Matanzas

Matanzas yw prifddinas y dalaith Matanzas yng Nghiwba. Mae'r ddinas yn adnabyddus am ei feirdd, ei ddiwylliant, a'i lên gwerin Affro-Ciwbaidd, mae wedi'i leoli ar lan ogleddol ynys Ciwba, ar Fae Matanzas (Sbaeneg: Bahia de Matanzas), 90km (56mi) i'r dwyrain o'r brifddinas La Habana a 32km (20mi) i'r gorllewin o'r dref wyliau Varadero. 

Gelwir Matanzas yn Ddinas Pontydd, am y ddwy ar bymtheg o bontydd sy'n croesi'r tair afon sy'n croesi'r ddinas (Rio Yumuri, San Juan, a Canimar). Am y rheswm hwn cyfeiriwyd ato fel "Fenis Cuba." Fe'i galwyd hefyd yn "La Atenas de Cuba" ("Athen Cuba") oherwydd ei feirdd. 

Mae Matanzas yn adnabyddus fel man geni'r traddodiadau cerddoriaeth a dawns danzón a rymba. 

 Hanes 
chwith|bawd| Sgwâr Libertad yn ninas Matanzas 
Sefydlwyd Matanzas ym 1693 fel San Carlos y San Severino de Matanzas. Roedd hyn yn dilyn archddyfarniad brenhinol ("real cédula") a gyhoeddwyd ar 25 Medi 25 1690, a oedd yn dyfarnu bod bae a phorthladd Matanzas yn cael eu setlo gan 30 teulu o'r Ynysoedd Dedwydd. 

Roedd Matanzas yn un o'r rhanbarthau a welodd ddatblygiad dwys o blanhigfeydd siwgr yn ystod oes y drefedigaeth. O ganlyniad, mewnforiwyd llawer o gaethweision o Affrica i gefnogi'r diwydiant siwgr, yn enwedig yn ystod hanner cyntaf y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Er enghraifft, ym 1792 roedd 1900 o gaethweision ym Matanzas, tua 30% o'i phoblogaeth. Yn 1817, roedd poblogaeth gaethweision Matanzas wedi tyfu i 10,773, sef bron i 50% o'r boblogaeth gyfan. Erbyn 1841, roedd 53,331 o gaethweision yn 62.7% o boblogaeth Matanzas.Bergad, Laird W. Cuban Rural Society in the Nineteenth Century: The Social and Economic History of Monoculture in Matanzas. Princeton University Press, 1990. Mae ffigurau cyfrifiad 1859 yn rhoi poblogaeth caethweision Matanzas ar 104,519. Roedd Matanzas yn safle sawl terfysg caethweision, gan gynnwys cynllwyn enwog yr Escalera (a ddarganfuwyd ddiwedd 1843). Oherwydd y nifer uchel o gaethweision ac, yn bwysig, Affro-Giwbaiaid rhydd ym Matanzas, mae cadw traddodiadau Affricanaidd yn arbennig o gryf yno. Ym 1898 Matanzas oedd lleoliad y weithred gyntaf yn y Rhyfel Sbaen-America. Cafodd y ddinas ei bomio gan longau Llynges America ar 25 Ebrill 1898, ychydig ar ôl dechrau'r rhyfel. 

 Tarddiad enw 
Ystyr yr enw Matanzas yw "lladdfa" ac mae'n cyfeirio at laddfa yn y porthladd o'r un enw, lle ceisiodd 30 o filwyr Sbaen groesi un o'r afonydd i ymosod ar wersyll cynfrodorol ar y lan bellaf. Nid oedd gan y milwyr Sbaenaidd unrhyw gychod, felly fe wnaethant gael cymorth pysgotwyr brodorol. Fodd bynnag, unwaith iddynt gyrraedd canol yr afon, fflipiodd y pysgotwyr y cychod, ac oherwydd arfwisg fetel trwm y milwyr Sbaenaidd, boddodd y mwyafrif ohonynt.Matanzas legend (pdf) Dim ond dwy ddynes a oroesodd, oherwydd cawsant eu cymryd gan y Cacique (arweinydd y brodorion). Dywedir i un ohonynt ddianc rhag "pŵer y Cacique" yn ddiweddarach a phriodi Pedro Sánchez Farfán yn ninas Trinidad. 

 Daearyddiaeth 
de|bawd| Theatr Sauto 
Mae'r ddinas wedi'i lleoli ar lan ogleddol ynys Ciwba, ar bob un o dair ochr Bae Matanzas. Mae'r bae yn torri'n ddwfn yn yr ynys, ac mae tair afon yn llifo yn y bae y tu mewn i derfynau'r ddinas (Rio Yumuri, San Juan, a Canimar). I'r de-ddwyrain, mae'r dirwedd yn codi i fryn o'r enw Pan de Matanzas, wedi'i rannu o arfordir yr Iwerydd gan Gwm Yumuri a chrib arfordirol. 

Mae dinas Matanzas wedi'i rhannu'n dair cymdogaeth: Versalles, Matanzas, a Pueblo Nuevo. Rhennir y fwrdeistref i mewn i'r barrios o Bachicha, Bailén, Barracones, Bellamar, Camarioca, Cárcel, Ceiba Mocha, Colón, Corral Nuevo, Guanábana, Ojo de Agua, Refugio, San Luis, San Severino, Simpson y Monserrate, Versalles a Yumurí. 

 Atyniadau 
bawd| Y tu mewn i Eglwys Gadeiriol San Carlos yn Matanzas ym 1926. 

 Amgueddfa Fferyllol - sefydlwyd ym 1882 
 Museo Historico Provincial de Matanzas - Amgueddfa Hanes y Dalaith 
 Theatr Sauto - Teatro Sauto - Wedi'i hagor ym 1863, mae'r theatr yn cynnal dramâu, opera, bale, a chyngherddau symffonig. Mae'n Heneb Genedlaethol o Giwba. 
 Catedral San Carlos De Borromeo 
 Mae ogofâu Bellamar yn agos, ac maent hefyd yn Heneb Genedlaethol o Giwba. 
 Hwylio ar Afon Canimar 
 Pontydd Matanzas 
 Casino Español - Nawr yn cael ei adfer (Mai 2008). 
 Ysgol Uwchradd Matanzas (Palm Coast) 
 Necropolis de San Carlos Borromeo 
 Quinta de Bellamar, tŷ treftadaeth ac eglwys 

 Cyfeiriadau