Thomas Mardy-Jones

Roedd Thomas Isaac Mardy-Jones (21 Ionawr 1879 - 26 Awst 1970) yn löwr, awdur, economegydd a gwleidydd Plaid Lafur Cymreig a wasanaethodd fel Aelod Seneddol etholaeth Pontypridd  o 1922 hyd 1931.

 Bywyd cynnar 
bawd|chwith|Myfyrwyr Ysgoloriaeth Ffederasiwn Glowyr De Cymru yng Ngholeg Ruskin 1908.
Ganwyd Jones ym Mrynaman, Sir Gaerfyrddin yn fab i Thomas Isaac a Gwen Jones. Cafodd ei addysg yn ysgol y bwrdd Trerhondda cyn dechrau gweithio fel glöwr yn 12 oed. Gan fod ei dad a'i dau dad-cu wedi marw mewn damweiniau yn y pyllau glo, roedd dyletswydd arno i ennill digon i gefnogi teulu o chwech. Serch hynny, llwyddodd i fynd i Goleg Ruskin, Rhydychen, i astudio hanes gwleidyddol ac economaidd am ddwy flynedd. Wedi iddo ddychwelyd i Gymru, llwyddodd i berswadio Ffederasiwn Glowyr De Cymru i gynnig deg ysgoloriaeth i'r coleg ar gyfer glowyr. Bu hefyd yn dadlau o blaid diwygio Coleg Ruskin rhag ymosodiadau arni gan bobl megis Noah Ablett Llafur the journal of the Society for the Study of Welsh Labour History; Cyf 2, Rhif 1, Gwanwyn 1976; Richard Lewis: THE SOUTH WALES MINERS AND THE RUSKIN COLLEGE STRIKE OF 1909 un o'r glowyr a derbyniodd un o'r ysgoloriaethau newydd. Roedd Ablett ac eraill yn dadlau bod y coleg yn dechrau colli ei statws fel coleg i lafurwyr trwy gael cysylltiadau rhy agos efo Prifysgol Rhydychen.

 Gyrfa wleidyddol
Dechreuodd Mardy-Jones ei yrfa wleidyddol fel darlithydd yn ne Cymru i'r Blaid Lafur Annibynnol. Ym 1907, cymerodd swydd pwyswr, fodd bynnag dioddefodd damwain llygad ym 1908 wrth drin gwn  a arweiniodd iddo golli ei lygad chwith. Ym 1909 daeth yn asiant seneddol Ffederasiwn Glowyr De Cymru a bu'n gweithio fel asiant etholiadol ymgeiswyr llafur yn etholaethau Rhondda, Dwyrain Morgannwg, a Merthyr .

Yn etholiad cyffredinol 1918 ymgeisiodd Jones am enwebiad y Blaid Lafur i fod yn ymgeisydd yn etholaeth Ddwyrain Rhondda ond collodd yr enwebiad i David Watts-Morgan 

Cynhaliwyd isetholiad yn etholaeth Pontypridd ar 25 Gorffennaf 1922 o ganlyniad i benodi'r deiliad, yr AS Rhyddfrydol y Glymblaid, Thomas Arthur Lewis, yn Arglwydd Iau'r Trysorlys. Rhwng 1801 a 1926, pan fyddai AS yn cael ei ddyrchafu i swydd yn y llywodraeth am y tro cyntaf, roedd rhaid cynnal isetholiad  i sicrhau bod yr etholwyr yn fodlon iddo weithio i'r llywodraeth yn ogystal â'r etholaeth. Cipiodd Mardy-Jones y sedd oddi wrth Lewis a'r Rhyddfrydwyr. Roedd yn un o ddim ond wyth isetholiad gweinidogol yn y DU na chafodd ei gadw gan y deiliad.

 Talebau Rheilffordd 
Ym 1924 cyflwynodd y Llywodraeth Lafur cynllun lle byddai Aelodau Seneddol yn derbyn talebau rheilffordd, byddai modd eu cyfnewid am docynnau deithio rhwng Llundain ac etholaeth yr AS. Roedd rheol glir mae dim ond tocynnau ar gyfer teithiau gan yr AS gellid prynu gyda'r talebau. Ym mis Rhagfyr 1930 rhoddodd Jones bâr o docynnau rheilffordd i'w wraig a'i ferch 12 oed, oedd wedi eu prynu gyda thalebau seneddol. Trwy gamgymeriad danfonodd Mardy-Jones docyn 6 mis oed a oedd bellach allan o ddyddiad i'w wraig a gwrthododd y gwiriwr y tocynnau ei dderbyn. Mynnodd Mrs Jones bod y gwiriwr wedi gwneud camgymeriad gan fod y tocynnau wedi dod gan ei ŵr oedd yn Aelod Seneddol. Cafodd Mrs Jones ei chyhuddo o'r trosedd o deithio ar drên heb fod a thocyn dilys yn ei meddiant. Wedi i ymchwiliad dangos bod y tocynnau wedi eu prynu gyda thalebau Seneddol cafodd Mardy-Jones ei gyhuddo o gynorthwyo ei wraig i gyflawni trosedd. Plediodd y ddau yn euog i'r cyhuddiad a chawsant eu dirwyo £2 yr un gyda chostau ychwanegol o £31/10/- neu 42 diwrnod yn y carchar i Mr Jones, talodd y costau. Cafodd ei orfodi i ymddiswyddo ac enillodd David Lewis Davies y sedd yn yr isetholiad canlynol. Ychydig fisoedd wedi'r isetholiad cynhaliwyd Etholiad Cyffredinol 1931 a safodd Jones yr etholiad fel ymgeisydd llafur Annibynnol. Enillodd dim ond 1,110 o bleidleisiau gan orffen yn y trydydd safle.

 Bywyd diweddarach 
Rhwng 1928 a 1946, astudiodd Mardy Jones yn India, De'r Affrica a'r Dwyrain Canol. O ganlyniad, gweithiodd yn y Dwyrain Canol fel Swyddog Addysg a Lles i'r lluoedd Prydeinig a leolwyd yno 1945-46, yn dilyn swydd yn y Weinyddiaeth Gyflenwi fel Swyddog Staff 1942-44. Yn ddiweddarach enillodd boblogrwydd fel darlithydd cyhoeddus ar faterion tramor, yn enwedig yn ymwneud ag India a'r Dwyrain Canol. Daeth yn ddarlithydd economeg swyddogol y Bwrdd Glo Cenedlaethol ar ôl iddo gael ei ethol yn FREcon.S.

Llenor
Ysgrifennodd Mardy Jones nifer o gyfrolau ar ddiwygio'r system ardrethu a llywodraeth leol, gan gynnwys Character, coal and corn — the roots of British power(1949) ac India as a future world power (1952).

 Bywyd personol 
Priododd Thomas â Margaret, merch John Moredecai, ym 1911, a bu iddynt ddwy ferch. Gwahanodd y cwpl ym mis Medi 1933.

 Marwolaeth 
Bu farw Thomas Isaac Mardy Jones ar 26 Awst 1970, yn 90 mlwydd oed, yn Ysbyty Harold Wood, Essex.

Cyfeiriadau

'

Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Gwleidyddion Cymreig yr 20fed ganrif
Categori:Gwleidyddion y Blaid Lafur (DU)
Categori:Marwolaethau 1970
Categori:Genedigaethau 1879
Categori:Prosiect WiciLlên