1833 yng Nghymru

Mae'r erthygl hon yn ymwneud ag arwyddocâd penodol y flwyddyn 1833 i Gymru a'i phobl

Digwyddiadau
bawd|Plasty Hafod Uchtryd 
 Thomas Price (Carnhuanawc) yn sefydlu Cymdeithas Cymreigyddion Y Fenni 
 John Blackwell (Alun) yn cael ei benodi'n rheithor Maenordeifi
 Gwerthu ystâd Hafod Uchtryd i Ddug Newcastle
 Y Fonesig Charlotte Bertie  a John Josiah Guest yn priodi 
 Deiseb seneddol yn cael bod Charles Paget wedi ei ethol fel AS Bwrdeistrefi Caernarfon yn anghyfreithiol ac mae Owen Jones Ellis Nanney oedd yn wir fuddugol. Paget yn ad ennill y sedd wedi apêl.
 Syr John Nicholl yn cael ei benodi yn farnwr Uchel Lys y Morlys 
 Hugh Pugh yn sefydlu Cymdeithas Gwŷr ieuaingc Penllyn ac Edeyrnion 

 Celfyddydau a llenyddiaeth 
Hynafiaethau
bawd|Man darganfod Clogyn aur yr Wyddgrug
 Canfod Clogyn aur yr Wyddgrug

 Llyfrau newydd 
 Eliza Constantia Campbell - Stories from the History of Wales
 Azariah Shadrach -
Cangen o rawn camphir 
Myrr Dyferol 
Meditations on Jewels.
 William Owen - Hanes Owain Glandwr
Daniel Evans - Cawell y Bara Croyw
Evan Davies (Eta Delta) - Iachawdwriaeth Babanod
Syr Harford Jones-Brydges, Barwnig 1af - The Dynasty of the Kajars, translated from the original Persian manuscript
John William Thomas (Arfonwyson) - Geiriadur Cymraeg a Saesneg
Hugh Pugh - Catecism yr Ymneillduwr 
 Evan Evans -
Y Cyfammod Gweithredoedd
 Rhodd Mam i'w phlentyn
Cerddoriaeth
 David James - Myfyrdawd (emyn dôn)
 John Roberts - Alexander (emyn dôn)

Genedigaethau
bawd|Mynyddog
bawd|Parch Owen Jones
 10 Ionawr, Richard Davies (Mynyddog) - bardd, datgeiniad, ac arweinydd eisteddfodau (bu farw 1877) 
 23 Ionawr, Lewis Morris - bardd (bu farw 1907) 
 11 Mawrth, John Clough Williams-Ellis - ysgolhaig, clerigwr, bardd a'r Cymro cyntaf i esgyn un o fynyddoedd uchaf yr Alpau (bu farw 1913) 
 15 Mawrth, William James - gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd (bu farw 1905) 
 10 Ebrill, John Peter (Ioan Pedr) - ysgolhaig Celtaidd, ieithydd a gweinidog (bu farw 1877) 
 5 Mai, John (Rufus) Williams - gweinidog gyda'r Bedyddwyr, ac awdur (bu farw 1877) 
 6 Mehefin, D. H. Jones - gweinidog (MC), ysgolfeistr a bardd (bu farw 1869) 
 23 Mehefin, Llewellyn Ioan Evans - ysgolhaig Beiblaidd (bu farw 1892) 
 12 Gorffennaf, John Hugh Evans - gweinidog Wesleaidd (bu farw 1886) 
 10 Awst, Thomas Jerman Jones - cenhadwr i'r Methodistiaid Calfinaidd (bu farw 1890) 
 20 Awst, James Hills-Johnes - cadfridog (bu farw 1919) 
 3 Medi, John Lloyd - diwygiwr gwleidyddol a hynafiaethydd (bu farw 1915) 
 5 Medi, Thomas Pryce - hynafiaethydd (bu farw 1904) 
 12 Hydref, Owen Jones - gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd, a llenor (bu farw 1899) 
 21 Tachwedd, Abel Jones Parry - pregethwr, diwinydd, a llenor (bu farw 1911) 
25 Tachwedd, James Price William Gwynne-Holford - Alod Seneddol (bu farw 1916) Williams, William Retlaw, The parliamentary history of the principality of Wales, from the earliest times to the present day, 1541-1895 adalwyd 18 Mawrth 2020
 Rhagfyr, William John Hughes - cerddor ac ysgolfeistr (bu farw 1879) 
 2 Rhagfyr, Elias Owen - clerigwr a hynafiaethydd (bu farw 1899) 
 7 Rhagfyr, John Williams, Biwmares - hynafiaethydd a chyfreithiwr (bu farw 1872) 
 Dyddiad anhysbys
 John Owen - clerigwr a llenor (bu farw 1896) 
 David Thomas - clerigwr a hanesydd (bu farw 1916) 
 Henry Bailey Hughes - offeiriad Catholig (bu farw 1887) 

Marwolaethau
bawd|William Morgan
 6 Ionawr, John Rees - gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd (g 1770) 
 8 Ionawr, Ruben Davies (Reuben Brydydd y Coed) – bardd ac ysgolfeistr (g 1808) 
 9 Ionawr, Thomas Foley - llyngesydd (g. 1757) 
 29 Ionawr, Thomas Evans (Tomos Glyn Cothi) - gweinidog Undodaidd (g. 1766) 
 4 Chwefror, William Eddowes - llyfrwerthwr, argraffydd a rhwymwr llyfrau (g. 1754) 
 6 Chwefror, Robert Waithman - arglwydd faer Llundain (g. 1764) 
 26 Chwefror, Richard Jones (Cymro Gwyllt) - gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd a llenor (g 1772) 
 4 Mai, William Morgan - Ffisegydd, apothecari ac ystadegydd (g. 1750) 
 24 Ebrill, Richard Trevithick - peiriannydd (g. 1771) 
 27 Mehefin, Samuel Evans - gweinidog gyda'r Annibynwyr (g. 1777) 
 31 Gorffennaf, Jonathan Catherall - diwydiannwr a dyngarwr (g 1761) 
 30 Tachwedd, Gwyllym Lloyd Wardle - anturwr (g. 1762) 
 Dyddiad anhysbys
 Thomas Beynon - archddiacon Ceredigion, noddwr llenyddiaeth ac eisteddfodau Cymru (g. 1745) 

Cyfeiriadau


Categori:Hanes Cymru
Categori:Rhestrau Cymru

Categori:Prosiect WiciLlên