Torth felen

Math a rhywogaeth o ffwng yn nheulu'r Strophariaceae yw'r Torth felen (Lladin: Hypholoma fasciculare; Saesneg: Sulphur Tuft) sy'n tyfu mewn coedlannau.Gwefan y Bywiadur; CELl, lle ceir enwau safonol Cymraeg. Adalwyd 21 Chwefror 2020. Y Torthau yw'r enw ar lafar ar y grwp mae'r ffwng yma'n perthyn iddo, ond nid yw'n derm gwyddonol. Lluosog torth (o fara) yw 'torthau', gair a gofnodir yn gyntaf yn y 9g. Ceir enw Cymraeg arall ar y rhywogaeth hon, sef Torthau'r tylwyth teg. Mae'r teulu Strophariaceae yn gorwedd o fewn urdd yr Agaricales.

Mae'n chwerw a gwenwynig; gall ei fwyta achosi chwydu, dolur rhydd a chonfylsiynau. Y prif docsin yn steroid o'r enw 'fasciculol E'.

Mae'r rhywogaeth hon o ffwng i'w chael yn Ewrop a Gogledd America ac yn tyfu pan nad oes yr un fadarchen arall i'w gweld yn unman. Mae'n tyfu'n aml mewn clystyrau mawr ar fonion, gwreiddiau marw neu foncyffion pydredig coed llydanddail.



Ffyngau
Credir fod rhwng 2.2 a 3.8 miliwn o wahanol rywogaethau o ffwng, a'u bod yn perthyn yn nes at grwp yr anifeiliaid nag at blanhigion.Erthygl Fungal Diversity Revisited: 2.2 to 3.8 Million Species gan Hawksworth DL ac Lücking R yn y dyddlyfr Microbiology Spectrum, cyfrol 5, rhif 4, tud. 79–95. Cyhoeddwyd Gorffennaf 2017; Microbiology Spectrum; isbn=978-1-55581-957-6 Gelwir yr astudiaeth o ffwng yn "feicoleg", sy'n dod o'r Groeg  μύκης (mykes) sef 'madarchen'. Mae tua 120,000 o'r rhain wedi'u disgrifio gan naturiaethwyr megis Carolus Linnaeus, Christiaan Hendrik Persoon ac Elias Magnus Fries. Oherwydd mai prin iawn yw gwybodaeth gwyddonwyr am y pwnc hwn, mae tacson y ffyngau'n newid o ddydd i ddydd.Gwefan palaeos.com; adalwyd 21 Chwefror 2020. Credir bod oddeutu 20,000 o rywogaethau o ffyngau yng ngwledydd Prydain.

Aelodau eraill o deulu'r Strophariaceae 
Mae gan Torth felen ambell aelod arall yn y teulu hwn, gan gynnwys y canlynol:

 rhywogaeth enw tacson delwedd

Gweler hefyd
Rhestr Goch yr IUCN
Llên Natur

Cyfeiriadau

Categori:Agaricales
Categori:Y Torthau
Categori:Ffyngau gwenwynig
Categori:Ffyngau Ewrop
Categori:Ffyngau Gogledd America