1866 yng Nghymru

Mae'r erthygl hon yn ymwneud ag arwyddocâd penodol y flwyddyn 1866 i Gymru a'i phobl .

 Deiliaid 
 Tywysog Cymru — Albert Edward
 Tywysoges Cymru — Alexandra

 Digwyddiadau 
 bawd|Yr Australydd 5 Chwefror - Mae'r contractwr rheilffordd Thomas Savin yn mynd yn fethdalwr, gan arwain at stopio dros dro adeiladu Rheilffordd Aberystwyth ac Arfordir Cymru.
 31 Mawrth - Mae'r dienyddiad cyhoeddus olaf yng Nghymru yn digwydd wrth i Robert Coe gael ei grogi yn Abertawe.
 1 Mai - Rheilffordd Wrecsam, yr Wyddgrug a Chei Connah yn agor i deithwyr.
 Gorffennaf - Lansiad Yr Australydd, papur newydd Methodistaidd Calfinaidd Cymraeg , yn Victoria (Awstralia), wedi'i olygu gan William Meirion Evans a Theophilus Williams. 
 5 Medi - Mae Rheilffordd Penfro a Dinbych-y-pysgod yn cael ei estyn ar gyfer teithwyr i Hendy-gwyn . 
 6 Medi - Mae chwech o bobl yn cael eu lladd mewn derailment rheilffordd ger Cricieth.
 Medi - Mae'r gân Hen Wlad Fy Nhadau - a ddaeth yn ddiweddarach yn anthem genedlaethol swyddogol Cymru - yn cael ei chanu am y tro cyntaf yn yr Eisteddfod Genedlaethol a gynhelir yng Nghaer.
 17 Hydref - Cadarnhawyd y farwolaeth gyntaf o epidemig colera yng  Nghaernarfon. 
 Rhagfyr - Rheilffordd Talyllyn yn agor yn swyddogol. 
 yn ystod y flwyddyn
 Mae Syr George Gilbert Scott yn dechrau gweithio ar adnewyddu Eglwys Gadeiriol Bangor.
 Mae Undeb Bedyddwyr Cymru yn cael ei sefydlu.
 Mae Goleudy Whiteford ger Benrhyn Gŵyr, yr unig  goleudy haearn bwrw tonnau ysgubol mawr a chafodd ei adeiladu yn y DU, yn cael ei oleuo am y tro gyntaf.
 Mae Edward Gordon Douglas  yn cael ei greu yn Farwn Penrhyn.

 Celfyddydau a llenyddiaeth 
bawd|Caneuon Mynyddog

 Gwobrau 
 Bu Eisteddfod Genedlaethol Cymru yng Nghaer.
 Derbyniodd y telynor William Frost telyn bedal gan Bencerdd Gwalia

 Llyfrau newydd 
 Richard Davies (Mynyddog) - Caneuon Mynyddog
 Roger Edwards - Y Tri Brawd
 David Thomas (DewiHefin) — Blodau'r Awen
 John Jones (Humilis) — Bywgraffydd Wesleyaidd
 William Rees (Gwilym Hiraethog) - Nodiadau ar yr Epistol at yr Hebreaid 

 Cerddoriaeth 
 John Owen (Owain Alaw) - Gasg Gwalia
 John Thomas (Pencerdd Gwalia) - Priodferch Cwm Castell-nedd (cantata)
 Sefydlir gŵyl gerddoriaeth Eryri (Gwyl Gerddorol Eryri).

 Chwaraeon 
 Criced - Mae Clwb Criced Parc Hawarden wedi'i sefydlu, yn ôl pob sôn gan William Ewart Gladstone .
 Rygbi pêl-droed - Chwaraewyd y gêm gystadleuol gyntaf yng Nghymru, rhwng timau coleg yn Lampeter .

 Genedigaethau 
 bawd|Willie Thomas bawd|Edward Anwyl 13 Ionawr - Frank Hill, capten rygbi rhyngwladol Cymru (m. 1927)
 21 Ionawr - Syr Owen Cox, gwleidydd a dyn busnes yn Awstralia (m. 1932)
 22 Mawrth - Willie Thomas, capten rygbi rhyngwladol Cymru (m.  1921 )
 1 Ebrill - Syr William Henry Hoare Vincent, diplomydd (m. 1941)
 18 Ebrill - Frederick Llewellyn-Jones, cyfreithiwr a gwleidydd (m. 1941 )
 20 Ebrill - Syr John Milsom Rees, laryngolegydd (m.  1952 )
 30 Mai - John Gruffydd Moelwyn Hughes, bardd ac emynydd (m. 1944 )
 5 Awst - Syr Edward Anwyl, ysgolhaig Celtaidd (m.  1914 )
 7 Awst - Charles Granville Bruce, mynyddwr (m. 1939)
 13 Awst - William Finney, cricedwr (m. 1927 )
 24 Awst - Cesar Jenkyns, pêl-droediwr (m. 1941 )
 4 Hydref - Robert Jones (Trebor Aled), bardd (m.  1917 )
 12 Hydref - James Ramsay MacDonald, gwleidydd Albanaidd (m. 1937 )
 4 Tachwedd - Syr David William Evans, cyfreithiwr, gwas cyhoeddus a chwaraewr rygbi rhyngwladol Cymru, (m. 1926)
 5 Tachwedd - Daniel Protheroe, arweinydd a chôr-feistr (m. 1934)
 14 Tachwedd - Tom Morgan, chwaraewr rygbi rhyngwladol Cymru (m. 1899)
 24 Tachwedd - Alexander Bland, chwaraewr rygbi rhyngwladol Cymru (m. 1947)
 4 Rhagfyr - Dai Lewis (m. 1943 ), blaenwr rygbi'r undeb a chwaraeodd rygbi rhyngwladol i Gymru
 15 Rhagfyr - William Williams, chwaraewr undeb rygbi cenedlaethol Cymru (m. 1945)
 dyddiad anhysbys - David Delta Evans (Dewi Hiraddug), newyddiadurwr, awdur, a gweinidog Undodaidd (m. 1948)

 Marwolaethau 
 bawd|Angharad Llwyd 16 Ionawr - David Owen (Brutus), golygydd llenyddol, 70
 27 Ionawr - John Gibson, cerflunydd, 75
 31 Ionawr - Owen Owen Roberts, meddyg, 73
 29 Mawrth - Thomas Jones (Glan Alun), bardd, 55
 19 Mai - David Davis, Blaengwawr, diwydiannwr, 69
 31 Awst (tua) - Robert Jermain Thomas, cenhadwr (llofruddiwyd yng Nghorea), 26
 Hydref - Evan Bevan, ysgrifennwr doniol, 42/43
 16 Hydref - Angharad Llwyd, hynafiaethydd, 86 
 27 Hydref - William Rowlands, gweinidog ac awdur yn weithredol yn UDA
 30 Hydref - George Lort Phillips, AS Sir Benfro, 55 (anafiadau o gwymp) 
 1 Rhagfyr (yn Llundain ) - George Everest, syrfëwr a daearyddwr, 76

 Cyfeiriadau