Fframwaith Rhyngweithredadwyedd Delweddau Rhyngwladol (IIIF)

Mae'r Fframwaith Rhyngweithredadwyedd Delweddau Rhyngwladol (sy'n cael ei adnabod fel IIIF, sef talfyriad o'r Saesneg: International Image Interoperability Framework) yn diffinio llawer o rhyngwynebau rhaglennu cymwysiadau (sy'n cael ei adnabod fel API, sef talfyriad o'r Saesneg: application programming interfaces neu 'API') sy'n darparu dull safonol o ddisgrifio a chyflwyno delweddau dros y we, ynghyd â "metadata ar gyfer cyflwyno" (metadata strwythurol, hynny yw) am gyfresi strwythuredig o ddelweddau. Os yw sefydliadau sy'n dal gweithiau celf, llyfrau, papurau newydd, llawysgrifau, mapiau, sgroliau, casgliadau un ddalen, a deunydd archifol yn darparu diweddbwyntiau IIIF ar gyfer eu cynnwys, gall unrhyw syllwr sy'n cydsynio â IIIF dreulio ac arddangos delweddau a'u metadata strwythurol a chyflwyno.

Mae nifer o raglenni digido wedi arwain at gasgliad yn cael eu cyflwyno ar y we gna ddefnyddio syllwyr penodol, ond nid yw'r casgliadau hyn o reidrwydd wedi bod yn rhyngweithredadwy gyda chasgliadau eraill, ac nid yw defnyddwyr na sefydliadau yn gallu cyfnewid syllwr am un arall sydd o bosib yn fwy addas i'w dibenion. Mae'r fframwaith hon yn ceisio meithrin technolegau ar y cyd i'r cleient a'r gweinydd er mwyn galluogi rhyngweithredadwyedd ar draws cadwrfeydd, ac i hybu marchnad mewn gweinyddion a syllwyr sy'n cydsynio a'r fframwaith.

 API Delweddau 
Mae'r API Delweddau yn dynodi gwasanaeth gwe sy'n cyflwyno delweddau mewn ymateb i gais HTTP neu HTTPS. Mae'r URI yn gallu pennu ardal, maint, cylchdro ac ansawdd y ddelwedd. Gellir defnyddio URI hefyd i wneud cais am wybodaeth dechnegol am y ddelwedd.

 API Cyflwyno 
Mae'r API Cyflwyno yn dynodi gwasanaeth gwe sy'n dychwelyd dogfennau strwythuredig JSON-LD sy'n disgrifio strwythur a chynllun yr eitem digidol neu gasgliad o ddelweddau a chynnwys perthnasol.

Cyhoeddir maniffest (dogfen JSON-LD) sy'n disgrifio'r eitem digidol ac yn cynnwys cyfeiriadau at ddiweddbwyntiau API delwedd. Mae syllwr yn defnyddio'r maniffest er mwyn rhoi profiad ystyrlon i'r defnyddiwr trwy, er enghraifft, roi tudalennau mewn trefn, alluogi chwyddo delweddau neu weld anodiadau ar yr eitem.

 API Chwilio 
Mae'r API Chwilio yn galluogi i gynnwys anodiadol gael ei chwilio o fewn i adnodd IIIF.

 Enghraifft o ddefnydd 
Mae llawysgrif wedi'i dynnu'n ddarnau a bellach wedi'i gwasgaru ar draws sawl casgliad. Os yw pob casgliad yn rhoi mynediad i'w delweddau digidol gan ddefnyddio'r API Delweddau, yna gellir adeiladu a chyhoeddi maniffest sy'n cyfuno'r tudalennau i roi profiad ystyrlon i ddefnyddwyr mewn unrhyw syllwr IIIF.

 Hanes 
Cynigiwyd yr API Delweddau ar ddiwedd 2011 trwy gydweithio rhwng Y Llyfrgell Brydeinig, Prifysgol Stanford, Llyfrgelloedd Bodleian (Prifysgol Rhydychen), Bibliothèque nationale de France, Nasjonalbiblioteket (Llyfrgell Genedlaethol Norwy), Llyfrgell Ymchwil Genedlaethol Los Alamos, a Phrifysgol Cornell. Cyhoeddwyd Fersiwn 1.0 yn 2012.

Cyhoeddwyd Fersiwn 1.0 o'r API Cyflwyno yn 2013 a'r API Chwilio yn 2016.Cyhoeddodd Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn Rhagfyr 2017 ei bod wedi ymuno â Chonsortiwm IIIF (IIIF-C). Roedd y Llyfrgell ymhlith y sefydliadau cyntaf i fabwysiadau IIIF, ac fe'i defnyddiwyd ar y prosiect Papurau Newydd Cymru Ar-lein a lawnsiwyd yn 2013 a hefyd ar gyfer prosiect Cynefin. Mae'r Llyfrgell hefyd wedi datblygu llwyfan torfoli dwyieithog sy'n seiliedig ar IIIF.

 Rhestr rannol o feddalwedd sy'n cefnogi IIIF 

 Gweinyddion delweddau 

 Loris IIIF Image Server
 IIPImage
 digilib
 Djatoka (with helper)

 Syllwyr / llyfrgelloedd cleient 

 OpenSeadragon
 Mirador
 Wellcome Player / British Library Universal Viewer
 IIIFViewer
 Leaflet-IIIF
 IIPMooViewer
 iNQUIRE

Cyfeiriadau

 Dolenni allanol 
 Tudalen gartref y prosiect
 Enghreifftiau o IIIF yn cael ei ddefnyddio 
 Fforwm trafod y prosiect (Google groups)
 IIIF i Amgueddfwydd - Sleidiau i gyflwyno'r fframwaith, Tachwedd 2014
 Awesome IIIF - Rhestr o adnoddau IIIF

Categori:Llyfrgelloedd digidol