Robert Jones (argraffwr)

Argraffydd a chyhoeddwr o Gymro oedd Robert Jones (Ionawr 1803 – 19 Rhagfyr 1850).

 Cefndir 
Ganwyd Jones ym Mryn Pyll, Trefriw yn blentyn i Ismael Davies, argraffydd a Jane ei wraig. Dydy union ddyddiad ei eni ddim yn hysbys ond fe'i bedyddiwyd yn un o eglwysi Plwyf Llanrhychwyn a Threfriw ar 14 Ionawr 1803.Gwasanaethau Archifau Cymru Cofrestrau Plwyf Llanrhychwyn a Threfriw 1803 Roedd Ismael Davies yn fab i'r bardd, hynafiaethydd ac argraffwr Dafydd Jones o Drefriw.Griffiths, G. M., (1953). JONES, DAVID (1708? - 1785), o Drefriw, bardd, casglwr llawysgrifau, cyhoeddwr, ac argraffydd. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 27 Maw 2020 Roedd John Jones (Pyll) (1786 - 1865) yn frawd (llawer) hyn i Robert, a phan fu farw Ismael yn 1817 cymerodd Pyll gofal o'r gwaith argraffu Morgan, G., (1997). JONES, JOHN (1786 - 1865), argraffydd a dyfeisiwr. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 27 Maw 2020 Dysgodd y grefft i'w frawd bach a phan symudodd Pyll ei wasg i Lanrwst aeth a John gydag ef.Gerald Morgan, Y Dyn a Wnaeth Argraff (Gwasg Carreg Gwalch, Llanrwst, 1982).

 Gyrfa 
Wedi dysgu ei grefft gan ei frawd symudodd Jones i Bwllheli i weithio ar ei liwt ei hun ym 1828. Arhosodd ym Mhwllheli am 6 mlynedd cyn symud ei wasg i Fangor ym 1834. Yn ôl ei nai, Evan Jones, Llanrwst, roedd Jones yn argraffu ar yr hen wasg bren a ddefnyddiwyd gan Lewis Morys (Llewelyn Ddu o Fôn) i argraffu Tlysau yr Hen Oesoedd, ym 1735, ar hyd ei oes. Roedd Dafydd Jones o Drefriw wedi prynu'r wasg gan Lewis a dyma'r wasg a defnyddiwyd gan Dafydd Jones ac Ismael Davies ar gyfer eu holl waith.

Yn fuan ar ôl symud i Fangor, dechreuodd Robert Jones gyhoeddi Papur Newydd, o'r enw The Figaro in Wales, y papur Cymreig cyntaf i ddefnyddio lluniau yn rheolaidd. Prif gynnwys y papur oedd ymosodiadau ar glerigwyr Eglwys Loegr, am esgeuluso eu dyletswyddau cyhoeddus. Bu ymosodiadau ciaidd ar Esgob a swyddogion Eglwys Gadeiriol Bangor, tirfeddianwyr yr ardal a chefnogwyr y Blaid Dorïaidd. Roedd rhai clerigwyr yn chwerthin am ei gynnwys, ond roedd eraill yn ddig iawn.Bye-gones Relating to Wales and the Border Counties Tachwedd 1881 "The Figaro in Wales" adalwyd 27 Mawrth 2020 Bu'r Figaro yn gyfrifol am roi'r argraffydd mwyn dŵr poeth fwy nag unwaith. Ym 1836 cafodd Jones ddirwy o £250 am gabledd yn erbyn George Johnson llyngesydd o Gaernarfon Y Gwladgarwr Cyf. IV rhif. 40 - Ebrill 1836 "Brawdlys Sir Feirionnydd adalwyd 27 Chwefror 2020. Yn ddiweddarach yn y flwyddyn bu achos yn erbyn Jones ym Mrawdlys Amwythig am enllibio Joseph Jones un o asiantau Thomas Assheton Smith II, Y Faenol.Jones, E. G., (1953). SMITH, THOMAS ASSHETON (1752-1828), Y Faenol, Bangor, tirfeddiannwr a pherchennog chwareli. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 27 Maw 2020 Ychydig wedi'r erlyniadau rhoddwyd y gorau i gyhoeddi'r papur. Mae'n debyg mae'r Dr Owen Owen Roberts Bangor a'i frawd y cyfreithiwr William Lloyd Roberts, Caernarfon oedd yn talu Jones am argraffu'r Welsh Figaro, ac maen nhw, nid Jones ei hun, a thalodd y dirwyon enllib.Journal of the Welsh Bibliographical Society Cyf. 5, Rhif 4, Ionawr 1940  - Dr Thomas Richards, " Hen Bapurau Newydd" adalwyd 27 Mawrth 2020

Ym mis Hydref 1843 dechreuodd Jones ail gyhoeddi'r papur o dan y teitl Figaro the Second. Y Parch Issac Harding Harries,Richards, T., (1953). HARRIES, ISAAC HARDING, gweinidog a golygydd cyfnodolion. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 27 Maw 2020 gŵr oedd yn ei alw ei hun yn Weinidog yr Annibynwyr, ond heb gydnabyddiaeth gan Undeb yr Annibynwyr Cymraeg a'i alwodd y creadur mwyaf ysgymun a fu erioed mewn cyswllt ag achos crefydd  Cyn pen y flwyddyn, cychwynnwyd papur arall gan Lewis Evan Jones, Caernarfon, o'r enw'r Anti Figaro, dan olygiad Edeyrn ab Nudd, bardd, ac ymgeisydd am offeiriadaeth Eglwys Loegr. Roedd Edeyrn wedi bod yn wrthrych ymosodiadau ffyrnig yn rhifyn cyntaf yr ail Figaro, ac amcan sefydlu papur Caernarfon oedd talu'r pwyth yn ôl i bapur Bangor a'r Annibynwyr. Daeth cynnwys y ddau bapur mor gas a chableddus fel bod cyfreithwyr wedi sicrhau atafaelu eiddo'r ddau argraffydd. Un o wŷr y gyfraith a fu'n erlyn y ddau bapur oedd William Lloyd Roberts, un o'r bobl bu'n gefn i'r Figaro gwreiddiol.

Daeth ychydig o lyfrau o wasg Robert Jones ar ôl hynny, ond gydag enw ei fab, Robert Griffith Jones, fel argraffydd.

 Cyhoeddiadau 
Argraffwyd y llyfrau canlynol gan wasg Robert Jones ym Mangor Y Traethodydd Cyf. LVII (CCXLIV-CCXLIX), 1902 "Argraffwyr Cymru" adalwyd 27 Chwefror 2020:-

 1834 — Galarnad ar ôl William Burnett, Pregethwr gyda y Bedyddwyr yng Nghaergybi, yr hwn a fu farw yn dra hyderus yn yr Arglwydd, Gorphenaf yr 22, 1834, yn ei 65 mlwydd oed. Gan y Parch. William Morgan, Caergybi.
 1838  — Pynciau Athrawiaethol yn y rhai y mae amryw Ganghenau Ysgrythyrol, y rhai sydd Anghenrheidiol Anhepgorol i dywys y Meddwl i Gysondeb y Ffydd yn ol y Bibl Sanctaidd. Gan y Parchedig Arthur Jones, Bangor.
 1844 — Traethawd ar Natur Eglwys, oddiar Matthew xvi. 18, 19; lle y dangosir gwrthuni Sefydliadau Dynol, a Chysylltiad Crefydd â'r Byd. Gan Owen Thomas, Bethesda.
 1849  —  (dan enw R. G. Jones), ­Y Gweithiwr Caniadgar, Gan Hugh Hughes (Huw Derfel), Pendinas, Llandegai.

 Cyfeiriadau 

Categori:Genedigaethau 1803
Categori:Marwolaethau 1850
Categori:Argraffwyr o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên