Siôn Eirian

Awdur a dramodydd o Gymru oedd Siôn Eirian (26 Mawrth 1954 – 30 Mai 2020) a ysgrifennai yn y Gymraeg a'r Saesneg.

Bywyd cynnar ac addysg
Ganwyd Siôn yn Hirwaun yn fab i Eirian Davies a Jennie Eirian. Roedd ei dad yn weinidog a symudodd y teulu i Frynaman yn fuan wedi ei eni. Felly fe'i magwyd ym Mrynaman a'i addysgu yn Ysgol Gynradd Brynaman. Roedd ei fam yn newyddiadurwraig, awdur, ymgeisydd gwleidyddol a golygydd cylchgrawn wythnosol Y Faner rhwng 1979 ac 1982. Ganwyd ei frawd, Guto Davies yn 1958. Symudodd y teulu eto i'r Wyddgrug yn 1962 a mynychodd Ysgol Glanrafon ac Ysgol Maes Garmon. Graddiodd mewn  Cymraeg ac Athroniaeth o Goleg Prifysgol Cymru Aberystwyth ym 1975. Dilynodd gwrs blwyddyn ôl-radd yng Ngholeg Cerdd a Drama Cymru, Caerdydd ym 1976. Daeth yn Gymrawd i'r coleg hwnnw.

Gwaith

Teledu a Ffilm
Ysgrifennodd ddramâu ffilm megis Marwolaeth yr Asyn o Fflint (1984), Noson yr Heliwr (1991) (A Mind to Kill) (1990), Gadael Lenin (1993) a phennod o gyfres Lynda la Plante,  Lifeboat, ym 1994.https://www.imdb.com/name/nm0251899/bio?ref_=nm_ov_bio_sm. Ef oedd crewr ac awdur y gyfres ddrama Pen Talar (2010) i S4C.

Creodd gyfres dditectif gyntaf S4C sef Bowen a'i Bartner (tair cyfres 1984 - 1988). Ef oedd un o grewyr ac awduron y gyfres boblogaidd Mwy na Phapur Newydd (1990 - 1994). Ysgrifennodd y gyfres gomedi Mostyn Fflint 'n aye! yn 2014, ar gyfer y cymeriad o'r Wyddgrug a grëwyd a pherfformiwyd gan ei gyfoeswr o'r un ysgol Cadfan Roberts.

Rhwng 1979 a 1985, roedd yn awdur sgriptiau BBC Cymru ar raglenni sy’n cynnwys Pobol y Cwm.

Dramâu llwyfan
Ysgrifennodd ac addasodd nifer o ddramâu yn y Gymraeg a'r Saesneg.http://www.theatre-wales.co.uk/plays/author_playlist.asp?author=Sion%20Eirian Ymhlith ei weithiau amlycaf ar lwyfan mae Wastad ar y Tu Fas, Elvis, y Blew a Fi ac Epa yn y Parlwr Cefn.

 Byd Dan Eira - 2021, Cwmni Theatr Bara Caws.
 Woman of Flowers - 2018, Cwmni Theatr Pena a Canolfan Gelfyddydau Taliesin. Addasiad o ddrama Blodeuwedd gan Saunders Lewis.https://www.asiw.co.uk/reviews/woman-flowers-sion-eirian-saunders-lewis-theatr-pena-2 Roedd y ddrama yn gyd-gynhyrchiad rhwng Theatr Pena a Taliesin Arts Centre.
Yfory - 2017, Cwmni Theatr Bara Caws.https://anarchwaethus.wordpress.com/tag/sion-eirian/
The Royal Bed - 2015 Theatr Pena
Garw - 2014 Theatr Bara Caws
Cysgod y Cryman -2007 Theatr Genedlaethol Cymru. Addasiad o nofel Islwyn Ffowc Elis.
Hedfan Drwy’r Machlud - 2006, gan Gwmni Drama Coleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru
 Epa yn y Parlwr Cefn - 2004 gan Gwmni Theatr 3Dhttps://www.amazon.com/s?i=stripbooks&rh=p_27%3ASion+Eirian&s=relevancerank&text=Sion+Eirian&ref=dp_byline_sr_book_1
 Nia Ben Aur - 2003 gan Theatr na n'Og
 Cegin y Diafol - 2001 Gwmni Drama Coleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru
Paradwys Waed - 2000 gan Theatr Bara Caws
 The Soldier's Tale - 1998. Addasiad newydd o opera Stravinsky i Music Theatre Wales
Epa yn y Parlwr Cefn - 1994 gan Cwmni Theatr Dalier Sylw
 Blodeuwedd - 1992 gan Gwmni Theatr y Sherman 
 Woman of Flowers - 1991 gan Actors Touring Company
 Dracula - 1991 gan Sherman Theatre Company
Elvis, y Blew a Fi -1988 Cwmni Hawyl a Fflag
 The Rising (gyda Gwyn Alff Williams ac Alan Osborne) - 1987. Cwmni Theatr Moving Being
Wastad ar y Tu Fas -1986 Cwmni Hwyl a Fflag
City! - 1984 Cwmni Made in Wales
Kipper - 1983 Cwmni Theatr Clwyd
Crash Course - 1982, Cwmni Made in Wales Stage Company
Rhys Lewis -1978 Cwmni Theatr Clwyd. Addasiad o nofel Daniel Owen.

Eisteddfod
Enillodd Siôn Eirian y Goron yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caerdydd 1978 am ei ddilyniant o gerddi dan y llysenw, 'Aman Bach'. Yn ddim ond 24 oed, ef oedd enillydd ieuaf y Goron erioed.https://www.bbc.co.uk/programmes/p00jd2tdhttps://www.casgliadywerin.cymru/items/24269 Roedd ei gerdd fuddugol yn darlunio llencyndod mewn modd cyfoes a chignoeth.

Cyn hynny, enillodd un o brif wobrau'r Urdd.

Bywyd personol
Cyfarfu ei ddarpar wraig Erica Eirian pan oedd y ddau yn fyfyrwyr yng Ngholeg Cerdd a Drama Caerdydd. Roedd hi'n wreiddiol o Henley-on-Thames ac aeth ymlaen i fod yn actores a chyfarwyddwraig theatr. Priododd y ddau tua 1980.

Bu farw Siôn Eirian yn 66 oed wedi salwch byr. Yn ôl gwasanaeth newyddion Golwg360 "Mae’n cael ei ystyried yn un o lenorion mwya addawol ei gyfnod ac ychydig bach o ‘enfant terrible’, yn ysgrifennu am fywydau pobol ifanc wrthryfelgar yn ôl yn y 70au. Mi sgrifennodd nofel Bob yn y Ddinas, oedd yn rhagflaenu llawer o’r ysgrifennu dinesig sydd wedi bod ers hynny." Cafwyd teyrnged iddo gan amryw o bobl amlwg byd y ddrama, llenyddiaeth a gwleidyddiaeth Cymru ar wefan newyddion, Nation Cymru.https://nation.cymru/culture/tributes-to-sion-eirian-1954-2020-poet-playwright-novelist-and-screenwriter/

Llyfryddiaeth
Cyhoeddodd amryw byd o lyfrau, gan gynnwys cerddi, nofel, dramâu, addasiadau o nofelau a chyfieithiadau.https://www.amazon.co.uk/Books-Sion-Eirian/s?rh=n%3A266239%2Cp_27%3ASion+Eirian
 Plant Gadara -1975 Cyfrol o gerddi. Gwasg Gomer
Bob yn y Ddinas -1979 Nofel. Gwasg Gomer
Dros Bont Brooklyn : Cyfieithiad Sion Eirian O Ddrama Arthur Miller a View from the Bridge, 2003 https://www.brownsbfs.co.uk/Product/Eirian-Sion/Dros-Bont-Brooklyn--Cyfieithiad-Sion-Eirian-O-Ddrama-Arth/9780954561307 ISBN 0954561309
 Cysgod y Cryman - Addasiad Llwyfan - 2007 Gwasg Gomer http://www.gwales.com/goto/biblio/cy/9781843238225/?session_timeout=1 ISBN 9781843238225 (1843238225)
Arolygydd y Llywodraeth - 2006, cyfieithaiad o 'The Government Inspector' gan Nikolai Gogol http://www.gwales.com/bibliographic/?isbn=9780954561314&tsid=2 Cyhoeddwr oleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru, ISBN 9780954561314 (0954561317)
Cegin y Diafolhttp://www.gwales.com/bibliographic/?isbn=9781856446303&tsid=4 - 2001, drama Gwasg Coleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru ISBN 9781856446303 (1856446301)
Woman of Flowers / The Royal Bed -2018 Theatr Pena. Cyhoeddwyd gan Atebol. ISBN 9781912261451
Byd Dan Eira - 2021 Theatr Bara Caws. Cyhoeddwyd (wedi marwolaeth y dramodydd) gan Atebol ISBN 978-1-80106-210-7

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
 "Tri dramodydd cyfoes: Meic Povey, Siôn Eirian ac Aled Jones Williams" , Thesis PhD Manon Wyn Williams (2015) Prifysgol Bangor

Categori:Cyfarwyddwyr theatr o Gymru
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm o Gymru
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Aberystwyth
Categori:Dramodwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1954
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 2020
Categori:Prifeirdd
Categori:Sgriptwyr teledu o Gymru
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru