Uwch Gynghrair Bosnia a Hertsegofina

Uwch Gynghrair Bosnia a Hertsegofina (Bosnieg: Premijer liga Bosne i Hercegovine; Cyrilig: м:тел Премијер лига Босне и Херцеговине) yw prif adran pêl-droed yng ngweriniaeth Bosnia a Hertsegofina ac fe'i trefnir gan y Cymdeithas Bêl-droed Bosnia a Hertsegofina.

Gelwir yn swyddogol ac am resymau nawdd cyfredol (2020) yn M:tel Premijer liga Bosne i Hercegovine neu yn syml Premijer liga neu Liga 12. Mae pencampwr y gynghrair yn cael lle yn ail rownd Cynghrair y Pencampwyr UEFA.

Mae'r gynghrair yn cynnwys bellach yn cynnwys 12 clwb (roedd yn 16 clwb nes 2016-17) ac ar ddiwedd pob tymor mae'r ddau waelod yn cael eu hisraddio i Gynghrair Gyntaf y Republika Srpska a Chynghrair Gyntaf Bosnia a Hertsegofina, sy'n ffurfio ail adran Bosnia. Mae hyrwyddwyr pob grŵp yn cael eu dyrchafu i'r Premijer Liga. Ym 1998 a 2000 penderfynwyd ar y pencampwr ar ôl chwarae ail gyfle rhwng clybiau Croateg Bosnia a Bosnia. Yn 2001, sefydlwyd cynghrair genedlaethol am y tro cyntaf yn dilyn gwrthod clybiau Serbia i gymryd rhan.

Hanes
Cyn annibyniaeth Bosnia a Hertsegofina, roedd timau Bosnia yn chwarae yng Uwch Gynghrair Iwgoslafia, ac er bod y bencampwriaeth yn draddodiadol yn cael ei dominyddu gan dimau o Serbia a Chroatia, llwyddodd dau dîm o Fosnia i'w hennill: FK Sarajevo (1966-67 a 1984-85) a'r FK Željezničar Sarajevo (1971-72). Gydag annibyniaeth Bosnia a dechrau'r rhyfel, stopiodd pêl-droed proffesiynol yn y wlad.

Cyfnod Rhyfeloedd Iwgoslafia 

Ar ôl chwalu Iwgoslafia, cyhoeddodd Bosnia a Hertsegofina annibyniaeth ddiwedd gaeaf 1992, ac eisoes ym mis Ebrill yr un flwyddyn gwnaeth N / FSBiH gais am aelodaeth gyda FIFA ac UEFA. Yn y cyfamser, oherwydd dechrau Rhyfel Bosnia yn Ebrill 1992 ni chwaraewyd unrhyw gemau yn nhymor 1992-93. Ddiwedd 1993 ail-lansiodd rhai rhannau o'r wlad gystadlaethau pêl-droed gyda llai o gwmpas. Ond yn union fel roedd y wlad wedi'i rhannu ar hyd llinellau ethnig, felly hefyd pêl-droed.

Yn 1993 lansiodd Croatiaid Bosnia (oedd ar y pryd am creu gwladwriaeth ar wahân ac uno gyda Croatia), Ffederasiwn Pêl-droed Herzeg Bosnia a'i Prif Gynghrair o Fosnia a Hertsegofina, lle mai dim ond clybiau Croateg oedd yn cystadlu ar raddfa blwyfol o fewn terfynau Gorllewin Hertsegofina ac ychydig o beuoedd eraill. Yn yr un flwyddyn, trefnodd Serbiaid Bosnia (oedd hefyd am greu gwladwrieth ar wahân ac yn ymuno â Serbia), eu Prif Gynghrair eu hunain o'r Republika Srpska, ar diriogaeth a oedd gan gyfundrefn Republika Srpska ar y pryd. Dim ond pêl-droed ar diriogaeth a oedd o dan reolaeth sefydliadau Gweriniaeth Bosnia a Hertsegofina ar y pryd ac ar nawdd Cymdeithas Bêl-droed Bosnia a Hertsegofina (Nogometni/Fudbalski Savez Bosne i Hercegovine Cymdeithas Bêl-droed Bosnia a Hercogovina), ar y pryd o ganlyniad gyda mwyafrif Bosniak (Mwslemiaid Bosnia, fwy nag heb), ar wahân i gystadleuaeth fer ar gyfer y tymor 1994–95 (a enillwyd gan Čelik Zenica) i stop. Ni ailddechreuodd y gystadleuaeth o dan adain N/FSBiH tan dymor 1995-96 pan lansiwyd Cynghrair Gyntaf Bosnia a Hertsegofina.

Ar ôl Rhyfel Bosnia, chwaraewyd tair pencampwriaeth ar wahân, yn y Gynghrair ac yn y Cwpan, ac yn cyfateb i fwyafrif grwpiau ethnig y wlad: y Bosnia, y Croateg a'r Serbeg. Yn 1998 sefydlwyd ail gyfle rhwng hyrwyddwyr y cynghreiriau Croateg a Mwslimaidd, a enillwyd gan FK Željezničar Sarajevo.

Sefydlu'r Premijer Liga unedig
Sefydlwyd y Liga Premijer ar ddechrau tymor 2000-01 ar ôl uno Cynghrair Gyntaf Bosnia a Hertsegofina - mae'r Bosniacs (Mwslemiaid) yn dadlau yn ei gylch - a Chynghrair Gyntaf Herzeg-Bosnia (y mae Croats yn anghytuno â nhw). Bu clybiau Gweriniaeth Serbia yn boicotio'r Gynghrair newydd ac yn parhau â'u pencampwriaeth eu hunain, o'r enw Prva liga Republike Srpske. Fodd bynnag, dim ond y Premijer Liga a gydnabu UEFA fel yr unig bencampwriaeth swyddogol ar gyfer Bosnia a Hertsegofina.

Llwyddwyd i oresgyn y sefyllfa yn nhymor 2002-03, pan benderfynodd prif dimau Cynghrair Gyntaf y Republika Srpska ymuno â'r brif gystadleuaeth, a thrwy hynny ffurfio cystadleuaeth gynghrair genedlaethol gyntaf Bosnia a Hertsegofina.

System gystadlu
Mae gan yr Uwch Gynghrair 16 tîm proffesiynol. Mae'r clybiau'n chwarae yn erbyn ei gilydd o dan y system o bawb yn erbyn pawb ar ddwy olwyn, mewn gemau taith gron. Mae tîm pencampwr y gynghrair yn gymwys ar gyfer ail rownd ragbrofol Cynghrair Pencampwyr UEFA. Mae'r ail a'r trydydd yn gymwys ar gyfer rownd ragbrofol gyntaf Cynghrair Europa UEFA, ynghyd â hyrwyddwr y gwpan.

Ar y llaw arall, mae dau dîm gwaethaf y tymor yn cael eu hisraddio i'r categorïau is, sydd ym Mosnia a Hertsegofina wedi'u rhannu'n ddwy gynghrair yn ôl eu tiriogaeth: Cynghrair Gyntaf y Republika Srpska a Chynghrair Gyntaf Ffederasiwn Bosnia a Hertsegofina. Mae eu lleoedd yn yr Uwch Gynghrair y tymor canlynol yn cael eu disodli gan bencampwr pob cynghrair.

Clybiau'r Liga Premijer, 2020–21
 Clwb Lleoliad Stadiwm Capasiti  Banja Luka Stadiwm Dinas Banja Luka 10,030 FK Krupa Krupa na Vrbasu Gradski Stadion (Stadiwm y Ddinas) 3,500 FK Mladost Doboj Kakanj Doboj (Kakanj) Arena MGM 3,000 FK Olimpik Sarajevo Stadiwm Otoka 3,000 FK Radnik Bijeljina Bijeljina Gradski stadion Bijeljina 6,000  Sarajevo Stadiwm Asim Ferhatović Hase 34,500 FK Sloboda Tuzla Tuzla Stadiwm Dinas Tušanj 7,200   Stadiwn Pecara 7,000 FK Tuzla City  Simin Han, Tuzla Stadiwm Dinas Tušanj 7,200 FK Velež Mostar Mostar Stadiwn Rođeni 7,000 HŠK Zrinjski Mostar Mostar Stadion pod Bijelim Brijegom 9,000  Sarajevo Stadion Grbavica 13,449 

Rancio Safon y Gynghrair
Rancio cyfeirnod UEFA ar ddiwedd tymor 2018–19.
Rancio CyfredolRancio Tymor flaenorolSymudiadCynghrairCyfeirnod3739 Gweriniaeth Iwerddon7.4503838 Y Ffindir7.2753935 Gwlad yr Iâ7.2504040 Bosnia a Hertsegofina7.1254143 Lithwania6.7504241 Latfia5.6254348 Lwcsembwrg5.500

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
 Gwefan Swyddogol y Premijer Liga
 Fideo o stadiymau'r Premijer Liga tymor 2019-20

Bosnia a Hertsegofina
Categori:Pêl-droed ym Mosnia a Hertsegofina