1830au yng Nghymru

Mae'r erthygl hon yn sôn am arwyddocâd arbennig y ddegawd 1830 - 1839 i Gymru a'i phobl .

 Deiliaid 

 Tywysog Cymru - yn wag  
 Tywysoges Cymru - yn wag 

 Celfyddydau a llenyddiaeth 
bawd|Charles James Apperley
 Llyfrau newydd 

 Charles James Apperley - The Chace, the Road, a'r Turf (1837)  
 Eliza Constantia Campbell - Tales about Wales (1837)  
 John Evans (ID Ffraid) - Hanes yr Iddewon (1831) 
 Y Fwyalchen ( blodeugerdd barddoniaeth) (1835) 
 Felicia Hemans - Songs of the Affections (1830) 
 Benjamin Jones (PA Môn) - Athrawiaeth Bedydd (1830) 
 Syr Samuel Rush Meyrick - Engraved Illustrations of Antient Arms and Armour, from the Collection at Goodrich Court  (1830) 
 Thomas Price (Carnhuanawc) - Hanes Cymru a Chenedl y Cymry o'r Cynoesoedd hyd at Farwolaeth Llywelyn ap Gruffydd, cyf. 1 (1836) 
 William Williams (Caledfryn) - Drych Barddonol (1839)

 Cerddoriaeth 

 Thomas Griffiths (Tau Gimel) - Casgliad o Hymnau (1830) 
 David James - Myfyrdawd (1833)

 Genedigaethau 
bawd|Trebor Mai
bawd|Love Jones Parry
bawd|Pryce-Pryce-Jones
 1830 
 23 Ionawr - Thomas Lloyd-Mostyn, gwleidydd (bu f. 1861) Davies, W. Ll., (1953). MOSTYN (TEULU), Mostyn Hall, Sir y Fflint, etc.. Y Bywgraffiadur Cymreig Adferwyd 5 Awst 2019
 22 Ebrill - Sarah Emily Davies, addysgwr (bu f. 1921) James, J. W., (1953). DAVIES, JOHN (1795 - 1861), offeiriad ac athronydd. Y Bywgraffiadur Cymreig Adferwyd 5 Awst 2019
 Mai - Richard Davies (Tafolog), bardd a beirniad (d. 1904) Parry, T., (1953). DAVIES, RICHARD (‘Tafolog’; 1830 - 1904), bardd a beirniad. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 5 Awst 2019
 25 Mai - Robert Williams (Trebor Mai), bardd (bu f. 1877) Jarman, A. O. H., (1953). WILLIAMS, ROBERT (‘Trebor Mai’; 1830 - 1877), bardd. Y Bywgraffiadur Cymreig Adferwyd 5 Awst 2019
 1831 
 20 Rhagfyr - William T. Davies, Llywodraethwr Pennsylvania (bu f. 1912) 
 1832 
 5 Ionawr - Love Jones-Parry, gwleidydd a gwladychwr Patagonia (bu f. 1891) Nicholas, Thomas; Annals and antiquities of the counties and county families of Wales T354  adalwyd 14 Mawrth 2015
 3 Ebrill - William Thomas (Islwyn), bardd (bu f. 1878) D. G., (1953). THOMAS, WILLIAM (‘Islwyn,’ 1832 - 1878), gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd, a bardd. Y Bywgraffiadur Cymreig Adferwyd 5 Awst 2019
 25 Medi - John Ceiriog Hughes, bardd (bu f. 1887) Jones, D. G., (1953). HUGHES, JOHN CEIRIOG (1832 - 1887), bardd. Y Bywgraffiadur Cymreig Adferwyd 5 Awst 2019, o
 1833 
 dyddiad anhysbys 
 Richard Davies (Mynyddog), bardd (bu f. 1877)Jones, T. H., (1953). DAVIES, RICHARD (‘Mynyddog’; 1833 - 1877), bardd, datgeiniad, ac arweinydd eisteddfodau. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 5 Awst 2019
 James James, telynor a chyfansoddwr (bu f. 1902) 
 1834 
 16 Hydref - Pryce Pryce-Jones, entrepreneur archebu trwy'r post post (bu f. 1920)Porter, D.  (2004, September 23). Jones, Sir Pryce Pryce- (1834–1920), draper and politician. Oxford Dictionary of National Biography. Adferwyd 5 Awst 2019
 dyddiad anhysbys - William Thomas (Gwilym Marles), gweinidog (bu f. 1879) Davies, D. J., (1953). THOMAS, WILLIAM (‘Gwilym Marles '; 1834 - 1879), gweinidog Undodaidd, diwygiwr cymdeithasol, llenor, ac ysgolfeistr. Y Bywgraffiadur Cymreig Adferwyd 5 Awst 2019
 1836 
 30 Ionawr - Lewis Jones, ymsefydlwr Patagonia (ch. 1904) Williams, R. B., (1953). JONES, LEWIS (1836 - 1904), Patagonia, arloeswr a llenor. Y Bywgraffiadur Cymreig Adferwyd 5 Awst 2019
 5 Gorffennaf - Evan Herber Evans, gweinidog (bu f. 1896) 
 30 Medi - George Douglas-Pennant, 2il Farwn Penrhyn, diwydiannwr (bu f. 1907) Lindsay, J.  (2004, September 23). Pennant, George Sholto Gordon Douglas-, second Baron Penrhyn (1836–1907), landowner and quarry owner. Oxford Dictionary of National Biography Adferwyd 5 Awst 2019
 6 Hydref - Allen Raine, nofelydd (d. 1908) Jenkins, D., (1953). PUDDICOMBE, ANNE ADALISA (‘Allen Raine’; 1836 - 1908), nofelydd. Y Bywgraffiadur Cymreig Adferwyd 5 Awst 2019
 20 Hydref - Daniel Owen, nofelydd (bu f. 1895) Williams, K., (1953). OWEN, DANIEL (1836 - 1895), nofelydd. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 5 Awst 2019
 dyddiad anhysbys - John Jones (Myrddin Fardd), bardd (bu f. 1921) Rowlands, W., (1953). JONES, JOHN (‘Myrddin Fardd’; 1836 - 1921), llenor, hynafiaethydd, a chasglwr hen lythyrau a llawysgrifau. Y Bywgraffiadur Cymreig Adferwyd 5 Awst 2019
 1837 
 5 Awst - William Lewis, Barwn 1af Merthyr, diwydiannwr (bu f. 1914) Jenkins, R. T., (1953). LEWIS, Syr WILLIAM THOMAS (1837 - 1914), yr ARGLWYDD MERTHYR o SENGHENYDD 1af, perchennog glofeydd. Y Bywgraffiadur Cymreig Adferwyd 5 Awst 2019
 6 Medi - Henry Thomas Edwards, pregethwr (bu f. 1884) 
 22 Medi - Thomas Charles Edwards, gweinidog, awdur a phrifathro cyntaf Prifysgol Cymru (bu f. 1900) Edwards, G. A., (1953). EDWARDS, THOMAS CHARLES (1837 - 1900), gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd, esboniwr a phregethwr, prifathro cyntaf y Coleg Cenedlaethol, Aberystwyth (1872-91), ac ail brifathro Athrofa'r Bala (1891-1900). Y Bywgraffiadur Cymreig Adferwyd 5 Awst 2019
 26 Rhagfyr - Syr William Boyd Dawkins, daearegwr (bu f. 1929)  North, F. J., (1953). DAWKINS, Syr WILLIAM BOYD (1837 - 1929), daearegwr a hynafiaethydd. Y Bywgraffiadur Cymreig Adferwyd 5 Awst 2019
 dyddiad anhysbys - William Bowen Rowlands, gwleidydd (bu f. 1906) 
 1838 
 dyddiad anhysbys - Charles Gresford Edmondes, clerigwr ac athro (bu f. 1893) 
 1839 
 7 Mawrth - Ludwig Mond, diwydiannwr o'r Almaen (d. 1909) 
 24 Medi - John Neale Dalton, caplan brenhinol a thiwtor (bu f. 1931) 
 dyddiad anhysbys - Sarah Jane Rees (Cranogwen), awdur (bu f. 1916) Davies, W. Ll., (1953). REES, SARAH JANE (‘Cranogwen’; 1839 - 1916), ysgolfeistres, bardd, golygydd, a sefydlydd ‘Merched y De’. Y Bywgraffiadur Cymreig Adferwyd 5 Awst 2019

 Marwolaethau 
bawd|Cerflun o Sarah gan Leon-Joseph Chavalliaud, ym mynwent Saint Mary's, Paddington Green.
bawd|Murlun ar wal ger Marchnad Caerdydd, lle crogwyd Richard Lewis.
 1830 
 26 Mehefin - Brenin Siôr IV brenin y Deyrnas Unedig, yr ail Dywysog Cymru a fu gynt yn gwasanaethu am y tro cyntaf (1762-1820) 
 1831 
 7 Ionawr - Edward "Celtic" Davies, awdur, 74 Williams, G. J., (1953). DAVIES, EDWARD (1756 - 1831), clerigwr ac awdur llyfrau. Y Bywgraffiadur Cymreig Adferwyd 5 Awst 2019
 8 Mehefin - Sarah Siddons, actores (ganwyd 1755) Price, C. J. L., (1953). SIDDONS, SARAH (1755 - 1831), actores. Y Bywgraffiadur Cymreig Adferwyd 5 Awst 2019
 13 Awst - Dic Penderyn, labrwr (cafodd eii ddienyddio) (ganwyd 1808) Williams, D., (1953). LEWIS, RICHARD (‘Dic Penderyn’; 1807/8 - 1831). Y Bywgraffiadur Cymreig Adferwyd 5 Awst 2019
 1834 
 11 Awst - William Crawshay I, diwydiannwr (b. 1764) Evans, C.  (2004, September 23). Crawshay, William (1764–1834), ironmaster and merchant. Oxford Dictionary of National Biography Adferwyd 5 Awst 2019
 2 Medi - David Charles, emynydd (b. 1762)  Roberts, G. M., (1953). CHARLES, DAVID, I (1762 - 1834), gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd, emynydd. Y Bywgraffiadur Cymreig Adferwyd 5 Awst 2019
 1835 
 13 Mai - John Nash, pensaer (b. 1752) Rees, T. M., (1953). NASH, JOHN (1752 - 1835), pensaer. Y Bywgraffiadur Cymreig Adferwyd 5 Awst 2019
 3 Mehefin - William Owen Pughe, gramadegydd a geiriadurwr (b. 1759) Williams, G. J., (1953). PUGHE, WILLIAM OWEN (1759 - 1835), geiriadurwr, gramadegydd, golygydd, hynafiaethydd, a bardd. Y Bywgraffiadur Cymreig Adferwyd 5 Awst 2019
 dyddiad anhysbys - Robert Davies (Robin Ddu o'r Glyn), bardd (b. 1769) 
 1836 
 22 Tachwedd - Peter Bailey Williams, hynafiaethydd (b. 1763) Roberts, G. T., (1953). WILLIAMS, PETER BAILEY (1763 - 1836), cherigwr a llenor. Y Bywgraffiadur Cymreig Adferwyd 5 Awst 2019
 1837 
 19 Chwefror - Thomas Burgess, Esgob Tyddewi, 80 Ellis, T. I., (1953). BURGESS, THOMAS (1756 - 1837), esgob. Y Bywgraffiadur Cymreig Adferwyd 5 Awst 2019
 1838 
 14 Mawrth - Wyndham Lewis, AS, 57 
 19 Gorffennaf - Christmas Evans, pregethwr (b. 1766) Jones, J. T., (1953). EVANS, CHRISTMAS (1766 - 1838), gweinidog gyda'r Bedyddwyr ac un o bregethwyr enwocaf Cymru. Y Bywgraffiadur Cymreig Adferwyd 5 Awst 2019
 26 Rhagfyr - Ann Hatton, nofelydd (b. 1764) Price, C. J. L., (1953). HATTON, ANN JULIA (‘Ann of Swansea’; 1764 - 1838), bardd a nofelydd. Y Bywgraffiadur Cymreig Adferwyd 5 Awst 2019
 1839 
 16 Mai - Edward Clive, Iarll 1af Powis

 Cyfeiriadau 


Categori:Hanes Cymru
Categori:Rhestrau Cymru