Croesan

Digrifwr a gedwid yn hanesyddol i adlonni teulu brenhinol neu lys brenhinol neu bendefigaidd yw croesan, ysgentyn, digrifwas, neu ffŵl. Gellir olrhain gwreiddiau'r ffŵl yn ôl i'r Henfyd, ac mae rôl y digrifwr llys yn dyddio'n ôl i pharoaid yr Hen Aifft.

Daeth ffigur y croesan yn gymeriad pwysig mewn llên a theatr, gan esgor ar draddodiad o lenyddiaeth y ffŵl a flodeuai o'r 15g i'r 17g. Yn Lloegr, daeth y croesan yn gymeriad cyffredin ar y llwyfan yn oesoedd Elisabeth ac Iago, gan gynnwys comedïau, trasiedïau, a dramâu hanes William Shakespeare: Touchstone yn Bid Wrth Eich Bodd, Feste yn Nos Ystwyll, a'r cellweiriwr dienw yn King Lear. Cyhoeddodd yr actor digrif Robert Armin, a bortreadai nifer o ffyliaid Shakespeare, hanes o groesaniaid o'r enw Foole upon Foole.

 Croesaniaid hanesyddol 
 Hitard (Edmwnt Ochr Haearn)
 Rahere (Harri I, brenin Lloegr)
 Martinet o Gasgwyn (Edward I, brenin Lloegr)
 John Scoggin (Edward IV, brenin Lloegr)
 Will Somers (Harri VIII, brenin Lloegr)
 Jeffrey Hudson (Siarl I, brenin Lloegr)

 Croesaniaid mytholegol a ffuglennol 
 Till Eulenspiegel
 Puck neu Robin Goodfellow
 Patchface (A Song of Ice and Fire)

 Gweler hefyd 
 Ffolineb er Crist
 Ffŵl Ebrill
 Gŵyl y Ffyliaid

 Cyfeiriadau 

 Darllen pellach 
 Sandra Billington, A Social History of the Fool (Brighton: The Harvester Press, 1984).
 Barbara Swain, Fools and Folly During the Middle Ages and the Renaissance (Efrog Newydd: Columbia University Press, 1932).
 Enid Welsford, The Fool: His Social and Literary History (1936).


Categori:Adloniant yn yr Oesoedd Canol
Categori:Digrifwyr