Gwrthryfel y Jacobiaid ym 1745

Gwrthryfel y Jacobiaid ym 1745 (   Roedd [ˈpliən̪ˠə ˈhjaːrˠl̪ˠɪç], "Blwyddyn Charles"), yn ymgais gan Charles Edward Stuart i adennill gorsedd Prydain i'w dad, James Francis Edward Stuart. Fe ddigwyddodd yn ystod Rhyfel Olyniaeth Awstria, pan oedd mwyafrif y Fyddin Brydeinig yn ymladd ar dir mawr Ewrop, a phrofodd i fod yr olaf mewn cyfres o wrthryfeloedd a ddechreuodd ym 1689, gyda brigiadau mawr ym 1708, 1715 a 1719.

Lansiodd Charles y gwrthryfel ar 19 Awst 1745 yn Glenfinnan yn Ucheldir yr Alban, gan gipio Caeredin ac ennill Brwydr Prestonpans ym mis Medi. Mewn cyngor ym mis Hydref, cytunodd yr Albanwyr i oresgyn Lloegr ar ôl i Charles eu sicrhau o gefnogaeth sylweddol gan y Jacobiaid Seisnig a glaniad Ffrengig ar yr un pryd yn Ne Lloegr. Ar y sail honno, aeth byddin y Jacobiaid i mewn i Loegr ddechrau mis Tachwedd, gan gyrraedd Derby ar 4 Rhagfyr, lle penderfynon nhw droi yn ôl.

Roedd trafodaethau tebyg wedi digwydd yn Carlisle, Preston a Manceinion ac roedd llawer yn teimlo eu bod wedi mynd yn rhy bell yn barod. Dewiswyd y llwybr goresgyniad i groesi ardaloedd a ystyriwyd yn gryf yn Seisnig ond methodd y gefnogaeth Seisnig a addawyd â gwireddu; roeddent bellach yn fwy nag erioed ac mewn perygl o gael eu cilio i ffwrdd. Cefnogwyd y penderfyniad gan y mwyafrif llethol ond achosodd raniad anadferadwy rhwng Charles a'i gefnogwyr Albanaidd. Er gwaethaf buddugoliaeth yn Falkirk Muir ym mis Ionawr 1746, daeth Brwydr Culloden ym mis Ebrill i ben y Gwrthryfel a chefnogaeth sylweddol i achos y Stiwartiaid. Dihangodd Charles i Ffrainc, ond ni lwyddodd i ennill cefnogaeth i ymgais arall, a bu farw yn Rhufain ym 1788.

Cyfeiriadau

Categori:1745
Categori:Rhyfeloedd y Deyrnas Unedig
Categori:CS1: Julian–Gregorian uncertainty
Categori:CS1: long volume value