Tunku Abdul Rahman

Prif weinidog cyntaf Malaia (1957-63) a Maleisia (1963-70) oeddTunku Abdul Rahman Putra Al-Haj ibni Almarhum Sultan Abdul Hamid Halim Shah, (8 Chwefror 1903 – 6 Rhagfyr 1990). Roedd yn un o benseiri'r Maleisia cyfoes.

Cafodd Tunku Abdul Rahman ei eni yn Alor Star, yn fab  i gyn Swltan o Kedah. Cafodd ei addysg mewn ysgolion yn Malaia a Gwlad Thai cyn mynychu Prifysgol Caergrawnt, lle graddiodd ym 1925. Astudiodd y gyfraith yn y Deml Fewnol yn Llundain ond methodd yr arholiadau bar. Ar ôl dychwelyd i Malaia ym 1931 bu'n gweithio fel swyddog ardal yn y gwasanaeth sifil. Ar ôl yr Ail Ryfel Byd, dychwelodd i Lundain gan gymhwyso fel bargyfreithiwr ym 1949.Stockwell, A.  (2004, September 23). Abdul Rahman, Tunku (1902–1990), prime minister of Malaysia. Oxford Dictionary of National Biography. Adalwyd 4 Medi 2018

Dechreuodd gyrfa wleidyddol Tunku Abdul Rahman ym 1945, pan ddaeth yn un o sylfaenwyr Sefydliad Unedig Cenedlaethol Maleisia (UMNO); ym 1951 etholwyd ef yn llywydd y sefydliad. Yn y rôl hon sefydlodd glymblaid gyda'r Gymdeithas Tsieineaid Malaia (1952) a Chyngres Indiaid Malaia (1955), a ddaeth wedyn yn Blaid y Gynghrair.

Fel arweinydd Blaid y Gynghrair, bu'n rhan o'r trafodaethau ar gyfer annibyniaeth Malaia  o'r Deyrnas Unedig ym 1957 a daeth yn brif weinidog cyntaf Malaia. Er mwyn gwrthsefyll hawliadau SU-KARNO o Indonesia, sefydlodd Gymdeithas Dde-ddwyrain Asia ym 1961, a ddaeth yn ddiweddarach yn Gymdeithas Gwledydd De-ddwyrain Asiaidd (ASEAN). Ym 1963 chwaraeodd ran bwysig yn y gwaith o greu ffederasiwn Maleisia (yn cynnwys Malaia, Singapore, Gogledd Borneo a Sarawak), gan ddod yn brif weinidog y wladwriaeth newydd. Er bod Singapore wedi tynnu'n allan o'r ffederasiwn ym 1965 ac er gwaethaf aflonyddwch  mewnol parthed ei bolisi ynghylch y lleiafrifoedd Indiaidd a Tsieineaidd, fe barhaodd mewn grym hyd 1970, pan ymddeolodd.

Roedd Tunku Abdul Rahman hefyd yn llenor  a chafodd nifer o'i weithiau eu cyhoeddi gan gynnwys y ddrama Mahsuri (a chafodd ei droi'n ffilm ym 1948), a Looking Back (1977), sydd yn rhannol hunangofiant a rhannol hanes Maleisia.

Gan gael ei adnabod yn gyffredinol ar lawr gwlad fel "Tunku" neu "Y Tunku" (teitl brenhinol Malai), mae Tunku Abdul Rahman yn cael ei ystyried, hyd yn oed gan ei feirniaid, fel "tad y genedl" Malai, pensaer annibyniaeth Mlaeia a chreawdwr Maleisia. O'r herwydd hyn, cyfeirir ato'n aml fel Bapa Kemerdekaan (Tad Annibyniaeth) neu Bapa Malaysia (Tad Maleisia)

Cyfeiriadau

Categori:Genedigaethau 1903
Categori:Gwleidyddion o Faleisia
Categori:Marwolaethau 1990