Upanishadau

Mae'r Upanishadau (/ʊpənɪˌʃədz/;"Upanishad". Random House Webster's Unabridged Dictionary.) yn destunau mewn Sansgrit o'r cyfnod Vedig hwyr o athroniaeth Hindŵaidd a oedd yn sylfaen i athroniaeth Hindŵaeth ddiweddarach.Wendy Doniger (1990), Textual Sources for the Study of Hinduism, 1st Edition, University of Chicago Press, , pages 2-3; Quote: "The Upanishads supply the basis of later Hindu philosophy; they are widely known and quoted by most well-educated Hindus, and their central ideas have also become a part of the spiritual arsenal of rank-and-file Hindus."Wiman Dissanayake (1993), Self as Body in Asian Theory and Practice (Editors: Thomas P. Kasulis et al), State University of New York Press, , page 39; Quote: "The Upanishads form the foundations of Hindu philosophical thought and the central theme of the Upanishads is the identity of Atman and Brahman, or the inner self and the cosmic self.";
Michael McDowell and Nathan Brown (2009), World Religions, Penguin, , pages 208-210 Dyma ran ddiweddaraf y Veda, ysgrythurau hynaf Hindŵaeth, ac maen nhw'n delio â myfyrdod, athroniaeth, ymwybyddiaeth a gwybodaeth ontolegol; mae rhannau cynharach o'r Veda yn delio â mantras, athroniaeth, defodau, seremonïau ac aberthu Gavin Flood (1996), An Introduction to Hinduism, Cambridge University Press, , pp. 35–39A Bhattacharya (2006), Hindu Dharma: Introduction to Scriptures and Theology, , pp. 8–14; George M. Williams (2003), Handbook of Hindu Mythology, Oxford University Press, , p. 285Jan Gonda (1975), Vedic Literature: (Saṃhitās and Brāhmaṇas), Otto Harrassowitz Verlag,  Yn fydeang, maent ymhlith y llenyddiaeth bwysicaf yn hanes crefyddau a diwylliant, gyda'r Upanishadau'n dogfennu amrywiaeth eang o "ddefodau, ymgnawdoliad, a gwybodaeth esoterig"  ac yn gwyro o ddefodaeth Vedic. O'r holl lenyddiaeth Vedic, mae'r Upanishadau yn hysbys iawn, ac roedd eu syniadau amrywiol, craidd, yn llywio traddodiadau diweddarach Hindŵaeth.  Patrick Olivelle (2014), The Early Upanisads, Oxford University Press, , page 3; Quote: "Even though theoretically the whole of vedic corpus is accepted as revealed truth [shruti], in reality it is the Upanishads that have continued to influence the life and thought of the various religious traditions that we have come to call Hindu. Upanishads are the scriptures par excellence of Hinduism".

Cyfeirir at yr Upanishadau yn gyffredin fel Vedānta. Dehonglir y Vedanta fel y "penodau olaf, a rhannau o'r Veda" ac weithiau fel "gwrthrych, prif bwrpas y Veda".Max Müller, The Upanishads, Part 1, Oxford University Press, page LXXXVI footnote 1 Nod pob Upanishad yw ymchwilio i natur Ātman (yr hunan), a "chyfeirio yr ymholwr tuag ato."PT Raju (1985), Structural Depths of Indian Thought, State University of New York Press, , pages 35-36 Gellir dod o hyd i syniadau amrywiol am y berthynas rhwng Atman a Brahman, a cheisiodd sylwebyddion diweddarach gysoni'r amrywiaeth hon. Ynghyd â'r Bhagavad Gita a'r Brahmasutra, mae'r Upanishadau mukhya (a elwir gyda'i gilydd yn y Prasthanatrayi) yn darparu sylfaen ar gyfer sawl ysgol ddiweddarach yn Vedanta, gan gynnwys Advaita Vedanta Shankara (mynachaidd neu nondualistig), Ramanuja (1017–1137 CE) Vishishtadvaita (mynachaidd cymwys), a Dvaita (deuoliaeth) Madhvacharya (1199–1278 CE).

Mae tua 108 o Upanishadau yn hysbys, a'r dwsin cyntaf ohonynt yw'r hynaf a'r pwysicaf, a chyfeirir atynt fel y prif Upanishads (mukhya).Stephen Phillips (2009), Yoga, Karma, and Rebirth: A Brief History and Philosophy, Columbia University Press, , pp. 25-29 and Chapter 1.E Easwaran (2007), The Upanishads, , pages 298-299 Mae'r Upanishadau mukhya i'w cael yn bennaf yn rhan olaf y Brahmanas ac Aranyakas ac, am ganrifoedd, cawsant eu cofio gan bob cenhedlaeth a'u pasio i lawr ar lafar o genhedlaeth i genhedlaeth. Mae'r Ukhishadau mukhya yn rhagddyddio'r Cyfnod Cyffredin, ond nid oes consensws ysgolheigaidd ar ddyddiad, na hyd yn oed pa rai sy'n gyn-neu ôl-Fwdhaidd eu creu. Mae'r ysgolheigion modern yn ystyried bod y Brhadaranyaka yn arbennig o hynafol.Patrick Olivelle (2014), The Early Upanishads, Oxford University Press, , pages 12-14.Bronkhorst, Johannes (2007). Greater Magadha: Studies in the Culture of Early India, pp. 258-259. BRILL. 

O'r gweddill, mae 95 Upanishads yn rhan o ganon Muktika, a gyfansoddwyd o tua chanrifoedd olaf Cyn Crist i tua'r 15g Oed Crist. Parhaodd Upanishadau newydd, y tu hwnt i'r 108 yng nghanon Muktika, i gael eu cyfansoddi trwy'r oes fodern a modern gynnar, er eu bod yn aml yn delio â phynciau nad ydynt yn gysylltiedig â'r Vedas.

Gyda chyfieithiad yr Upanishadau ar ddechrau'r 19g dechreuon nhw ddenu sylw cynulleidfa y Gorllewin. Gwnaeth yr Upanishadau argraff fawr ar yr athronydd Almaenig Arthur Schopenhauer gan alw'r corff hwn o destun "y darlleniad mwyaf proffidiol a dyrchafol sydd ... o bosibl yn y byd". Mae Indolegwyr yr oes fodern wedi trafod y tebygrwydd rhwng y cysyniadau sylfaenol yn yr Upanishadau ac athronwyr mawr y Gorllewin.;

 Geirdarddiad 
Mae'r term Sansgrit Upaniṣad (o upa "gan" a ni-ṣad "eistedd i lawr")"Upanishad". Online Etymology Dictionary. yn cyfieithu i "eistedd i lawr yn agos", gan gyfeirio at y myfyriwr yn eistedd i lawr ger yr athro wrth dderbyn gwybodaeth ysbrydol. (Gurumukh) Mae ystyron eraill yn cynnwys "athrawiaeth esoterig" ac "athrawiaeth gyfrinachol". Mae Geiriadur Sansgrit Monier-Williams yn nodi - "Yn ôl awdurdodau brodorol, mae Upanishad yn golygu gosod i orffwys anwybodaeth trwy ddatgelu gwybodaeth am yr ysbryd goruchaf."

Esbonia Adi Shankaracharya yn ei sylwebaeth ar Upanishad Kaṭha a Brihadaranyaka fod y gair yn golygu Ātmavidyā, hynny yw, "gwybodaeth am yr hunan", neu Brahmavidyā "gwybodaeth am Brahma". Mae'r gair yn ymddangos mewn sawl adnod o fewn yr Upanishadau, fel pedwerydd pennill y 13eg gyfrol ym mhennod gyntaf y Chandogya Upanishad. Mae Max Müller yn ogystal â Paul Deussen yn cyfieithu’r gair Upanishad yn yr adnodau hyn fel "athrawiaeth gyfrinachol",Max Müller, Chandogya Upanishad 1.13.4, The Upanishads, Part I, Oxford University Press, page 22 a Robert Hume yn ei gyfieithu fel "ystyr gyfriniol",Robert Hume, Chandogya Upanishad 1.13.4, Oxford University Press, page 190 tra bod Patrick Olivelle yn ei gyfieithu fel "cysylltiadau cudd".
bawd| Tudalen o lawysgrif Isha Upanishad

Gweler hefyd
 Tantra

 Darllen pellach 


 0-394-71702-3 

 9781495946530 
 Müller, Max, cyfieithydd, The Upaniṣads, Rhan I, Efrog Newydd: Cyhoeddiadau Dover (Ailargraffwyd ym 1962),
 Müller, Max, cyfieithydd, The Upaniṣads, Rhan II, Efrog Newydd: Cyhoeddiadau Dover (Ailargraffwyd ym 1962),
 81-7223-124-5 

Gweler hefyd
 Jainiaeth
 Ioga

Cyfeiriadau

 Dolenni allanol 

 Set gyflawn o 108 Upanishads, Llawysgrifau gyda sylwebaeth Brahma-Yogin, Llyfrgell Adyar
 Mae Upanishads, Sansgrit yn dogfennu mewn sawl fformat
 Erthygl Upaniṣads yn y Gwyddoniadur Rhyngrwyd o Athroniaeth
 Theori 'Enaid' yn yr Upanishads, TW Rhys Davids (1899)
 Sylwedd Spinozistaidd a Hunan Upanishadig: Astudiaeth Gymharol, MS Modak (1931)
 WB Yeats a'r Upanishads, A. Davenport (1952)
 Cysyniad Hunan yn yr Upanishads: Dehongliad Amgen, DC Mathur (1972)

Categori:Ioga
Categori:Llenyddiaeth India
Categori:Llenyddiaeth grefyddol
Categori:Testun Hindŵaidd