1850au yng Nghymru

Mae'r erthygl hon yn sôn am arwyddocâd arbennig y degawd 1850–1859 i Gymru a'i phobl.

 Deiliaid 

 Tywysog Cymru - Albert Edward 
 Tywysoges Cymru - yn wag

 Gwobrau 
Eisteddfod Genedlaethol Cymru

 1853 - "Islwyn" yn ennill y goron yn eisteddfod y Fenni . 
 1858 - "Eisteddfod Fawr" yn Llangollen ; ymddangosiad cynnar seremoni'r Orsedd.

 Llyfrau newydd 
bawd|250px|Ceinion Alun
 Anne Beale - Gladys of Harlech (1858) 
 John Blackwell (Alun) - Ceinion Alun (1851; cyhoeddwyd ar ôl ei farwolaeth) Internet Archive - Ceinion Alun
 B B Woodward - The History of Wales (1853) 
 Samuel Evans (Gomerydd) - Y Gomerydd (1854) Y Gomerydd; Internet Archive
 John Ceiriog Hughes - Gohebiaethau Syr Meurig Crynswth (cyfrol 1) (1856) 
 Aneurin Jones - Tafol y Beirdd (1852) Tafol y Beirdd - Internet Archive
 John Jones (Talhaiarn) - Gwaith Talhaiarn, cyf. 1 (1855) 
 Owen Wynne Jones 
 Fy Oriau Hamddenol (1854) 
 Dafydd Llwyd (1857) 
 Lleucu Llwyd (1858) 
 Robert Parry (Robyn Ddu Eryri) - Teithiau a Barddoniaeth Robyn Ddu Eryri (1857) 
 William Rees (Gwilym Hiraethog) 
 Aelwyd F'Ewythr Robert (1852) 
 Gweithiau Barddonol Gwilym Hiraethog (1855) 
 William Thomas (Islwyn) - Barddoniaeth (1854) 
 William Thomas (Gwilym Marles) - Prydyddiaeth (1859) 
 Morris Williams (Nicander) - Y Psalmwyr (1850) 
 William Williams (Creuddynfab) - Y Barddoniadur (1855)
bawd|250px|Hysbyseb ar gyfer cerddoriaeth Ystorm Tiberias, Tanymarian

 Cerddoriaeth 
 Y Blwch Cerddorol (casgliad o emynau ac anthemau) (1854) 
 Thomas Jones (Gogrynwr) - Gweddi Habacuc (cantata) (1851) 
 J. Ambrose Lloyd - Teyrnasoedd y Ddaear (1852) 
 Edward Stephen (Tanymarian) - Ystorm Tiberias (oratorio) (1852) 
 Ionawr 1856 - Cyfansoddwyd anthem genedlaethol Cymru, Hen Wlad Fy Nhadau, gan James James gyda geiriau gan ei dad Evan James .

 Genedigaethau 
bawd|Arthur Evans
bawd|Ceridwen Peris
 1850 
 4 Ionawr - Griffith J. Griffith, diwydiannwr (bu farw 1919) 
 16 Ebrill - Sidney Gilchrist Thomas, dyfeisiwr (bu farw 1885) Davies, W. Ll., (1953). THOMAS, SIDNEY GILCHRIST (1850 - 1885), arbenigwr yn astudiaeth dur, a dyfeisydd. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 26 Gor 2019, o https://bywgraffiadur.cymru/article/c-THOM-GIL-1850
 1851 
 8 Gorffennaf - Syr Arthur Evans, archeolegydd (bu farw 1941) Myres, J., & Snodgrass, A.  (2007, May 24). Evans, Sir Arthur John (1851–1941), archaeologist. Oxford Dictionary of National Biography.  Adalwyd 26 Gorffennaf 2019, o https://www.oxforddnb.com/view/10.1093/ref:odnb/9780198614128.001.0001/odnb-9780198614128-e-33032.
 27 Rhagfyr - Percy Gilchrist, diwydiannwr 
 dyddiad anhysbys - Elizabeth Phillips Hughes, hyrwyddwr addysg merched (bu farw 1925) Lewis, M., (1953). HUGHES, ELIZABETH PHILLIPS (1851 - 1925), addysgydd. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 26 Gor 2019, o https://bywgraffiadur.cymru/article/c-HUGH-PHI-1851
 1852 
 20 Mawrth - John Gwenogvryn Evans, palaograffydd (bu farw 1930) Jones, E. D., (1953). EVANS, JOHN GWENOGFRYN (1852 - 1930), gweinidog Undodaidd, golygydd testunau Cymraeg cynnar ac arolygydd llawysgrifau Cymraeg. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 26 Gor 2019, o https://bywgraffiadur.cymru/article/c-EVAN-GWE-1852
 26 Ebrill - William Eilir Evans, newyddiadurwr (bu farw 1910) 
 28 Ebrill - Syr Francis Edwards, Barwn 1af, gwleidydd Rhyddfrydol (bu farw 1927) Griffiths, G. M., (1953). EDWARDS, Syr FRANCIS (1852 - 1927), barwnig ac aelod seneddol. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 26 Gor 2019, o https://bywgraffiadur.cymru/article/c-EDWA-FRA-1852
 11 Mai - Syr David Saunders Davies, AS (bu farw 1934) Jenkins, R. T., (1953). DAVIES, Syr DAVID SAUNDERS (1852 - 1934), aelod seneddol. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 26 Gor 2019, o https://bywgraffiadur.cymru/article/c-DAVI-SAU-1852
 25 Tachwedd - Syr Evan Vincent Evans, cefnogwr yr Eisteddfod (bu farw 1934) Jones, T., (1953). EVANS, EVAN (Syr EVAN VINCENT EVANS yn ddiweddarach) (1851 - 1934), eisteddfodwr ac ysgrifennydd Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 26 Gor 2019, o https://bywgraffiadur.cymru/article/c-EVAN-VIN-1851
 Rhagfyr - Alice Gray Jones (Ceridwen Peris), awdur (bu farw 1943) Davies, M. B., (1970). JONES, ALICE GRAY (‘Ceridwen Peris’; 1852 - 1943), awdures. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 26 Gor 2019, o https://bywgraffiadur.cymru/article/c2-JONE-GRA-1852
 1855 
 dyddiad anhysbys - Jeremiah Jones, bardd (bu farw 1902) 
 1856 
 26 Mawrth - David Alfred Thomas, gwleidydd (bu farw 1918) Thomas, B., (1953). THOMAS, DAVID ALFRED (1856 - 1918), yr is-iarll RHONDDA 1af. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 26 Gor 2019, o https://bywgraffiadur.cymru/article/c-THOM-ALF-1856
 1858 
 28 Ionawr - Tannatt William Edgeworth David, fforiwr (bu farw 1934) Jenkins, R. T., (1953). DAVID, Syr TANNATT WILLIAM EDGEWORTH (1858 - 1934), daearegwr. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 26 Gor 2019, o https://bywgraffiadur.cymru/article/c-DAVI-EDG-1858
 28 Rhagfyr - Josiah Towyn Jones, gwleidydd Jones, D. T., (1953). JONES, JOSIAH (TOWYN) (1858 - 1925), gweinidog gyda'r Annibynwyr ac aelod seneddol. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 26 Gor 2019, o https://bywgraffiadur.cymru/article/c-JONE-TOW-1858
 1859 
 16 Chwefror - Thomas Edward Ellis, gwleidydd (bu farw 1899) Ellis, T. I., (1953). ELLIS, THOMAS EDWARD (1859 - 1899), aelod seneddol dros Feirionnydd (1886-99) a phrif chwip y blaid Ryddfrydol (1894-5). Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 26 Gor 2019, o https://bywgraffiadur.cymru/article/c-ELLI-EDW-1859
 17 Gorffennaf - Ernest Rhys, awdur (bu farw 1946)Davies, W. Ll., (1970). RHYS, ERNEST (PERCIVAL) (1859 - 1946), bardd, awdur, a golygydd. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 26 Gor 2019, o https://bywgraffiadur.cymru/article/c2-RHYS-ERN-1859

 Marwolaethau 
bawd|Charles Watkin Williams-Wynn yw'r bachgen yn y llun hwn gan Joshua Reynolds o'i fam, Charlotte Williams-Wynn, a'i phlant.
bawd|Cofeb Ieuan Gwynedd, Tŷ Croes Isaf
bawd|Y mwyn Vivianite a enwyd ar ôl John Henry Vivian
 1850 
 2 Medi - Charles Williams-Wynn, gwleidydd (ganwyd 1775) Escott, M.  (2009, May 21). Wynn, Charles Watkin Williams (1775–1850), politician. Oxford Dictionary of National Biography.  Adalwyd 26 Gorffennaf 2019, o https://www.oxforddnb.com/view/10.1093/ref:odnb/9780198614128.001.0001/odnb-9780198614128-e-30150.
 1851 
 6 Ebrill - William Morgan Kinsey, awdur teithio (ganwyd 1788) 
 30 Mehefin - Thomas Phillips, sylfaenydd Coleg Llanymddyfri (ganwyd 1760) Price, D.  (2004, September 23). Phillips, Thomas (1760–1851), philanthropist and surgeon. Oxford Dictionary of National Biography.  Adalwyd 26 Gorffennaf 2019, o https://www.oxforddnb.com/view/10.1093/ref:odnb/9780198614128.001.0001/odnb-9780198614128-e-22175.
 1852 
 23 Chwefror - Evan Jones (Ieuan Gwynedd), gweinidog a newyddiadurwr, 31 Jones, F. P., (1953). JONES, EVAN (‘Ieuan Gwynedd’; 1820 - 1852), gweinidog a newyddiadurwr. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 26 Gor 2019, o https://bywgraffiadur.cymru/article/c-JONE-EVA-1820
 2 Mai - John Jones (Ioan Tegid), bardd (ganwyd 1792) Jenkins, R. T., (1953). JONES, JOHN (‘Tegid,’ neu ‘Ioan Tegid’; 1792 - 1852), clerigwr a llenor. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 26 Gor 2019, o https://bywgraffiadur.cymru/article/c-JONE-JOH-1792
 26 Tachwedd - John Josiah Guest, peiriannydd, entrepreneur a gwleidydd, 77 John, A.  (2008, May 24). Guest, Sir (Josiah) John, first baronet (1785–1852), ironmaster. Oxford Dictionary of National Biography.  Adalwyd 26 Gorffennaf 2019, o https://www.oxforddnb.com/view/10.1093/ref:odnb/9780198614128.001.0001/odnb-9780198614128-e-11716
 1853 
 Dyddiad anhysbys - William Roberts, pregethwr (ganwyd 1809) 
 1854 
 3 Ebrill - Edward Lloyd, Barwn 1af Mostyn, gwleidydd (ganwyd 1768) Kidd, Charles, Williamson, David (gol.). Debrett's Peerage and Baronetage (rhifyn 1990). New York: St Martin's Press, 1990
 29 Ebrill - Henry Paget, Ardalydd 1af Ynys Môn, milwr a gwleidydd (ganwyd 1768) Anglesey, .  (2008, January 03). Paget [formerly Bayly], Henry William, first marquess of Anglesey (1768–1854), army officer and politician. Oxford Dictionary of National Biography.  Adalwyd 26 Gorffennaf 2019, o https://www.oxforddnb.com/view/10.1093/ref:odnb/9780198614128.001.0001/odnb-9780198614128-e-21112.
 1855 
 28 Mehefin - FitzRoy Somerset, Barwn 1af Rhaglan (ganwyd 1788) Lloyd, E., & Sweetman, J.  (2014, September 25). Somerset, FitzRoy James Henry [known as Lord FitzRoy Somerset], first Baron Raglan (1788–1855), army officer. Oxford Dictionary of National Biography.  Adalwyd 26 Gorffennaf 2019, o https://www.oxforddnb.com/view/10.1093/ref:odnb/9780198614128.001.0001/odnb-9780198614128-e-26007
 dyddiad anhysbys 
 Syr John Morris, Barwnig 1af, diwydiannwr Kidd, Charles, Williamson, David (golygyddion). Debrett's Peerage and Baronetage (rhifyn 1990). Efrog Newydd: St Martin's Press, 1990
 John Henry Vivian, diwydiannwr (ganwyd 1785) Newell, E.  (2009, October 08). Vivian, John Henry (1785–1855), industrialist and politician. Oxford Dictionary of National Biography.  Adalwyd 26 Gorffennaf 2019, o https://www.oxforddnb.com/view/10.1093/ref:odnb/9780198614128.001.0001/odnb-9780198614128-e-47482.
 1857 
 10 Chwefror - David Thompson, archwiliwr (ganwyd i rieni Cymraeg 1770) 
 12 Awst - William Daniel Conybeare, deon Llandaf (ganwyd 1787) North, F. J., (1953). CONYBEARE, WILLIAM DANIEL (1787 - 1857), clerigwr a daearegwr. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 26 Gor 2019, o https://bywgraffiadur.cymru/article/c-CONY-DAN-1787
 16 Awst - John Jones, Talysarn, gweinidog anghydffurfiol amlwg (ganwyd 1796) Edwards, G. A., (1953). JONES, JOHN (1796 - 1857), pregethwr amlwg a grymus neilltuol, a gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 26 Gor 2019, o https://bywgraffiadur.cymru/article/c-JONE-JOH-1796
 1858 
 17 Tachwedd - Robert Owen, sylfaenydd y mudiad cydweithredol (ganwyd 1771) Rees, J. F., (1953). OWEN, ROBERT (1771 - 1858), Sosialydd Utopaidd. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 26 Gor 2019, o https://bywgraffiadur.cymru/article/c-OWEN-ROB-1771
 20 Tachwedd - Syr Joseph Bailey, Barwnig 1af, meistr haearn (ganwyd 1783) Price, W. W., (1953). BAILEY (TEULU), Glanusk Park, sir Frycheiniog. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 26 Gor 2019, o https://bywgraffiadur.cymru/article/c-BAIL-GLA-1700
 18 Rhagfyr - John Salusbury Piozzi Salusbury, nai i Hester Thrale (ganwyd 1793)

Cyfeiriadau


Categori:Hanes Cymru
Categori:Rhestrau Cymru