Edmund Husserl

Athronydd o'r Almaen oedd Edmund Gustav Albrecht Husserl (8 Ebrill 1859 – 27 Ebrill 1938) sy'n nodedig am sefydlu ffenomenoleg. Pwysleisiodd Husserl sythwelediad yn hytrach na dadansoddiad wrth ddisgrifio'r profiad goddrychol, gan wahaniaethu ffenomenoleg oddi ar empiriaeth a rhesymeg ddiddwythol.

 Bywgraffiad 
 Teulu a magwraeth (1859–76) 
Ganwyd Edmund Husserl ar 8 Ebrill 1859 yn Prossnitz (hen orgraff Almaeneg: Proßnitz), Ardalyddiaeth Morafia, yn Ymerodraeth Awstria, tref a elwir heddiw yn Prostějov yn y Weriniaeth Tsiec. Iddewon oedd ei deulu.

 Addysg (1876–87) 
Mynychodd y Gymnasium yn Olmütz a chyflawnodd ei arholiadau yn 1876. Astudiodd ffiseg, mathemateg, seryddiaeth, ac athroniaeth ym mhrifysgolion Leipzig, Berlin, a Fienna. Derbyniodd ei ddoethuriaeth ar bwnc calcwlws o Fienna yn 1882, a wnaeth dan diwtoriaeth y mathemategydd Leo Königsberger.

Yn nhymor yr hydref 1883, dychwelodd i Fienna i astudio gyda'r athronydd a seicolegydd Franz Brentano. Dylanwadwyd ar Husserl yn gryf gan bwyslais Brentano ar seicoleg ddisgrifiadol a'r ysbryd rhesymolaidd a arddelid gan ei fyfyrwyr. Yn 1886 trodd Husserl yn aelod ffurfiol o'r Eglwys Lwtheraidd Efengylaidd, arfer a wnaed gan nifer o academyddion Iddewig yn y gwledydd Almaenig yn y 19g. Y flwyddyn honno, aeth Husserl, ar gais Brentano, i ennill ei gymhwyster addysgu dan diwtoriaeth Carl Stumpf, athro athroniaeth a seicoleg ym Mhrifysgol Halle. Yn 1887 priododd Husserl â Malvine Steinschneider (1860–1950), merch i athro ysgol uwchradd o Prossnitz, a chawsant briodas serchus hyd ddiwedd ei oes.

 Darlithio yn Halle (1887–1901) 
Yn 1887, cafodd Husserl ei dderbyn yn athro yn Halle, a bu'n darlithio yno nes 1901.

 Ei gyfnod yn Göttingen (1901–16) a Freiburg (1916–28) 
Yn 1901, penodwyd Husserl yn ausserordentlicher (darlithydd prifysgol) ym Mhrifysgol Göttingen, ar gais y mathemategydd David Hilbert. Bu yno nes iddo symud i Brifysgol Freiburg yn 1916. Ymddeolodd o'i yrfa academaidd yn 1928.

 Diwedd ei oes (1928–38) 
Bu farw ar 27 Ebrill 1938 yn 79 oed yn Freiburg im Breisgau.

 Llyfryddiaeth 
 1887. Über den Begriff der Zahl. Psychologische Analysen
 1891. Philosophie der Arithmetik. Psychologische und logische Untersuchungen
 1900. Logische Untersuchungen. Erster Teil: Prolegomena zur reinen Logik
 1901. Logische Untersuchungen. Zweiter Teil: Untersuchungen zur Phänomenologie und Theorie der Erkenntnis
 1911. Philosophie als strenge Wissenschaft
 1913. Ideen zu einer reinen Phänomenologie und phänomenologischen Philosophie. Erstes Buch: Allgemeine Einführung in die reine Phänomenologie
 1923–24. Erste Philosophie. Zweiter Teil: Theorie der phänomenologischen Reduktion
 1925. Erste Philosophie. Erster Teil: Kritische Ideengeschichte
 1928. Vorlesungen zur Phänomenologie des inneren Zeitbewusstseins
 1929. Formale und transzendentale Logik. Versuch einer Kritik der logischen Vernunft
 1930. Nachwort zu meinen „Ideen zu einer reinen Phänomenologie und phänomenologischen Philosophie“
 1936. Die Krisis der europäischen Wissenschaften und die transzendentale Phänomenologie: Eine Einleitung in die phänomenologische Philosophie
 1939. Erfahrung und Urteil. Untersuchungen zur Genealogie der Logik.
 1950. Cartesianische Meditationen
 1952. Ideen II: Phänomenologische Untersuchungen zur Konstitution
 1952. Ideen III: Die Phänomenologie und die Fundamente der Wissenschaften

 Cyfeiriadau 

 Darllen pellach 
 J. N. Mohanty, The Philosophy of Edmund Husserl: A Historical Development (New Haven, Connecticut: Yale University Press, 2008).
 J. N. Mohanty, Edmund Husserl's Freiburg Years, 1916-1938 (New Haven, Conntecticut: Yale University Press, 2011).
 Maurice Natanson, Edmund Husserl: Philosopher of Infinite Tasks (Evanston, Illinois: Northwestern University Press, 1973).

Categori:Genedigaethau 1859
Categori:Marwolaethau 1938
Categori:Academyddion Iddewig o'r Almaen
Categori:Athronwyr y 19eg ganrif o'r Almaen
Categori:Athronwyr yr 20fed ganrif o'r Almaen
Categori:Cyn-Iddewon
Categori:Ffenomenolegwyr
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o'r Almaen
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o'r Almaen
Categori:Lwtheriaid o'r Almaen
Categori:Rhesymegwyr o'r Almaen
Categori:Ysgolheigion Almaeneg o'r Almaen