Francesco Filelfo

Ysgolhaig a bardd o'r Eidal a dyneiddiwr yng nghyfnod y Dadeni Dysg oedd Francesco Filelfo (1398 – 1481) sydd yn nodedig am gasglu llawysgrifau Groeg clasurol.

Ganed ef yn Tolentino yng Ngororau Ancona, yng nghanolbarth yr Eidal, a oedd ar y pryd dan reolaeth Taleithiau'r Babaeth. Astudiodd y gyfraith a rhethreg ym Mhrifysgol Padova, a bu'n athro yno am gyfnod. Teithiodd i Gaergystennin ym 1420 i berffeithio'i grap ar yr iaith Roeg. Treuliodd saith mlynedd yng Nghaergystennin yn astudio Groeg dan yr ysgolhaig Manuel Chrysoloras, a phriododd â Theodora, merch Chrysoloras. Dychwelodd Filelfo i Fenis ym 1427 gyda'i theulu a helfa fawr o destunau Groeg.

Penodwyd Filelfo yn athro rhethreg ac athroniaeth foesol ym Mhrifysgol Bologna ym 1428. Symudodd i Brifysgol Fflorens ym 1429, a denodd nifer fawr o wrandawyr i'r ddarlithoedd ar awduron Groeg, gan gynnwys dinasyddion amlwg megis Cosimo de’ Medici, Palla Strozzi, a Leonardo Bruni. Collodd ffafr Cosimo ym 1431, ac ym 1433 bu ymdrech i'w ladd. Pan ddychwelodd y Medici i rym ym 1434, ffoes Filelfo o Fflorens. Addysgodd yn Siena o 1435 i 1438 ac yno goroesodd Filelfo gais arall i'w lofruddio.

Ym 1439 cafodd Filelfo ei benodi yn bardd llys i Ddug Milan ac yn athro rhethreg ym Mhrifysgol Padova. Am weddill ei oes, bu dan nawddogaeth y Visconti a'r Sforza, dugiaid Milan. Cyfieithodd sawl testun Groeg i Ladin, ac ysgrifennodd y dychangerddi Horasaidd Satyrae, ymgomion, arwrgerdd yn arddull Fyrsil o'r enw Sforziad, sawl casgliad o lythyron a cherddi, a thraethawd ar bwnc athroniaeth foesol.Charles G. Nauert, Historical Dictionary of the Renaissance (Lanham, Maryland: The Scarecrow Press, 2004), t. 141–2.

 Cyfeiriadau 

Categori:Academyddion y 15fed ganrif o'r Eidal
Categori:Academyddion Prifysgol Bologna
Categori:Academyddion Prifysgol Padova
Categori:Beirdd y 15fed ganrif o'r Eidal
Categori:Beirdd Lladin o'r Eidal
Categori:Cyfieithwyr o'r Eidal
Categori:Cyfieithwyr o'r Roeg i'r Lladin
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Padova
Categori:Dyneiddwyr y Dadeni
Categori:Genedigaethau 1398
Categori:Llenorion Groeg y Dadeni
Categori:Llenorion Lladin y Dadeni
Categori:Marwolaethau 1481
Categori:Pobl a aned ym Marche
Categori:Pobl o Daleithiau'r Babaeth
Categori:Pobl fu farw yn Fflorens
Categori:Ysgolheigion y clasuron
Categori:Ysgolheigion Groeg o'r Eidal
Categori:Ysgolheigion Lladin o'r Eidal