Cyngor Sir De Morgannwg

Cyngor Sir De Morgannwg (Saesneg: South Glamorgan County Council) oedd awdurdod llywodraeth leol a weinyddodd sir De Morgannwg, Cymru rhwng 1974 a 1996.

Creu
Ad-drefnwyd llywodraeth leol yng Nghymru a Lloegr yn dilyn Deddf Llywodraeth Leol 1972. Isrannwyd ur hen sir Morgannwg, gyda Bro Morgannwg a Chaerdydd yn ffurfio De Morgannwg. Daeth Cyngor Sir De Morgannwg i fodolaeth ar 1 Ebrill 1974. Rhannwyd gweinyddiaeth yr ardal ymhellach rhwng y ddau gyngor dosbarth, Cyngor Dinas Caerdydd (Cyngor Caerdydd yn ddiweddarach) a Cyngor Bwrdeistref Bro Morgannwg (Cyngor Bro Morgannwg yn ddiweddarach).Stewart Williams (Ed.), The Cardiff Book: Volume I., Stewart Williams Publishers (1973), p. 8. .

Cyngor Sir Morgannwg oedd yr unig enghraifft yng Nghymru a Lloegr o gyngor yn cael ei rannu, yn hytrach na'i gyfuno.Capital Cardiff 1975–2020, "Chapter 3: Governing Cardiff: politics, power and personalities", p. 31 Bwriad y Blaid Lafur, pe bai wedi ennill etholiad cyffredinol 1970, oedd rhannu Morgannwg yn Nwyrain a Gorllewin. Fodd bynnag, trechodd y Blaid Geidwadol yn yr etholiad a bwrw ymlaen i rannu'r sir yn dair, gan obeithio y byddai De Morgannwg yn dod yn weinyddiaeth a reolir gan y Torïaid.Capital Cardiff 1975–2020, "Chapter 3: Governing Cardiff: politics, power and personalities", p. 32

Disgrifiad
Roedd y cyngor newydd yn cynnwys 80 o gynghorwyr, yn cynrychioli wardiau yn y Barri, Caerdydd, Caerdydd Gwledig, y Bont-faen a Phenarth. Roedd ei bencadlys mewn adeilad ar Ffordd Casnewydd, Caerdydd,"Jack Brooks", South Wales Echo, 25 February 2005. Retrieved 2013-05-04. nes i Neuadd y Sir gael ei hadeiladu yn Atlantic Wharf ym 1986.

Er gwaethaf y gobeithion y byddai De Morgannwg yn ethol gweinyddiaeth Geidwadol, enillodd y Blaid Lafur fwyafrif ym 1974. Daliodd Llafur y cyngor rhwng 1974 a 1977 ac o 1981 i 1996, gyda’r Ceidwadwyr yn dal pŵer am y pedair blynedd yn y cyfamser.Emyr Currie-Jones oedd Cadeirydd cychwynnol y Cyngor rhwng 1973 a 1975. Arweiniodd y Parch Bob Morgan (tâd y gwleidydd Eluned Morgan) y weinyddiaeth Lafur o 1982, nes i Jack Brooks gymryd yr awenau ym 1989. Daeth Russell Goodway yn arweinydd y cyngor ym 1992, yn 35 oed yn arweinydd cyngor ieuengaf y DU ar y pryd.

 Party in controlCapital Cardiff 1975–2020, "Chapter 3: Governing Cardiff: politics, power and personalities", p. 35  Years Llafur  1974 - 1977 Ceidwadwyr  1977 - 1981 Llafur  1981 - 1996

Diddymu
Peidiodd Cyngor Sir De Morgannwg â bod yn dilyn ad-drefnu llywodraeth leol ym 1996, a ddisodlwyd gan awdurdodau unedol Caerdydd, a Bro Morgannwg.

Dolenni
 Cyngor De Morgannwg ar wefan National Archives

Cyfeiriadau

Categori:De Morgannwg
Categori:Llywodraeth leol yng Nghymru
Categori:Sefydliadau 1974