1861 yng Nghymru

Mae'r erthygl hon yn ymwneud ag arwyddocâd penodol y flwyddyn 1861 i Gymru a'i phobl.

 Deiliaid 

 Tywysog Cymru - Albert Edward
 Tywysoges Cymru - yn wag

 Digwyddiadau 
bawd|GriffithJohn, China
 30 Mai - Mewn isetholiad a achoswyd gan farwolaeth yr AS blaenorol, daw Richard Grosvenor yn AS Sir y Fflint, gan ddal y sedd ar ran y Rhyddfrydwyr.
 10 Mehefin - Cwblheir Rheilffordd Croesoswallt a'r Drenewydd drwyddi draw trwy agor y darn rhwng Aber-miwl a'r Drenewydd 
 Gorffennaf - Baner ac Amserau Cymru yn dechrau cyhoeddi ddwywaith yr wythnos.
 dyddiad anhysbys
 Cofnodir Canclwm Japan ym Maesteg - y cofnod cyntaf ohono'n tyfu'n wyllt yn y DU.
 Mae cloddio Ogof Dwll Hir ym Morgannwg yn datgelu arteffactau callestr cyn hanesyddol.
 Mae Pryce Pryce-Jones yn cychwyn ei gwmni archebu trwy'r post yn y Drenewydd, Sir Drefaldwyn.
 John Dillwyn-Llewelyn yn priodi Caroline Hicks Beach.
 Griffith John yw'r cenhadwr Cristnogol cyntaf i dreiddio i ganol China.Evans, E. L., (1953). JOHN, GRIFFITH (1831 - 1912), cenhadwr. Y Bywgraffiadur Cymreig Adferwyd 15 Awst 2019

 Celfyddydau a llenyddiaeth 

 Gwobrau 
bawd|Llew Llwyfo
20–22 Awst - Cynhelir Eisteddfod Genedlaethol gyntaf Cymru yn Aberdâr. Lewis William Lewis (Llew Llwyfo) sy'n ennill y gadair.

 Llyfrau newydd 

 Autobiography and Correspondence of Mrs. Delaney, gol. Augusta Hall, Arglwyddes Llanofer
 Griffith Jones (Glan Menai) – Hywel Wyn
 John Jones (Vulcan) – Athrawiaeth yr Iawn
 David Owen (Brutus) - Cofiant y Diweddar Barch. Thomas Williams 
 Thomas Rees – History of Protestant Nonconformity in Wales: From Its Rise to the Present Time Internet Archive History of Protestant Nonconformity in Wales: From Its Rise to the Present Time adalwyd 15 Awst 2019 (copi o'r llyfr ar Internet Archive)
 William Rees (Gwilym Hiraethog) – Emmanuel Davies, T. E., & Jenkins, R. T., (1953). REES, WILLIAM (‘Gwilym Hiraethog’; 1802-1883), gweinidog Annibynnol, llenor, golygydd, ac arweinydd cymdeithasol Y Bywgraffiadur Cymreig Adferwyd 15 Awst 2019
 Jane Williams (Ysgafell) – The Literary Women of England Rees, B., (1953). WILLIAMS, JANE (‘Ysgafell’; 1806 - 1885), awdur llyfr Saesneg ar hanes Cymru ac amryw lyfrau eraill. Y Bywgraffiadur Cymreig Adferwyd 15 Awst 2019
 Robert Williams (Trebor Mai) – Fy Noswyl Jarman, A. O. H., (1953). WILLIAMS, ROBERT (‘Trebor Mai’; 1830 - 1877), bardd. Y Bywgraffiadur Cymreig Adferwyd 15 Awst 2019
Traethawd ar Gaio a'i Hynafiaethau gan William Davies (Gwilym Teilo) Traethawd ar Gaio a'i Hynafiaethau ar Wicidestun

 Cerddoriaeth 
Hugh Jerman - Deus Misereatur Morris, E. R., (1997). JERMAN, HUGH (1836 - 1895), arlunydd a cherddor. Y Bywgraffiadur Cymreig Adferwyd 15 Awst 2019

 Chwaraeon 

 Criced 
18 Gorffennaf - Clwb Criced De Cymru yn trechu MCC yn Lords.

 Genedigaethau 
bawd|Clara Novello Davies

 1 Ionawr - John Owen Jones (ap Ffarmwr), newyddiadurwr (bu farw 1899) Jones, F. P., (1970). JONES, JOHN OWEN (‘Ap Ffarmwr’, 1861 - 1899), newyddiadurwr. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 15 Awst 2019
 2 Ionawr - William Henry Griffith Thomas, clerigwr ac academydd (bu farw 1924) George Perry Abraham, .  (2012, October 04). Thomas, (William Henry) Griffith (1861–1924). Oxford Dictionary of National Biography Adferwyd 15 Awst 2019
 22 Mawrth - Dick Kedzlie, chwaraewr rygbi rhyngwladol Cymru (bu farw 1920) Jenkins, John M.; et al. (1991). Who's Who of Welsh International Rugby Players. Wrexham: Bridge Books. tud. 96. ISBN 1-872424-10-4.
 7 Ebrill - Clara Novello Davies, cantores (bu farw 1943) Griffith, R. D., (1970). DAVIES, CLARA NOVELLO (‘Pencerddes Morgannwg’; 1861 - 1943), arweinydd corau. Y Bywgraffiadur Cymreig Adferwyd 15 Awst 2019
 5 Mai - John Edward Lloyd, hanesydd (bu farw 1947) Jenkins, R. T., (1970). LLOYD, Syr JOHN EDWARD (1861 - 1947), hanesydd, a golygydd cyntaf y Bywgraffiadur Cymreig.. Y Bywgraffiadur Cymreig Adferwyd 15 Awst 2019
 31 Gorffennaf - Alfred William Hughes, llawfeddyg a sylfaenydd Ysbyty Cymru yn Ne Affrica Lewis, I., (1953). HUGHES, ALFRED WILLIAM (1861 - 1900), athro a llawfeddyg. Y Bywgraffiadur Cymreig Adferwyd 15 Awst 2019
 27 Awst - Reginald Brooks-King, saethwr (bu farw 1936) Stori Sydyn: Cymry yn y Gêmau Olympaidd; John Meurig Edwards; Gwasg y Lolfa. ISBN 9781847714107
 10 Medi - Syr John Lynn-Thomas, llawfeddyg (bu farw 1939) Jones, A. R., (1953). LYNN-THOMAS, Syr JOHN (1861 - 1939), llawfeddyg. Y Bywgraffiadur Cymreig Adferwyd 15 Awst 2019
 19 Medi - Evan Roberts, chwaraewr rygbi rhyngwladol Cymru (bu farw 1927) Smith, David; Williams, Gareth (1980). Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union. Cardiff: University of Wales Press. ISBN 0-7083-0766-3
 26 Hydref - Richard Griffith (Carneddog), bardd a llenor (bu farw 1947) Owen, R. (., (1970). GRIFFITH, RICHARD (‘Carneddog’; 1861 - 1947), bardd, llenor, a newyddiadurwr. Y Bywgraffiadur Cymreig Adferwyd 15 Awst 2019
 25 Rhagfyr - Abel Christmas Davies, meddyg a chwaraewr rygbi'r undeb a fu'n chware i Gymry Llundain, Llanelli a Chymru 
 28 Rhagfyr - David Gwynn, chwaraewr rygbi rhyngwladol Cymru (bu farw 1897) Williams, Graham; Lush, Peter; Farrar, David (2009). The British Rugby League Records Book. London League. p. 178. ISBN 978-1-903659-49-6.
 dyddiad anhysbys
 Buller Stadden, chwaraewr rygbi a llofrydd (bu farw 1906) 
 John Williams (Eryr Glan Gwawr), bardd a gwleidydd (bu farw 1922) 

 Marwolaethau 
bawd|Ellis Bryn Coch
 6 Chwefror - Syr John Owen, Barwnig 1af, 84 
 8 Mai - Thomas Lloyd -Mostyn, gwleidydd, 31 
 17 Mai - Ellis Owen Ellis (Ellis Bryn Coch), arlunydd, 48? 
 2 Awst - Sidney Herbert, Barwn Herbert 1af o Lea, gwladweinydd, 50 
 26 Medi - Morris Davies (Meurig Ebrill), bardd, 71 Owen, R. (., (1953). DAVIES, MORRIS (’ Meurig Ebrill’; 1780 - 1861), bardd. Y Bywgraffiadur Cymreig Adferwyd 15 Awst 2019
 25 Hydref - Syr James Graham, 2il Farwnig, cyn AS Penfro, 69 Parry, J.  (2009, May 21). Graham, Sir James Robert George, second baronet (1792–1861), politician. Oxford Dictionary of National Biography Adferwyd 15 Awst 2019

Cyfeiriadau


Categori:Hanes Cymru
Categori:Rhestrau Cymru