Chris Rees

Gwleidydd cenedlaetholgar o Gymru oedd Edward Christopher Rees (5 Ionawr 1931 – 1 Rhagfyr 2001), a adnabyddir fel Chris Rees.

Magwyd Chris Rees yn Abertawe ac ymunodd â Phlaid Cymru yn ifanc. Ym 1951, gwrthododd wneud Gwasanaeth Cenedlaethol, ar y sail ei fod yn Gymro, a dedfrydwyd ef i flwyddyn yn y carchar. 

Ymgeisydd Plaid Cymru
Tra'n cael ei garcharu eto yn ddiweddarach, safodd dros y blaid yng Ngŵyr yn etholiad cyffredinol y DU yn 1955, gan gymryd ychydig dros 10% o'r bleidlais.
Dafydd Williams, The Story of Plaid Cymru (Aberystwyth, 1990), t.16 Safodd yn ddiweddarach yn isetholiad Dwyrain Abertawe 1963, ac eto yn y sedd yn 1964 a 1966, yna ym Merthyr Tudful yn 1970, ond ni chafodd ei ethol.Knut Diekmann, Die nationalistische Bewegung in Wales (Paderborn: Ferdinand Schöningh, 1998), t.640

Ym 1964, etholwyd Rees yn Is-lywydd y Blaid, gan guro Elystan Morgan yn annisgwyl, a oedd yn cael ei gweld fel yr ymgeisydd mwy ceidwadol.Alan Butt Philip, The Welsh Question: Nationalism in Welsh Politics, 1945-1970 (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymrul, 1975), t.95 Ym 1966, Rees yn lle hynny oedd Cadeirydd cyntaf y Blaid, gan wasanaethu tan 1970.

Er i Rees gael ei fagu mewn teulu Saesneg ei iaith, dysgodd Gymraeg yn oedolyn, a daeth yn brif iaith iddo.Bud B. Khleif, Language, Ethnicity, and Education in Wales (Den Haag: Mouton, 1980), t.39 Daeth yn ddarlithydd coleg,Morgannwg,  cyf. 22-26, p.73 ac erbyn 1970 yn Gyfarwyddwr Polisi'r Blaid. Yn y rôl hon, lluniodd bolisi iaith manwl a fabwysiadwyd gan y Blaid.Clive Betts, Culture in Crisis: The Future of the Welsh Language (Upton: Ffynnon Press, 1976), t.220

Un o sylfaenwyr Wlpan
Ym 1973, addasodd Rees system Ulpan o ddysgu iaith ar gyfer dysgwyr Cymraeg, gan ei ailenwi'n Wlpan,Lynda Pritchard Newcombe, Social Context and Fluency in L2 Learners: The Case of Wales (Bryste, 1007), t.21 ac o 1975, canolbwyntiodd ar redeg Canolfan Dysgu'r Gymraeg i Oedolion, a leolir yn yr hyn a ddaeth ym Mhrifysgol Caerdydd.Rebuilding the Celtic Languages: Reversing Language Shift in the Celtic Countries, gol. Diarmuid O'Néill (Talybont: Y Lolfa, 2005), t.62 Bu farw yng Nghaerdydd ym mis Rhagfyr 2001 yn 70 oed.Ancestry: Mr Edward Christopher Rees in the England and Wales, Death Index, 1989-2018 Galwyd Chris Rees yn "dad yr Wlpan Cymraeg" oherwydd ei waith wrth sefydlu'r fenter. Yn 1973 y cychwynnodd y cyrsiau Wlpan ar gyfer y cyhoedd gyda Gwilym Roberts a Chris Rees yn rhedeg y cwrs Wlpan cyntaf yng hen Ganolfan yr Urdd ar Heol Conwy, Pontcanna, Caerdydd sydd bellach wedi ei ddymchwel ac yn floc o rhandai. Penderfynodd Prifysgol Cymru archwilio i gyrsiau Cymraeg i oedolion ym 1974 a chyflogon nhw Chris Rees fel swyddog ymchwil a datblygu. Brasluniodd Chris Rees faes llafur. Yn ôl erthygl ddwyieithog ar y pwnc ar wefan Parallel Cymru mae ddau ohonyn nhw’n "gymeriadau eiconig o ran hybu’r Gymraeg, ac yn arloeswyr mewn dysgu’r iaith Gymraeg".

Gweler hefyd
 Elwyn Hughes

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
 Papurau Chris Rees, 1959-69 yn y Llyfrgell Genedlaethol Cymru
 WLPAN: O Israel i Gymru: Hanes cyrsiau Cymraeg i Oedolion erthygl ddwyieithog yn Parallel.Cymru sy'n sôn am Chris a sefydlu'r Wlpan

Categori:Genedigaethau 1931
Categori:Marwolaethau 2001
Categori:Gwleidyddion Plaid Cymru
Categori:Gwrthwynebwyr cydwybodol o Gymru
Categori:Pobl o Abertawe
Categori:Ymgyrchwyr o Gymru