnwys Canolfan Ymwelwyr Afan Argoed ac Amgueddfa Glowyr De Cymru.
bawd|222x222px|Tafarn Croeserw
Ers y 1990au, bu sawl menter i adeiladu ffermydd gwynt mewn ardaloedd o gwmpas Croeserw. Gwrthwynebwyd hyn gan rai sefydliadau fel Grŵp Gweithredu Glyncorrwg sy'n ofni bydd ffermydd gwynt yn difetha'r ardal naturiol a thanseilio ymdrechion i hybu twristiaeth.

 Trafnidiaeth 
Mae gan Croeserw wasanaeth bws rheolaidd i Ben-y-bont ar Ogwr a Maesteg.

Mae nifer o ffyrdd yn arwain allan o Groeserw, yn cynnwys yr A4063 i Gaerau ac yr A4107 i Gwmafan.

 Cyfeiriadau 

Categori:Pentrefi Castell-nedd Port Talbot
Categori:Erthyglau heb gategori Etholaeth (DU)