Oliver 'Tuku' Mtukudzi

Roedd Oliver 'Tuku' Mtukudzi (22 Medi 1952 – 23 Ionawr 2019) yn gerddor boblogaidd o Simbabwe. Roedd hefyd yn ddyn busnes ac ymgyrchydd hawliau dynol a Llysgennad Ewyllus Da UNICEF yn neheudir Affrica. Fe'i ystyrir ef yn un o eiconau enwocaf a mwyaf dyladwadol ei wlad gan ganu am faterion pwysig fel AIDS.https://edition.cnn.com/2019/01/23/africa/oliver-mtukudzi-zimbabwe-died/index.html

Bywgraffiad
Ganwyd Mtukudzi yn Hughfield, ghetto o Harare, prifddinas Simbabwe, a adnabyddwyd fel Salisbury yn ystod y cyfnod trefedigaethol. Fe'i ganed yn i llwyth y Korekore, o linach Nzou Samanyanga, sy'n rhan o genedl y Siona (Shona) - mwyafrif pobl Simbabwe.

Roedd yn canu yn yr iaith Siona prif iaith frodorol Simbabwe, Ndebele, ail iaith frodorol fwyaf y wlad sy'n debyg iawn i isiZulu ac yn Saesneg. Roedd yn dad i bump o blant.

Cerddoriaeth
Adnabwyd ef fel "Tuku" a dechreuodd ganu yn 1977 gyda'r grŵp Wagon of Wheels, gyda Thomas Mapfumo. Roeddent yn canu cân boblogaidd o'r enw Dzandimomotera ("Mae'n hwyl"). Ymunodd Mtukudzi â'r tîm o'r farn mai Mahube fydd yn cwrdd â cherddorion yn veku i'r de o Affrica.

Roedd Mtukudzi yn un o'r cantorion mwyaf enwog yn Simbabwe a thramor. Wedi'i eni ar ffurf rekore, Elephant disgynydd Yn manyanga. Gelwir y cerddoriaeth a ganwyd ganddo yn "Tuku Music". Teithiodd a bu'n perfformio dramor gan gynnwys ym Mhrydain, yr Unol Daleithiau a Chanada lle roedd llawer o bobl wedi ei amgylchynu.

Yn ystod y flwyddyn ariannol hon ac yn rheol yn Simbabwe, Tuku canu'r gân Ndakuvara ("Fe'i anafwyd"). Mae'r gân hon yn sôn am aflonyddwch dynol yn ôl gwleidyddiaeth. Tynnodd sylw hefyd at gân arall Bvuma Wasakara (cyfieithad bras, "rydych yn hen") yn 2001 sy'n annog henoed i roi'r gorau i lywydyddu i roi lle i'r ieuenctid arwain.

Un o'i ganeuon enwocaf a mwyaf dylanadol a chwarewyd ar draws gorsafoedd radio Affrica oedd Todii oedd yn galw ar i bobl gymeryd gofal a rhagofalu rhag dal y clefyd AIDS.https://www.pri.org/stories/2019-01-23/zimbabwes-oliver-tutu-mtukudzis-career-spanned-four-decades-and-67-albums

Oliver Mtukudzi yw un o gantorion enwog Simbabwe; gan gynnwys Alick Macheso, Charles Charamba, Olivia Charamba, Pardon Mutsago, Mercy Holy, Joyce Simeti ac eraill. Sefydlodd Academi Gerddorol er mwyn ceisio hybu a chefnogi cerddorion ifanc yn Simbabwe.https://www.youtube.com/watch?v=t3nU6JuVVo0 Bu hefyd yn cyd-ganu gydag enwogion canu Affricanaidd eraill megis Ladysmith Black Mambazo a'u cân Hello my Baby am y ddinas Durban.https://www.youtube.com/watch?v=nEII2X2SeuE a'r cerddor jazz o Dde Affrica, Hugh Masekela a'r Mwana Wa Mai a ganwyd gan y gantores o Simbabwe, Berita.https://www.youtube.com/watch?v=-eIPMr-E7GQ

Marwolaeth
Bu farw ar 23 Ionawr 2019 mewn clinic yn Harare, prifddinas Simbabwe o salwch wedi dioddef o Diabetes. Trwy gyd-ddigwyddiad rhyfeddol, roedd ei farwolaeth union flwyddyn wdi marwolaeth Hugh Masekela, trwmpedwr a chanwr a adnabyddwyd fel 'Tâd Jazz De Affrica' a oedd yn gyfaill i Tuku ac a wnaeth hefyd ddefnyddio ei gerddoriaeth er mwyn lledu neges wleidyddol - yn erbyn Apartheid yn achos Masekela.

Disgograffi
 1978 Ndipeiwo Zano (yakatsikiswa zvakare 2000)
 1979 Chokwadi Chichabuda
 1979 Muroi Ndiani?
 1980 Africa (yakatsikiswa zvakare 2000)
 1981 Shanje
 1981 Pfambi
 1982 Maungira
 1982 Please Ndapota
 1983 Nzara
 1983 Oliver's Greatest Hits
 1984 Hwema Handirase
 1985 Mhaka
 1986 Gona
 1986 Zvauya Sei?
 1987 Wawona
 1988 Nyanga Yenzou
 1988 Strange, Isn't It?
 1988 Sugar Pie
 1989 Grandpa Story
 1990 Chikonzi
 1990 Pss Pss Hallo!
 1990 Shoko
 1991 Mutorwa
 1992 Rombe
 1992 Rumbidzai Jehova
 1992 Neria Soundtrack
 1993 Son of Africa
 1994 Ziwere MuKobenhavn
 1995 Was My Child
 1996 Svovi yangu
 1995 The Other Side: Live in Switzerland
 1997 Ndega Zvangu (yakatsikiswa zvakare 2001)
 1998 Dzangu Dziye
 1999 Tuku Music
 2000 Paivepo
 2001 Neria
 2001 Bvuma (Tolerance)
 2002 Shanda soundtrack
 2002 Vhunze Moto
 2003 Shanda (Alula Records)
 2003 Tsivo (Revenge)
 2004 Greatest Hits Tuku Years
 2004 Mtukudzi Collection 1991-1997
 2004 Mtukudzi Collection 1984-1991
 2005 Nhava
 2006 Wonai
 2007 Tsimba Itsoka
 2008 Dairai (Believe)
 2010 Rudaviro
 2010 Kutsi Kwemoyo 
 2011 Rudaviro

Ffilmograffi
 Jit - (cyf. Michael Raeburn, 1990)
Neria - (cyf. Goodwin Mawuru, awdur Tsitsi Dangarembga, 1993). Serennodd Mtukudzi yn y ffilm a sgwennodd y gerddoriaeth iddi.
 Shanda - (cyf. John a Louise Riber, 2002, rev. 2004)
 Sarawoga - 2009, ysgrifennwyd gan Elias C. Machemedze, cyfarwyddwyd gan Watson Chidzomba a cynhyrchwyd gan Oliver Mtukudzi, a sgwennodd y trac miwsig i'r ffilm hefyd.
2012 Nzou NeMhuru Mudanga DVD - recordiad byw o'r sioe, a perfformiad a wnaeth gan Tuku a'i fab, Sam, wythnosau cyn marwolaeth ei fab.

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
Marwolaeth Tuku
Teyrngedau ar Al Jazeera

Categori:Cerddoriaeth Affrica
Categori:Pobl o Simbabwe