Siwsi Dôl y Clochydd

Gwrach neu 'wraig hysbys' chwedlonol oedd Siwsi Dôl y Clochydd ac roedd yn byw yn ardal Llanfachreth ger Brithdir, Dolgellau.

Yn ôl y chwedl, roedd arfer bod llawer o geirw yn y ardal, ac roedd arglwydd Nannau yn hoff o’u hela. 
Ond, er ei fod yn dda iawn am hela’r anifeiliaid, ni fyddai’n gallu eu dal ger Afon Las. Pan oedd y cŵn ar fin dal y ceirw, byddent yn neidio dros yr afon a diflannu. Roedd hyn yn ddigwyddiad aml. Yn y pen draw, sylweddolodd yr Arglwydd mai Siwsi oedd yn gyfrifol.

Arferai newid i ffurf ewig, a mi fyddai’r helwyr yn ei cholli. Adeiladwyd pont dros yr afon, a galwyd hi’n "Bont Llam yr Ewig".

Chwedl am Owain ei chariad
Ceir chwedl am un o weision Plas Nannau, sef Owain, a oedd yn gariad i Siwsi. Un diwrnod tra'n cerdded syrthiodd dros ei ben i mewn i Lyn Cynnwch, ond yn hytrach na boddi, gallai anadlu'n iawn, a cherddodd o dan y dwr gan chwilio am ei gariad. Wedi peth ymddiddan gyda chorach tew, arweiniodd hwnnw ef o dan cartref Siwsi, a chododd Owain o'r byd tanddaearol a chafodd ei hun o flaen drws ei chartref. Yno, roedd Siwsi'n llefain, a phan welodd Owain credai mai ysbryd ydoedd, gan iddo fod ar goll, nid am ddiwrnod, ond am fis cyfan.www.public-library.uk; adalwyd 29 Hydref 2019.

Gwrach y Gwyllt
Yn 2003 cyhoeddodd Bethan Gwanas nofel seiliedig ar hanes Siwsi Dôl y Clochydd, Gwrach y Gwyllt.<ref>[http://www.bbc.co.uk/cymru/adloniant/llyfrau/straeon/03-gwrach-ian.shtml BBC Llais Llên Yma o hud - Bethan Gwanas yn rhoi stêm ar sbectol Harry Potter!]</ref>. Ym mis Medi 2019 dywedodd Gwanas bod cyfrol dilyniant Merched y Gwyllt'' ar y gweill.Tudalen Facebook Gwrach y Gwyllt

Cyfeiriadau

Ceir ei llun a'i hanes, gan Efa Lois, ar Twitter.

Categori:Gwrachod Cymru
Categori:Llên gwerin Cymru
Categori:Prosiect WiciLlên