Yr hawl i amgylchedd iach

Mae'r hawl i amgylchedd iach neu'r hawl i amgylchedd cynaliadwy ac iach yn hawl ddynol a hyrwyddir gan sefydliadau hawliau dynol a sefydliadau amgylcheddol i amddiffyn y systemau ecolegol sy'n darparu iechyd pobl. Mae'r hawl yn gysylltiedig â hawliau dynol eraill sy'n canolbwyntio ar iechyd, megis yr hawl ddynol i ddŵr a glanweithdra, yr hawl i fwyd a'r hawl i iechyd. Mae'r hawl i amgylchedd iach yn defnyddio dull hawliau dynol i amddiffyn ansawdd yr amgylchedd yn hytrach na theori gyfreithiol.

Mae'r hawl yn gorfodi'r wladwriaeth i reoleiddio a gweithredu deddfau amgylcheddol, rheoli llygredd, a sicrhau cyfiawnder ac amddiffyn cymunedau sy'n cael eu niweidio gan broblemau amgylcheddol. Mae'r hawl i amgylchedd iach wedi bod yn hawl bwysig ar gyfer creu cynseiliau cyfreithiol amgylcheddol ar gyfer cyfreithau newid yn yr hinsawdd a materion amgylcheddol eraill.

Mae'r hawl i amgylchedd iach wrth wraidd y dull rhyngwladol o ymdrin â hawliau dynol a newid yn yr hinsawdd . Mae cytundebau rhyngwladol sy'n cefnogi'r hawl hon yn cynnwys Datganiad Stockholm 1972, Datganiad Rio 1992 , a'r Cytundeb Byd-eang mwy diweddar ar gyfer yr Amgylchedd.The Case for a Right to a Healthy Environment; gweler adalwyd 16 Ebrill 2021. Gwefan Human Rights Watch.  Mae dros 150 o wledydd yn y Cenhedloedd Unedig wedi cydnabod yr hawl ar ryw ffurf trwy ddeddfwriaeth, ymgyfreitha, cyfraith gyfansoddiadol, cyfraith cytuniadau neu awdurdod cyfreithiol arall.OHCHR  Good practices on the right to a healthy environment|url=https://www.ohchr.org/EN/Issues/Environment/SREnvironment/Pages/GoodPracticesR2HealthyEnvironment.aspx|access-date=2021-02-10|website=www.ohchr.org}}"OHCHR | Good practices on the right to a healthy environment". www.ohchr.org. Retrieved 2021-02-10. Mae dau gytuniad (''treaties'') rhanbarthol, Siarter Affrica ar Hawliau Dynol a Phobl a Chonfensiwn America ar Hawliau Dynol ill dau yn cynnwys hawl i amgylchedd iach. Mae fframweithiau hawliau dynol eraill, fel y Confensiwn ar Hawliau'r Plentyn yn cyfeirio at faterion amgylcheddol fel y maent yn ymwneud â ffocws y fframwaith, yn yr achos hwn hawliau plant.

Mae'r Rapporteurs Arbennig ar Hawliau Dynol a'r Amgylchedd John Knox (2012-2018) a David Boyd (2018-presennol) wedi gwneud argymhellion ar sut i ffurfioli'r hawliau hyn mewn cyfraith ryngwladol. Cymeradwywyd hyn gan nifer o bwyllgorau ar lefel y Cenhedloedd Unedig, a chymunedau cyfreithiol lleol (h.y. Bar Dinas Efrog Newydd ) yn 2020.

 Cyfeiriadau 

Categori:Hawliau dynol