Pavlo Tychyna

Bardd o Wcráin yn yr iaith Wcreineg a gwleidydd Sofietaidd oedd Pavlo Tychyna (Wcreineg: Павло Тичина; 27 Ionawr [15 Ionawr yn yr Hen Ddull] 1891 – 16 Medi 1967). George G. Grabowicz, "Pavlo Tychyna" yn European Writers: The Twentieth Century, cyfrol 10, golygwyd gan George Stade (Efrog Newydd: Charles Scribner's Sons, 1990), tt. 1651–76. Adalwyd ar wefan Cymdeithas Wyddonol Shevchenko ar 28 Rhagfyr 2020.Ivan Katchanovski, Zenon E. Kohut, Bohdan Y. Nebesio, a Myroslav Yurkevich, Historical Dictionary of Ukraine, ail argraffiad (Lanham, Maryland: The Scarecrow Press, 2013), tt. 643–4.

Ganed ym mhentref Pisky, swydd Kozelets, yn rhanbarth Chernihiv, Ymerodraeth Rwsia. Derbyniodd ei addysg elfennol yn y cartref cyn iddo fynychu'r ysgol zemstvo leol. Symudodd i ddinas Chernihiv ym 1900, ac yno canai mewn côr y mynachlog. Mae ei gerdd gynharaf, "Synie nebo zakrylosia", yn dyddio o 1906. Y gerdd gyntaf ganddo a gyhoeddwyd oedd "Vy znaiete, iak lypa shelestyt'?" a ymddangosodd yn y cylchgrawn Literaturno-naukovyi vistnyk ym 1912. Wedi iddo raddio o Goleg Diwinyddol Chernihiv ym 1913, astudiodd yng Ngholeg Masnachol Kyiv o 1913 i 1917. Tra'r oedd yn fyfyriwr yn Kyiv, gweithiodd Tychyna i griwiau golygyddol y papur newydd Rada a'r cylchgrawn addysg Svitlo. Daeth i'r amlwg fel prif fardd yr iaith Wcreineg yn ystod cyfnod cynnar Gweriniaeth Sosialaidd Sofietaidd Wcráin (GSS Wcráin). Cyflwynai arddull newydd o farddoniaeth o'r enw kliarnetyzm  ("clarinetiaeth") gyda'i gasgliad cyntaf o gerddi, Soniashni kliarnety (1918). Cafodd ragor o lwyddiant gyda'r cyfrolau Zamist’ sonetiv i oktav (1920), Pluh (1920), V kosmichnomu orkestri (1921), a Viter z Ukraïny (1924). Ivan Koshelivets, "Tychyna, Pavlo" yn Encyclopedia of Ukraine, cyfrol 3 (1993). Adalwyd ar Internet Encyclopedia of Ukraine ar 28 Rhagfyr 2020.

Symudodd Tychyna i Kharkiv ym 1923 ac ymunodd â'r cylch llenyddol proletaraidd Hart, a sefydlwyd yno gan Vasyl Blakytny. Cyfranodd yn y cyfnod hwn at y cyfnodolyn misol Chervonyi shliakh. Ym 1927, ymochrodd â charfan arall o lenorion yn Kharkiv o'r enw Vaplite a oedd yn edmygu llên Gorllewin Ewrop ac yn dadlau dros ffurfio traddodiad annibynnol newydd o lenyddiaeth Wcreineg. O ganlyniad i'w aelodaeth yn Vaplite, a'i gerdd "Chystyla maty kartopliu", cyhuddwyd Tychyna o "genedlaetholdeb bwrdeisaidd" gan yr awdurdodau comiwnyddol. Ildiodd Tychyna i bwysau'r llywodraeth wedi iddo gael ei dderbyn i Academi Gwyddorau GSS Wcráin ym 1929, ac ysgrifennodd farddoniaeth yn arddull Realaeth Sosialaidd, ideoleg swyddogol y Blaid Gomiwnyddol. Ymddengys cerddi o'r fath, yn clodfori'r drefn Stalinaidd, yn ei gasgliadau Chernihiv (1931), Partiia vede (1934), Chuttia iedynoï rodyny (1938; a enillodd iddo Wobr Lenyddol Stalin ym 1941), Pisnia molodosti (1938), a Stal’ i nizhnist’ (1941).

Gwasanaethodd Tychyna yn ddirprwy i Sofiet Goruchaf GSS Wcráin am 29 mlynedd, o 1938 hyd at ei farwolaeth, ac yn ddirprwy i Sofiet Goruchaf yr Undeb Sofietaidd o 1946 hyd at ei farwolaeth. Daliodd swyddi cadeirydd Sofiet Goruchaf GSS Wcráin o 1953 i 1959, cyfarwyddwr Athrofa Lenyddol Academi Gwyddorau GSS Wcráin o 1936 i 1939 ac o 1941 i 1943, a gweinidog addysg GSS Wcráin o 1943 i 1948.

Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, mynegai Tychyna ysbryd rhyfelgar a gwladgarol yn ei gasgliadau My idemo na bii (1941), Peremahat’ i zhyt’ (1942), Tebe my znyshchym—chort z toboiu (1942), a Den’ nastane (1943). Cyhoeddodd 11 gyfrol arall o farddoniaeth o ddiwedd y rhyfel hyd at ei farwolaeth, yn canu mawl y Blaid Gomiwnyddol, yr arweinydd Sofietaidd Nikita Khrushchev, ac arwyr y mudiad sosialaidd. Er gwaethaf yr ymgyrch i ddad-Stalineiddio'r Undeb Sofietaidd, glynodd Tychyna at dueddiadau uniongred yr awdurdodau ac ymosododd ar y shistdesiatnyky, mudiad arbrofol o lenorion Wcreinaidd yn niwedd y 1950au a dechrau'r 1960au. Erbyn diwedd ei oes, roedd barddoniaeth Tychyna yn hen ffasiwn ac yn ymddangos weithiau fel hunan-barodi. Bu farw Pavlo Tychyna yn Kyiv yn 76 oed. Cyhoeddwyd rhagor o'i gerddi wedi iddo farw, yn y casgliadau Virshi (1968) a V sertsi moïm (1970).

 Llyfryddiaeth 
  Soniashni kliarnety (1918).
 Zamist’ sonetiv i oktav (1920).
 Pluh (1920).
 V kosmichnomu orkestri (1921).
 Viter z Ukraïny (1924).
 Chernihiv (1931).
 Partiia vede (1934).
 Chuttia iedynoï rodyny (1938).
 Pisnia molodosti (1938).
 Stal’ i nizhnist’ (1941).
 My idemo na bii (1941).
 Peremahat’ i zhyt’ (1942).
 Tebe my znyshchym—chort z toboiu (1942).
 Den’ nastane (1943).
 Zhyvy, zhyvy, krasuisia (1949).
 I rosty, i diiaty (1949).
 Mohutnist’ nam dana (1953).
 Na Pereiaslavs’kii radi (1954).
 My svidomist’ liudstva (1957).
 Druzhboiu my zdruzheni (1958).
 Do molodi mii chystyi holos (1959).
 Bat’kivshchyni mohutnii (1960).
 Zrostai, prechudovyi svite (1960).
 Komunizmu dali vydni (1961).
 Topoli arfy hnut’ (1963).
 Virshi (1968).
 V sertsi moïm (1970).

 Cyfeiriadau 

Categori:Genedigaethau 1891
Categori:Marwolaethau 1967
Categori:Beirdd yr 20fed ganrif o Wcráin
Categori:Beirdd Wcreineg o Wcráin
Categori:Gweinidogion addysg
Categori:Gwleidyddion o'r Undeb Sofietaidd
Categori:Llenorion o'r Undeb Sofietaidd