Encarnacion Alzona

Hanesydd arloesol o'r Philipinau oedd Encarnacion Alzona (23 Mawrth 1895 - 13 Mawrth 2001) sydd hefyd yn cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel swffragét. Hi oedd y fenyw Ffilipinaidd gyntaf i ennill Ph.D., rhoddwyd iddi reng a theitl Gwyddonydd Cenedlaethol Philippines ym 1985.

Fe'i ganed yn Binan a oedd yr adeg honno yn Capitanía General de Filipinas ac a hawliwyd yn rhan o Ymerodraeth Sbaen; bu farw yn Manila, prifddinas y Philipinau a'i chladdu yn Libingan ng mga Bayani ('Caer yr Arwyr'), Fort Bonifacio, hefyd yn Manila. Wedi gadael yr ysgol mynychodd Goleg Radcliffe, Prifysgol Harvard, Prifysgol Columbia a Phrifysgol y Philipinau.

Magwraeth a choleg
Fe’i magwyd yn nhalaith Tayabas. Roedd ei thad yn farnwr ac yn berthynas bell i'r cenedlaetholwr a'r polymath Jose Rizal.Camagay, National Scientists of the Philippines, t. 242

Roedd ei rhieni'n ddarllenwyr mawr, a oedd yn meithrin ei thueddiadau academaidd. Enillodd radd mewn hanes o Brifysgol y Philipinau ym Manila ym 1917, a gradd meistr y flwyddyn ganlynol o'r un brifysgol. Arolwg hanesyddol oedd ei thraethodau ymchwil - ar addysg o fewn ysgolion i fenywod yn Ynysoedd y Philipinau, thema a ysgogodd ynddi'n ddiweddarach ei gwaith fel swffragét.Camagay, National Scientists of the Philippines, t. 237

Dilynodd Alzona astudiaethau pellach yn Unol Daleithiau America fel ysgolhaig, astudiaethau a ariannwyd gan lywodraeth America. Enillodd radd meistr arall mewn hanes o Goleg Radcliffe, Prifysgol Harvard ym 1920, a Ph.D. o Brifysgol Columbia ym 1923.
bawd|chwith|Bedd Encarnacion Alzona yn Libingan ng mga Bayani

Dychwelodd Alzona i Ynysoedd y Philipinau ym 1923 ac ymunodd â chyfadran Hanes,  Prifysgol y Philipinau ar gampws Manila, a symudodd yn ddiweddarach i Brifysgol y Philipinau yn Diliman.

Etholfraint
Hyd yn oed wrth i ferched America ennill yr hawl i bleidleisio ym 1920, ni roddwyd yr un hawl i fenywod yn y Philipinau, a oedd ar yr adeg honno yn wladfa Americanaidd. Mor gynnar â 1919, siaradodd Alzona o blaid rhoi’r hawl i bleidlais i ferched Ffilipinaidd, a thros etholfrait mewn erthygl a gyhoeddodd yn y Philippine Review.Camagay, National Scientists of the Philippines, t. 239

Wedi'r Ail Ryfel Byd
Dewisodd Alzona aros ym Manila trwy gydol goresgyniad Japan yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Bu'n rhan o'r mudiad herwfilwrol ('gerila') yn erbyn y Japaneaid.Camagay, National Scientists of the Philippines, t. 238

Ar ôl y rhyfel, penodwyd Alzona gan yr Arlywydd Manuel Roxas yn aelod o ddirprwyaeth Philippine i UNESCO. Gwasanaethodd yn y ddirprwyaeth tan 1949, ac fe’i hetholwyd yn gadeirydd Is-bwyllgor Gwyddor Gymdeithasol, Athroniaeth a’r Dyniaethau ym 1946.

Anrhydeddau


Cyfeiriadau

Categori:Ffeministiaid o'r Philipinau
Categori:Genedigaethau 1895
Categori:Marwolaethau 2001
Categori:Merched yr 20fed ganrif o'r Philipinau
Categori:Swffragetiaid
Categori:Pobl o Binan
Categori:Pobl ganmlwydd oed