Amlyn ac Amig (llawysgrif)

Chwedl Gymraeg ganoloesol sy'n perthyn i nifer o gerddi Ewropeaidd tebyg, o'r un cyfnod yw Amlyn ac Amig. Mae'r storiau hyn, yn eu tro, yn seiliedig ar stori Geltaidd llawer hŷn.

Roedd stori o'r enw'n boblogaidd iawn drwy Ewrop yn yr Oesoedd Canol. Ceir fersiwn Gymreig ohoni yn Llyfr Coch Hergest, o'r 14g.

Y testun a'i ddyddiad
Cedwir yr unig gopi canoloesol o Amlyn ac Amig yn Llyfr Coch Hergest (Coleg yr Iesu, Rhydychen MS 111; c. 1375-1425).

Crynodeb
Mae'r stori'n ymwneud â dau fachgen a anwyd ar yr un diwrnod ac sydd mor debyg, yn gorfforol, nes ei bod yn anodd iawn gwahaniaethu rhyngddyn nhw. Yn y fersiwn Gymraeg, mae'r dau gyfaill yn cael eu lladd mewn brwydr. Oherwydd eu bod mor driw i'w gilydd maen nhw'n gwneud camgymeriadau enbyd: twyllo eu pennaeth ac mewn ysgarmes, lladd cyfaill ac aberthu fau fachgen ifanc. Mae'r fersiwn gyntaf o'r stori yn y Lladin ac yn dyddio i 1090. 

Llyfryddiaeth
Y golygiad safonol o'r testun yw:

 Patricia Williams (gol.), Kedymdeithyas Amlyn ac Amic (Gwasg Prifysgol Cymru, Caerdydd, 1982). 

Ceir ymdriniaeth gan Patricia Williams yn,
J E Caerwyn Williams (gol.), Ysgrifau Beirniadol XV (Gwasg Gee, 1988)

Gweler hefyd
Amlyn ac Amig (drama) - drama gan Saunders Lewis a seiliwyd ar y fersiwn Cymraeg o stori Amlyn ac Amig.

Cyfeiriadau

Categori:Chwedlau Cymraeg Canol
Categori:Rhyddiaith Cymraeg Canol
Categori:Teyrnas Powys
Categori:Llyfr Coch Hergest