Bella Fawr Llanddona

Gwrach neu 'wraig hysbys' chwedlonol oedd Ellen Anne Pughe a hi oedd prif wrach holl wrachod Llanddona Ynys Môn.

Yn ôl chwedloniaeth Ynys Môn, ymddangosodd gwrachod Llanddona ar arfordir yr ynys un noson. Pan welodd y bobl llol eu cwch yn dod tuag at y lan, ceision nhw atal y cwch rhag cyrraedd, ond roedd hyn yn ofer.

Roedd y gwrachod yn marw o syched wedi eu siwrne ar draws y môr, ac wrth i un ohonyn nhw daro’r llawr, ymddangosodd ffynon ddŵr croyw. Arhosodd y gwrachod yn Llanddona wedi hyn.

Roedd Bella Fawr yn cael ei hadnabod fel arweinydd gwrachod Llanddona. Yn ôl y chwedlau, roedd hi’n gallu marchogaeth ysgubell drwy’r awyr, darogan y dyfodol, ac achosi a iacháu afiechydon drwy hudolaeth.

Roedd ganddi hefyd y gallu i drawsffurfio’n sgwarnog, ac un tro cafodd ei dal yn godro buwch pan roedd hi yn rhith sgwarnog. Yn ôl y chwedl, dim ond bwled arian fyddai’n gallu ei lladd.

Roedd Goronwy Tudur, fodd bynnag, yn drech na hi, a saethodd hi gyda darn arian, gan dynnu gwaed; ni chafodd fawr o drafferth ganddi wedi hynny.public-library.uk; adalwyd 29 Hydref 2019.

Gweler hefyd
 http://llanddonavillagehall.co.uk/the-witches/

Cyfeiriadau

Ceir ei llun a'i hanes, gan Efa Lois, ar Twitter.

Categori:Gwrachod Cymru
Categori:Llên gwerin Cymru
Categori:Prosiect WiciLlên