1890au yng Nghymru

Mae'r erthygl hon yn sôn am arwyddocâd arbennig y degawd 1890-1899 i Gymru a'i phobl.

 Deiliaid 
alt=|bawd|Clwydfardd
 Tywysog Cymru - Albert Edward 
 Tywysoges Cymru - Alexandra 
 Archdderwydd Eisteddfod Genedlaethol Cymru 
Clwydfardd (i 1894) 
 Hwfa Môn (o 1895) 

 Digwyddiadau 

 Digwyddiadau 1890 
 Digwyddiadau 1891 
 Digwyddiadau 1892 
 Digwyddiadau 1893 
 Digwyddiadau 1894 
 Digwyddiadau 1895 
 Digwyddiadau 1896 
 Digwyddiadau 1897 
 Digwyddiadau 1898 
 Digwyddiadau 1899

 Celfyddydau a llenyddiaeth 

 Gwobrau 
bawd|Pedrog yn ei gadair
bawd|Ben Davies (sefyll) ac Elfed (eistedd) enillwyr 1894
Eisteddfod Genedlaethol Cymru

 1890 - Bangor 
 Y Gadair - Thomas Jones (Tudno) 
 Y Goron - John John Roberts (Iolo Caernarfon) 
 1891 - Abertawe 
 Y Gadair - John Owen Williams (Pedrog) 
 Y Goron - David Adams 
 1892 - Y Rhyl 
 Y Gadair - Evan Jones 
 Y Goron - John John Roberts (Iolo Caernarfon) 
 1893 - Pontypridd 
 Y Gadair - John Ceulanydd Williams 
 Y Goron - Ben Davies 
 1894 - Caernarfon 
 Y Gadair - Howell Elvet Lewis (Elfed) 
 Y Goron - Ben Davies  
 1895 - Llanelli 
 Y Gadair - John Owen Williams (Pedrog)
 Y Goron - Lewis William Lewis (Llew Llwyfo) 
 1896 - Llandudno 
 Y Gadair - Ben Davies 
 Y Goron - wedi'i atal  
 1897 - Casnewydd 
 Y Gadair - John Thomas Job 
 Y Goron - Thomas Mafonwy Davies 
 1898 - Blaenau Ffestiniog 
 Y Gadair - Robert Owen Hughes 
 Y Goron - Richard Roberts  
 1899 - Caerdydd 
 Y Gadair - wedi ei atal 
 Y Goron - Richard Roberts

 Llyfrau newydd 
bawd
 Anne Beale - Old Gwen (1890) 
 Rhoda Broughton  
Alas! (1890)
 Mrs Bligh (1892) 
 Foes in Law (1899) 
 Caniadau Cymru (1897) 
 Amy Dillwyn - Maggie Steele's Diary (1892) 
 Owen Morgan Edwards - Cymru (1892) 
 Beriah Gwynfe Evans - Dafydd Dafis (1898) 
 John Gruffydd Moelwyn Hughes - Caniadau Moelwyn (1893) 
 Arthur Machen - The Three Impostors (1895) 
 Daniel Owen - Enoc Huws (1891)
 1896 - Mae'r ffilm newyddion gyntaf erioed i'w saethu ym Mhrydain yn dangos Tywysog a Thywysoges Cymru yn ymweld ag arddangosfa yng Nghaerdydd. Hwn hefyd oedd y darlun symudol cyntaf erioed o'r tywysog.

 Cerddoriaeth 

 Syr Henry Walford Davies - Symffoni yn D (1894) 
 Joseph Parry - Saul of Tarsus (oratorio) (1892) 

 Chwaraeon 

 Rasio ceffylau - Mae Grand National Cymru yn cael ei redeg am y tro cyntaf yn Nhrelái, Caerdydd.
1893 - Tîm rygbi'r undeb cenedlaethol Cymru yn ennill Y Goron Driphlyg am y tro cyntaf

 Genedigaethau 
200px|bawd|Cae'r Gors, lle ganwyd Kate Roberts
bawd|Aneurin Bevan yng Nghorwen, 1952
 1890 
 21 Mehefin - W J A Davies, chwaraewr rygbi (bu farw 1967)
 16 Rhagfyr - P J Grigg, gwleidydd (bu farw 1964)
 1891 
 13 Chwefror - Kate Roberts, awdur (bu farw 1985) 
 1893 
 15 Ionawr - Ivor Novello, cyfansoddwr ac actor (bu farw 1951) 
 1 Mehefin - Lewis Valentine, gweinidog, gwleidydd, ymgeisydd Seneddol cyntaf Plaid Cymru 
 1894 
 4 Gorffennaf- Ambrose Bebb, awdur a gwleidydd (bu farw 1955) 
 23 Mehefin - Y Tywysog Edward (Tywysog Cymru yn ddiweddarach, Edward VIII ac wedyn Dug Windsor; bu farw 1972)
 1895 
 22 Ionawr - Iorwerth Thomas, gwleidydd (bu farw 1966)
 1 Mawrth - William Richard Williams, gwas sifil (bu farw 1963) 
 14 Ebril - Albert Evans-Jones (Cynan), bardd ac Archdderwydd (bu farw 1970) 
 1896 
 1 Mai - Hubert William Lewis, derbynnydd VC (bu farw 1977) 
 1897 
 15 Tachwedd - Aneurin Bevan, gwleidydd (bu farw 1960) 
 1898 
 10 Chwefror - Thomas Jones, Barwn Maelor, gwleidydd (bu farw 1984) 
 29 Gorffennaf - Dorothy Rees, gwleidydd (bu farw 1987) 
 24 Medi - Henry Arthur Evans, gwleidydd (bu farw 1958) 
 dyddiad anhysbys - William John Edwards, canwr cerdd dant (bu farw 1978) 
 1899 
 17 Mai - HH Price, athronydd (bu farw 1984)
 20 Rhagfyr - Martyn Lloyd-Jones, pregethwr (bu farw 1981) 
 dyddiad anhysbys - Len Davies, pêl-droediwr (bu farw 1945)

 Marwolaethau 
bawd|Love Jones Parry
200px|bawd|de|Cofgolofn Thomas Edward Ellis yn Y Bala.
 1890 
 17 Ionawr - Christopher Rice Mansel Talbot, tirfeddiannwr (ganed 1803) 
 20 Ionawr - Guillermo Rawson, gwleidydd o'r Ariannin a noddwr Wladfa Gymreig Patagonia (ganed 1821) 
 19 Mawrth - Edmund Swetenham, AS Caernarfon 
 29 Mehefin - Henry Herbert, 4ydd Iarll Caernarfon (ganwyd 1831) 
 20 Gorffennaf - David Davies "Llandinam", diwydiannwr (ganwyd 1818) 
 1891 
 26 Medi - David Charles Davies, arweinydd Anghydffurfiol (ganed 1826) 
 dyddiad anhysbys 
 Syr Love Jones-Parry, gwleidydd (ganwyd 1832) 
 Hugh Owen Thomas, llawfeddyg orthopedig arloesol (ganwyd 1834) 
 1893 
 23 Ionawr - Dr William Price, meddyg, derwydd ac arloeswr corff-losgi (ganed 1800) 
 1894 
 24 Chwefror - John Roberts, gwleidydd (ganwyd 1835) 
 1895 
 15 Ionawr - Yr Arglwyddes Charlotte Guest, cyfieithydd y Mabinogion (ganed 1812) 
 22 Hydref - Daniel Owen, nofelydd (ganed 1836) 
 1896 
 17 Ionawr - Augusta Hall, Barwnes Llanofer, noddwr y celfyddydau (ganwyd 1802)
 30 Rhagfyr - Evan Herber Evans, arweinydd Anghydffurfiol (ganwyd 1836) 
 1897 
 15 Hydref - Charles John Vaughan, cyn Ddeon Llandaf (ganwyd 1816) 
 1898 
 17 Mehefin - Syr Edward Burne-Jones, artist (ganwyd 1833) 
 28 Medi - Thomas Gee, cyhoeddwr (ganwyd 1815) 
 2 Rhagfyr - Michael D. Jones, ymsefydlwr Patagonia (ganwyd 1822) 
 1899 
 5 Ebrill - Thomas Edward Ellis, gwleidydd (ganwyd 1859) 
 Awst - Owen Glynne Jones, mynyddwr (ganed 1867)

Cyfeiriadau


Categori:Hanes Cymru
Categori:Rhestrau Cymru

Categori:Prosiect WiciLlên