1824 yng Nghymru

Mae'r erthygl hon yn ymwneud ag arwyddocâd penodol y flwyddyn 1824 i Gymru a'i phobl

Digwyddiadau
bawd|Castell Cyfarthfa
 8 Medi – Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion yn cynnal eisteddfod fawr yn y Trallwng. Enillwyd y gadair gan (Eben Fardd) am ei awdl Dinystr Jerusalem gan y Rhufeiniaid
William Davies Evans yn dyfeisio Gambit Evans agoriad mewn gêm gwyddbwyll
Agorwyd Rheilffordd Padarn fel tramffordd
William Owen Pughe yn derbyn gradd DCL (Doethur yn y Gyfraith Gyffredin) er anrhydedd gan Brifysgol Rhydychen
Sefydlwyd gwasg Hughes a'i Fab yn Wrecsam gan Richard Hughes
Adeiladwyd Castell Cyfarthfa ger Merthyr Tudful i William Crawshay II, perchennog Gwaith Haearn Cyfarthfa
Adeiladu'r gasomedr cyntaf yng Nghymru yn y Maes-glas, Sir y Fflint.
Cychwyn atgyweiriad mawr i Eglwys Gadeiriol Bangor.

 Celfyddydau a llenyddiaeth 
bawd|Grongar (emyn dôn)
 Llyfrau newydd 

 John Howell  (gol) Blodau Dyfed, blodeugerdd.
 T. G. Cumming – Description of the Iron Bridges of Suspension now erecting over the Strait of Menai at Bangor and over the River Conway
 David Davis (Castellhywel) – Telyn Dewi 
 William Owen  - Drych Crefyddol yn dangos Dechreuad y Grefydd Brotestanaidd

Cerddoriaeth

Grongar emyn dôn gan John Edwards (1799 - 1873)   yn cael ei gyhoeddi am y tro cyntaf yn Seren Gomer

Genedigaethau
bawd|Trogwy
 17 Chwefror, James Frederick Crichton-Stuart – milwr a gwleidydd (bu farw 1891) John Patrick, Third Marquess of Bute, K.T. A Memoir by Blair, David Hunter Adferwyd 3 Maw 2020
 Mawrth, Isaac D. Seyburn – Swyddog Cymreig yn llynges yr Unol Daleithiau yn ystod y Rhyfel Cartref (bu farw 1895) Office of the Secretary of State, Louisiana, New Orleans, Louisiana Death Records Index, 1804-1949.
 17 Mawrth, Thomas Evan James (Thomas ab Ieuan) - gweinidog gyda'r Bedyddwyr ac awdur (bu farw 1870) Griffiths, G. M., (1953). JAMES, THOMAS EVAN (‘Thomas ab Ieuan’; 1824 - 1870), gweinidog gyda'r Bedyddwyr ac awdur. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 3 Maw 2020.
 17 Ebrill, John Basson Humffray, gwleidydd Cymreig yn Awstralia (bu farw 1891) Diane Langmore, 'Humffray, John Basson (1824–1891)', Australian Dictionary of Biography, National Centre of Biography, Australian National University  Adferwyd 3 Maw 2020
 21 Mai, Robert Griffiths - cerddor (bu farw 1903)Griffith, R. D., (1953). GRIFFITHS, ROBERT (1824 - 1903), cerddor. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 3 Maw 2020
 5 Mehefin, Thomas Rowland - gramadegydd a chlerigwr (bu farw 1884) Jenkins, R. T., (1953). ROWLAND, THOMAS (1824-1884), clerigwr a gramadegydd. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 3 Maw 2020
 27 Gorffennaf, R. J Derfel - bardd a sosialydd (bu farw 1905) Jones, D. G., (1953). DERFEL, ROBERT JONES (1824 - 1905), bardd a sosialydd. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 3 Maw 2020
 20 Awst, Hugh Hughes (Cadfan) - un o'r arloeswyr ym Mhatagonia (bu farw 1898)
 15 Rhagfyr, Morgan Thomas – llawfeddyg Cymreig yn Awstralia E. J. R. Morgan, 'Thomas, Morgan (1824–1903)', Australian Dictionary of Biography, National Centre of Biography, Australian National University  Adferwyd 3 Maw 2020
 25 Rhagfyr, John Thomas Griffiths - peiriannydd mwnau (bu farw 1895) Williams, R. B., (1953). HUGHES, HUGH (‘Cadfan Gwynedd’ neu ‘Hughes Cadfan’; 1824 - 1898), un o'r arloeswyr yn Patagonia. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 3 Maw 2020
 Dyddiad anhysbys
Isaac Clarke, - perchennog papur newydd, argraffydd a chyhoeddwr yn Rhuthun (bu farw 1875) Y casglwr rhif 2032
 William Theophilus Thomas (Gwilym Gwenffrwd) - gweinidog gyda'r Annibynwyr, a bardd (bu farw 1899) Owen, J. D., (1953). THOMAS, WILLIAM THEOPHILUS (‘Gwilym Gwenffrwd '; 1824 - 1899), gweinidog gyda'r Annibynwyr, a bardd. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 3 Maw 2020
 1824 Ebenezer Edwards - gweinidog gyda'r Bedyddwyr (bu farw 1901)Owen, R. (., (1953). EDWARDS, EBENEZER (1824 - 1901), gweinidog gyda'r Bedyddwyr yn U.D.A. ac yng Nghymru;. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 3 Maw 2020]
 Robert Trogwy Evans - gweinidog gyda'r Annibynwyr (bu farw 1901) Owen, R. (1953). EVANS, ROBERT TROGWY (1824 - 1901), gweinidog gyda'r Annibynwyr. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 3 Maw 2020
 Griffith Williams - gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd, ac awdur (bu farw 1881) Jenkins, R. T., (1953). WILLIAMS, GRIFFITH (1824 - 1881), gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd, ac awdur. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 3 Maw 2020
 John Rowlands (Giraldus) - achyddwr a hynafiaethydd (bu farw 1891)  
 Edward Jones (Iorwerth Goes Hir) - bardd, cerddor, a gwleidydd (bu farw 1880) 

Marwolaethau
bawd|Bardd y Brenin
 Ionawr, David Rogers - gweinidog Wesleaidd ac awdur (g. 1783) 
 31 Ionawr, William Warrington - hanesydd a dramodydd (g. 1735) 
 1 Chwefror John Rice Jones - arloeswr yng ngorllewin canol yr Amerig (g. 1759) 
 29 Mawrth, Evan Richardson - gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd ac ysgol-feistr (g. 1759 ) 
 13 Ebrill, John Reynolds, Felinganol - gweinidog y Bedyddwyr (g. 1759) 
 18 Ebrill, Edward Jones (Bardd y Brenin) - telynor, trefnydd a chyhoeddwr cerddoriaeth i'r delyn, casglwr a chyhoeddwr hen benillion, alawon cenedlaethol, a chyfieithiadau i'r Saesneg, hanesydd llenyddiaeth Gymraeg ac offerynnau cerdd y Cymry, casglwr llawysgrifau a hynafiaethydd (g. 1752) 
24 Awst, Thomas Parry - marsiandïwr Cymreig yn India (g. tua 1768) 
 17 Tachwedd, William Moses (Gwilym Tew) - bardd (g. 1742) 
 10 Rhagfyr, Richard Ellis - swyddog cyllid a cherddor (g. 1784) 
12 Rhagfyr, John Downman - arlunydd (g. 1750) 
 Dyddiad anhysbys
 John Popkin - cynghorwr Methodistaidd a Sandemaniad (g. 1759) 
 James Meyler - gweinidog Annibynnol (g. 1761) 

Cyfeiriadau


Categori:Hanes Cymru
Categori:Rhestrau Cymru

Categori:Prosiect WiciLlên