1823 yng Nghymru

Mae'r erthygl hon yn ymwneud ag arwyddocâd penodol y flwyddyn 1823 i Gymru a'i phobl

Digwyddiadau
bawd|Olion Boneddiges goch Pen-y-fai|236x236px
13 Ionawr - Penodwyd Edward Paget, cyn AS Caernarfon, yn gadbennaeth lluoedd Prydain yn India.
23 Ionawr - Yn Ogof Pen-y-fai ar Benrhyn Gŵyr, mae William Buckland yn darganfod Boneddiges goch Pen y Fai, y canfyddiad gyntaf o gladdedigaeth ddynol gyn hanesyddol.
Chwefror - John Frost yn cael ei ddedfrydu i chwe mis o garchar am enllib yn erbyn clerc tref Casnewydd.
4 Mawrth - Ethol John Richards, a anwyd yn Llanuwchllyn, i Gyngres yr Unol Daleithiau.Biographical Directory of the United States Congress. RICHARDS, John (1765-1850)
26 Mawrth - Mae'r bacedlong Alert yn suddo oddi ar Ynysoedd y Moelrhoniaid, Ynys Môn, gan golli cant o fywydau.
Haf - Clawdd Stanley yn cael ei gwblhau gan Thomas Telford gan gysylltu Ynys Môn ac Ynys Gybi.
Cynhelir eisteddfod fawr yn yr Wyddgrug.
Sefydlir Y Gymdeithas Lenyddol Gymreig yn Aberhonddu gan Thomas Price (Carnhuanawc).
Mae Eglwys Bresbyteraidd Cymru yn llunio cyffes ffydd ac yn dod yn gorff ar wahân i Eglwys Loegr.
Darganfyddir Cawg Caergwrle, arteffact addurnedig o'r Oes Efydd Ganol.

 Celfyddydau a llenyddiaeth 
bawd|257x257px
 Llyfrau newydd 
Felicia Hemans – The Siege of Valencia
Walter Davies (Gwallter Mechain) - Eos Ceiriog, sef casgliad o bêr ganiadau Huw Morus Casgliad o waith Eos Ceiriog, sef casgliad o bêr ganiadau Huw Morus (casgliad o waith Huw Morus (Eos Ceiriog) (1866 - 1709
Ioan Siencyn – Casgliad o Ganiadau Difyr

Cerddoriaeth

David Charles – Hymnau ar Amrywiol Achosion
John Ellis –  Griffith, R. D., & Williams, H., (1953). ELLIS, JOHN (1760 - 1839), cyfrwywr a cherddor. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 3 Maw 2020 - Eliot (emyn dôn)

Genedigaethau

bawd|Alfred Russel Wallace|246x246px
8 Ionawr, Alfred Russel Wallace -  naturiaethwr a hyrwyddwr diwygiadau cymdeithasol (bu farw 1913) 
11 Chwefror, Syr Llewellyn Turner - Uchel Siryf Sir Gaernarfon, Maer tref Caernarfon (bu farw 1903) Daily Post Caernarfon plaque to honour castle saviour and water pioneer Sir Llewelyn Turner
Mawrth, Rowland Williams (Hwfa Môn) - prifardd a gweinidog gyda'r Annibynwyr (bu farw 1905) 
3 Mawrth, Charles Hughes - cyhoeddwr (bu farw 1886) 
19 Ebrill, Anna Laetitia Waring - bardd ac emynydd [https://doi.org/10.1093/ref:odnb/36742 ODNB Waring, Anna Letitia
1 Mai, John Davies gweinidog gyda'r Annibynwyr (bu farw 1874) 
8 Mai, Nicholas Bennett - cerddor a hanesydd (bu farw 1899) 
13 Mai, John Williams (Ioan Mai) - bardd (bu farw 1887) 
30 Mai, Richard Roberts gweinidog Wesleaidd (bu farw 1909) 
12 Mehefin, John Roberts - chwaraewr biliards (bu farw 1893) 
2 Gorffennaf, Thomas Jones (Canrhawdfardd) - cerddor (bu farw 1904) 
3 Awst, Thomas Lewis - gweinidog gyda'r Bedyddwyr a hanesydd (bu farw 1900) 
21 Awst, George Thomas Orlando Bridgeman - clerigwr, hynafiaethydd ac achyddwr (bu farw 1895) 
23 Medi Robert Meredith - argraffydd (bu farw 1893) 
9 Hydref, David William Morris (Marmora) - gweinidog gyda'r Bedyddwyr (bu farw 1914) 
2 Tachwedd, Edward Evans (Heman Gwent) - cerddor (bu farw 1878) 
16 Rhagfyr, Caroline Elizabeth Williams - ymgyrchydd dros hawliau merched (bu farw 1908) Hellohistoria Caroline Elizabeth Williams
17 Rhagfyr, Thomas Davies, Llanelli - gweinidog (bu farw 1898) Owen, M. B., (1953). DAVIES, THOMAS (1823 - 1898), Llanelli;. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 3 Maw 2020
Dyddiad anhysbys
William Evans -  ficer Rhymni a chanon mygedol eglwys gadeiriol Llandaf (bu farw 1900) 
David Lloyd Morgan - meddyg yn y llynges (bu farw 1892) 

Marwolaethau
bawd|Diana Noel, 2il Farwnes Barham|234x234px
10 Ionawr, John Daniel – argraffydd (g 1755) Davies, W. Ll., (1953). DANIEL, JOHN (1755? - 1823), argraffydd yng Nghaerfyrddin;. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 3 Maw 2020
10 Ionawr, David Williams (Iwan) - gweinidog gyda'r Bedyddwyr (g 1796)Rhys, W. J., (1953). WILLIAMS, DAVID (‘Iwan’; 1796 - 1823) gweinidog gyda'r Bedyddwyr. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 3 Maw 2020]
17 Chwefror, Benjamin Jones - gweinidog gyda'r Annibynwyr (g 1756) Owen, R. G., (1953). JONES, BENJAMIN (1756 - 1823), gweinidog gyda'r Annibynwyr. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 3 Maw 2020
21 Mawrth, William Davies - casglwr defnyddiau at ysgrifennu hanes Sir Forgannwg (g 1756)Davies, W. Ll., (1953). DAVIES, WILLIAM (1756 - 1823), casglwr defnyddiau at ysgrifennu hanes sir Forgannwg. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 3 Maw 2020
25 Mawrth, Lewis Ellis - cerddor ac offerynnwr (g 1761)Griffith, R. D., (1953). ELLIS, LEWIS (1761 - 1823), cerddor ac offerynnwr. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 3 Maw 2020
12 Ebrill, Diana Noel - noddwraig crefyddRoberts, G. M., (1953). BARHAM, DIANA (1763 - 1823), arglwyddes, noddwraig crefydd. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 3 Maw 2020
19 Tachwedd, John Edwards - pregethwr gyda'r Methodistiaid Calfinaidd (g 1755) Jenkins, R. T., (1953). EDWARDS, JOHN (1755 - 1823), pregethwr gyda'r Methodistiaid Calfinaidd. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 3 Maw 2020
4 Rhagfyr, John Harris (Ieuan Ddu) - argraffydd ac awdur (g 1802) Rhys, W. J., (1953). HARRIS, JOHN RYLAND (‘Ieuan Ddu’; 1802 - 1823). Y Bywgraffiadur Cymreig Adferwyd 3 Maw 2020
28 Rhagfyr, John Williams - pregethwr Methodist ac emynydd (g 1762) Roberts, G. M., (1953). WILLIAMS, JOHN (1762 - 1823), pregethwr Methodist ac emynydd. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 3 Maw 2020
Dyddiad anhysbys
Jonathan Powell, gweinidog gyda'r Annibynwyr (g 1764)Owen, R. G., (1953). POWELL, JONATHAN (1764 - 1823), gweinidog gyda'r Annibynwyr. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 3 Maw 2020

Cyfeiriadau


Categori:Hanes Cymru
Categori:Rhestrau Cymru

Categori:Prosiect WiciLlên