1814 yng Nghymru

Mae'r erthygl hon yn ymwneud ag arwyddocâd penodol y flwyddyn 1814 i Gymru a'i phobl

 Deiliaid 
 Tywysog Cymru - Siôr (Siôr IV yn ddiweddarach) 
 Tywysoges Cymru - Caroline o Brunswick

Digwyddiadau
bawd|Rhifyn cyntaf o Seren Gomer 1 Ionawr, 1814
 1 Ionawr - Cyhoeddir y papur wythnosol cyntaf yn y Gymraeg, pan sefydlir Seren Gomer gan Joseph Harris (Gomer), gweinidog gyda'r Bedyddwyr yn Abertawe.
 3 Ionawr - Rhoi siarter tref i Lanbedr Pont Steffan 
 Chwefror - Anthony Bushby Bacon yn gwerthu ei hawliau mwynau yng Nghyfarthfa i Richard Crawshay am £95,000.
 Mai - Sefydlu Ysbyty Môn ac Arfon, Bangor 
 10 Medi - Ymladdwyd y gornest angheuol olaf a gofnodwyd yng Nghymru yn Adpar, Castellnewydd Emlyn. Lladdwyd Thomas Heslop o Jamaica; cafwyd tirfeddiannwr lleol, Beynon, yn euog a'i dirwyo swllt.

 Celfyddydau a llenyddiaeth 
 Llyfrau newydd 
 John Jones - Natur a Chyneddfau Gweddi 
 J Evans, Caerfyrddin (cyhoeddwr) - Y psallwyr, neu, psalmau Dafydd 

Cerddoriaeth
 Thomas William - Perl Mewn Adfyd 

Genedigaethau
bawd|Nathan Dyfed
bawd|Creuddynfab
 29 Ionawr - Edward William Thomas  cerddor (bu farw 1892) 
 5 Mawrth - Joseph Edwards  cerflunydd (bu farw 1882) 
 18 Mawrth - Syr George Elliot, Barwnig 1af  Barwnig, perchennog a datblygydd glofeydd, gwleidydd (bu farw 1893) 
 27 Mawrth - John Williams, cerddor (bu farw 1878) 
 28 Mawrth - Jonathan Reynolds (Nathan Dyfed) awdur ac eisteddfodwr (bu farw 1891) 
19 Mai - Lewis Llewelyn Dillwyn, diwydiannwr a gwleidydd Rhyddfrydol Cymreig 
 2 Mehefin - David Evans gweinidog Wesleaidd (bu farw 1847) 
14 Mehefin - George Robert Wythen Baxter awdur (bu farw 1854) 
16 Mehefin - Robert Davies (Cyndeyrn), cerddor (bu farw 1867) 
 28 Mehefin - James Evan (Carneinion), pregethwr cynorthwyol gyda'r Annibynwyr, ac awdur (bu farw 1842) 
 13 Gorffennaf - William Davies, palaeontolegwr (bu farw 1891) 
 23 Gorffennaf - John Evans (I. D. Ffraid), llenor (bu farw 1875) Cofnodion bedydd plwyf Llansanffraid blwyddyn 1814 rhif 54 (yng ngofal Archifdy Sir Ddinbych)
 20 Awst - William Williams (Creuddynfab), llenor a bardd (bu farw 1869) 
 24 Awst - David Davies (Dafi Dafis, Rhydcymerau), pregethwr gyda'r Methodistiaid Calfinaidd (bu farw 1891) 
 8 Medi - John Pughe (Ioan ab Hu Feddyg), llenor, ffisegwr a llawfeddyg (bu farw 1874) 
 16 Medi - David Evans (Dewi Dawel), teiliwr, tafarnwr, bardd, etc. (bu farw 1891) 
 17 Medi - Joseph Thomas, gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd (bu farw 1889) 
11 Hydref - John Henry Hughes (Ieuan o Leyn) gweinidog a bardd (bu farw 1893) 
dyddiad anhysbys
David Morgan, diwygiwr crefyddol (bu farw 1883) 
George Grant Francis, dyn busnes a hynafiaethydd (bu farw 1882) 
Benjamin Davies, Hebreydd (bu farw 1875) 
Richard Davies  ysgrifennydd Cymdeithas Genhadol yr Eglwys (bu farw 1854) 
Thomas Hughes, gweinidog Wesleaidd (bu farw 1884) 
William Jones, gweinidog gyda'r mudiadau "diwygiadol" ymhlith y Wesleaid, ac wedyn gyda'r Annibynwyr (bu farw 1895) 
William Lewis  cenhadwr gyda'r Methodistiaid Calfinaidd ac ieithydd (bu farw 1891) 

Marwolaethau
bawd|Bedd Thomas Charles
 26 Chwefror - Owen Dafydd bardd cefn gwlad a baledwr (g 1751) 
 12 Mawrth - Evan Thomas (Ieuan Fardd Ddu), argraffydd a chyfieithydd  (g 1733) 
23 Ebrill - Richard Jones, offeiriad ac awdur (g 1757) 
Mai - Thomas Williams (Twm Pedrog), bardd (g 1774) 
 2 Mai - Thomas Coke - olynydd John Wesley fel arweinydd y Wesleaid (g 1747) 
16 Mai  - Charles Hassall swyddog tir a thir-fesurydd (g 1754) 
 21 Mehefin - Erasmus Gower, llyngesydd (g 1742) 
 26 Medi - Owen Jones (Owain Myfyr), hynafiaethydd (g 1741) 
5 Hydref - Thomas Charles, gweinidog (g 1755) 
1 Rhagfyr - Thomas Owen, offeiriad Eglwys Loegr (g 1764) 
 Dyddiad anhysbys:
Philip Dafydd - cynghorwr Methodistaidd, (g 1732) 
John Thomas (Pentrefoelas), (g 1742) D. Ambrose Jones, Llenyddiaeth a Llenorion Cymreig y Bedwaredd Ganrif ar Bymtheg (Hugh Evans a'i Feibion, Lerpwl, 1922).

Cyfeiriadau


Categori:Hanes Cymru
Categori:Rhestrau Cymru

Categori:Prosiect WiciLlên