Cooish

Mae'r Cooish yn ŵyl sy’n hybu iaith a diwylliant Manaweg a gynhelir ar Ynys Manaw bob mis Tachwedd. Mae'r gair 'Cooish' yn air Manaweg sydd â llawer o ystyron. Gall olygu sgwrs, cyfarfod, achos, neu broblem. Gellid ystyried y Cooish fel fersiwn Manaw o'r Eisteddfod. Ceir hefyd gŵyl iaith Fanaweg arall hŷn, Yn Chruinnaght sydd a'i gwreiddiau yn yr 1920au.

Hanes
Sefydlwyd yr ŵyl gan Phil Gawne yn y 1996 dan yr enw Feailley Ghaelgagh (Gŵyl yr Iaith Manaweg), yn dilyn taith ymchwil i asiantaethau datblygu Gaeleg yr Alban yn Inverness ac Ynys Skye.Gawne, Phil. "Securing the Future of Manx Gaelic". http://www.poileasaidh.celtscot.ed.ac.uk/gawneseminar.html Retrieved 17 July 2020. Cafodd Feailley Ghaelgagh ei ail-enwi yn ddiweddarach yn Cooish. 

Daeth y Feailley Ghaelgagh yn nodwedd bwysig o fywyd diwylliannol Manaweg drwy gydol y 1990au a'r 2000au a bu'n ŵyl wythnos o hyd yn ystod y cyfnod hwn. Yn ddiweddarach dychwelodd i fod yn ŵyl ddeuddydd, gan aros felly. Trwy ennill cefnogaeth gan fusnesau lleol a llywodraeth Manaw, yn ogystal â hysbysebu’n helaeth, mae’r ŵyl wedi gallu “sicrhau bod y rhan fwyaf o bobl y wlad yn ymwybodol o’r iaith.”

Ar ôl cyfnod o flynyddoedd anodd, ail-lansiwyd The Cooish yn 2017 yn nhref Peel gan Adrian Cain, Yn Greinneyder:

"Roedd y Cooish yn llwyddiannus iawn yn hyrwyddo a chodi proffil Manaweg," meddai Adrian. "Ond ar ôl sbel ro’n i’n meddwl ein bod ni’n gwneud cymaint o waith yn hybu’r iaith Fanaweg drwy’r flwyddyn nes ei bod hi’n edrych yn ddigon rhyfedd i ddweud bod rhaid gwneud rhywbeth mewn un wythnos arbennig. Felly gadawon ni fe am ychydig."

Yn 2018, lansiwyd Gwobr Londeyr ("llusern") ar gyfer pobl sydd wedi gwneud ymdrechion newydd i hybu defnydd bob dydd o’r iaith Fanaweg. Mae'r wobr yn cydnabod ymdrechion aelodau o'r gymuned sydd wedi cael eu gweld yn defnyddio a chefnogi'r defnydd o'r iaith Fanaweg yn feunyddiol.

Digwyddiadau
Trefnir y Cooish gan Yn Çheshaght Ghailckagh gyda chefnogaeth y Manx Heritage Foundation a Chynghorau Celfyddydau Ynys Manaw ynghyd â busnesau lleol a rhwydwaith mudiad eiriolaeth y Fanaweg, Pobble.

Mae’r rhan fwyaf o’r digwyddiadau a gynhelir yn ystod yr ŵyl yn seiliedig ar y Fanaweg a’r anogaeth i’w defnyddio. Defnyddir boreau coffi a ‘Pop-Up Gaeltaghyn’ (a ysbrydolwyd gan y Pop-up Gaeltacht ar gyfer y Wyddeleg yn Iwerddon) fel cyfle i bobl ymarfer eu Manaweg mewn lleoliad anffurfiol, hamddenol. Mae gweithdai iaith i helpu pobl sydd â diddordeb mewn dysgu neu wella eu Manaweg, yn ogystal â sesiynau gwybodaeth cyffredinol i rieni drafod manteision dwyieithrwydd ac anfon eu plentyn i'r ysgol gynradd Fanaweg, Bunscoill Ghaelgagh neu rhwydwaith grwpiau meithrin a chwarae i blant, Mooinjer veggey (yn llythrennol, "pobl bychan" hynny yw, "tylwyth teg" mewn chwedloniaeth Fanaweg).

Er mai prif bwrpas y Cooish yw hybu'r iaith Fanaweg, ei nod yw dod â gwahanol elfennau o'r byd Gaeleg ynghyd i ddathlu eu treftadaeth gyffredin. Mae artistiaid a cherddorion o wledydd Gaeleg eraill yn perfformio'n aml mewn digwyddiadau Cooish.

Mae gweithdai cerddoriaeth ac ysgrifennu caneuon ac yn ogystal â pherfformiadau dawns a cherddoriaeth draddodiadol trwy gydol yr ŵyl.  Mae sesiynau tafarn gyda'r hwyr a chyngherddau hefyd yn rhan bwysig o'r ŵyl.

Mae'r Cooish hefyd wedi darparu lle i gyhoeddiadau iaith Manaweg newydd gan Yn Çheshaght Ghailckagh gael eu lansio, megis Droghad ny Seihll gan Christopher Lewin a First Thousand Words in Manx.

Gweler hefyd
Yn Chruinnaght - Ynys Manaw
Oireachtas na Gaeilge - Iwerddon
Mòd - Yr Alban
Eisteddfod Genedlaethol Cymru - Cymru
Gouel Broadel ar Brezhoneg - Llydaw

Dolenni
 Cooish Manx language festival ar Isle of Man TV ar Youtube, 2019
 Cooish  ar wefan Llywodraeth Ynys Manaw
 Tudalen Cooish ar Facebook
 Gwefan swyddogol gweinyddiaeth Culture Vannin

Cyfeiriadau

Categori:Manaweg
Categori:Ynys Manaw
Categori:Mudiadau iaith
Categori:Sefydliadau eiriolaeth iaith Geltaidd
Categori:Gwyliau Celtaidd