1863 yng Nghymru

Mae'r erthygl hon yn ymwneud ag arwyddocâd penodol y flwyddyn 1863 i Gymru a'i phobl .

 Deiliaid 
 Tywysog Cymru - Albert Edward
 Tywysoges Cymru - Alexandra (ar ôl 10 Mawrth)

 Digwyddiadau 
bawd|Beirdd Geirionnydd

 28 Gorffennaf - Mae Deddf Rheilffordd Ganolog Ynys Môn 1863 (26 a 27 Vict. C.cxxviii) yn esgor ar sefydlu Rheilffordd Ganolog Ynys Môn .
 23 Hydref - Rheilffordd Ffestiniog yn cyflwyno locomotifau stêm i wasanaeth cyffredinol, y tro cyntaf i hyn gael ei wneud unrhyw le yn y byd ar reilffordd gyhoeddus o fesur mor gul (2tr (60 cm)). 
 Daw Syr Hugh Owen yn ysgrifennydd anrhydeddus pwyllgor Llundain a ffurfiwyd i sefydlu Prifysgol Cymru .
 Daw Mesac Thomas yn Esgob cyntaf Goulburn, New South Wales, Awstralia.
 Cyhoeddi A Walesi Bárdok, a ysgrifennwyd gyntaf ym 1857 gan y bardd o Hwngari, János Arany, gan ddefnyddio stori concwest Edward I yng Nghymru i guddio beirniadaeth o'r ymerodraeth Awstro-Hwngari.
 Mae John Evans, a anwyd ym Machynlleth, yn cyrraedd British Columbia, Canada, gyda grŵp o lowyr eraill o Gymru. Wedi hynny mae'n dod yn ffigwr gwleidyddol o bwys yn y dalaith.
 Ystafell bwmpio sba yn cael ei hadeiladu yn Trefriw .
 Agorwyd Llyfrgell Goffa Guest yn Nowlais .
 Gwilym Cowlyd yn sefydlu Gorsedd Geirionnydd mewn gwrthwynebiad i Orsedd Beirdd Ynys Prydain 

 Celfyddydau a llenyddiaeth 

 Gwobrau 
bawd|300px|Llinellau cyntaf yr Awdl Albert dda

 Cynhelir Eisteddfod Genedlaethol Cymru yn Abertawe 
John Jones (Talhaiarn) yn ennill y gadair am Awdl er Coffadwriaeth am y diweddar Dywysog Cydweddog ‘Albert Dda’ 
 Dyfernir Gwobr Newdigate i Thomas Llewellyn Thomas .

 Llyfrau newydd 

 Cymraeg 
 John Ceiriog Hughes - Cant o Ganeuon
 John Jones (Ioan Emlyn) - Golud yr Oes
 David William Nash - Pharo yr Exodus
 Ebenezer Thomas - Cyff Beuno

 Saesneg 

 Thomas Owen Morgan - The Aberdovey Guide and Hand-book for the Aberystwyth & Welsh Coast Line  
 Rees Howell Gronow - Recollections and Anecdotes 
 Robert Owen - The Pilgrimage to Rome (prydyddiaeth) 

 Cerddoriaeth 

 John Thomas (Pencerdd Gwalia) - Llewelyn (cantata) 

 Chwaraeon 

 Criced
 23 Gorffennaf - Clwb Criced De Cymru yn trechu MCC yn Lord.
 27 Gorffennaf - Clwb Criced De Cymru yn trechu Boneddigion Caint yn Cranbrook.

 Genedigaethau 
bawd|Arthur Machen
bawd|George Essex Evans
bawd|Rosina Davies

 7 Ionawr - James Trainer, chwaraewr pêl-droed (bu farw 1915) Lerry, G. G., (1953). TRAINER, JAMES (1863 - 1915?), chwaraewr pêl droed. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 7 Hydref 2020
 15 Ionawr - James Webb, chwaraewr rhyngwladol rygbi Cymru (bu farw 1913) 
 17 Ionawr - David Lloyd George, gwleidydd (bu farw 1945) 
 3 Mawrth - Arthur Machen, ysgrifennwr (bu farw 1947) 
 12 Mawrth - Alice Williams (Alys Meirion), arlunydd a gweithiwr lles (bu farw 1957) Lloyd-Morgan, C., (2015). WILLIAMS, ALICE HELENA ALEXANDRA (‘ALYS MEIRION’) (1863-1957), llenor, artist a gwirfoddolwraig les. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 7 Hyd 2020
 16 Mawrth - Dan Beddoe, tenor operatig (bu farw 1937) The New York Times (28 December 1937). "Dan Beddoe, Tenor is Dead Here at 74; Oratorio Singer Had Appeared Before the Public for More Than Half a Century", p.21. Retrieved 20 March 2016.
 25 Mawrth - Owen Philipps, Barwn 1af Kylsant Gwleidydd a thwyllwr (bu farw 1937) Jones, D. L., (2008). PHILLIPPS, OWEN COSBY, Barwn Kylsant (1863-1937), perchennog llongau. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 7 Hydref 2020
 12 Ebrill - William Jones (Gwilym Myrddin), prifardd (bu farw 1943) 
 13 Ebrill - Walter E. Rees, Ysgrifennydd Undeb Rygbi Cymru (bu farw 1949) Williams, G. W., (1997). REES, WALTER ENOCH (1863 - 1949), contractwr ac ysgrifennydd hiroesog Undeb Rygbi Cymru. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 7 Hyd 2020
 18 Ebrill - John Griffith, athro ysgol, a cherddor ( bu farw 1933) 
 20 Ebrill - Evan Kenffig Jones, gweinidog gyda'r Bedyddwyr ac arweinydd cymdeithasol (bu farw 1950) 
 3 Mai - Richard Jones (Dofwy), prydydd gwlad ( bu farw 1956) 
8 Mai - Charles Taylor chwaraewr rygbi rhyngwladol Cymru (bu farw 1915) Jenkins, John M.; et al. (1991). Who's Who of Welsh International Rugby Players. Wrexham: Bridge Books. ISBN 1-872424-10-4.
 11 Mai - William Rees Morgan Davies, barnwr ac Aelod Seneddol, (bu farw 1939) (2007-12-01). Davies, Sir William Rees-, (11 May 1863–14 April 1939), KC; JP Pembrokeshire and Kent; JP Haverfordwest yn WHO'S WHO & WHO WAS WHO Adalwyd 07 Hydref 2020
 12 Mai - John Devonald, Cerddor (bu farw 1936) 
 18 Mai - Lewis Davies (Lewis Glyn Cynon), nofelydd a hanesydd (bu farw 1951) 
 21 Ebrill - William Jones Williams, swyddog yn y gwasanaeth gwladol, Ysgrifennydd Cwmni Kodak, Trysorydd Coleg Harlech ac Urdd Gobaith Cymru (bu farw 1949) 
 11 Mehefin - Llewellyn Henry Gwynne, esgob swffragan cyntaf Khartoum (bu farw 1957) 
 18 Mehefin - George Essex Evans, Cymro daeth yn un o feirdd amlycaf Awstralia (bu farw 1909) 
 21 Mehefin - Maurice Jones, offeiriad a phrifathro coleg (bu farw 1957) 
 2 Gorffennaf - Billy Douglas, chwaraewr rygbi rhyngwladol Cymru (bu farw 1943) Marshall, Francis Football; the Rugby union game (1892) Cassell and company Ltd. tud 265
 7 Awst - Edward Perkins Alexander, chwaraewr rygbi rhyngwladol Cymru (bu farw 1931) 
 8 Awst - John Herbert Roberts, Barwn Clwyd o Abergele, gwleidydd (bu farw 1955) 
17 Awst - Joseph Harry, gweinidog, ysgrifennwr ac athro (bu farw 1950) 
 29 Awst - Syr Daniel Lleufer Thomas, ynad (bu farw 1940) 
 2 Medi - James Winstone, arweinydd y glowyr yn Neheudir Cymru (bu farw 1921) 
 6 Medi - Owen Rhoscomyl, anturiwr ac awdur (bu farw 1919) Davies, W. Ll., (1953). VAUGHAN, ARTHUR OWEN (‘Owen Rhoscomyl ‘; 1863? - 1919), anturiwr ac awdur. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 7 Hyd 2020
 10 Medi - Walter Rice Evans, chwaraewr rygbi rhyngwladol Cymru (bu farw 1909) 
 2 Medi - Rosina Davies, efengyles (bu farw 1949) Williams, M.  (2004, Medi 23). Davies, Rosina (1863–1949), evangelist. Oxford Dictionary of National Biography. Adalwyd 7 Hydref 2020
 7 Hydref William Davies, newyddiadurwr, golygydd y Western Mail (bu farw 1935) 
 15 Hydref - Hugh Hughes, chwaraewr rygbi rhyngwladol Cymru (bu farw 1944),Smith, David; Williams, Gareth (1980). Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union. Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru. ISBN 0-7083-0766-3
 7 Tachwedd - Rowley Thomas, chwaraewr rygbi rhyngwladol Cymru (bu farw 1949) 
 21 Tachwedd - William Thomas Edwards (Gwilym Deudraeth), bardd (bu farw 1940) Jones, J. W., (1953). EDWARDS, WILLIAM THOMAS (‘Gwilym Deudraeth’; 1863 - 1940), bardd. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 7 Hydref 2020
 2 Rhagfyr - Thomas John Evans, newyddiadurwr (bu farw 1932) 
 9 Rhagfyr - John John Evans, newyddiadurwr (bu farw 1942) 
27 Rhagfyr - Syr Henry Haydn Jones, Aelod Seneddol Rhyddfrydol dros etholaeth Sir Feirionnydd. (bu farw 1950) Liberal History - Henry Haden Jones Adferwyd 7 Hydref 2020
Dyddiad anhysbys
Bob Gould, Blaenwr rygbi rhyngwladol Cymru a chwaraeodd rygbi clwb i Glwb Rygbi Casnewydd (bu farw 1931) 
 Daniel Mydrim Phillips, gweinidog (MC), addysgwr ac awdur 
J. Edwal Williams, bardd a phrifathro (bu farw 1934)
William Retlaw Williams, cyfreithiwr, achydd a hanesydd (bu farw 1944) Jones, E. D., (1970). WILLIAMS, WILLIAM RETLAW JEFFERSON (?1863 - 1944), cyfreithiwr, achydd a hanesydd. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 7 Hyd 2020

 Marwolaethau 
bawd|bedd Eben Fardd
bawd|Hugh Hughes, ei wraig a'i blentyn
 12 Chwefror - John Jones, clerigwr a hynafiaethydd (g. 1786) John Jones - Y Bywgraffiadur Cymreig
 15 Chwefror - Richard Humphreys, Dyffryn; gweinidog MC (g. 1790) Humphreys, E. M., (1953). HUMPHREYS, RICHARD (1790 - 1863), gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 7 Hyd 2020
 17 Chwefror - Ebenezer Thomas (Eben Fardd), bardd, 60 
 28 Chwefror - David Williams (Alaw Goch), diwydiannwr, 53 
 11 Mawrth - Hugh Hughes, arlunydd (g. 1790) 
21 Mawrth - David Griffiths, cenhadwr, 71 
 24 Mawrth - Thomas Powell, diwydiannwr, 84 
 4 Ebrill - Evan Jenkins, emynydd (g. 1781) Jenkins, R. T., (1970). JENKINS, EVAN (1781-1863), emynydd. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 7 Hyd 2020
 13 Ebrill - George Cornewall Lewis, gwladweinydd, 56 
 21 Ebrill - Robert Gruffydd (Patrobas), bardd (g. 1832) 
 Mai / Mehefin - David Bevan Jones (Dewi Elfed), bardd, gweinidog gyda'r Bedyddwyr a'r Mormoniaid, 55 
15 Gorffennaf - Edward Pryce Owen, arlunydd, 75 
 3 Medi - David Lloyd, prifathro Coleg Caerfyrddin a gweinidog Undodaidd (g. 1805) Williams, T. O., (1953). LLOYD, DAVID (1805 - 1863), prifathro Coleg Caerfyrddin a gweinidog Undodaidd. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 7 Hyd 2020
 6 Medi - Samuel Baldwin Rogers, werthwr llyfrau, cyhoeddwr, cemegydd metelegwr a dyfeisiwr Cymreig (g. c1778) 
8 Tachwedd - Joseph Hughes (Carn Ingli), bardd, 60 
13 Rhagfyr - Robert Saunderson, argraffydd, 83 
 19 Rhagfyr - John Jones, gweinidog Undodaidd ac ysgolfeistr (g. 1802 -1863) Williams, T. O., (1953). JONES, JOHN (1802 - 1863), gweinidog Undodaidd ac ysgolfeistr. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 7 Hyd 2020
28 Rhagfyr - Thomas Bevan, Archddiacon Tŷ Ddewi, 63 "The Gentleman's Magazine (January–June 1864: obituaries, p261
Dyddiad anhysbys
 Robert Parry - bardd (g.?)Roberts, E. P., (1953). PARRY, ROBERT (bu farw 1863), bardd. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 7 Hyd 2020

Cyfeiriadau


Categori:Hanes Cymru
Categori:Rhestrau Cymru