COVID-19

Erthygl am yr haint a achoswyd gan SARS-CoV-2 yw hon.
Am y firws penodol a achosodd yr epidemig, gweler SARS-CoV-2.
Am y grŵp o erthyglau mae'r firws yn perthyn iddo, gweler: CoronafirysauAm y pandemig, gweler yr erthygl Pandemig COVID-19.Clefyd heintus a ddaeth i'r amlwg yn Rhagfyr 2019 yw COVID-19 sy'n fyr am "coronavirus disease 2019"; bathiad Cymraeg - y Gofid Mawrtrydariad gan Dilyw 25 Mawrth 2020. Gellir olrhain yr achos cyntaf nôl i 17 Tachwedd 2019 yn Hubei. Y firws sydd wrth wraidd yr haint yw'r SARS-CoV-2, ac wrth i'r clefyd yma ymledu drwy'r byd, esgorodd ar bandemig coronafeirws 2019–20. Erbyn 30 Mehefin 2020 roedd dros 1,500 wedi marw yng Nghymru, dros 43,500 drwy wledydd Prydain a thros 505,000 yn fyd-eang.[https://coronaviruscymru.wales/graphs-%26-timeline  coronaviruscymru.wale; adalwyd 7 Ebrill 2020.www.who.int ; adalwyd 7 Ebrill 2020..
bawd|Canllaw ar wefannau trenau; 27 Mawrth 2020.

Canfuwyd y clefyd yn gyntaf yn 2019 yn Wuhan, Tsieina, ac ers hynny mae wedi lledaenu’n fyd-eang, gan arwain at bandemig.

Mae symptomau cyffredin yn cynnwys twymyn (gorboethi, peswch ac anhawster anadlu, gyda phoen yn y cyhyrau, fflem ac fel arfer, dolur gwddf. Er bod mwyafrif yr achosion yn arwain at symptomau ysgafn, mewn rhai achosion ceir niwmonia difrifol ac organau'r corff yn methu.

Mae cyfradd y marwolaethau allan o'r holl achosion a ddiagnosiwyd ar gyfartaledd yn 3.4%. Ceir cryn amrywiaeth, gyda 0.2% yn y rhai iau nag 20 oed, i oddeutu 15% yn y rhai dros 80 oed. Fel arfer, mae'r haint yn cael ei ledaenu o un person i'r llall trwy ddefnynnau heintus yn cael eu hanadlu, ee drwy besychu neu disian. Mae'r amser rhwng dod i gysylltiad â symptomau a'r symptomau yn ymddangos, yn gyffredinol, rhwng dau a 14 diwrnod, gyda phum diwrnod ar gyfartaledd.
bawd|canol|680px
Symptomau

 Cyfradd y symptomau Symptomau Canran Twymyn 87.9% Peswch sych 67.7% Gorflinder 38.1% Mwcws mewn poer 33.4% Diffyg anadl 18.6% Poen yn y cyhyrau a'r/neu'r cymalau 14.8% Dolur gwddw 13.9% Cur pen 13.6% Oerni 11.4% Teimlo'n sâl neu'n chwydu 5.0% Trwyn llawn 4.8% Dolur rhydd 3.7% Haemoptysis 0.9% cyfbilen gorlawn (Conjunctival congestion) 0.8%

Mae llawer yn datblygu symptomau tebyg i ffliw gan gynnwys twymyn, peswch, a diffyg anadl. Yn llai cyffredin, gellir gweld symptomau anadlu fel tisian, trwyn yn rhedeg, neu ddolur gwddf. Gwelir symptomau fel cyfog, chwydu a dolur rhydd mewn nifer bychan o achosion,  ac yn rhai o'r achosion cychwynnol yn Tsieina gwelwyd symptomau cardiaidd yn unig, fel tyndra'r frest a chrychguriadau (palpitations''). Mewn rhai achosion eithafol, gall y clefyd ddatblygu i niwmonia, methiant aml-organau, a hyd yn oed marwolaeth.
 Firws  Cyfnod Deor (cyfartaledd; mewn dyddiau) COVID-19  2-14 (amcang.)  SARS  2-7  MERS  2-14 Ffliw moch  1-4 Y ffliw  7 
bawd|chwith|Cyfarwyddiadau syml pedwar cam: sut i wisgo offer amddiffynnol personol
Fel sy'n gyffredin â heintiau, ceir cyfnod o oedi rhwng yr adeg pan fo'r  person wedi'i heintio â'r firws a'r adeg pan fyddant yn datblygu symptomau; gelwir y cyfnod hwn yn "gyfnod deori". Y cyfnod deori ar gyfer COVID-19 fel arfer yw pump i chwe diwrnod ond gall amrywio o ddau i 14 diwrnod. Gellir cymharu'r cyfnod dear hwn gyda chyfnod deor firysau eraill:worldometers.info; adalwyd 19 Mawrth 2020.
bawd|Cyfarwyddiadau dwyieithog gan Lywodraeth Cymru a GIG ar sut i ddeilio gyda'r fferyllydd.

Mae symptomau plant yn llawer mwynnach. Dangosodd adroddiad gan Ganolfan Tsieineaidd ar gyfer Rheoli ac Atal Clefydau, fod un o bob pedwar plentyn a brofodd yn bositif yn parhau heb unrhyw symptom, ar wahân i symptomau mwyn, megis peswch, 'erythema ffaryngeall' a thwymyn.

Atal yr haint
Ymhlith y mesurau a argymhellir i atal haint mae golchi dwylo'n aml, cadw pellter oddi wrth eraill, a pheidio â chyffwrdd yr wyneb. Argymhellir defnyddio masgiau ar gyfer y rhai sy'n amau bod y firws arnynt a'r rhai sy'n rhoi gofal, ond nid y cyhoedd. Nid oes brechlyn na thriniaeth gwrthfeirysol benodol ar gyfer COVID-19. Mae rheolaeth yn cynnwys trin symptomau, gofal, ynysu a mesurau arbrofol.

Gweler hefyd
 Y Gofid Mawr (COVID-19) yng Nghymru
 Gwyntiedydd meddygol
 Pla Du

Dolenni allanol
 Newyddion am y pandemig COVID-19 (coronafeirws)

Cyfeiriadau

Categori:Coronafirysau