1859 yng Nghymru

Mae'r erthygl hon yn ymwneud ag arwyddocâd arbennig y flwyddyn 1859 i Gymru a'i phobl.

 Deiliaid 
 Tywysog Cymru - Albert Edward 
 Tywysoges Cymru - yn wag

Digwyddiadau
bawd|Castell Penrhyn
 Ionawr - Y Brython yn newid o gyhoeddiad wythnosol i fisol. 
 Chwefror - Ras gyntaf ar gae rasio Bangor-is-y-coed
 1 Ebrill - Agor Rheilffordd Corris. 
 5 Ebrill - Lleddir 27 o ddynion gan lifogydd ym mhwll glo'r Cadwyn Castell-nedd. 
 31 Mai - etholiad cyffredinol y DU. Dyma'r etholiad cyffredinol diwethaf lle fu cyfran bleidlais y Blaid Geidwadol yng Nghymru yn fwy na'r hyn a chafwyd yn Lloegr. 
 29 Mehefin - Benjamin Hall yn cael ei godi i'r bendefigaeth fel Barwn 1af Llanofer. 
 15 Hydref - 17 Hydref - y Frenhines Victoria yn aros yng Nghastell Penrhyn. 
 25 Hydref - 26 Hydref - ' Storm Fawr 1859 ': 
 Dryllio'r Royal Charter oddi ar arfordir gogledd-ddwyrain Ynys Môn, gyda cholled amcan-gyfrifedig o tua 459 o fywydau, y golled fwyaf mewn unrhyw ddamwain forol yn nyfroedd Cymru. 
 Dinistrio Eglwys Sant Brynach, Cwm yr Eglwys. 
 Y flwyddyn uchaf ar gyfer cynhyrchu copr yng Nghymru. 
 Mae cam olaf Doc East Bute, Caerdydd, wedi'i gwblhau a'i agor. 
 Uno Yr Amserau a Baner Cymru. 
 Adfywiad crefyddol dan arweiniad Humphrey Jones. 
 Mae mudiad y Gymanfa Ganu yn cael ei lansio yn Aberdâr. 
 Mae Syr Charles Morgan, 3ydd Barwnig, yn cael ei greu yn Farwn Tredegar.

 Celfyddydau a llenyddiaeth 
bawd|Yr Emyn dôn Yr Hen Ganfed allan o Lyfr Tonau Cynulleidfaol (Ieuan Gwyllt)
 Gwobrau 

 Lewis William Lewis (Llew Llwyfo) yn ennill y gadair yn eisteddfod Merthyr Tudful.

 Llyfrau newydd 

 Hugh Hughes (Tegai) - Y Drydedd Oruchwyliaeth 
 Nathaniel Jones - Fy Awenydd
 Richard Parry (Gwalchmai) - Adgofion am John Elias
 Thomas Stephens & Gweirydd ap Rhys - Orgraff yr Iaith Gymraeg
 William Thomas (Gwilym Marles) - Prydyddiaeth

 Cerddoriaeth 

 John Roberts (Ieuan Gwyllt) - Llyfr Tonau Cynulleidfaol
Thomas Thomas - History of the Harp

 Genedigaethau 
bawd|Y cerflun o Tom Ellis yn Y Bala.
 11 Ionawr - Sir Joseph Alfred Bradney, hanesydd (bu farw 1933)
 29 Ionawr - Syr George Lockwood Morris, diwydiannwr a chwaraewr rygbi rhyngwladol Cymru (bu farw 1947)
 7 Chwefror - Frank Hancock, Chwaraewr rygbi'r undeb rhyngwladol Cymru (bu farw 1943)
 16 Chwefror - Thomas Edward Ellis, gwleidydd (bu farw 1899)
 18 Ebrill - Syr Evan Davies Jones, Barwnig 1af, peiriannydd sifil (bu farw 1949)
(bedydd) 27 Ebrill - Lillie Goodisson arloeswr ym maes iechyd gwenerol a chynllunio teulu yn Ne Cymru Newydd (bu farw 1949)
 4 Mai - Syr Samuel Thomas Evans, Gwleidydd a barnwr (bu farw 1918)
 6 Mai-David Robert Daniel, ysgrifennydd Undeb Chwarelwyr Gogledd Cymru (bu farw 1931)
 22 Mai - Jonathan Ceredig Davies, awdur llyfrau taith (bu farw 1932)
27 Mai - Dan Davies (Alaw Glan Morlais), arweinydd côr (bu farw 1930)  
 17 Gorffennaf - Ernest Rhys, awdur (bu farw 1946)
 11 Hydref - Aneurin Williams, gwleidydd (bu farw 1924)
 5 Rhagfyr - Edward John Lewis, Chwaraewr rygbi'r undeb rhyngwladol Cymru (bu farw 1925)
 7 Rhagfyr - Leonard Watkins, Chwaraewr rygbi'r undeb rhyngwladol Cymru (bu farw 1901)
 25 Rhagfyr - John Goulstone Lewis, Chwaraewr rygbi'r undeb rhyngwladol Cymru (bu farw 1935)
 Rhagfyr - Richard Bell, gwleidydd (bu farw 1930)

 Marwolaethau 
bawd|Siôn Wyn o Eifion - Y bardd yn ei wely
 19 Ionawr - Charles Vachell, henadur a chyn maer Caerdydd, 75.
 19 Ebrill - Christopher Bethell, Esgob Bangor, 85?  
 21 Mehefin - John Bowen, Esgob Sierra Leone, 43 (twymyn felen)
 8 Gorffennaf - John Thomas (Siôn Wyn o Eifion), bardd, 78 Roberts, G. T., (1953). THOMAS, JOHN (‘Siôn Wyn o Eifion’; 1786 - 1859), bardd. Y Bywgraffiadur Cymreig Adferwyd 1 Awst 2019
 10 Medi - Syr John Hay Williams, tirfeddiannwr, 65 
 24 Medi - Joseph Murray Ince, paentiwr, 53 
 Hydref - Evan Jones (Ifan y Gorlan), telynor
1 Tachwedd - John Williams, naturiaethwr (g. 1801) 

 Cyfeiriadau 


Categori:Hanes Cymru
Categori:Rhestrau Cymru