Manhattanhenge

Manhattanhenge, a elwir hefyd yn Heuldro Manhattan, yw ddigwyddiad lle mae'r haul yn machlud neu'r haul yn gwawrio yn cyd-fynd â strydoedd dwyrain-gorllewin grid prif stryd Manhattan, Dinas Efrog Newydd. Mae'r machlud a'r gwawrio yn alinio ddwywaith y flwyddyn, ar ddyddiadau sydd wedi'u gosod yn gyfartal o amgylch heuldro'r haf a heuldro'r gaeaf. Mae aliniadau'r machlud yn digwydd tua Mai 28 a Gorffennaf 13. Mae aliniadau'r gwawrio yn digwydd tua Rhagfyr 5 ac Ionawr 8. Y llefydd orau ar gyfer gwylio Manhattanhenge yw Strydoedd 14eg, 23ain, 34ain, 42fed, a 57fed. 

 Esboniad a manylion 
Bathwyd y term Manhattanhenge gan Neil deGrasse Tyson, astroffisegydd yn Amgueddfa Hanes Naturiol America a brodor o Efrog Newydd. Mae'n gyfeiriad at Gôr y Cewri, heneb gynhanesyddol wedi'i lleoli yn Wiltshire, Lloegr, a adeiladwyd fel bod gwawrio'r haul, a welir o ganol yr heneb ar adeg heuldro'r haf, yn alinio gyda'r un o'r graig allanol.Tyson, Neil deGrasse. "Manhattanhenge"  on the Hayden Planetarium website Mewn cyfweliad, nododd Tyson fod yr enw wedi’i ysbrydoli gan ymweliad plentyndod â Chôr y Cewri ar alldaith dan arweiniad Gerald Hawkins - seryddwr a oedd y cyntaf i gynnig taw pwrpas Côr y Cewri oedd fel arsyllfa seryddol hynafol a ddefnyddiwyd i ragfynegi symudiadau haul a sêr. 

Yn unol â Chynllun y Comisiynwyr 1811, mae'r grid stryd ar gyfer y rhan fwyaf o Manhattan yn cael ei gylchdroi 29° clocwedd o'r gwir dwyrain-gorllewin. Felly, pan mae ongl y machlud 299° (hy, 29° i'r gogledd o'r gorllewin dyledus), mae'r machlud yn cyd-fynd â'r strydoedd ar y grid hwnnw. Mae'r dyluniad grid hirsgwar hwn yn rhedeg o'r gogledd o Stryd Houston ym Manhattan Isaf i'r de o Stryd 155fed ym Manhattan Uchaf. Mae golygfa weledol fwy trawiadol, a'r un y cyfeirir ati'n gyffredin fel Manhattanhenge, yn digwydd cwpl o ddiwrnodau ar ôl dyddiad cyntaf y flwyddyn, a chwpl o ddyddiau cyn yr ail ddyddiad, pan gall cerddwr sy'n edrych i lawr llinell ganol y stryd i'r gorllewin tuag at New Jersey gweld y ddisg solar lawn ychydig yn uwch na'r gorwel a rhwng proffiliau'r adeiladau. 

Mae union ddyddiadau Manhattanhenge yn dibynnu ar ddyddiad heuldro'r haf, sy'n amrywio o flwyddyn i flwyddyn, ond sy'n parhau'n agos at Fehefin 21. Yn 2014, digwyddodd Manhattanhenge "haul llawn" ar Fai 30 am 8:18yh, ac ar Orffennaf 11 am 8:24yhTyson, Neil deGrasse. "Manhattanhenge" on the Hayden Planetarium website Mae'r digwyddiad wedi denu sylw cynyddol yn ystod y blynyddoedd diwethaf. 

Mae'r dyddiadau y mae gwawrio'r haul yn cyd-fynd â'r strydoedd ar grid Manhattan wedi'u gosod yn gyfartal o amgylch heuldro'r gaeaf, ac yn cyfateb yn fras i Ragfyr 5 ac Ionawr 8. 

 Digwyddiadau 
bawd| Machlud yr haul yn edrych i'r gorllewin ar hyd Stryd 42fed, 8:23yh, 13 Gorffennaf 2006. 
alt=Manhattan sunset on June 3 on West 42nd Street|bawd| Machlud haul Manhattan ar Stryd 42fed Gorllewin. 
bawd| Gwawrio'r haul ar hyd Stryd 32fd Gorllewin.  

Yn y tabl canlynol, mae "haul llawn" yn cyfeirio at ddigwyddiadau lle mae'r ddisg solar lawn ychydig uwchben y gorwel, ac mae "hanner haul" yn cyfeirio at ddigwyddiadau lle mae'r ddisg solar wedi'i chuddio'n rhannol o dan y gorwel.Tyson, Neil deGrasse. "Manhattanhenge" on the Hayden Planetarium website 
 Dyddiad  Amser  Math  29 Mai 2016  8:12yh  Hanner haul  30 Mai 2016  8:12yh  Haul llawn  11 Gorffennaf 2016  8:20yh  Haul llawn  12 Gorffennaf 2016  8:20yh  Hanner haul  29 Mai 2017  8:13yh  Hanner haul  30 Mai 2017  8:12yh  Haul llawn  12 Gorffennaf 2017  8:20yh  Haul llawn  13 Gorffennaf 2017  8:21yh  Hanner haul  29 Mai 2018  8:13yh  Hanner haulTyson, Neil deGrasse. "Manhattanhenge" on the Hayden Planetarium website  30 Mai 2018  8:12yh  Haul llawn  12 Gorffennaf 2018  8:20yh  Haul llawn  13 Gorffennaf 2018  8:21yh  Hanner haul  29 Mai 2019  8:13yh  Hanner haul  30 Mai 2019  8:12yh  Haul llawn  12 Gorffennaf 2019  8:20yh  Haul llawn  13 Gorffennaf 2019  8:21yh  Hanner haul 

 Ffenomena cysylltiedig mewn dinasoedd eraill 
Mae'r un ffenomen yn digwydd mewn dinasoedd eraill gyda grid stryd unffurf a golygfa ddirwystr o'r gorwel. Pe bai'r strydoedd ar y grid yn drylwyr o'r gogledd i'r de a'r dwyrain i'r gorllewin, yna byddai codiad yr haul a machlud yn cyd-fynd ar ddyddiau'r cyhydnosau gwerinol a hydrefol (sy'n digwydd tua Mawrth 20 a Medi 23 yn y drefn honno). Yn Baltimore, er enghraifft, mae gwawrio'r haul yn alinio ar Fawrth 25 a Medi 18 a machlud haul ar Fawrth 12 a Medi 29. Yn Chicago, mae'r haul yn machlud yn cyd-fynd â'r system grid ar Fawrth 20 a Medi 25, ffenomen a alwyd yn Chicagohenge. 

Yn Toronto, mae'r haul yn machlud yn cyd-fynd â'r strydoedd dwyrain-gorllewin ar Chwefror 16 a Hydref 25, ffenomen a elwir bellach yn lleol fel Torontohenge. Ym Montreal, gall fod Montrealhenge bob blwyddyn tua Mehefin 12. 

Pan ddarganfu’r penseiri a oedd yn dylunio canol dinas Milton Keynes, yn y Deyrnas Unedig, fod ei phrif stryd bron â fframio’r haul yn codi ar Hirddydd Haf a’r haul yn machlud ar Heuldro'r Gaeaf, fe wnaethant ymgynghori ag Arsyllfa Greenwich i gael yr union ongl sy’n ofynnol ar eu lledred, a pherswadiodd eu peirianwyr i symud y grid ffyrdd ychydig raddau. 

Yng Cambridge, Massachusetts, mae MIThenge yn digwydd tuag Ionawr 11 a Thachwedd 29. Gellir gweld yr haul yn machlud ar hyd y "Coridor Anfeidrol", yn Sefydliad Technoleg Massachusetts (MIT). 

 Cyfeiriadau