Hen Ddinas Hebron

Fel yr awgryma'r enw, mae Hen Ddinas Hebron ( ) yng nghanol Hebron yn y Lan Orllewinol, Palesteina. Mae archeolegwyr yn credu bod Hebron hynafol wedi cychwyn yn rhywle arall yn wreiddiol, o bosib yn Tel Rumeida, sydd tua 200 metr i'r gorllewin o'r Hen Ddinas fel ag y mae heddiw, a chredir iddi fod yn ddinas Canaaneaidd yn wreiddiol. Sefydlwyd Hen Ddinas  yng nghyfnod Gwlad Groeg neu Rufeinig (tua'r 3g i'r 1g CC). Daeth yn ganolbwynt safle cyffredinol Hebron yn ystod y Teyrnas yr Abbasid  a ddechreuodd tua 750.

Cofrestwryd yr ardal fel y trydydd Safle Treftadaeth y Byd yng Ngwladwriaeth Palestina yn 2017.

Mae'r Hen Ddinas wedi'i hadeiladu o amgylch Ogof y Patriarchiaid, safle claddu traddodiadol y Patriarchiaid Beiblaidd a'r Matriarchiaid, ac mae Iddewon, Cristnogion a Mwslemiaid yn ei barchu. Mae'r Hen Ddinas yn lleoliad sensitif yn y gwrthdaro rhwng Israel a Phalestina yn Hebron.

 Hanes 
chwith|bawd| Map o'r ddinasyn y 1940 gan y Palesteiniaid
Y man cyntaf lle ceir tystiolaeth o bobl, yn y ddinas, yw'r dyffryn i lawr yr allt o Tel Rumeida, a ystyrir yn ganolbwynt i'r Hebron Beiblaidd. Nid tan ddechrau'r Abbasid y daeth y ddinas bresennol yn ganolbwynt Hebron, gan adeiladu o amgylch Ogof y Patriarchiaid.

Mae strwythur trefol Hen Ddinas Hebron yn dyddio i gyfnod Mamluk, ac mae wedi aros yn ddigyfnewid, ar y cyfan UNESCO Nomination Executive Summary: "The existing urban structure dates back to the Mamluk period... The boundaries of the proposed site correspond to the boundaries of the continuous fabric of Hebron/Al-Khalil Town during the Mamluk Period... Since the Mamluk era, the morphological configration of the old town and the spatial organisation of the urban fabric have remained mostly- unchanged, and the main distinctive attributes have been retained." Mae mwyafrif yr adeiladau yn Otomanaidd o'r 18g ynghyd â thua hanner dwsin o strwythurau Mamluk gyda strydoedd cul rhyngddyn nhw  yn gweithredu fel ffin i bob ardal, gyda gatiau ar ddiwedd y prif strydoedd.PEF Survey, volume III, p.305 Mae gan yr Hen Ddinas arwynebedd o tua , ac mae'n gartref i filoedd o drigolion.

Daeth yn drydydd Safle Treftadaeth y Byd yn Nhalaith Palestina yn 2017,Unesco Declares Hebron’s Core as Palestinian World Heritage Site ac roedd wedi'i arysgrifio ar Restr swyddogol Treftadaeth y Byd mewn Perygl fel "Palestina, Hen Dref Hebron / Al-Khalil".Decision : 41 COM 8C.1 Update of the List of World Heritage in Danger (Inscribed Properties)

Gosododd Cytundeb Hebron 1997, sy'n rhan o Oslo Accords, yr Hen Ddinas yn ardal "H2", reolaeth filwrol Israelaidd llym ers 1967. Yn ôl adroddiad Btselem, dirywiodd poblogaeth Palestina yn yr Hen Ddinas yn fawr ers dechrau’r 1980au oherwydd effaith mesurau diogelwch Israel, gan gynnwys cyrffyw estynedig, cyfyngiadau llym ar symud, a chau gweithgareddau masnachol Palestina ger ardaloedd ymsefydlwyr, a hefyd oherwydd aflonyddu gan yr ymsefydlwyr Israelaidd. "In total, 169 families lived on the three streets in September 2000, when the intifada began. Since then, seventy-three families—forty-three percent—have left their homes."

Ymatebodd yr IDF i'r adroddiad trwy ddweud bod "yr IDF yn ymwybodol iawn bod cyrffyw yn cael eu hystyried yn fesurau llym, na ddylid eu defnyddio heblaw am sefyllfaoedd lle maent yn hanfodol ar gyfer amddiffyn bywydau sifiliaid a milwyr... Hebron yw'r unig ddinas Palesteinaidd lle mae trigolion Israel a Phalestina yn byw ochr yn ochr. Oherwydd hyn, a’r nifer fawr o ymosodiadau terfysgol yn erbyn trigolion Israel a milwyr yr IDF yn eu gwarchod, mae’r ddinas yn gosod her ddiogelwch gymhleth."  Arweiniodd ymdrechion Pwyllgor Adsefydlu Hebron, a ariennir yn rhyngwladol, at ddychwelyd mwy na 6,000 o Balesteiniaid erbyn 2015.A ghost city revived: the remarkable transformation of Hebron Yn 2019, cafodd y sefydliad 'Presenoldeb Rhyngwladol Dros Dro yn Hebron' ei ddiarddel o'r ddinas gan yr IDF. Cyhoeddodd adroddiad cyfrinachol a ganfu fod Israel yn torri cyfraith ryngwladol yn erbyn y Palisteiniaid yn Hebron yn ddyddiol, a'u bod yn “torri’n ddifrifol ac yn rheolaidd” yr hawliau i beidio â gwahaniaethu.

 Tirnodau 

 Mannau addoli 

 Ogof y Patriarchiaid, gan gynnwys Mosg Al-Jawali, mosg Uthman ibn Affan a hosbis Ibrahim
 Mosg Sheikh Ali al-Bakka
 Mosg Qazzazin
 Synagog Avraham Avinu

 Amgueddfeydd 

 Amgueddfa'r Hen Ddinas

 Ardaloedd ac israniadau 
Ar ddiwedd y 19g, cofnodwyd bod yr Hen Ddinas wedi'i rhannu'n naw chwarter, fel a ganlyn:Schick, 1898, p.238

 Ardal Sheikh 'Aly Bakka; ;
 Ardal Zawiya (Haret ez Zawieh) ;
 Ardal y Diwydiant Gwydr (Haret Kezazin)  (gweler gwydr Hebron);
 Ardal el Akkabeh (ardal y gelltydd) ;
 Ardal Haram ;
 Ardal Muheisin (enw teulu);
 Ardal y cotwm (Haret Kotton) ;
 YrArdal ddwyreiniol (Haret Mesherky) ;
 Yr Ardal newydd ;

Mae'r Hen Ddinas yn cynnwys tri anheddiad Israelaidd bychan, ar ei chyrion - Beit Hadassah, Beit Romano, ac Avraham Avinu - y disgrifiwyd eu bod yn ffurfio "cymdogaeth Iddewig, glos" neu'r "Ardal Iddewig". Roedd yr ardal Iddewig ar ddiwedd y 19g yn ardal y Gwneuthurwyr Gwydr (Haret Kezazin).PEF Survey of Palestine, volume III, p.306: "The place is divided into three principal divisions: 1st, including the Haret el Haram (or el Kulah) and Haret Bab er Zawieh, the main part, with the Haram in the centre; 2nd, Haret esh Sheikh, so called from the mosque of Sheikh 'Aly Bukka, which is in it ; 3rd, Haret el Mesherky, which is towards the east, on the west side of the main road. The town extends for 3/4 mile parallel to the valley. The houses are well built of stone, with flat roofs having domes in the middle. The most prominent object is the Haram enclosure, standing over the houses. The mosque within and the upper portion of the great enclosing wall were newly whitewashed in 1874, and presented a very dazzling appearance. Since 1875 the town has grown, so that these various quarters are almost connected, and the Jews' quarter especially has been enlarged. To the four quarters named above must be added six others, viz., Haret el Kezazin, the Jews' quarter, north-west of the Haram ; Haret Beni Dar, just west of the Haram; Haret el 'Akkabeh and Haret el Kerad, on the hill behind the Haram ; Haret el Muhtcsbin, south-east of the Haram and of the great pool; and Haret es Suwakineh, north of the Haram, east of the Jews' quarter."Biblical Researches in Palestine, volume II, p.446: "The Jewish dwellings are in the N.W. part of the main quarter of the town".

 Siopa 

 Mae Palestiniaid wedi'u gwahardd rhag defnyddio Al-Shuhada Street, prif dramwyfa fasnachol, sy'n fath o apartheid.Hope in Hebron. David Shulman, New York Review of Books, 22 March 2013:″Those who still live on Shuhada Street can’t enter their own homes from the street. Some use the rooftops to go in and out, climbing from one roof to another before issuing into adjacent homes or alleys. Some have cut gaping holes in the walls connecting their homes to other (often deserted) houses and thus pass through these buildings until they can exit into a lane outside or up a flight of stairs to a passageway on top of the old casba market. According to a survey conducted by the human-rights organization B’Tselem in 2007, 42 per cent of the Palestinian population in the city center of Hebron (area H2)—some 1,014 families—have abandoned their homes and moved out, most of them to area H1, now under Palestinian control.″

 Enwebiad UNESCO 
Nid yw’r Unol Daleithiau wedi darparu unrhyw arian i UNESCO ers i Palestina gael ei dderbyn yn aelod llawn yn 2011. Cyfeiriodd gweinyddiaeth Obama at gyfraith a oedd yn bodoli eisoes  sy'n gwahardd cyllido unrhyw asiantaeth neu aelod cyswllt y Cenhedloedd Unedig sy'n rhoi aelodaeth lawn i bobl nad ydynt yn wladwriaethau.  Rhoddwyd hyn ar waith ar ôl i Balesteina wneud cais am aelodaeth UNESCO a WHO ym mis Ebrill 1989.Request for the admission of the State of Palestine to UNESCO as a Member State, UNESCO Executive Board, 131st, 1989 Roedd yr Unol Daleithiau ac Israel ymhlith dim ond 14 allan o 194 gwladwriaeth a bleidleisiodd yn erbyn derbyn y Palestiniaid yn 2011 yn aelod llawn.

Yn dilyn hynny, ceisiodd y Cyngor Rhyngwladol ar Henebion a Safleoedd (ICOMOS) fynd i fewn i ddinas Hebron ond gwrthododd Israel fynediad iddo oherwydd "Ar lefel strategol ac egwyddorol, ni fydd Gwladwriaeth Israel yn cymryd rhan ac ni fydd yn cyfreithloni unrhyw symudiad gwleidyddol Palestina dan gochl diwylliant a threftadaeth."

 Oriel 

 Gweler hefyd 
 Twristiaeth ym Mhalestina
 Safleoedd Treftadaeth y Byd mewn Perygl
 Rhestr o Safleoedd Treftadaeth y Byd yn Nhalaith Palestina
 Gwrthdaro Israel-Palestina yn Hebron
 Datrys Palestina Meddianedig

 Darllen pellach 
 978-1-5326-6213-3 
 978-1-78466-251-6 
 978-0-8122-4995-8 
 978-0-19-939626-9 

 Conrad Schick (1898) Hebron a'i Gymdogaeth, Chwarter Archwilio Palestina, 30: 4, 232-238, DOI: 10.1179 / peq.1898.30.4.232
 978-1-57607-919-5 
 978-90-04-12939-9 

 978-90-04-25481-7

Cyfeiriadau

 Dolenni allanol 
 UNESCO, Adrodd ar Gyflwr Cadwraeth
 Hen Dref Hebron / Al-Khalil
 Pwyllgor Adsefydlu Hebron, Old City 
 Khaled Osaily, Cefndir Enwebu
 Mae'r UD wedi Gadael UNESCO O'r blaen 

Categori:Erthyglau sy'n cynnwys testun Arabeg
Categori:Palesteina

Categori:Wicibrosiect Palesteina