Rose Ausländer

Bardd Iddewig a sgwennai mewn Almaeneg oedd Rose Ausländer (11 Mai 1901 - 3 Ionawr 1988).

Fe'i ganed yn Chernivtsi, gorllewin yr Wcráin ar 11 Mai 1901 a bu farw yn Düsseldorf, Nordrhein-Westfalen, yr Almaen. Bu'n byw mewn ardal cythryblus iawm, yn enwedig i Iddewon, ardal a fu yng ngwladwriaeth Awstria-Hwngari (1867 hyd 1918 ), Teyrnas Rwmania (1881-1947) ac yna'r Undeb Sofietaidd. 

Magwraeth
Almaeneg oedd iaith y teulu. Roedd ei thad Süssi Scherzer (1871–1920) yn dod o dref fechan ger Czernowitz, yn ardal Bukovina, a ganwyd ei mam Kathi Etie Rifke Binder (1873–1947) yn Czernowitz i deulu a siaradai Almaeneg. O 1907 i 1919 aeth i'r ysgol yn Czernowitz. Yn 1916 ffodd ei theulu rhag Byddin Rwsia, i Fienna, ond dychwelodd i Cernauti, Bukovina ac a ddaeth yn rhan o Deyrnas Rwmania.Rose Ausländers Leben und Dichtung (Rose Ausländer life and poetry). "Ein denkendes Herz, das singt" ("Calon y meddwl sy'n canu")]

Yn 1919, dechreuodd astudio llenyddiaeth ac athroniaeth yn Cernauti. Datblygodd ddiddordeb gydol oes yn yr athronydd Constantin Brunner. Ar ôl i'w thad farw ym 1920 gadawodd y brifysgol.

Priodi ac ymfudo

Yn 1921, ymfudodd i Unol Daleithiau America gyda'i chyfaill prifysgol, a'i darpar ŵr, Ignaz Ausländer. Yn Minneapolis, bu'n gweithio fel golygydd y papur newydd Almaeneg Westlicher Herold a chyfranodd i'r antholeg Amerika-Herold-Kalender nifer o gerddi. Yn 1922, symudodd gydag Ausländer i Ddinas Efrog Newydd, lle priododd y ddau ar 19 Hydref, 1923. Gwahanodd hi ac Ausländer dair blynedd yn ddiweddarach, pan oedd yn 25 oed, ond cadwodd ei enw olaf (ei chyfenw). Daeth yn ddinesydd Americanaidd yn 1926.

Rhwng 1926-28 dychwelodd adref i Cernauti i ofalu am ei mam gwael. Yno, cyfarfu â'r graffolegydd Helios Hecht, a ddaeth yn bartner iddi. Yn 1928 aeth yn ôl i Efrog Newydd gyda Hecht. Cyhoeddodd gerddi yn y New Yorker Volkszeitung ac yn y papur dyddiol, sosialaidd Cernauti tan 1931.

Yn 1931, dychwelodd i ofalu am ei mam eto, gan weithio i'r papur newydd Czernowitzer Morgenblatt tan 1940. Collodd ei dinasyddiaeth yn yr Unol Daleithiau erbyn 1934, gan nad oedd wedi bod yn yr Unol Daleithiau ers dros 3 blynedd. Gwahanodd oddi wrth Hecht y flwyddyn honno: 1936 a gadawodd i Bucharest.

Y llenor
Yn 1939, cyhoeddwyd ei chyfrol gyntaf o gerddi, Der Regenbogen (Yr Enfys) gyda chymorth ei noddwr, yr awdur Alfred Margul-Sperber. Er i feirniaid ei dderbyn yn ffafriol, ni chafodd ganmoliaeth gan y cyhoedd. Cafodd y rhan fwyaf o'r llyfrau eu dinistrio pan feddiannodd  yr Almaen Natsïaidd Cernauti yn 1941.

O Hydref 1941–44, bu'n gweithio fel labrwr-gorfodol (Zwangsarbeiter) yn y ghetto yn Cernauti. Arhosodd yno gyda'i mam a'i brawd am ddwy flynedd, a blwyddyn arall ar ffo, yn cuddio rhag y Natsiaid, rhag iddi gael ei danfon i wersylloedd crynhoi'r Natsïaid.

Yn 1963, treuliodd amser yn Fienna, lle cyhoeddodd ei llyfr cyntaf ers 1939. Canmolwyd ei gwaith, Blinder Sommer (haf dall) yn frwdfrydig.

Ysgrifennodd dros 3,000 o gerddi, ac yn eu plith:

 Der Regenbogen, 1939.
 Blinder Sommer, 1965.
 Brief aus Rosen
 Das Schönste
 Denn wo ist Heimat?
 Die Musik ist zerbrochen
 Die Nacht hat zahllose Augen
 Die Sonne fällt
 Gelassen atmet der Tag
 Hinter allen Worten
 Sanduhrschritt
 Schattenwald
 Schweigen auf deine Lippen 
 Treffpunkt der Winde 
 Und nenne dich Glück 
 Wir pflanzen Zedern
 Wir wohnen in Babylon
 Wir ziehen mit den dunklen Flüssen'
 Herbst in New York'
 An ein Blatt
 Anders II

 Aelodaeth 
Bu'n aelod o Academi Iaith a Barddoniaeth Almaeneg am rai blynyddoedd.

Anrhydeddau

Cadw lle i'r bot

Cyfeiriadau

Categori:Genedigaethau 1901
Categori:Llenorion Almaenig
Categori:Marwolaethau 1988
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Wcreiniaid