Twndish chwerw

Math a rhywogaeth o ffwng yn nheulu'r Tricholomataceae yw'r Twndish chwerw (Lladin: Leucopaxillus gentianeus; Saesneg: Bitter Funnel).Gwefan y Bywiadur; CELl, lle ceir enwau safonol Cymraeg. Adalwyd 21 Chwefror 2020. Y Twndishau yw'r enw ar lafar ar y grwp mae'r ffwng yma'n perthyn iddo, ond nid yw'n derm gwyddonol. 'Twmffat' yw'r gair yn y gogledd, gair sy;n disgrifio siap y fadarchen. Ceir enw Cymraeg arall ar y rhywogaeth hon, sef Twmffat chwerw. Mae'r teulu Tricholomataceae yn gorwedd o fewn urdd yr Agaricales.

Disgrifiwyd y rhywogaeth gyntaf ym 1873 fel Clitocybe gentianea gan y mycolegydd Ffrengig Lucien Quélet. Trosglwyddodd František Kotlaba i Leucopaxillus ym 1966.Cylchgrawn: Journal of Natural Products; cyfrol 67; rhif 11; tud 1823-8; blwyddyn: 1966; awduron: Clericuzio M, Mella M, Vita-Finzi P, Zema M, Vidari G; teitl y gwaith: Cucurbitane triterpenoids from Leucopaxillus gentianeus

Gwelir nifer o'r madarch hyn yn aml yn ffurfio cylchoed, a elwir ar lafar yn "gylchoedd Tylwyth Teg".  Fel yr awgryma'r enw, mae'n fadarchen chwerw ei blas.

Mae'r rhywogaeth hon o ffwng i'w chael yn Ewrop a Gogledd America.    



Ffyngau
Credir fod rhwng 2.2 a 3.8 miliwn o wahanol rywogaethau o ffwng, a'u bod yn perthyn yn nes at grwp yr anifeiliaid nag at blanhigion.Erthygl Fungal Diversity Revisited: 2.2 to 3.8 Million Species gan Hawksworth DL ac Lücking R yn y dyddlyfr Microbiology Spectrum, cyfrol 5, rhif 4, tud. 79–95. Cyhoeddwyd Gorffennaf 2017; Microbiology Spectrum; isbn=978-1-55581-957-6 Gelwir yr astudiaeth o ffwng yn "feicoleg", sy'n dod o'r Groeg  μύκης (mykes) sef 'madarchen'. Mae tua 120,000 o'r rhain wedi'u disgrifio gan naturiaethwyr megis Carolus Linnaeus, Christiaan Hendrik Persoon ac Elias Magnus Fries. Oherwydd mai prin iawn yw gwybodaeth gwyddonwyr am y pwnc hwn, mae tacson y ffyngau'n newid o ddydd i ddydd.Gwefan palaeos.com; adalwyd 21 Chwefror 2020. Credir bod oddeutu 20,000 o rywogaethau o ffyngau yng ngwledydd Prydain.

Aelodau eraill o deulu'r Tricholomataceae 
Mae gan Twndish chwerw ambell aelod arall yn y teulu hwn, gan gynnwys y canlynol:

 rhywogaeth enw tacson delwedd

Gweler hefyd
Rhestr Goch yr IUCN
Llên Natur

Cyfeiriadau

Categori:Agaricales
Categori:Y Twndishau
Categori:Ffyngau sy'n ffurfio cylchoedd tylwyth teg
Categori:Ffyngau Ewrop
Categori:Ffyngau Gogledd America