1860 yng Nghymru

Mae'r erthygl hon yn sôn am arwyddocâd arbennig y flwyddyn 1860 i Gymru a'i phobl. 
bawd|Edward, Tywysog Cymru ar drothwy ei goroni'n frenin
 Deiliaid 
 Tywysog Cymru - Albert Edward 
 Tywysoges Cymru - yn wag

 Digwyddiadau 
bawd|Rheilffordd Gwili
 28 Chwefror - Drylliwyd y rhodlong, Nimrod, oddi ar Benmaendewi, a lladdir 45 o bobl.Loss of the Nimrod, Liverpool and Cork steamer, with all on board; Daily Southern Cross; 29 Mai 1860 adalwyd 15 Awst 2019 
 1 Mawrth - Rhan gyntaf Rheilffordd Caerfyrddin ac Aberteifi yn agor i orsaf yng Nghaerfyrddin; ar 3 Medi mae'n ymestyn dros gyfnod yn Reilffordd Gwili i Conwil. 
 1 Mai - Rhan gyntaf Rheilffordd Croesoswallt a'r Drenewydd yn agor o Groesoswallt (Sir Amwythig) i Gei'r Pwll ; ar 14 Awst mae'n ymestyn i'r Trallwng ac mae hefyd yn agor rhwng Aber - miwl a'r Drenewydd . Adeiladwyd y llinellau hyn gan David Davies Llandinam a Thomas Savin ond ar 29 Hydref bu Davies yn diddymu eu partneriaeth. 
 3 Awst - Cysegru'r Eglwys Farmor, Bodelwyddan.Yr Eglwys Farmor, gwefan BBC Cymru.
 24 Tachwedd - Mae cerflun o Henry Paget, Ardalydd 1af Ynys Môn, yn cael ei ychwanegu at y golofn a adeiladwyd er anrhydedd iddo gan Thomas Harrison yn gynharach yn y ganrif. (Saesneg) 
 1 Rhagfyr - Mae'r chweched ffrwydriad tanddaearol ym Mhwll Glain Du Rhisga yn Crosskeys yng Nghwm Sirhowy  Sir Fynwy yn lladd 142 o lowyr . 
 Gosodir pedwar batri gwn ar Ynys Echni. 
 Darganfod mwynglawdd aur Mwynglawdd Gwynfynydd yn Nolgellau. 
 Sefydlu Gwaith Copr yr Hafod. 
 Agorodd y Pwll Mawr ym Mlaenafon . 
 Agorodd Glofa Nixon 's Navigation yn Aberpennar, gan ddod yn wir bwll dwfn cyntaf De Cymru. 
 Mosg a sefydlwyd ym Mae Caerdydd gan Sheikh Abdullah Hakimi. 
 Cloddio Cylchoedd Cwt Mynydd Caergybi . 
 tua. dyddiad - Llanfairpwllgwyngyll ar Ynys Môn yn mabwysiadu ffurf hir ei enw.

 Celfyddydau a llenyddiaeth 
bawd|Ceiriog
 Yn eisteddfod Dinbych, penderfynir lansio eisteddfod genedlaethol. 
 Cynhelir eisteddfod yn Utica, Efrog Newydd .

 Llyfrau newydd 

 John Ceiriog Hughes - Oriau'r Hwyr 
 Thomas Phillips - The Welsh Revival: Its Origin and Development  
 William Rowlands - Dammeg y Mab Afradlon

 Cerddoriaeth 

 John Owen (Owain Alaw) - Gems of Welsh Melody (gan gynnwys y geiriau Gymraeg cyntaf i Ymdeithgan Gŵyr Harlech, a ysgrifennwyd gan John Jones (Talhaiarn) )

 Chwaraeon 

 Sefydlwyd y clwb bowls cyntaf yng Nghymru yn y Fenni . 
 Sefydlu Clwb Pêl-droed Tref Croesoswallt.

 Genedigaethau 
bawd|Cofeb Ryfel Llandaf gan Goscombe John
 21 Chwefror - Syr William Goscombe John, cerflunydd (bu farw 1952 ) Joyner, P., (1997). JOHN, Syr WILLIAM GOSCOMBE (1860 - 1952), cerflunydd. Y Bywgraffiadur Cymreig Adferwyd 25 Gor 2019
 25 Mawrth - Jack Powell, pêl-droediwr (bu farw 1947) 
 29 Mawrth - Edward Peake, chwaraewr rygbi undeb rhyngwladol Cymru (bu farw 1945 ) 
 14 Ebrill - Howell Elvet Lewis (Elfed), bardd ac archdderwydd (bu farw 1953)Jenkins, E. G., (1997). LEWIS, HOWELL ELVET (ELFED; 1860 - 1953), gweinidog (A); emynydd, bardd. Y Bywgraffiadur Cymreig Adferwyd 25 Gor 2019
 19 Ebrill - William Penfro Rowlands, cyfansoddwr (bu farw 1937) 
 12 Mai - Syr John Ballinger, llyfrgellydd (bu farw 1933) Davies, W. Ll., (1953). BALLINGER, Syr JOHN (1860 - 1933), llyfrgellydd cyntaf Llyfrgell Genedlaethol Cymru. Y Bywgraffiadur Cymreig Adferwyd 25 Gor 2019
 24 Mai - Syr Ellis Ellis-Griffith, cyfreithiwr a gwleidydd (bu farw 1926) Humphreys, E. M., (1953). ELLIS-GRIFFITH, ELLIS JONES (1860 - 1926), bargyfreithiwr a gwleidydd. Y Bywgraffiadur Cymreig Adferwyd 25 Gor 2019
 6 Mehefin - Syr Herbert Williams-Wynn, 7fed Barwnig (bu farw 1944 ) 
 30 Gorffennaf - Richard Summers, chwaraewr rygbi'r undeb rhyngwladol  i Gymru (bu farw 1941 ) 
 6 Medi - George Florance Irby, 6ed Barwn Boston, tirfeddiannwr a gwyddonydd (bu farw 1941 ) 
 25 Medi - Thomas Francis Roberts, academydd (bu farw 1919 ) 
 31 Rhagfyr - Horace Lyne, chwaraewr rygbi rhyngwladol Cymru a llywydd Undeb Rygbi Cymru (bu farw 1949 ) 
 dyddiad anhysbys 
 James Colton, anarchydd (bu farw 1936) 
 Syr William Price (bu farw 1938 )

 Marwolaethau 
bawd|Bedd Betsi Cadwaladr
 26 Ionawr - Thomas Wood, gwleidydd, 82  
 21 Mawrth - John Lloyd Davies, gwleidydd Jones, N. C., (1953). DAVIES, JOHN LLOYD (1801 - 1860), Blaendyffryn ac Alltyrodyn, Llandysul, aelod seneddol. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 15 Awst 2019, o https://bywgraffiadur.cymru/article/c-DAVI-LLO-1801 
 4 Mai - William Ormsby-Gore, gwleidydd, 81 
 17 Gorffennaf - Betsi Cadwaladr, nyrs y Creimea, 71 Roberts, G. T., (2019). DAVIS, ELIZABETH (BETSI CADWALADR) (1789 - 1860), nyrs a theithwraig. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 15 Awst 2019, o https://bywgraffiadur.cymru/article/c12-DAVI-ELI-1789 
 8 Awst - John Hughes (Lerpwl), geinidog ac awdur 
 13 Tachwedd - David Dale Owen, daearegwr yn UDA, 53 
 27 Tachwedd - Richard Richards, gwleidydd, 73 

Cyfeiriadau


Categori:Hanes Cymru
Categori:Rhestrau Cymru