Carbonara

Pryd o fwyd Rhufeinig o basta, wyau, caws caled, guanciale (neu pancetta) a phupur du yw carbonara. Cafwyd ffurf fodern y rysáit, yn ogystal â'i henw bresennol, erbyn canol yr 20g

Caws Pecorino Romano, neu weithiau Parmigiano-Reggiano neu gyfuniad o'r ddau, sy'n arferol a sbageti yw'r pasta mwyaf cyffredin, ond defynyddir fettuccine, rigatoni, linguine neu bucatini hefyd. Gellir defnyddio guanciale neu pancetta fel y cig, ond bydd pobl y tu allan o'r Eidal yn aml yn cynnwys darnau bach o facwn wedi'i gochi yn eu lle.

bawd|300px|canol|Spaghetti alla carbonara

 Paratoad 
Berwir y pasta mewn dŵr gweddol hallt. Caiff y guanciale ei ffrio mewn padell yn ei saim ei hun. Cymysgir wyau (neu felynwy) amrwd, caws wedi'i gratio a chryn dipyn o bupur du gyda'r pasta poeth naill yn y sosban neu mewn dysgl, ond heb gwres o dano er mwyn osgoi ceulo'r wy. Wedyn, caiff y guanciale ei ychwanegu a'r cymysgedd cyfan ei droi, sydd yn creu saws hufennog, bras a darnau o gig trwyddo. Er y gall pasta siapiau gwahanol gael eu defnyddio, dim ond ar basta â chyfradd arwynebedd-i-gyfaint digon mawr y caiff yr wy amrwd ei goginio'n iawn, megis gyda fettucine, linguine neu sbageti.

Guanciale yw'r cig mwyaf cyffredin yn y pryd hwn yn yr Eidal, ond defnyddir pancetta plaen neu wedi'i chochi hefyd, republication of La Buona Vera Cucina Italiana, 1966. ac mewn gwledydd Saesneg eu hiaith, defnyddir bacwn yn aml. Pecorino Romano, neu weithiau Parmesan, yw'r caws arferol. Mae ryseitiau gwahanol yn defnyddio wyau cyfan, y melynwy yn unig neu gyfuniad o'r ddau.

 Amrywiadau 
Mae gan rai ryseitiau fwy o saws ac felly maent yn defnyddio pasta siâp tiwb, fel penne, sy'n well am ddal sawsiau.

Nid oes hufen yn y rhan fwyaf o ryseitiau Eidalaidd, er bod eithriadau i hyn, ond caiff hufen ei gynnwys mewn llawer o wledydd eraill. Yn yr un modd, ceir garlleg ynddi weithiau mewn gwledydd eraill.

Mae sawl amrywiad ar garbonara y tu allan i'r Eidal, sy'n cynnwys pys, brocoli, brocolini, cennin, llysiau eraill a/neu fadarch, a rhai sy'n defnyddio cig fel ham neu coppa yn lle'r guanciale neu'r pancetta mwy bras.

 Gwreiddiau a hanes 
Yn debyg i lawer o ryseitiau, nid yw gwreiddiau'r pryd o fwyd hwn yn glir.

Mae'n rhan o deulu o seigiau sy'n rhoi pasta gyda bacwn, caws a phupur. Pasta alla gricia yw un arall ohonynt. Mae carbonara yn debyg iawn i pasta cacio e uova, pryd o basta gyda chymysgedd o wyau a chaws a dresin o floneg a gafodd ei gofnodi y tro cyntaf yn 1839. Yn ôl rhai ymchwilwyr ac Eidalwyr hŷn, hwn oedd yr enw ar garbonara cyn yr Ail Ryfel Byd.

Cynigir nifer o ddamcaniaethau dros darddiad yr enw carbonara, sydd yn fyw diweddar na'r rysáit ei hun, mae'n debyg. Gan fod yr enw yn dod o carbonaro (y gair Eidaleg am losgwr golosg) cred rhai fod y saig hwn yn cael ei wneud yn wreiddiol fel pryd o fwyd sylweddol i weithwyr golosg yn yr Eidal. Mewn rhannau o'r Unol Daleithiau, arweiniodd y gred hon at y term "sbageti glowyr" (Saesneg: "coal miner's spaghetti"). Awgrymwyd hyd yn oed iddo gael ei greu fel teyrnged i gymdeithas gudd y Carbonari ("golosgwyr") a oedd yn weithgar yng nghyfnodau cynnar gorthrymedig uno'r Eidal yn gynnar yn y 19eg ganrif. Mae'n debycach mai "pryd dinesig" o Rufain yw carbonara, wedi'i wneud yn boblogaidd gan dŷ bwyta yn Rhufain o'r un enw."Myths", yn Gillian Riley, The Oxford Companion to Italian Food (2007), , p. 342

Nid oes cofnod o'r enwau pasta alla carbonara na spaghetti alla carbonara cyn yr Ail Ryfel Byd; yn fwyaf nodedig yn llyfr Ada Boni La Cucina Romana ("Coginio Rhufeinig") yn 1930. Gwelir yr enw carbonara gyntaf ym mhapur newydd Eidalaidd La Stampa fel pryd a oedd yn ffefryn gan y swyddogion Americanaidd ar ôl i luoedd y Cynghreiriaid ryddau Rhufain yn 1944. Roedd yn cael ei ddisgrifio fel "pryd Rhufeinig" ar adeg pan oedd llawer o Eidalwyr yn bwyta wyau a bacwn gan y lluoedd o'r Unol Daleithiau. Yn 1954, cafodd ei gynnwys yn Italian Food gan Elizabeth David, llyfr coginio Saesneg a gyhoeddwyd ym Mhrydain.

 Cyfeiriadau 

 Llyfryddiaeth 


Categori:Coginiaeth yr Eidal
Categori:Rhufain