Dyn Indalo

bawd|Extremo AL-12
Mae'r Indalo yn symbol hud, cyn-hanes a ddarganfwyd mewn ogof yn Los Letreros ('Yr Arwyddbyst') yn Mharc Natur Sierra de María-Los Vélez yn Vélez Blanco, Almería, rhanbarth Andalucía, Sbaen. Daeth yn draddodiad i baentio symbol y Dyn Indalo ar flaen tai a busnesau i'w hamddiffyn rhag niwed ac fe'i hysytrir yn dotem duwiol (yn yr un ffordd ag y mae'r symbol Kokopelli yn ne-orllewin UDA.http://www.andalucia.com/province/almeria/indalo/home.htm

Gwreiddiau
Mae gwreiddiau'r indalo yn ardal Levante, Sbaen ac mae'n dyddiol yn ôl i 2500 CC. Yn ôl rhai, enwyd y pictograff er cof am Sant Indaletius, a'i ystyr yw Indal eccius (Negesydd y Duwiau) yn yr iaith Ibereg, yr iaith neu deulu ieithyddol cyn-Lladin a fodolai yn llawer o Iberia gyfoes.

Darganfuwyd ogof Los Letreros, ac yn fwy penodol yr indalo, ym 1868 gan ŵr o Almería, Manuel de Góngora y Martínez. Datganwyd yr ogof hon, sy'n rhoi cysgod i indalo, yn heneb hanesyddol-artistig genedlaethol yn 1924.

bawd|Puerta del Mar, rhanbarth Valencia
Am ganrifoedd, cyn cyflwyno'r indalo gan yr ysgolheigion, roedd yn symbol o lwc dda ac yn ystyried totwm yn y gogledd a'r dwyrain o dalaith Almeria, yn enwedig yn Mojácar, lle mae wedi peintio gydag almagre i amddiffyn tai rhag stormydd a'r 'llygad ddrwg'. Fe'i gelwid yn ddol mojambel.

Yng nghanol y 20g, fe'i cymerwyd fel symbol i fudiad deallusol a darluniadol dan arweiniad Iesu de Perceval, disgyblaeth lled-anarchistaidd, o weledigaeth i ardal Môr Canoldir yr athronydd Eugeni d'Ors. Am ei ran, honnodd Perceval fod yr inadlo yn symbol tragwyddol o adfywiad ac adnewyddu cylchol.

Chwedl
Yn ôl y chwedl, roedd yr Indalo yn ysbryd a allai ddal a chario'r enfys ar ei ben (wele'r bwa dros ei ben). Mae'r indalo wedi ei fabwysiadu fel symbol swyddogol talaith Almería, yn Sbaen. Defnyddir yr Indalo fel symbol swyn lwcus yn Almería. Mae cario'r symbol hefyd yn dod â lles os yw wedi ei roi fel rhodd.

Cred rhai hefyd yr hanes fod y Dyn Indalo yn ddyn a ddihangodd fewn i ogof i ddianc rhag y glaw. Pan ddarfu'r glaw ac enfys yn ymddangos cerddodd y dyn allan o'r ogof gan adael ddelwedd ar ei ôl ar fur y graig.

Defnydd Poblogaidd
Mae corff hawliau diwylliannol brodorion Undol Daleithiau America, 'Cultural Survival' yn defnyddio'r Indalo fel ei logo.

Gwelir y ddelwedd o'r Dyn Indalo wedi ei baentio ar hyd ffyrdd yn ystod y ras seiclo y Tour de France. Bydd hyn fwyaf cyffredin wrth i'r ras agosáu at fynyddoedd y Pyreneau, megis Gwlad y Basg.

Mae'r indalo yn bresennol mewn llawer o logos, enwau cwmnïau neu siopau yn gyffredinol sy'n gysylltiedig ag Almería.

Yn y ffilm Conan the Barbarian (1982), gwelir y prif actor, Arnold Schwarzenegger, mewn golygfa gyda llu o indalos fel rhan o ddefod gyfrin. Rhaid cofio i'r ffilm gael ei saethu'n bennaf yn Almeria.

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
Mudiad Hawliau Brodorol, Cultural Survival

Categori:Sbaen
Categori:Crefydd
Categori:Chwaraeon
Categori:Duwiau a duwiesau