Llenyddiaeth Wcreineg Canada

Daeth yr iaith Wcreineg i Ganada yn sgil ymfudiad Wcreiniaid o Ymerodraeth Rwsia ac Awstria-Hwngari yn niwedd y 19g, ac ysgrifennwyd llenyddiaeth yn yr iaith honno yng Nghanada am genedlaethau. Rhennir hanes llenyddiaeth Wcreineg Canada yn dri chyfnod: 1897–1920, 1920–50, a'r cyfnod ers 1950.

 Y cyfnod cyntaf (1897–1920) 
Ysgrifennwyd y stori fer gyntaf yn Wcreineg yng Nghanada gan Nestor Dmytriw pan oedd yr awdur yn ymweld â Calgary yn 1897. Ysgrifennwyd y gerdd gyntaf yn 1898 gan Ivan Zbura ger Edmonton. Dyma oedd dechrau'r cyfnod cyntaf o lenyddiaeth Wcreineg Canada, a oedd yn dibynnu'n fawr ar lên gwerin yr henwlad. Ymhlith beirdd eraill y peithdiroedd oedd Teodor Fedyk a Daria Mohylianka, a'r goreuon o'r rhyddieithwyr oedd Sava Chernetskyj, Myroslav Stechyshyn, Pavlo Krat, a Vasyl Kudryk. Adlewyrchai'r ysbryd arloesol a'r awydd chwyldroadol yn eu gwaith.

 Yr ail gyfnod (1920–50) 
Ehangwyd ar themâu a chrefft lenyddol gan feirdd a rhyddieithwyr Wcreineg Canada yn yr ail gyfnod. Ymhlith beirdd y cyfnod hwn mae Ivan Danylchuk, Onufrij Ivakh, a Myroslav Ichnianskyj. Roedd realaeth yn boblogaidd, er enghraifft gan Illia Kyrijak yn ei driawd o nofelau Syny zemli (1939–45). Ysgrifennwyd nofelau, gan gynnwys Bezkhatnyj (1946), a dramâu gan Oleksander Luhovyj, a dramâu gan Semen Kowbel a Dmytro Hunkevych. "Ukrainian Writing", The Canadian Encyclopedia. Adalwyd ar 1 Rhagfyr 2018.

 Y trydydd cyfnod (1950–presennol) 
Daeth y trydydd cyfnod yn sgil dyfodiad ffoaduriaid o'r Undeb Sofietaidd i Ganada wedi diwedd yr Ail Ryfel Byd. Roedd nifer ohonynt yn Wcreiniaid dosbarth-canol, dysgedig, a ddaethant ag arddulliau newydd megis moderniaeth i lenyddiaeth Wcreineg Canada. Un o feirdd y cyfnod oedd Mykyta Mandryka, cyfansoddwr y gerdd draethiadol Kanada (1961). Bywyd yr Wcreiniaid yn Nhaleithiau'r Paith sydd yn destun i'r nofel Na tverdij zemli (1967) gan Ulas Samchuk a'r gyfrol o farddoniaeth Zavojovnyky prerij (1968) gan Yar Slavutych.

Er i nifer y siaradwyr Wcreineg yng Nghanada ostwng yn ail hanner yr 20g, bu rhywfaint o adfywiad yn llenyddiaeth yn yr iaith. Ymhlith beirdd y cyfnod hwn mae Volodymyr Skorupskyj, Larysa Murovych, y telynegwyr Borys Oleksandriv, Bohdan Mazepa, Vira Vorsklo, Svitlana Kuzmenko, a Teodor Matvijenko, y beirdd gwladgarol Levko Romen, Dan Mur, ac Oleksa Hay-Holowko, y symbolydd Oleh Zujewskyj, a'r modernwyr Iryna Makaryk, Maria Revakovych, Marco Carynnyk, Danylo Struk, ac Oleksander Olijnyk. Cyhoeddwyd ffuglen gan Fedir Odrach, Ivan Bodnarchuk, ac Oleksander Smotrych, a dramâu gan Mykola Kovshun. Cyfieithwyd gweithiau o'r Wcreineg i'r Saesneg gan Orysia Prokopiw ac i'r Ffrangeg gan René Coulet du Gard.

 Ysgolheictod llenyddol 
Yn ail hanner yr 20g datblygodd awyrgylch proffesiynol ymhlith llenorion Wcreineg Canada, a sefydlwyd cymdeithas lenyddol ganddynt. Cyhoeddwyd wyth cyfrol o'r almanac Slovo (1970–87) a'r flodeugerdd Antolohija ukrajins'koji poeziji v Kanadi, 1898-1973 (1975). Almanac arall, a gyhoeddwyd pum cyfrol ohono, oedd Pivnichne siajvo (1964–71). Cyhoeddwyd ysgolheictod llenyddol Wcreineg ym mhedair cyfrol y Studia Ucrainica (1978–87), a chynhwysir cyfieithiadau yn y llyfr Ukrainian Shakespeariana in the West (1987).

 Cyfeiriadau 

 Darllen pellach 
 M. Mandryka, History of Ukrainian Literature in Canada (1968).
 Yar Slavutych, An Annotated Bibliography of Ukrainian Literature in Canada, 1908-1986 (1987).


Categori:Y celfyddydau Wcreineg yng Nghanada
Wcreineg
Canada
Canada