Emilio Frugoni

Gwleidydd, cyfreithiwr, a llenor o Wrwgwái oedd Emilio Frugoni (30 Mawrth 1880 – 28 Awst 1969). Sefydlodd Blaid Sosialaidd Wrwgwái, a mynegodd ei syniadau gwleidyddol yn ei ysgrifeniadau, gan gynnwys  Socialismo, batllismo y nacionalismo (1928), La revolución del machete (1935), Ensayos sobre marxismo (1936), a Génesis, esencia y fundamentos del socialismo (1947). Cyhoeddodd 12 cyfrol o farddoniaeth delynegol.

Er ei daliadau Marcsaidd, roedd Frugoni yn cefnogi'r Arlywydd José Batlle y Ordóñez (1903–07, 1911–15), arweinydd y Partido Colorado, a chanddi ideoleg ryddfrydach. Dadleuodd Frugoni o blaid diwygiadau moesol Batlle, gan gynnwys cyfreithloni ysgariad a diddymu'r gosb eithaf, yn ogystal â chefnogaeth dros y mudiad llafur, gweithiau cyhoeddus, ac adeiladau ysgolion. Yn 1910, cefnogodd Frugoni y llywodraeth yn erbyn bygythiad chwyldro gan y Partido Blanco a'r Radicalwyr. "Frugoni, Emilio (1880–1969)" yn Encyclopedia of Latin American History and Culture (Gale, 2008). Adalwyd ar 26 Ebrill 2019.

Dadleuodd Frugoni ers 1904 dros ffurfio mudiad sosialaidd i drefnu'r gweithwyr yn wleidyddol, a sefydlwyd y Blaid Sosialaidd ganddo yn 1910. Ysgrifennodd faniffesto'r blaid, gan ddatgan ei chefnogaeth dros y cyfansoddiad a'r drefn wleidyddol yn hytrach nag ymgyrchoedd chwyldroadol a threisgar yr anarchwyr. Etholwyd Frugoni i'r gyngres genedlaethol ar gyfer y tymor 1911–14, a chydweithiodd gyda'r Arlywydd Batlle wrth ddeddfu dros les y dosbarth gweithiol.

Penodwyd Frugoni yn ddeon Prifysgol y Weriniaeth yn 1933. Gwasanaethodd yn llysgennad Wrwgwái i'r Undeb Sofietaidd o 1945 i 1948, ac ysgrifennodd lyfr am ei brofiadau, La esfinge roja (1948), sy'n canmol datblygiadau'r Sofietiaid ond yn mynegi pryder am gamdriniaethau hawliau dynol yn y wlad.

 Cyfeiriadau 

 Darllen pellach 
 Gerardo Giudice, Frugoni (Montevideo: Proyección, 1995).
 Milton I. Vanger, The Model Country: José Batlle y Ordóñez of Uruguay, 1907–1915 (1980).

Categori:Academyddion yr 20fed ganrif o Wrwgwái
Categori:Beirdd yr 20fed ganrif o Wrwgwái
Categori:Beirdd Sbaeneg o Wrwgwái
Categori:Cyfreithwyr yr 20fed ganrif o Wrwgwái
Categori:Diplomyddion o Wrwgwái
Categori:Genedigaethau 1880
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Wrwgwái
Categori:Llenorion gwleidyddol o Wrwgwái
Categori:Llysgenhadon o Wrwgwái
Categori:Llysgenhadon i'r Undeb Sofietaidd
Categori:Marwolaethau 1969
Categori:Sosialwyr o Wrwgwái
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr yr 20fed ganrif o Wrwgwái
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr Sbaeneg o Wrwgwái