Siarter y Fforest

Siarter o 1217 a ailsefydlodd hawliau pobl cyffredin i ddefnyddio'r fforestydd brenhinol yn Lloegr oedd Siarter y Fforest (). Roedd y hawliau hynny wedi cael eu herydu gan Wiliam I a'i blant. Fe'i cyhoeddi yn Lloegr gan y Brenin Harri III pan oedd yn ifanc, o dan raglywiaeth William Marshall, Iarll 1af Penfro. Cywirodd rhai camarferion o Gyfraith y Fforestydd a oedd wedi cael eu hymestyn gan Wiliam II (Wiliam Rufus). Mewn sawl ffordd roedd y siarter yn atodiad i'r Magna Carta (1215) a oedd wedi mynd i'r afael â gwahanol camddefnydd o rym brenhinol.

 Hanes 
Yn y Canol Oesoedd roedd y gair "fforest" (o Ladin, foris, "drws" neu "lidiart") yn golydu ardal gaeedig lle roedd gan y brenin (a rhai uchelwyr eraill) hawliau unigryw i hela anifeiliaid gwylltion ynddi ac i borfa ei wartheg ynddi. Yn y byd modern mae'r gair "fforest" yn gyfystyr â "choedwig", ond yn wreiddiol byddai "fforest" yn cynnwys nid coed yn unig, ond hefyd darnau mawr o rostir, glaswelltir a gwlypdiroedd, cynnyrch bwyd, pori ac adnoddau eraill. Aeth tiroedd yn fwyfwy cyfyngedig wrth i'r Brenin Rhisiart I a'r Brenin John ddynodi mwy o ardaloedd fel fforestydd brenhinol. Ar ei fwyaf roedd fforestydd brenhinol yn gorchuddio tua thraean o dirwedd yn ne Lloegr. Felly roedd yn anodd i'r bobl gyffredin gynnal eu hunain ar y tir yr oeddent yn byw arno.

Cyhoeddwyd Siarter y Goedwig ar 6 Tachwedd 1217 yn Eglwys Gadeiriol Sant Paul Llundain fel siarter ategol i'r Magna Carta.English Historical Documents, cyf.3: 1189–1327, gol. Harry Rothwell (Llundain, 1995), t.337 Cafodd ei ailgyhoeddi yn 1225English Historical Documents, cyf.3, t.347 gyda nifer o fân newidiadau i'w eiriau, ac yna ymunodd â'r Magna Carta yng Nghadarnhad y Siarteri ym 1297.Rothwell, English Historical Documents, cyf.3, t.485

Roedd fforestydd brenhinol yn ffynhonnell bwysig o danwydd (pren a mawn) ar gyfer coginio a gwresogi ac ar gyfer diwydiannau fel llosgi siarcol, ac roeddynt yn cyflenwi pori ar gyfer moch ac anifeiliaid eraill.George C. Homans, English Villagers of the Thirteenth Century (Efrog Newydd, 1941) Felly rhoddodd y siarter rywfaint o ddiogelwch economaidd i bobl gyffredin oedd yn defnyddio'r fforestydd i chwilota am fwyd ac i bori eu hanifeiliaid. Tra roedd y Magna Carta yn ymdrin â hawliau barwniaid, adferodd y siarter rai hawliau a breintiau i'r bobl gyffredin a'u amddiffynnodd rhag cam-drin gan uchelwyr.

 Copïau sydd wedi goroesi 
Dau gopi o Siarter y Fforest 1217 sydd wedi goroesi; mae un yn perthyn i Eglwys Gadeiriol Durham a'r llall i Eglwys Gadeiriol Lincoln. Arddangosir copi Lincoln fel arfer yng Nghastell Lincoln, ynghyd â chopi Lincoln o'r Magna Carta. Ceir copi o ailgyhoeddiad o 1225 yn y Llyfrgell Brydeinig (Add. Ch. 24712).

 Datblygiadau diweddarach 
Erbyn cyfnod y Tuduriaid, roedd y rhan fwyaf o'r deddfau yn amddiffyn y pren mewn fforestydd brenhinol. Fodd bynnag, parhaodd rhai cymalau yn Neddfau Fforestydd i weithredu tan y 1970au, ac mae llysoedd arbennig yn dal i fodoli yn y Fforest Newydd a Fforest y Ddena. Yn y modd hwn, y Siarter yw'r statud a pharhaodd i weithredu yn Lloegr am yr amser hiraf (rhwng 1217 a 1971). Fe'i disodlwyd yn y pen draw gan y Wild Creatures and Forest Laws Act 1971.

I nodi 800 mlwyddiant Siarter y Fforest, yn 2017 ymunodd Coed Cadw a mwy na 50 o sefydliadau traws-sector eraill i greu'r Siarter Coed i’r Werin, gan adlewyrchu'r berthynas fodern â choed a choedwigoedd a'r dirwedd i bobl yn y DU."Gwefan Siarter Goed" , adalwyd 29 Awst 2022

 Cyfeiriadau 

Dolenni allanol
 The Charter of the Forest of King Henry III, ffacsimili a chyfieithiad Saesneg

Categori:Cyfraith Lloegr
Categori:Hawliau dynol
Categori:Llawysgrifau
Categori:Siarterau gwleidyddol