Leon Battista Alberti

Dyneiddiwr a phensaer Eidalaidd oedd Leon Battista Alberti (14 Chwefror 1404 – 25 Ebrill 1472) sydd yn nodedig am ei ddamcaniaethu celfyddydol. Fe'i ystyrir yn esiampl o homo universalis y Dadeni.

 Bywyd cynnar ac addysg 
Ganed yn Genovaa, Gweriniaeth Genovaa, yn fab anghyfreithlon i fanciwr o Fflorens. Astudiodd y gyfraith ym Mhrifysgol Bologna, ond tynnwyd ei sylw yn fwyfwy gan y clasuron.

 Ysgolheictod a llenydda 
Ymhlith ei ysgrifeniadau, sydd yn nodweddiadol o ddyneiddiaeth yr oes, mae comedi yn yr iaith Ladin, a chasgliad o ymgomion ac ysgrifau ar bynciau moesol o'r enw Intercenales. Ysgrifennodd hefyd draethawd o'r enw Della famiglia sydd yn ymwneud â chadw tŷ, rheoli ystadau, priodas, a magu plant. O ganlyniad i'w ddoniau llenyddol, cafodd Alberti waith yn Llys y Pab.Charles G. Nauert, Historical Dictionary of the Renaissance (Lanham, Maryland: The Scarecrow Press, 2004), t. 7.

 Pensaernïaeth a chelf 
Aeth Alberti gyda Llys y Pab i Weriniaeth Fflorens ym 1432. Yno, cyfarfu â dyneiddwyr ac arlunwyr amlwg y ddinas. Er nad oedd yn medru Tysganeg fel ei iaith gyntaf, cyflawnodd Grammatica della lingua toscana, y gramadeg cyntaf o'r iaith honno.

Prif arbenigedd Alberti, mae'n debyg, oedd pensaernïaeth, a châi ddylanwad mawr ar ddamcaniaeth bensaernïol y Dadeni. Ysgrifennodd y traethawd Lladin De re aedificatoria (1452) ar sail syniadaeth y pensaer Rhufeinig Vitruvius. Cynlluniodd Alberti nifer o adeiladau, gan gynnwys y Palazzo Rucellai yn Fflorens a Basilica Sant'Andrea ym Mantova. Ail-fodelodd hefyd, yn yr arddull clasurol, y tu allan i Tempio Malatestiano yn Rimini.

Bu hefyd yn arlunydd ac yn gerflunydd o nod. Mae ei draethawd Elementa picturae (1435) yn disgrifio egwyddorion y persbectif llinellog a gyflwynwyd gan y cerflunydd Donatello a'r paentiwr Masaccio.

 Diwedd ei oes 
Bu farw Leon Barrista Alberti yn Rhufain yn 68 oed.

 Cyfeiriadau 

Categori:Genedigaethau 1404
Categori:Marwolaethau 1472
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Bologna
Categori:Damcaniaethwyr pensaernïol
Categori:Dyneiddwyr y Dadeni
Categori:Gramadegwyr o'r Eidal
Categori:Llenorion Eidaleg y Dadeni
Categori:Llenorion Lladin y Dadeni
Categori:Penseiri'r 15fed ganrif o'r Eidal
Categori:Penseiri'r Dadeni
Categori:Pobl a aned yn Genova
Categori:Pobl o Weriniaeth Genova
Categori:Pobl fu farw yn Rhufain
Categori:Ysgolheigion y 15fed ganrif o'r Eidal
Categori:Ysgolheigion Eidaleg o'r Eidal
Categori:Ysgolheigion Lladin o'r Eidal