1832 yng Nghymru

Mae'r erthygl hon yn ymwneud ag arwyddocâd penodol y flwyddyn 1832 i Gymru a'i phobl

Digwyddiadau
bawd|300px|Ysbyty Wrecsam
Mae ail bandemig colera'r byd yn cyrraedd Cymru. Mae'r dioddefwyr cyntaf yn nhref Y Fflint.
Mae cymdeithas ddirwestol gyntaf Cymru yn cael ei sefydlu yng Nghaergybi.
Carchar Newydd Caerdydd yn agor.
Ymladd etholiad cyffredinol am y tro cyntaf wedi pasio Deddf Diwygio Fawr 1832. John Josiah Guest yn cael ei ethol ar gyfer etholaeth newydd Merthyr Tudful a ffurfiwyd o dan y ddeddf.
William Edwards (Gwilym Callestr) yn fuddugol (ac yn ail) am bryddest yn Eisteddfod Biwmares am gerddi ar y testun "Pyrse Mostyn yn dod yn oedolyn".William Williams (Caledfryn) yn ennill am awdl i "Drychineb y Rothsay Castle". 
Sefydlu Ysbyty Wrecsam yn bennaf drwy waith Thomas Taylor Griffith  
Thomas Richards yn ymfudo i Tasmania 
John Williams (naturiaethwr) - yn ymsefydlu yng Nghorwen fel meddyg 
Samuel Rush Meyrick yn cael ei hurddo'n farchog

 Celfyddydau a llenyddiaeth 

 Llyfrau newydd 
bawd

 Nun Morgan Harry — What think ye of Christ? 
 Isaac Jones — Gramadeg Cymreig, sef Traethawd ar Egwyddorion yr Iaith
 Benjamin Jones (P A Môn) — Amddiffyniad o Brynedigaeth Neillduol
 Jedediah Richards — Addysg ac Amddiffyniad
Angharad Llwyd — History of the Island of Mona 
William Probert — Elements of Chaldee and Hebrew Grammar
Syr Edward Vaughan Williams — A Treatise on the Law of Executors and Administrators
Robert Jones, Llanllyfni — Holwyddoreg yr Ymneilltuwyr Protestanaidd

Cerddoriaeth

 Daniel Rees - A Selection of Psalms and Hymns 

Genedigaethau
bawd|Giraldus
bawd|Islwyn
 2 Ionawr, Edward Griffith - hynafiaethydd (bu farw 1918) 
5 Ionawr, Love Jones-Parry - gwleidydd ac hyrwyddwr y Wladfa (bu farw 1891) 
 6 Ionawr, Thomas Gruffydd Jones - cerddor (bu farw 1898) 
 15 Ionawr, Hugh Owen - cerddor (bu farw 1897) 
 19 Ionawr, William Robert Ambrose - gweinidog gyda'r Bedyddwyr, a hynafiaethydd (bu farw 1878) 
 1 Chwefror, John Bryant (Alawydd Glan Tâf) - telynor (bu farw 1926) 
 1 Chwefror, Owen Griffith (Giraldus) - gweinidog gyda'r Bedyddwyr, golygydd ac awdur (bu farw 1896)
 14 Chwefror, David Watkin Jones (Dafydd Morganwg) - bardd, hanesydd, a daearegydd (bu farw 1905) 
 26 Mawrth, William Thomas   - gweinidog gyda'r Annibynwyr (bu farw 1911) 
 3 Ebrill, William Thomas (Islwyn) - gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd, a bardd (bu farw 1878) 
 19 Ebrill, Nathaniel Cynhafal Jones - bardd (bu farw 1905) 
 31 Gorffennaf, Joseph Evans - gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd  (bu farw 1909) 
 19 Medi, Morgan Albert Ellis - pregethwr (bu farw 1901)
 25 Medi, John Ceiriog Hughes - bardd (bu farw 1887) 
14 Hydref, David Edward Edwardes - cyfieithydd (bu farw 1898) 
11 Hydref, Humphrey Rowland Jones - diwygiwr (bu farw 1895) 
 24 Hydref, David Richard Jones - bardd (bu farw 1916) 
 4 Tachwedd, James James - cerddor, cyfansoddwr tôn Hen Wlad fy Nhadau (bu farw 1902)
 7 Tachwedd, Abraham Matthews - gweinidog (A) ac un o arloeswyr y Wladfa ym Mhatagonia (bu farw 1899) 
 19 Tachwedd, Benjamin Thomas Williams - bargyfreithiwr ac addysgiaeth (bu farw 1890) 
 20 Tachwedd, Lewis Thomas - arloeswr y diwydiant glo yn Awstralia (bu farw 1913) 
 17 Rhagfyr, Thomas McKenny Hughes - daearegwr (bu farw 1917) 
 28 Rhagfyr, Benjamin Morris Williams - cerddor (bu farw 1903)
 Dyddiad anhysbys
William Williams - meddyg anifeiliaid (bu farw 1900)
 David Lloyd Davies - bardd, datganwr (bu farw 1881)
 Robert Gruffydd  (Patrobas) - bardd (bu farw 1863) 
 John Davies (Gwyneddon) - argraffydd a newyddiadurwr (bu farw 1904) 
 William Griffith - chwarelwr a cherddor (bu farw 1913)
 William Charles Roberts - gweinidog gyda'r Presbyteriaid yn U.D.A., prifathro colegau, ac awdur (bu farw 1903)
 Henry Rowlands (Harri Myllin) - llenor a hynafiaethydd (bu farw 1903) 

Marwolaethau
bawd|Bedd Jemima Niclas
 18 Chwefror, Jonathan Jones - gweinidog gyda'r Annibynwyr (g. 1745) 
 2 Ebrill John Herring - gweinidog y Bedyddwyr (g. 1789) 
 22 Ebrill Henry Thomas Paine - hanesydd a chlerigwr (g. 1759) 
Gorffennaf, Jemima Niclas - arwres Brwydr Abergwaun (g. c. 1750)
 23 Awst, John Philip Davies - gweinidog gyda'r Bedyddwyr, esboniwr, diwinydd (g. 1786) 
 31 Awst, Robert Humphreys - gweinidog Wesleaidd (g. 1779) 
 27 Rhagfyr, Robert Baugh - gwneuthurwr mapiau, ysgythrwr, a cherddor (g. 1748)
 Dyddiad anhysbys
 Evan Pritchard - bardd (g. 1769)
 William Howels - offeiriad efengylaidd (g. 1778) 

Cyfeiriadau


Categori:Hanes Cymru
Categori:Rhestrau Cymru

Categori:Prosiect WiciLlên