Emlyn Williams (undebwr llafur)

Am bobl eraill o'r un enw, gweler Emlyn Williams.
Roedd Emlyn Williams (20 Chwefror 1921 – 14 Gorffennaf 1995) yn undebwr llafur Cymreig.

 Cefndir 
Yn enedigol o Aberdâr, yn Gymro Cymraeg, ac  yn fab i William Charles Williams, glowr, a Sarah (née Enoch) ei wraig.Yr Archif Genedlaethol; Kew, Llundain, Lloegr; Cofrestr 1939; Cyfeirnod: RG 101 / 7309F Mynychodd Williams Ysgol y Parc hyd ei fod yn bedair ar ddeg oed, pan aeth i weithio yn Lofa Nantmelyn gyda'i dad. Ym 1951 Priododd Elsie May David, bu iddynt un fab ac un ferch. 
 Cefndir 
Ymunodd â'r Fyddin Brydeinig ar ddechrau'r Ail Ryfel Byd a gwasanaethodd yng nghatrawd y Magnelau Ceffylau Brenhinol ac yna'r Corfflu Arfog Brenhinol. Arhosodd gyda'r fyddin hyd 1947, pan arweiniodd gwladoli'r diwydiant cloddio glo at obeithio am amodau gwell yn y pyllau glo.

Ar ôl dychwelyd i Gymru, bu Williams yn gweithio eto yn Nantmelyn a daeth yn weithgar yn Ardal De Cymru o Undeb Cenedlaethol y Glowyr (NUM). Etholwyd ef yn gadeirydd cyfrinfa'r Bwllfa; yn ddiweddarach symudodd i Lofa Maerdy gan wasanaethu fel cadeirydd y gyfrinfa leol.  O 1957, bu’n gweithio llawn amser i Undeb y Glowyr  fel asiant ar gyfer ardal Rhondda, Cynon a Merthyr Tudful,Tony Heath, "Obituary: Emlyn Williams", The Independent, 19 July 1995 ac erbyn iddo ymddeol, ef oedd y gweithiwr a wasanaethodd hiraf yr NUM.

Etholwyd Williams i bwyllgor gwaith ardal De Cymru ym 1955, yna fel is-lywydd ym 1966, a llywydd ym 1973 - yr ymgeisydd cyntaf i lywydd gael ei ethol yn ddiwrthwynebiad ers Mabon ym 1898. Cafodd ei amser fel llywydd ei nodi gan gyfres o streiciau: streic genedlaethol 1974, yna streic yn Ne Cymru yn erbyn cau pyllau ym 1981. Llwyddodd streic 1981 i atal cau ar unwaith, ond caeodd chwech o'r saith pwll o fewn tair blynedd, beth bynnag.  Arweiniodd ei lowyr ar streic undydd ym 1982 i gefnogi gweithredu gan weithwyr y GIG, Williams oedd un o brif areithwyr mewn rali yng Nghaerdydd lle mynegodd undod y glowyr â'r gweithwyr iechyd.

Pan gyhoeddwyd streic genedlaethol ym 1984, pleidleisiodd mwyafrif aelodau'r Undeb ym Maes Glo'r De yn erbyn streicio. Derbyniodd Williams y canlyniad hwn, ond serch hynny, gafaelodd y streic yn gyflym, ac ymhen wythnos, roedd bron pob glowr yn y rhanbarth ar streic; Arhosodd 94% ohonynt ar streic hyd ei ddiwedd, ym mis Mawrth 1985.

Ymddeolodd Williams ym 1986 i'w gartref yng Nghwmbach, a bu farw o niwmoconiosis ym 1995.

 Cyfeiriadau 

Categori:Arweinwyr undebau llafur
Categori:Pobl o Aberdâr
Categori:Marwolaethau 1995
Categori:Genedigaethau 1921
Categori:Gwleidyddion Cymreig yr 20fed ganrif