Jakez Riou

Awdur, dramodydd a bardd o Lydaw a sgwennai mewn Llydaweg oedd Jakez Riou (ganwyd Jacques Yves Marie Riou; 1 Mai 1899 - 14 Ionawr 1937).

Ganwyd Riou ar 1 Mai 1899 yn Kerhoas, treflan ger Lotei, a bu farw yn Kastell-Briant Bro-Naoned yn 1937.  Roedd e'n awdur yn y Llydaweg, yn cynhyrchu straeon byrion, dramâu a rhai cerddi. Roedd yn newyddiadurwr gyda'r Courrier du Finistère. Mae wedi'i gladdu ym mynwent Ploaré (Pen ar Bed).  Mae cymeriad debyg iddo yn ymddangos mewn stori fer, hir gan ei ffrind Youenn Drezen a seilwyd ar y cyfnod pan oeddent mewn mynachdy yn Sbaen.

 Bywgraffiad 
Cyfarfu â Youenn Drezen ym mynachdy Cynulleidfa Calonnau Sanctaidd Iesu a Mair, yng Ngwlad y Basg. Yno, wrth gynnal astudiaethau diwinyddol, llenyddol a gwyddonol, darganfuwyd hud y Llydaweg. Roedd yn dilyn Yann-Ber Kalloc'h a Tanguy Malmanche, yn y posibilrwydd o buro ffurfiau i'w wneud yn iaith lenyddol. Cymerodd ran yn 1925 ar ddechrau'r cylchgrawn Gwalarn, cylchgrawn llenyddol Llydaweg, a lansiwyd gan Roparz Hemon fel atodiad i'r cylchgrawn Breiz Atao.

Roedd Jakez Riou yn un o'r deallusion Celtaidd, wedi'u grwpio o amgylch y cylchgrawn Gwalarn, a cheisiodd roi llen uchel i'r Llydaweg. Ysgrifennodd Gorsedd Digor, lle gwnaeth hwyl am gyngherddau Celtaidd, beirdd a derwyddon.

Mae archif Jakez Riou wedi'u casglu yn Llyfrgell Yves-Le Gallo o'r Ganolfan Ymchwil Llydaweg a Cheltaidd (CRBC) ym Mhrifysgol Gorllewin Llydaw. Mae'n cynnwys 79 o eitemau archif heb eu cyhoeddi.

 Cyhoeddiadau 
 Ar Manac'h Mogn (danevell)  Buhez Breiz 1923
 Ar Morskouled (danevell) Buhez Breiz 1924
 Lizher an hini marv (danevell embannet e stumm ul levr) Emglev Sant Iltud 1925
 Geotenn ar Werc'hez (Danevell) Gwalarn Nn 13 1928
 Ur Barr-Avel (danevell) Gwalarn Nn 14 1928
 Prometheus ereet (danevell) Gwalarn Nn 15 1928 (e koun Jorj Robin)
 An Tousegi (barzhoneg)  Gwalarn Nn 15 1928
 Ar Balafenned gwenn (barzhoneg) Gwalarn Nn 15 1928
 Gorsedd digor (pezh-c'hoari) Gwalarn Nn 16 1928
 Introibo (barzhoneg) Gwalarn Nn 16 1928
 Yun (danevell) Gwalarn Nn 17 1929
 Mona (danevell) Gwalarn Nn 18 1929
 Balafenn (barzhoneg) Gwalarn Nn 19 1929
 Gouel ar Sakramant (danevell) Gwalarn Nn 20 1929
 Serr-noz (barzhoneg) Gwalarn Nn 29 1931
 Ar Feunteun zu (barzhoneg) Gwalarn Nn 66 1934
 Ar Run-Heol (danevell) Gwalarn Nn 70 1934
 Anna Tregidi (barzhoneg) Gwalarn Nn 70 1934
 Ar goulenn (barzhoneg) Gwalarn Nn 70 1934
 Geotenn ar Werc'hez (danevelloù)  Skrid ha Skeudenn 1934
 Troioù-kamm Alanig al Louarn (danevelloù diwar Goethe) Gwalarn Nn 89 1936 ha Gwalarn Nn 97 1936
 Lan, embanner al ludu (danevell) Gwalarn Nn 110-111 1938
 Arnev (danevell) Gwalarn Nn 110-111 1938
 Tan war c'horre Kemenez (danevell) Gwalarn Nn 132 1941
 Pec'hed marvel Gregor Kogan (danevell) Gwalarn Nn 132 1941
 Nomenoe-Oe ! (pezh-c'hoari), Embannadur Skrid ha skeudenn, Skeudennaouiñ gant Pierre Péron, 1941 (ISBN 2867750458)
 Dogan (pezh-c'hoari) Skrid ha Skeudenn 1943
 An ti Satanazet (romantig) Skridoù Breizh 1944
 Torfed ar frer Juniper in  Pemp pezh-c'hoari berr  (pezh-c'hoari) Skridoù Breizh, 1944
 Heol (barzhoneg) Al Liamm 1954
 Geotenn ar Werc'hez ha danevelloù all Al Liamm 1957

Yn y Gymraeg
Tair Stori fer; Cwthwm o Wynt; Yun; Lan, Arwerthwr y Ludw. Cyfieithwyd gan J E Caerwyn Williams yn  Storiau o'r Llydaweg  gol Rita Williams  (Gomer, 1979)
Diawl yn y tŷ gan, Jakez Riou cyfieithwyd gan J. E. Caerwyn Williams (Gwasg Gee, 1972)

Llyfryddiaeth
 E koun Jakez Riou; ( yn cofio Jakez Riou)  Brest,  marwgoffa yn Gwalarn 110-111, 1938.
 René-Yves Creston,  Fy ffrind Jakez Riou , Ffrangeg yn Ar Falz, Ionawr-Chwefror 1957.
 Pierrette Kermoal, Addizoleiñ hon c'hoariva, cylchgrawn Aber 44, haf 2011, t. 244-287.
 Archifau Jakez Riou  https://www.univ-brest.fr/crbc/menu/Bibliothèque+Yves+Le+Gallo+%28UMS3554%29/Fonds+d%27archives/Riou__Jakes 

Categori:Genedigaethau 1899
Categori:Marwolaethau 1937
Categori:Llenorion Llydaweg o Lydaw