Whisky Galore (nofel)

Nofel a ysgrifennwyd gan Compton Mackenzie, a gyhoeddwyd ym 1947, yw Whisky Galore. Fe'i haddaswyd ar gyfer y sinema o dan y teitl Whisky Galore! ym 1949  ac eto yn 2016.

 Crynodeb Plot 
Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, mae'r llong cargo, yr SS Cabinet Minister yn cael ei dryllio oddi ar grŵp ffuglennol o ynysoedd yr Alban — Todday Fawr a Todday Fychan— gyda hanner can mil o gasys wisgi ar fwrdd y llong. Oherwydd dogni amser rhyfel, roedd yr ynyswyr sychedig bron â rhedeg allan o'u gwirod cenedlaethol ac yn gweld hyn fel rhodd annisgwyl gan ffawd. Maen nhw'n llwyddo i achub cannoedd o'r casys cyn i'r llong suddo. Ond nid tasg syml sydd yn eu wynebu. Rhaid iddynt rwystro ymdrechion yr awdurdodau i atafaelu'r gwirod, yn enwedig gan Gapten y Gwarchodlu Cartref cyfeiliornus, rhwysgfawr Paul Waggett. Mae brwydr chwerthinllyd o chware fel cath a llygoden yn dilyn.

Er bod y llongddrylliad a’r pranciau i gadw gafael ar y wisgi yn ganolbwynt i'r stori, mae yna lawer o fanylion cefndir hefyd am fywyd ar Ynysoedd Allanol Heledd, gan gynnwys y gwrthdaro diwylliant rhwng ynys Brotestannaidd  Todday Fawr ac ynys Gatholig Todday Fychan. (Seiliodd Mackenzie ddaearyddiaeth yr ynysoedd hyn ar Barraigh ac Eirisgeidh, er bod y ddwy ynys yn rhai Catholig yn y byd go iawn). Mae yna nifer o is-blotiau, ee dau gwpl sy'n bwriadu priodi.

Mae rhyddiaith Mackenzie yn cyfleu acenion amrywiol yr ardal ac mae hefyd yn cynnwys llawer o'r Aeleg cyffredin a oedd yn cael ei defnyddio ar y pryd. Mae'r llyfr yn cynnwys geirfa o ystyr ac ynganiad bras yr iaith.

 Gwreiddiau'r stori 
Mae'r stori wedi'i seilio ar ddigwyddiad go iawn a ddigwyddodd ym 1941 ger Eirisgeidh  pan fu i'r SS Politician cael ei dirio gyda chargo yn cynnwys 28,000 o gasys o wisgi brag. Mae ffeiliau swyddogol a ryddhawyd gan yr Archifa Genedlaethol yn dangos ei fod hefyd yn cario swm mawr o arian parod. At ei gilydd, roedd bron i 290,000 o bapurau deg swllt, a fyddai’n gyfwerth â sawl miliwn o bunnoedd yn arian heddiw. Ni ddaethpwyd o hyd i'r cyfan wedi'r llongddrylliad.

 Addasiadau 
Perfformiwyd addasiad theatr o'r nofel, wedi'i drwyddedu gan Gymdeithas yr Awduron (rheolwyr ystâd lenyddol Compton Mackenzie) ac a ysgrifennwyd gan Paul Godfrey, gyntaf fel "sioe bar" yn Theatr Perth ar ddiwedd yr 1980au. Mae gan yr addasiad hwn, a gyflwynwyd yn null darllediad radio o'r 1940au, bedwar actor BBC Radio Rep a rheolwr stiwdio yn creu'r holl leoliadau, cymeriadau ac effeithiau sain fel y byddent wedi'i wneud mewn darllediad radio byw. Cynhyrchwyd y fersiwn hon hefyd gan Mull Theatre yn niwedd y 1990au, dechrau'r 2000au ac yn 2014, gan fynd ar daith i theatrau ledled yr Alban.

Perfformiwyd fersiwn sioe gerdd o'r nofel, o'r enw Whisky Galore - a musical!, Yn Theatr Gŵyl Pitlochry, yr Alban yn 2009 a 2011. Addaswyd y llyfr gan Shona McKee McNeil a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Ian Hammond Brown. Cynhyrchwyd addasiad Gaeleg o’r nofel ar gyfer y llwyfan gan Iain Finlay MacLeod ar gyfer cyd-gynhyrchiad Theatr Genedlaethol yr Alban, Robhanis ac A Play, A Pie & A Pint yn Òran Mór o’r enw Uisge-Beatha Gu Leòr yn 2015.

 Cyfeiriadau 

Categori:Nofelau 1947
Categori:Nofelau'r 20fed ganrif o'r Alban
Categori:Nofelau Saesneg yr 20fed ganrif
Categori:Nofelau comedi Saesneg o'r Alban
Categori:Prosiect WiciLlên