Tîm rygbi'r undeb cenedlaethol Unol Daleithiau America

Mae tîm rygbi’r undeb Unol Daleithiau America yn cynrychioli Unol Daleithiau America'n rhyngwladol ym myd chwaraeon rygbi'r undeb. Fe'i dosbarthir gan World Rugby (yr hen Fwrdd Rygbi Rhyngwladol y Byd, IRB) yn yr ail ddosbarth cryfder (ail lefel). Chwaraewyd y gêm ryngwladol gyntaf ym 1912 yn erbyn Awstralia. Mae'r tîm wedi gallu cymhwyso bedair gwaith ar gyfer Cwpan Rygbi'r Byd ac er 2003 mae'n cymryd rhan yng Nghwpan Churchill flynyddol a hefyd bellach, Pencampwriaeth Rygbi yr Americas. Dathlwyd eu llwyddiannau mwyaf gan yr Americanwyr sawl degawd yn ôl, pan ddaethant yn bencampwyr Olympaidd ym 1920 a 1924. Enw Undeb Rygbi Unol Daleithiau America yw USA Rugby.

Llysenw'r tîm yw USA Eagles.

Hanes
Cyflwynodd mewnfudwyr o Brydain rygbi’r UD yng nghanol y 19g. Sefydlwyd y clybiau cyntaf yn 1872 yn ardal Bae San Francisco gyda'r Prydeinwyr yn perthyn iddynt. Ym 1874 cynhaliwyd y gêm rygbi ryngwladol gyntaf yng Ngogledd America yn Cambridge, Massachusetts rhwng prifysgolion Prifysgol McGill a Harvard. Hyd yn oed heddiw, mae'r ddwy brifysgol yn cystadlu bob mis Tachwedd ac yn chwarae am "Gwpan Covo" ar ôl y rheolau rygbi gwreiddiol.

Ym 1876, ffurfiodd prifysgolion Yale, Harvard, Princeton, a Columbia y Gymdeithas Bêl-droed Ryng-golegol, a oedd yn llywodraethu yn unol â rheolau rygbi (heblaw am wahaniaeth bach mewn sgorio). Yn ddiweddarach, datblygodd pêl-droed Americanaidd o'r rheolau cychwynnol hyn. Cynhaliwyd y gêm ryngwladol gyntaf ym 1912 ym Mhrifysgol Berkeley, yn erbyn Awstralia, gydag Awstralia'n ennill, 12: 8.

Ar 1 Ionawr 1880 dechreuwyd gweld yr hollt gyntaf rhwng rygbi ac esblygiad hyn a ddaeth yn Bêl-droed Americanaidd wrth i Walter Camp, capten tîm Prifysgol Yale, ddisodli'r sgarmes am y "line of scrimmage". Yn 1906 mabwysiadwyd yr hawl i chwaraewyr Pêl-droed Americanaid daflu'r bêl ymlaen, gan wahaniaethu eto oddi ar rygbi'r undeb. Yn 1910 teithiodd tîm yr Unol Daleithiau i Seland Newydd ac Awstralia gan chwarae 20 gêm.

Cyn Gemau Olympaidd 1920, nid oedd rygbi wedi cael ei chwarae yn llawer o'r UD ers dros ddegawd. Dim ond yng Nghaliffornia yr oedd y gamp yn dal i fod yn eang - fel y mae British Columbia a Vancouver yng Nghanada sydd hefyd ar lan orllewinnol y wlad. Pan gyrhaeddodd y tîm cenedlaethol y gemau Olympaidd yn Antwerp, roedd Tsiecoslofacia a Rwmania wedi tynnu allan o'r twrnamaint, arhosodd Ffrainc a'r Unol Daleithiau fel yr unig gyfranogwyr. Enillodd yr Americanwyr y gêm yn hollol rhyfeddol o 8-0 a daethant yn bencampwr Olympaidd.

Yn wyneb Gemau Olympaidd yr Haf 1924 eto lluniwyd tîm cenedlaethol. Roedd y tîm hefyd yn cynnwys rhai chwaraewyr pêl-droed Americanaidd nad oeddent erioed wedi chwarae rygbi o'r blaen. Curodd yr Americanwyr Rwmania 39-0 a sgorio yn y rownd derfynol ar Ffrainc. Unwaith eto fe wnaethant reoli syrpréis wrth guro pencampwyr Ewrop oedd yn teyrnasu gyda 17: 3. Yn fuan ar ôl y gemau hyn, aeth rygbi’r IOC allan o’r rhaglen a suddodd rygbi i’r Unol Daleithiau yn ddibwys yn llwyr. Wedi'r Gemau yn 1924 penderfynod yr IOC hepgor rygbi fel gêm yn y campau a gyda hynny, suddodd rygbi fel camp a allai ddod yn boblogaidd yn yr Unol Daleithiau.

Ail-wynt a Chwpan y Byd
Ar ddechrau'r 1960au, fe ddeffrodd y diddordeb yn araf eto. Yn 1975, sefydlwyd Cymdeithas Rygbi’r Unol Daleithiau a chynhaliwyd 1976 yn Anaheim ar ôl ymyrraeth dros 50 mlynedd eto mewn gêm ryngwladol. Chwaraewyd y gêm rygnwladol gyntaf gan dîm yr Unol Daleithiau ar ei newydd wedd ar 31 Ionawr 1976 yn erbyn Awstralia lle collodd yr Americanwyr 12-24 yn eu gêm yn Anahein, Califfornia. Yn y blynyddoedd canlynol, sefydlodd yr Americanwyr eu hunain ychydig yn is na brig y byd. Yn 1987 cawsant eu gwahodd gan Bwrdd Rygbi Rhyngwladol, yr IRB ar gystadlu yn y Cwpan Rygbi'r Byd cyntaf ac ennill yn eu gêm gyntaf yng Nghwpan y Byd yn erbyn Siapan. Yng Nghwpan y Byd 1991, fe gollon nhw bob un o'r tair gêm rownd ragbrofol ym 1995, doedden nhw ddim yn gymwys.

Er i'r cymhwyster ar gyfer Cwpan y Byd 1999 lwyddo, ond unwaith eto dim ond trechu oedd yn y rownd gyntaf. Yng Nghwpan y Byd 2003, roedd yr Americanwyr unwaith eto yn fuddugol yn erbyn Japan, ond yn methu unwaith eto â'r cymhwyster rownd yr wyth olaf. Bedair blynedd yn ddiweddarach, ni allent ennill o gwbl. Yng Nghwpan y Byd 2011 llwyddodd yn rownd ragbrofol C buddugoliaeth dros Rwsia. Yn 2015, fe wnaethant ymddeol yn fuddugol a heb bwyntiau yn rownd ragbrofol Cwpan y Byd.

Tîm Merched UDA
Sefydlwyd gwreiddiau tîm merched cenedlaethol yn 1985. Galwyd y tîm yn Wivern gan deithio i Loegr a Ffrainc a pheidio colli yn gêm.

Prif gystadlaethau
Enillodd yr Unol Daleithiau Bencampwriaeth Rygbi yr Americas ("Americas Rugby Championship") yn 2017 wedi iddynt gael gêm gyfartal gyda Tîm A yr Ariannin. Dyma tlws gyntaf i'r tîm ennill mewn dros 90 mlynedd. Bu iddynt ennill yn 2018 hefyd.

Maent wedi cymhwyso i bob un Cwpan Rygbi'r Byd heblaw 1995.

Record

Gweler isod dabl o'r gemau prawf cystadleuol mae tîm cenedlaethol yr Unol Daleithiau wedi eu chware hyd at 16 Awst 2019.

 Gwrthwynebydd Chwarae Ennill Colli Cyfartal % Ennill Pwyntiau o blaid Pwyntiau yn erbyn Gwahaniaeth    8  0  8  0  0%  119  247  -128   1  0  1  0  0%  30  34  -4   9  0  9  0  0%  100  394  -294   1  0  1  0  0%  22  26  -4   1  1  0  0  100%  91  0  +91   1  1  0  0  100%  60  3  +57   4  3  1  0  75.00%  150  71  +79   62  22  38  2  35.48%  1119  1433  -314   6  5  1  0  83.33%  285  73  +212   5  0  5  0  0%  52  253  -201   2  0  2  0  0%  11  96  -107   4  0  4  0  0%  29  194  -165   6  1  5  0  16.67%  97  143  -46   7  1  6  0  14.29%  93  181  -88   1  1  0  0  100%  8  0  +8   6  3  3  0  50%  146  117  +29   1  1  0  0  100%  46  17  +29   7  3  4  0  42.86%  152  191  -39   10  0  10  0  0%  115  425  -310   1  0  1  0  0%  7  32  -25   2  0  2  0  0%  22  74  -52   5  0  5  0  0%  74  154  -80   24  13  10  1  56.25%  675  560  +115   3  0  3  0  0%  15  171  -156   1  0  1  0  0%  6  53  -47   1  0  1  0  0%  6  74  -68   2  2  0  0  100%  83  22  +61   9  7  2  0  77.78%  230  104  +126   8  8  0  0  100%  280  110  +170   7  2  5  0  28.57%  128  156  -28   6  1  5  0  16.67%  96  249  -153   1  0  1  0  0%  12  41  -29  1  0  1  0  0%  9  13  -4   4  0  4  0  0%  42  209  -167   1  0  1  0  0%  16  31  -15   3  3  0  0  100%  169  29  +140    9  1  8  0  11.11%  134  241  -107   1  1  0  0  100%  47  13  +34   18  14  3  1  77.78%  578  314  +264   7  0  7  0  0%  86  315  -229   1  0  1  0  0%  18  24  -6 Total  256  94  158  4  36.72%  5436  6844  -1408

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
 USA Rugby 
 Twitter @USARugby
 yr Unol Daleithiau ar wefan World Rugby

Categori:Cwpan Rygbi'r Byd
Categori:Rygbi'r undeb yn yr Unol Daleithiau
Unol Daleithiau America