Gwrthglerigiaeth

Gwrthwynebiad i rymoedd a breintiau'r glerigiaeth ac i'r dylanwad sydd gan awdurdod crefyddol ar faterion gwleidyddol a chymdeithasol yw gwrthglerigiaeth.

Eginodd gwrthglerigiaeth yn y Gristionogaeth yn y 14g pryd fynnai diwygwyr mewn sawl gwlad yn Ewrop, gan gynnwys John Wycliffe yn Lloegr, gyfieithu'r Beibl i iaith y werin. Bygythiad oedd hyn i fonopoli'r eglwyswyr dysgedig ar ddarllen a dadansoddi'r ysgrythur, a chafodd ei gwrthwynebu felly gan yr Eglwys Gatholig nes y Diwygiad Protestannaidd.

Yn ystod Oes y Tuduriaid yng Nghymru a Lloegr, tyfodd gwrthglerigiaeth o ganlyniad i sawl cymhelliad. Ymledodd syniadau'r diwygwyr Protestannaidd ar draws y wlad, gan ddenu'r Saeson a'r Cymry oedd yn anfodlon â'r Eglwys Gatholig. Gwelsant y glerigiaeth yn dwyn arian oddi ar gredinwyr drwy drethi, maddeuebau, cyfrwngddarostyngedigaeth am dâl, a'r siantrïau. Y llysoedd eglwysig oedd yn meddu ar awdurdod llwyr dros athrawiaeth grefyddol a moesoldeb. Roedd y Goron a'r llywodraeth yn cenfigennu wrth rymoedd y glerigiaeth a chyfoeth yr eglwysi.

Ffrwydrodd teimladau chwyrn yn erbyn yr offeiriaid yn Ffrainc yn niwedd y 18g, ac roedd gwrthglerigiaeth yn gymaint o sbardun i'r Chwyldro Ffrengig â gweriniaetholdeb. Wedi'r cyfnod chwyldroadol, parhaodd gwrthglerigiaeth yn agwedd amlwg o radicaliaeth Ffrengig. Tyfodd gwrthwynebiad i ddylanwad gwleidyddol yr Eglwys Gatholig yn Sbaen a Phortiwgal yn y 19g, ac yn Rhyfel Cartref Sbaen (1936–9) llofruddiwyd bron 7000 o offeiriaid gan chwyldroadwyr adain-chwith yn yr hyn a elwir y Braw Coch.

 Cyfeiriadau 

 Darllen pellach 
 Henry J, Cohn, "Anticlericalism in the German Peasants' War 1525." Past and Present 83 (1979): 3–31.
 Peter A. Dykema a Heiko A. Oberman (gol.), Anticlericalism in Late Medieval and Early Modern Europe (Leiden, 1993).
 Chrostopher Haigh, "Anti-Clericalism and the English Reformation." History 68 (1973): 391–407.
 Alec Mellor, Histoire de l'anticléricalism français (Paris, 1978).
 J. M. Sanchez, Anticlericalism (Notre Dame, Indiana: University of Notre Dame Press, 1972).

Categori:Crefydd a gwleidyddiaeth