Juan José Flores

Milwr a gwleidydd o Feneswela oedd Juan José Flores (1800 – 1 Hydref 1864) a fu'n Arlywydd Ecwador o 1830 i 1835 ac o 1839 i 1845.

Ganed yn Puerto Cabello ar arfordir gogleddol Capteiniaeth Gyffredinol Feneswela, rhan o Ymerodraeth Sbaen, yn fab anghyfreithlon. Marsiandïwr Sbaenaidd oedd ei dad, a ddychwelodd i Ewrop. Cafodd Juan ei fagu mewn tlodi, heb fawr o addysg, cyn iddo ymuno â lluoedd brenhinol Sbaen yn 14 oed, yn ystod Rhyfel Annibyniaeth Feneswela (1810–23). Ym 1817 trodd at achos y chwyldroadwyr ac ymuno â byddin Simón Bolívar. Dyrchafwyd yn gyrnol ym 1821 am ei ran ym Mrwydr Carabobo, ac yn gadfridog ym 1824. "Juan José Flores", Encyclopedia of World Biography. Adalwyd ar Encyclopedia.com ar 28 Chwefror 2021.

Wedi i Feneswela a Granada Newydd ennill eu hannibyniaeth ar Sbaen, ar ffurf Gran Colombia, penodwyd Flores yn Gadlywydd Cyffredinol ar ardal Pasto (heddiw yn ne Colombia), a oedd yn gadarnle i'r brenhinwyr. O'r herwydd, ni chafodd ran yn y brwydrau i ryddhau Ecwador a Pheriw, ond ym 1826 fe'i penodwyd yn arolygwr ar Dalaith Ecwador. Atgyfnerthodd ei rym drwy briodi Mercedes Jijón y Vivanco, merch o deulu bonheddig lleol. Bu'n ddirprwy i'r Cadfridog Antonio José de Sucre yn ystod Rhyfel Gran Colombia a Pheriw (1828–29), ac ymladdai ym Mrwydr Tarqui. Galwodd Flores gynulliad yn Quito ym Mai 1830 i ddatgan annibyniaeth Ecwador ar Gran Colombia. Cyhoeddwyd Flores yn bennaeth ar y wlad, ac yn sgil llofruddiaeth y Cadfridog Sucre ym Mehefin etholwyd Flores yn Arlywydd Ecwador.

Yn ystod ei lywodraeth gyntaf, aeth ati i amddiffyn annibyniaeth Ecwador yn erbyn Gweriniaeth Granada Newydd i'r gogledd (a sefydlwyd yn sgil annibyniaeth Feneswela ar Gran Colombia). Methiant a fu'r rhyfel ym 1832 i gyfeddiannu rhanbarth Cauca, ond cytunwyd i gydnabod y ffin rhwng Ecwador a Granada Newydd ar hyd Afon Carchi. O ran materion mewnwladol, rhoddwyd sawl polisi rhyddfrydol ar waith gan gynnwys cyfyngu ar freintiau'r glerigiaeth, cyfundrefnu addysg gyhoeddus (gydag ysgolion arbennig i'r bobloedd frodorol), a diwygio trethi. Mark J. Van Aken, "Flores, Juan José (c. 1800–1864)", Encyclopedia of Latin American History and Culture. Adalwyd ar Encyclopedia.com ar 28 Chwefror 2021.

Yn sgil gwrthryfel yn ei erbyn, cytunodd Flores i ildio'r arlywyddiaeth i Vicente Rocafuerte ym 1835. Parhaodd Flores yn bennaeth ar luoedd arfog Ecwador drwy gydol llywodraeth yr Arlywydd Rocafuerte. Dychwelodd Flores i'r arlywyddiaeth ym 1839, a cheisiodd droi Ecwador yn unbennaeth neu frenhiniaeth er mwyn cadw ei rym am oes. Cafodd ei ail-ethol ym 1843 gyda chyfansoddiad awdurdodaidd newydd, a derbyniodd gefnogaeth oddi ar Sbaen i sefydlu ei orsedd yn Quito. Bu gwrthryfel arall yn ei erbyn ym 1845, ac aeth Flores yn alltud i Sbaen.

Trefnodd Flores ymgyrch arfog i oresgyn Ecwador, ond methodd yn sgil embargo ar ei longau gan yr Ymerodraeth Brydeinig. Dychwelodd i Dde America ym 1847 a threuliodd dair mlynedd ar ddeg yn cynllwynio mewn sawl gwlad i adennill ei rym. Bu'r Cadfridog José María Urbina yn drech na Flores pan geisiodd oresgyn Ecwador ym 1852. Wedi i oresgyniad gan luoedd Periw arwain at ryfel cartref ym 1860, cafodd Flores ei alw'n ôl i arwain byddin Ecwador. Yn sgil ei fuddugoliaeth, bu Flores yn llywydd ar Gynhadledd Gyfansoddiadol 1861, a benodai Gabriel Garcíá Moreno yn arlywydd y wlad. Er iddo ddioddef afiechyd, brwydrodd Flores yn ystod y rhyfel yn erbyn Colombia ym 1863, a llwyddodd i ostegu gwrthryfel yn Guayaquil gan Urbina ym 1864. Bu farw Juan José Flores ar agerlong ar ei ffordd yn ôl i Guayaquil ar 1 Hydref 1864, yn 64 oed.

 Cyfeiriadau 

 Darllen pellach 
 Armando Aristizábal, Juan José Flores en Berruecos: Síntesis de una infamia (Quito: Casa de la Cultura Ecuatoriana, 1995).
 Elías Laso, Biografía del General Juan José Flores (Quito: heb enw cyhoeddwr, 1924).
 Serápio Eduardo Romero Mendoza, General Juan José Flores, fundador del Ecuador (Caracas: heb enw cyhoeddwr, 1994).
 Gustavo Vásconez Hurtado, El General Juan José Flores: Primer presidente del Ecuador, 1800–1830 (Quito: Casa de la Cultura Ecuatoriana, 1981).
 Gustavo Vásconez Hurtado, El General Juan José Flores: La República, 1830–1845 (Quito: Banco Central del Ecuador, Centro de Investigación y Cultura, 1984).
 Mark J. Van Aken, King of the Night: Juan José Flores and Ecuador, 1824–1864 (Berkeley, Califfornia: University of California Press, 1989).
 Jorge Villalba F., El general Juan José Flores: Fundador de la República del Ecuador (Ecwador: Centro de Estudios Históricos del Ejército, 1994).

Categori:Arlywyddion Ecwador
Categori:Cadfridogion
Categori:Genedigaethau 1800
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o Ecwador
Categori:Marwolaethau 1864
Categori:Milwyr y 19eg ganrif o Ecwador
Categori:Milwyr y 19eg ganrif o Feneswela
Categori:Pobl o Carabobo