Sukhumi

Prifddinas Abchasia yw Sukhumi, Sukhum (Rwseg: Sukhum; Georgeg: სოხუმი, Sukhumi).  Aqwa (Abchaseg: Aҟəa) yw enw Abchaseg ar y lle.  Mae'n ddinas fechan ar lan ddwyreiniol y Môr Du. Fe'i difrodwyd yn ystod yn ystod y rhyfel yn 1992-93 gyda lluoedd Jorjia oedd yn ceisio cadw Abchasia yn dalaith o fewn ei gwlad ac sy'n dal i ystyried Abchasia yn rhan o Jorjia, er nad oes rheolaeth de facto gan Jorjia dros Abchasia ers yr 1990au cynnar. Y boblogaeth yw 43,700 o bobl (2003).

Hanes
Mae hanes y ddinas yn fwy na 2,500 mlwydd oed. Mae'n un o'r dinasoedd hynaf yn y byd. Ar safle'r ddinas hyd at y ganrif 4g CC oedd trefedigaeth Roegaidd y Diaspora (a enwyd ar ôl brodyr y Diaspora), a oedd yn ddiweddarach yn perthyn i deyrnas Pontic. Mae'r enw hynaf "Aku" i'w gael mewn arysgrif Roegaidd ar ddarnau arian aur bathdy Colchis (300-200 CC) ac fe'i cymharir ag enw Abchasaidd ar y ddinas - Akua. Yn ddiweddarach, adeiladwyd caer Rufeinig, Sebastopolis yn y lle hwn. Ers 736, gelwir yr anheddiad yn Chum (o'r enw Abkhazian "Guma") fel rhan o deyrnas Abchasia. Yn yr Oesoedd Canol - dinas Chumi yn nheyrnas Georgia, o ail hanner yr 16g - o dan lywodraeth y Twrciaid: ym 1724 adeiladwyd caer Twrcaidd Sukhum-Kale ar y Môr Du. O ddiwedd y 18g hyd 1808 ac o 1864 - prifddinas Abchasia. Fe’i concrwyd gan Ymerodraeth Rwsia ym 1810 a derbyniodd statws dinas ym 1848. Ar ôl diddymu tywysogaeth Abchasia ym 1864, daeth yn ganolbwynt adran filwrol (rhanbarth) Sukhumi o dan lywodraethwr cyffredinol Kutaisi, ac o 1866 ymlaen. o ardal Sukhumi yn nhalaith Kutaisi.

Ar ôl Chwyldro Rwsieg Hydref 1917, fe blymiwyd y ddinas, ac Abchsia yn gyffredinol, i anhrefn rhyfel cartref. Byrhoedlog oedd y rheolaeth Bolsiefic, daeth i ben ym mis Mai 1918 ac ymgorfforwyd Sukhum yng Ngweriniaeth Ddemocrataidd Georgia fel preswylfa Cyngor Pobl Ymreolaethol Abchasia a phencadlys Llywodraethwr Cyffredinol Georgia. Ail-gipiodd y Fyddin Goch a chwyldroadwyr lleol y ddinas oddi ar filwyr Georgaidd ar 4 Mawrth 1921, a chyhoeddi rheolaeth Sofietaidd. Sukhumi oedd prifddinas Gweriniaeth Sosialaidd Sofietaidd Abchas a unwyd â SSR Georgia 1921 i 1931, pan ddaeth yn brifddinas Gweriniaeth Sosialaidd Ymreolaethol Sofietaidd Abchasia o fewn SSR Georgia. Ym 1989, roedd gan Sukhumi 110,000 o drigolion ac roedd yn un o ddinasoedd mwyaf llwyddiannus Georgia. Roedd yna lawer o gyrchfannau haf arweinwyr Sofietaidd.

Annibyniaeth Abchasia
Yn 1989-1993, Suchum oedd canolbwynt y gwrthdaro rhwng Georgia ac Abchasia, a ddinistriodd y rhan fwyaf o'r ddinas. Yn ystod gwarchae Abchasaidd ar y ddinas (1992-1993), dioddefodd y ddinas a'i chyffiniau streiciau awyr a chregyn bron bob dydd, gyda llawer o anafusion sifil. Ar 27 Medi 1993, daeth y frwydr dros Sukhum i ben gydag ymgyrch dorfol o carthu ethnig yn erbyn mwyafrif y boblogaeth Georgaidd (cyflafan Sukhumi), gan gynnwys aelodau o lywodraeth Abkhaz (Zhivli Shartava, Raul Eshba, ac ati) a Maer Sukhum Guram Gabiskiria  Er bod y ddinas wedi'i hailadeiladu'n rhannol, mae'n dal i brofi effeithiau'r rhyfel, ac nid yw wedi ailsefydlu ei hamrywiaeth ethnig flaenorol (tan 1992, defnyddiwyd 9 iaith wahanol yma).

Enw'r ddinas
Yn ystod y goresgyniadau Twrcaidd ac Arabaidd (yr Oesoedd Canol), oherwydd seineg yr ieithoedd Tyrcig ac Arabeg, nad ydynt yn derbyn presenoldeb cytseiniaid olynol (Ts Ch - 'ch' Gymraeg)), absenoldeb y sain "Ts" a'i phontio i'r sain " S ", mae enw'r ddinas yn newid yn raddol - Ts ch um → Shu → Sukhum (Sukhum-kale (" cêl "- caer) (Tyrcig)).

Yng nghyfnod yr Ymerodraeth Rwseg, newidiwyd enwau dan ddylanwad yr iaith Rwsieg - Sukhum, Batum.

O fis Awst 1936, ar ôl ymgorffori Abkhazia yn SSR Georgia ym 1931, fe’i galwyd yn swyddogol yn Sukhumi. Ar 4 Rhagfyr, 1992, yn sesiwn Rada Verkhovna yng Ngweriniaeth Abkhazia, adferwyd enw dinas Sukhum (heb yr i-dot 'Georgaidd).

Demograffeg
Crynodeb hanesyddol o ddemograffeg y ddinas, o ddata cyfrifiad:Population censuses in Abkhazia: 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003

 Blwyddyn
 Abchasiaid
 Armenianiaid
 Estoniaid
 Georgiaid
 Groegiaid Pontic
 Rwsiaid
 Twrciaid
 Wcrainiaid
 Cyfanswm
  Cyfrifiad 1897
 1.8%(144)
 13.5%(1,083)
 0.4%(32)
 11.9%(951)
 14.3%(1,143)
 0.0%(1)
 2.7%(216) 7,998
  Cyfrfiad 1926
 3.1%(658)
 9.4%(2,023)
 0.3%(63)
 11.2%(2,425)
 10.7%(2,298)
 23.7%(5,104)
 ---
 10.4%(2,234)
 21,568
  Cyfrifiad 1939
 5.5%(2,415)
 9.8%(4,322)
 0.5%(206)
 19.9%(8,813)
 11.3%(4,990)
 41.9%(18,580)
 ---
 4.6%(2,033)
 44,299
  Cyfrifiad 1959
 5.6%(3,647)
 10.5%(6,783)
 ---
 31.1%(20,110)
 4.9%(3,141)
 36.8%(23,819)
 ---
 4.3%(2,756)
 64,730
  Cyfrifiad 1979
 9.9%(10,766)
 10.9%(11,823)
 ---
 38.3%(41,507)
 6.5%(7,069)
 26.4%(28,556)
 ---
 3.4%(3,733)
 108,337
  Cyfrifiad 1989
 12.5%(14,922)
 10.3%(12,242)
 ---
 41.5%(49,460)
 ---
 21.6%(25,739)
 ---
 ---
 119,150
  Cyfrifiad 2003
 65.3%(24,603)
 12.7%(5,565)
 0.1%(65)
 4.0%(1,761)
 1.5%(677)
 16.9%(8,902)
 ---
 1.6%(712)
 43,716
  Cyfrifiad 2011
 67.3%(42,603 )
 9.8%(6,192)
 ---
 2.8%(1,755)
 1.0%(645)
 14.8%(9,288)
 ---
 ---
 62,914


Gwybodaeth Gyffredinol
Lleolir Akwa ar fael eang ar ochr ddwyreiniol y Môr Du ac mae'n gweithredu fel porthladd, cyffordd reilffordd a chanolfan wyliau. Mae'n adnabyddus am ei thraethau, sanatoria, sba dŵr mwynol a hinsawdd is-drofannol. Mae Maes awyr Suckumi Dranda hefyd ger llaw y ddinas. Mae'r brifddinas yn cynnwys nifer o westai bychain a chanolig eu maint sy'n gwasanaethu twristiaid o Rwsia, gan fwyaf. Sefydlwyd Gerddi Fotanegol Sukhum yn 1840 a dyma'r ardd fotanegol hynaf yn ardal y Cawcasws.

Mae gan y ddinas nifer o athrofeydd ymchwil gan gynnwys Prifysgol Wladwriaethol Abchasia ac Athrofa Agored Suckum. Rhwng 1945 i 1954 roedd labordy electro-ffiseg y ddinas yn rhan o raglen i ddatblygu arfau niwclear yr Undeb Sofietaidd. Lleolir hefyd Archif Gwladwriaeth Abchasia yn y ddinas - dyma'r Archif genedlaethol a losgwyd yn ilw gan y Georgiaid yn y Rhyfel Annibyniaeth Abchasia yn 1993-94.https://abkhazworld.com/aw/conflict/690-a-history-erased

Mae'r ddinas yn aelod o'r International Black Sea Club

Oriel

Gefeilldrefi
Mae gan Akwa sawl gefeilldref ryngwladol:
  Ufa, Rwsia
  Krasnodar, Rwsia
  Tiraspol, Transnistria, Moldofa
  Cherkessk, Rwsia
  Podolsk, Rwsia
  Volgograd, Rwsia
  Grozny, Chechnia, Ffederasiwn Rwsia
  Stepanakert, Artsakh
  Arkhangelsk, Rwsia
  Nizhny Novgorod, Rwsia
  Sant'Antioco, Yr Eidal
  Side, Twrci

Cyfeiriadau

 Dolenni allanol 
 Arlywydd Gweriniaeth Abchasia. Gwefan Swyddogol
 Abkhazia.org
 Blog am Sukhum
 Eitem ar Abchasia, teledu France24, 2016

Categori:Abchasia
Categori:Prifddinasoedd
Categori:Prifddinasoedd Ewrop