Orendy

Ystafell neu adeilad lle gellid cadw coed oren a choed ffrwythau eraill yn ystod y gaeaf oedd orendy. Roeddent yn ychwanegiadau ffasiynol i blastai gwledig o'r 17g, 18g a 19g. Yn nodweddiadol roeddent ar ffurf tŷ gwydr neu ystafell wydr fawr iawn. Byddai coed yn cael eu cadw mewn cynwysyddion a fyddai'n cael eu symud allan i'r awyr agored yn ystod misoedd yr haf. Roedd orendy  yn symbol o fri a chyfoeth. Byddai perchnogion yn tywys eu gwesteion yno ar deithiau o amgylch yr ardd i edmygu nid yn unig y ffrwythau ond hefyd bensaernïaeth y lle.

Orendai yng Nghymru
 Mae orendy (tua 1700) yn rhan o adeilad y stablau yn Nhŷ Tredegar, Coedcernyw, Casnewydd."Stable Block including Orangery", British Listed Buildings; adalwyd 30 Tachwedd 2019
 Mae orendy (1668–1705) yn rhan o derasau Castell Powys, ger y Trallwng."Powis Castle, Orangery, Welshpool", Gwefan Coflein; adalwyd 28 Tachwedd 2019
 Roedd orendy gan y pensaer Anthony Keck yn Castell Pen-rhys ar Benrhyn Gŵyr (1775–80)."Penrice, Orangery", Gwefan Coflein; adalwyd 28 Tachwedd 2019 
 Cwblhawyd enghraifft odidog arall gan Keck ym Mharc Gwledig Margam, Castell-nedd Port Talbot (1787–93)."Margam Castle, Orangery", Gwefan Coflein; adalwyd 28 Tachwedd 2019"Yr Orendy", Gwefan Parc Gwledig Margam; adalwyd 15 Tachwedd 2019 
 Adeiladwyd enghraifft neo-Gothig hanner-wythonglog yn Neuadd Nercwys, Sir y Fflint, gan Benjamin Gummow."Nerquis Hall Orangery, Nercwys", Gwefan Coflein; adalwyd 28 Tachwedd 2019
 Roedd orendy yn rhan o Abaty Singleton, plasty neo-Gothig o'r 19g sy'n bellach rhan o Brifysgol Abertawe."Singleton Park ...", Gwefan Coflein; adalwyd 30 Tachwedd 2019
 Adeladwyd orendy bach yng ngardd Plas Brondanw, Gwynedd, tŷ pensaer Clough Williams-Ellis, tua 1910."The Orangery at Plas Brondanw Gardens", British Listed Buildings; adalwyd 30 Tachwedd 2019

Cyfeiriadau

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith
Categori:Gerddi