Tîm rygbi'r undeb cenedlaethol Ffiji

250px|de|bawd|Ffiji yn ennill y lein yn erbyn Canada
Mae tîm rygbi'r undeb cenedlaethol Ffiji yn cynrychioli cenedl wladwriaeth Ffiji sydd casgliad o ynysoedd yn y Môr Tawel. Mae'r tîm wedi cystadlu ym mhob Cwpan Rygbi'r Byd ers sefydlu'r twrnament yn 1987 (heblaw 1995 yn Ne Affrica). Bu iddynt drechu Cymru yng cwpan Rygbi'r Byd 2007 a hefyd Ariannin yn 1987.  Mae Ffiji hefyd yn chwarae gemau prawf yn rheolaidd yn ystod cyfnodau prawf Mehefin a Thachwedd ac yn chystadleuaeth Cwpan Cenhedloedd y Môr Tawel - gan ennill y Bencampwriaethau Tair Gwlad y Môr Tawel mwyaf o'r tri thîm arall sy'n cymryd rhan.

Ffiji yw un o'r ychydig wledydd lle rygbi'r undeb yw'r brif gamp. Mae tua 80,000 o chwaraewyr cofrestredig o gyfanswm poblogaeth o oddeutu 950,000. Un o'r problemau i Ffiji yn syml yw cael eu chwaraewyr rygbi i chwarae i Ffiji fel gwlad, gan fod gan lawer gontractau yn Ewrop neu gyda thimau Super Rugby lle mae'r arian yn llawer mwy gwerth chweil. Mae cyflogau dychwelyd ei sêr tramor wedi dod yn rhan bwysig o rai economïau lleol.

Nodweddion hynod
Llysenw'r tîm yw'r Flying Fijians oherwydd natur ei chwarae agored ac anturus.

Perfformir y ddawns ryfel cibi (ynganner ˈðimbi) gan dîm rygbi Ffiji cyn pob gêm Brawf - hawns ryfel debyg i'r haka o Seland Newydd. Fe'i defnyddiwyd ar y cae rygbi er 1939, er bod ei darddiad yn dyddio'n ôl i amseroedd rhyfelgar y wlad gyda'i chymdogion Môr Tawel.

Yn ogystal â rygbi pymtheg dyn, mae Ffiji yn enwog am ei champau fel tîm rygbi saith bob ochr, ac yn rhagori yn y maes honno. Ceir hefyd tîm rygbi'r gynghrair.

Hanes
Blynyddoedd cynnar
Chwaraewyd y rygbi gyntaf yn Ffiji ym 1884, gan filwyr Ewropeaidd a Ffijïaidd yr Native Constabulary yn Ba, Viti Levu. Dechreuodd ddenu sylw'r cyfryngau ac ymgartrefu yn y wlad yn gynnar yn 1890. Ar y dechrau roedd y rhan fwyaf o'r chwaraewyr yn dramorwyr, ond trefnwyd cystadleuaeth gyda thimau lleol mor gynnar â 1904. Sefydlwyd y clwb rygbi go iawn cyntaf, y "Pacific Club", ym 1913 gan P.J. Sheehan, a oedd gyda'i weithwyr o Seland Newydd ac Awstralia, eisiau gwneud iawn am ddiffyg clybiau chwaraeon a chystadlaethau 2. Roedd gan y clwb cyntaf hwn ddeugain aelod.

Daeth y gemau hyn yn boblogaidd ymhlith trigolion lleol ac Ewropeaidd eraill yn Ffiji. Cysylltwyd â Sheehan i ffurfio sefydliad rygbi, a dyna sut y ffurfiwyd Undeb Rygbi Ffiji ("Fiji Rugby Football Union"). Sefydlwyd dau glwb arall, y Cadets Club a'r United Services Club, bryd hynny. Fe roddodd Syr Ernest Bickham Sweet-Escott, llywodraethwr y Wladfa, Darian Escott fel tlws ar gyfer cystadleuaeth rygbi. Enillodd clwb y Môr Tawel y tlws am y tro cyntaf.

Ym mis Rhagfyr 1913, roedd y Crysau Duon, a oedd wedi bod ar daith llwyddiannus yng Nghaliffornia, ar eu ffordd yn ôl i Seland Newydd. Trefnodd Sheehan ar ran Undeb Rygbi Ffiji gêm gyda nhw ym Mharc Albert, y gêm gynrychioliadol gyntaf i gael ei chwarae yn y diriogaeth Brydeinig. Ewropeaid oedd tîm Ffiji. Enillodd y Crysau Duon 67–3; daeth pwyntiau Fiji o gais a sgoriwyd gan eu capten a’u hyfforddwr, PJ Sheehan. Erbyn 1914 cychwynwyd 'cystadleuaeth frodorol' ac ym 1915 dechreuwyd Undeb Brodorol Ffiji a daeth yn gysylltiedig ag RFU Ffiji.

Cyfnod rhwng dau Ryfel Byd
Chwaraeodd tîm Ffiji eu gêm brawf gyntaf ar 18 Awst 1924 gan chwarae yn erbyn tîm Samoa. Chwaraewyd y gêm hon am saith y bore fel y gallai'r Ffijiaid barhau â'u taith i Tonga wedi'r gêm (roedd y gêm gynnar hefyd yn caniatáu i'r Samoiaid wneud eu diwrnod o waith ar ôl Gêm!). Enillodd Fiji yr ornest o 6-0 ac yna parhau â'u taith naw gêm yn Tonga. Bryd hynny roedd y Ffijiaid yn chwarae gyda crys du. Ym 1926, mabwysiadodd y Ffijiaid eu lliwiau traddodiadol, crys gwyn a siorts du, gan eu gwisgo am y tro cyntaf ar achlysur ymweliad Prifysgol Auckland a thîm Tonga.

Dechreuodd cystadlaethau ysgolion ym 1928. Ym 1939, gwnaeth tîm Ffiji eu taith gyntaf yn Seland Newydd, a oedd yn llwyddiant mawr gyda saith buddugoliaeth ac un gêm gyfartal. Gwnaeth y Ffijian argraff ar eu gwesteiwyr, gan chwarae eu gêm agored, gynhyrfus sydd wedi dod i'w nodweddu.

Cyfnod Wedi'r Ail ryfel Byd
Aeth tîm Ffiji ar daith newydd yn Seland Newydd ym 1951, a oedd hefyd yn llwyddiant gydag wyth buddugoliaeth, pum colled a dwy gêm gyfartal. Y flwyddyn ganlynol, aethon nhw ar daith o amgylch Awstralia pan enillodd Ffiji y gêm brawf gyntaf a cholli'r ail yn erbyn tîm Awstralia. Denodd y daith hon lawer o wylwyr, roedd y ddwy flynedd ganlynol hyd yn oed yn fwy llwyddiannus gyda'r cyhoedd a hefyd arwain at glymu buddugoliaethau rhwng y ddau dîm.

Yn 1963, newidiwyd yr enw swyddogol o'r Fiji Rygbu Football Union i'r enw symlach, Fiji Rugy Union (FRU).

Gwnaeth tîm Ffiji eu taith Ewropeaidd gyntaf ym 1964.fr.rugbyworldcup.com Roedd eu gêm gyntaf yn erbyn tîm Ffrainc ym Mharis a gwelwyd trechu'r Ffijiaid erbyn 21-3. Fe wnaethant hefyd chwarae pum gêm arall yn erbyn timau Ffrainc. Yna fe wnaethant chwarae yn erbyn tîm Cymru yng Nghaerdydd (gan golli'n agos i'r Cymry o 28 i 22) a thri thîm arall o Gymru.

Cyflwynwyd Twrnamaint Saith-bob-ochr Hong Cong yn 1976. Enillodd y Ffijiaid ail gyfres y twrnamaint hwn ym 1977 ac ennill eto ym 1978, 1980 a 1984. Enillodd tîm Fiji y twrnamaint Hong Cong bum gwaith yn y 1990au, gan wneud rygbi saith-bob-ochr yn arbenigedd Ffijiaidd.

Oes fodern
Roedd y cyfnod 1982 - 1984 yn gadarnhaol iawn i dîm Fiji, gyda chyfres o bymtheg buddugoliaeth yn olynol. Gwahoddwyd y Ffijiaid i gymryd rhan yng Nghwpan y Byd 1987. Fe guron nhw’r Ariannin o 28 i 9 a’r Eidal o 18 i 15, ond fe’u trechwyd gan y Crysau Duon (74-13). Fe'u derbyniwyd i'r ail rownd a'u colli i Ffrainc yn rownd yr wyth olaf erbyn 31-16.

Chwaraeodd y tîm yn erbyn Cymru ym mis Tachwedd 2010 gan gynnal sgôr gyfartal, 16-16 yn Stadiwm Genedlaethol (y Stadiwm y Principality bellach), diolch i giciau cosb Seremaia Bai.

Cwpan Rygbi'r Byd
 1987 - Bu i Ffiji gystadlu yng Nghwpan y Byd 1991 ond cawsant ei ddileu yn y rownd gyntaf ar ôl colli'r tair gêm. Buont yng Nghwpan Rygbi'r Byd 1991 hefyd, ond ni lwyddon nhw fynd i Gwpan Rygbi'r Byd 1995.
 1999 - cymhwysodd Ffiji eto ar gyfer ail rownd Cwpan y Byd a cawsant  ei ddileu yn y chwarae ail gyfle (gan gymhwyso ar gyfer rownd yr wyth olaf) wrth golli i Lloegr o 45-24.
 2003 - yng Nghwpan 2003, enillodd Ffiji ddwy gêm ond colli dwy gêm arall (yn erbyn Ffrainc a'r yr Alban), ac ni allai symud ymlaen i'r rowndiau terfynol.
 2007 - mae Fiji yn creu’r teimlad trwy gymhwyso ar gyfer rownd yr wyth olaf yng Nghwpan y Byd ar ôl buddugoliaeth ddramatig yn erbyn Cymru 38-34 yn y gêm ddiwethaf y grŵp.fr.rugbyworldcup.com Yn rownd yr wyth olaf, collodd y Ffijiaid i Dde Affrica 20-37 er iddynt sgorio dau gais mewn dau funud gydag un chwaraewr yn llai ar y cae.
 2011 - siomedig bu record Ffiji yng Nghwpan y Byd 2011 (yn wahanol i 2007). Collodd y tîm tair gêm yn y rownd gyntaf - yn erbyn De Affrica (49-3), Samoa (27-7) a Chymru (66-0). Gorffennodd y Ffijiaid 4ydd yn y grŵp gan iddynt guro Namibia 49-25.

Ystadegau Chwaraewyr
Mae 600 clwb cofrestriedig yn y wlad, gydag 14 talaith, 80 000 o chwarewyr trwyddiedig (60,000 oedolyn, 20,000 plentyn). rygbi yw gêm genedlaethol y wlad, boed yn rygbi'r undeb, rygbi'r gynghrair neu rygbi saith bob ochr..

Record Chwarae

Mae'r tabl isod yn record o'r gemau cystadleuol prawf mae tîm cenedlaethol Ffiji wedi chwarae hyd at 16 Awst 2019.

 Gwrthwynebwyr Chwarae Ennill Colli Cyfartal % Ennill O blaid Yn erbyn Gwahaniaeth   4  1  3  0  25.0%  96  130  −34   21  2  18  1  9.5%  248  611  −363 Y Barbariaid  2  0  2  0  0.0%  26  83  −57   1  1  0  0  100.0%  76  0  +76 17px Y Llewod  1  1  0  0  100.0%  25  21  +4   12  9  3  0  75.0%  409  221  +188   1  1  0  0  100.0%  13  3  +10   1  1  0  0  100.0%  41  16  +25  Y Crysau Duon Clasurol  1  1  0  0  100.0%  33  14  +19    2  2  0  0  100.0%  161  13  +148   7  0  7  0  0.0%  109  303  −194   3  0  3  0  0.0%  38  92  −54   10  1  9  0  10.0%  132  371  −239   1  0  1  0  0.0%  4  13  −9   3  2  1  0  66.67%  64  48  +16   3  3  0  0  100.0%  155  33  +122   4  0  4  0  0.0%  51  172  −121   2  0  2  0  0.0%  15  24  −9   12  6  6  0  50.0%  275  282  −7   18  14  4  0  77.8%  488  346  +142   2  2  0  0  100.0  116  43  +73   29  7  20  2  24.1%  383  517  −134   5  0  5  0  0.00%  50  364  −314   5  0  5  0  0.00%  25  155  −130   1  1  0  0  100.0%  120  4  +116   3  3  0  0  100.0%  253  3  +250   2  2  0  0  100.0%  62  30  +32   3  2  1  0  66.7%  70  42  +28   53  30  20  3  59.4%  1049  921  +128   8  2  6  0  25.0%  189  258  −69   2  0  2  0  0.0%  22  53  −31   2  2  0  0  100.0%  199  13  +186   3  0  3  0  0.0%  41  129  −88   1  1  0  0  100.0%  39  20  +19   91  61  27  3  67.0%  1780  1218  +562   6  5  1  0  83.3%  143  97  +46   3  3  0  0  100.0%  154  46  +108   11  1  9  1  9.1%  145  329  −184   3  0  3  0  0.0%  33  67  −34 Total  341  167  164  10  48.97%  7332  7099  +233

Record Cwpan y Byd

 Record Cwpan y Byd Record Gemau rhagbrofol Cwpan y BydBlwyddynCymal  1987Cymal Gogynderfynol410372132Automatically qualified  1991Cymal y Grwpiau30032763  1995Heb gymwyso21012634  1999Play-off420214811322007317  2003Pool Stage420298114430112380  2007Cymal Gogynderfynol530213417343017483  2011Pool Stage410359167Automatically qualified  2015Pool stage41038410111001086  2019Wedi Cwymwyso440010160  2023I'w gadarnhauI'w gadarnhau   Cyfanswm 8/9 28 10 0 18 622 863 17 14  0 3 505 280

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
 Gwefan Swyddogol UR Ffiji
 Gwefan cefnogwyr timau'r Môr Tawel
 Facebook URFf
 Twitter @fijirugbi 
 Youtube URFf

Categori:Cwpan Rygbi'r Byd
Categori:Rygbi'r undeb yn Ffiji
Ffiji