John Arden

Roedd John Arden (26 Hydref 1930 - 28 Mawrth 2012) yn ddramodydd o Loegr sy'n cael ei gydnabod fel "un o ddramodwyr mwyaf arwyddocaol Gwledydd Prydain ddiwedd y 1950au a dechrau'r 60au".The Guardian Obituary: John Arden adalwyd 31 Hydref 2019

 Cefndir 
Roedd Arden yn enedigol o Barnsley, yn fab i Charles Alwyn Arden (1891–1979), rheolwr ffatri wydr  ac Annie Elizabeth, née Layland, athrawes gynradd, ei wraig. Derbyniodd ei addysg yn Ysgol Sedbergh yn Swydd Cumbria. Ar ôl dwy flynedd o wasanaeth cenedlaethol yn y corfflu cudd-wybodaeth aeth i Goleg y Brenin, Caergrawnt a Choleg Celf Caeredin, lle bu'n astudio pensaernïaeth. Enillodd sylw beirniadol gyntaf am ei ddrama radio The Life of Man ym 1956 yn fuan wedi gorffen ei astudiaethau.

 Teulu 
Ym 1957 priododd Arden yr actores Margaretta D'Arcy, bu hi'n cydweithio ag ef ar nifer o ddramau. Fe wnaethant ymgartrefu yn Galway a sefydlu Gweithdy Theatr Galway ym 1976. Bu iddynt pum mab.

 Gyrfa 
I ddechrau, cysylltwyd Arden â'r English Stage Company cwmni yn y Royal Court Theatre, Llundain. Ar gyfer y cwmni ysgrifennodd, Serjeant Musgrave's Dance, (1959). Mae'r ddrama yn adrodd hanes pedwar dyn sydd wedi ffoi o'r fyddin yn cyrraedd tref lofaol yng ngogledd Lloegr i gael dial am weithredoedd o drais yn erbyn y trigolion lleol gan y fyddin drefedigaethol. Dylanwadwyd ar ei waith gan Bertolt Brecht a'r mudiad Theatr Epig. Mae'r dylanwad i'w gweld yn Left-Handed Liberty (1965), sy'n dathlu pen-blwydd Magna Carta . Mae ei ddramâu eraill yn cynnwys Live Like Pigs, The Workhouse Donkey, ac Armstrong's Last Goodnight, a berfformiwyd yng Ngŵyl Chichester 1963 gan Theatr Genedlaethol Lloegr ar ôl iddi gael ei wrthod gan y Royal Court.

Mae ei ddrama epig ef a D'Arcy  mewn tair rhan The Island of the Mighty (1972),  yn plethu themâu o Malory a’r farddoniaeth Gymraeg gynharaf yng nghyd-destun yr hyn a elwir yn “The New Matter of Britain,”

Dewiswyd ei ddrama radio 1978, Pearl, gan arolwg gan The Guardian  fel un o'r dramâu gorau yn y cyfrwng hwnnw. Ysgrifennodd nifer o nofelau hefyd, gan gynnwys Silence Among the Weapons, a gyrhaeddodd restr fer Gwobr Booker 1982,  a Books of Bale, am yr ymddiheurwr Protestannaidd John Bale . Roedd yn aelod o'r Gymdeithas Lenyddol Frenhinol .

 Ymgyrchoedd gwleidyddol 
Yn 1961 daeth yn un o sylfaenwyr y grŵp gwrth niwclear Y Pwyllgor o Gant a bu hefyd yn gadeirydd y cylchgrawn heddychol Peace News . Bu am gyfnod yn aelod o Blaid Sinn Féin Swyddogol . Roedd yn eiriolwr dros ryddid sifil, ac mae ei wrthwynebu i ddeddfwriaeth gwrthderfysgaeth yn cael ei fynegi yn ei ddrama radio The Scam (2007) .

 Diwedd oes 
Cafodd ei ethol i Aosdána, cymdeithas o artistiaid Gwyddelig, yn 2011 cyn marw yn Galway yn 2012.

 Gwobrau 

 Gwobr Evening Standard, 1960 
 Gwobr John Whiting, 1973 
 Gwobr VS Pritchett, 2003 
 Rhestr fer Gwobr Booker, 1982 
 Gwobr Giles Cooper, 1982

 Gweithiau 

 Llyfrau 







 Dramâu 

 Sergeant Musgrave's Dance: an Unhistorical Parable (1960)
 Live Like Pigs (1961)
 The workhouse donkey: a vulgar melodrama (1964)
 Armstrong's last goodnight (1965)
 Ironhand: wedi ei addasu o Goetz von Berlichingen, Goethe (1965)
 Left-handed liberty (1965)
 Two autobiographical plays: the true history of Squire Jonathan and his unfortunate treasure, and The bagman, or the impromptu of Muswell Hill (1971)
 Pearl: a play about a play within the play (1979)
 Books of Bale (1988)
 Cogs tyrannic (1992)
 Jack Juggler and the emperor's whore: seven tall tales linked together for an indecorous toy theatre (1995)
 Stealing Steps (2003)

Mae'r dramâu a ysgrifennwyd mewn cydweithrediad â Margaretta D'Arcy yn cynnwys:

 The Happy Haven (1962)
 The Business of Good Government: a Christmas Play (1963)
 Ars Longa Vita Brevis (1965)
 The Royal Pardon (1967)
 The Hero Rises Up (1969)
 The Island of the Mighty trilogy (Part I, "Two Wild Young Noblemen: Concerning Balin and Balan and How Ignorant They Were"; Part II, "Oh the Cruel Winter: Concerning Arthur – How He Refused to See That the Power of His Army Was Finished"; and Part III, "A Handful of Watercress: Concerning Merlin – How He Needed to Be Alone and Then How He Needed Not to Be Alone") (1974) 
 The Ballygombeen Bequest
 The Non-Stop Connolly Show: a dramatic cycle of continuous struggle in six parts (1977)
 Vandaleur's folly: an Anglo-Irish melodrama: the hazard of experiment in an Irish co-operative, Ralahine, 1831 (1981)
 The little gray home in the west: an Anglo-Irish melodrama (1982)
 Keep the People Moving (BBC Radio);
 Portrait of a Rebel (RTÉ );
 The Manchester Enthusiasts (BBC 1984 a RTÉ 1984 gyda'r teitl amgen The Ralahine Experiment);
 Whose is the Kingdom? (drama radio 9 pennod, BBC 1987).

 Cyfeiriadau 

 Dolenni allanol 

 Rhestr o ddramâu 
 Arolwg o ddramâu Radio Arden 
 doollee.com - Cronfa Ddata'r Dramodydd  


Categori:Genedigaethau 1930
Categori:Marwolaethau 2012
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg y Brenin, Caergrawnt
Categori:Dramodwyr yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Dramodwyr Saesneg o Loegr
Categori:Pobl a aned yn Ne Swydd Efrog
Categori:Pobl fu farw yn Iwerddon
Categori:Prosiect WiciLlên