System rhifolion Hindŵ-Arabaidd

System o rifolion degol positif yw system rhifo Arabaidd neu system rif Hindŵ-Arabaidd;David Eugene Smith and Louis Charles Karpinski, The Hindu–Arabic Numerals, 1911 hi yw'r system fwyaf cyffredin drwy'r byd, ar gyfer cynrychioli rhifau drwy symbolau e.e "7". Defnyddid y gair Hindŵ gan yr Arabiaid (neu'r Persiaid) yr adeg honno am bobl o India. Cyrhaeddodd y system hon drwch poblogaeth gwledydd Prydain yn y 15g, ac ymhlith y rhai a geisiodd ei hamlygu roedd y Cymro o Sir Benfro Robert Recorde, yn ei lyfr The ground of artes, 1543. Cyn hynny, defnyddid y dull Rhufeinig.
bawd|chwith|Ysgythriad o 'Fwrdd Cyfrifo Arabaidd' allan o lyfr y Cymro Robert Recorde (The ground of artes), 1543.

Fe'i dyfeisiwyd gan fathemategwyr Indiaidd rhwng 1g a'r 4g a mabwysiadwyd y system gan fathemategwyr Arabaidd erbyn y 9g. Ystyrir llyfrau Muḥammad ibn Mūsā al-Khwārizmī yn aruthrol bwysig (Cyfrifo gyda Rhifau Hindŵ, c.825) ac Al-Kindi (Ar y Defnydd o Rifau Hindŵaidd, c.830). Ymledodd y system, yn ddiweddarach, i Ewrop ganoloesol.: "Historians have speculated on al-Khwarizmi's native language. Since he was born in a former Persian province, he Mai have spoken the Persian language. It is also possible that he spoke Khwarezmian, a language of the region that is now extinct."

Mae'r system wedi'i seilio ar ddeg glyff (neu symbol) gwahanol - naw yn wreiddiol. Mae'r glyffs a ddefnyddir i gynrychioli'r system, mewn egwyddor, yn annibynnol ar y system ei hun. Mae'r glyffiau a ddefnyddir heddiw yn ddisgynyddion rhifolion Brahmi ac maent wedi rhannu'n amrywiol amrywiadau teipograffyddol ers yr Oesoedd Canol; heddiw, ceir 3 prif grwp. Caiff ei ystyried yn system o nodiant sy'n dibynnu ar leoliad y glyff.

Lleoliad y nodiant
Drwy ddefnyddio'r pwynt degol, llinell lorweddol (i nodi negydd) a marc i nodi fod y rhif yn parhau 'ad infinitum (yr 'arlinell', neu'r vinculum), gellir mynegi unrhyw rif gyda dim ond 13 symbol. Felly'r 13 yw: y deg digid, y pwynt degol, yr arlinell  a dash i nodi rhi  negatif.

Cymharu glyffiau

 #  #  #  #  #  #  #  #  #  #  Gwyddor  Gweler 0  1  2  3  4  5  6  7  8  9  Yr wyddor Ladin  〇/零  一  二   三   四   五   六   七   八  九  Dwyrain Asia  Rhifolion Tsieineaidd, Rhifolion Japaniaidd, Rhifolion Coreaidd ο/ō  Αʹ  Βʹ  Γʹ Δʹ  Εʹ  Ϛʹ  Ζʹ  Ηʹ  Θʹ  Groeg Fodern  Rhifolion Groegaidd  א  ב  ג ד  ה  ו  ז  ח  ט  Hebraeg  Rhifolion Hebraeg ०  १  २  ३  ४  ५  ६  ७  ८  ९  Devanagari  Rhifolion Indiaidd ૦ 	૧ 	૨ 	૩ 	૪ 	૫ 	૬ 	૭ 	૮ 	૯  Gujarati  ੦  ੧  ੨  ੩  ੪  ੫  ੬  ੭  ੮  ੯  Gurmukhī  ༠ || ༡ || ༢ || ༣ || ༤ || ༥ || ༦ || ༧ || ༨ || ༩  Tibeteg ০   ১  ২  ৩  ৪  ৫  ৬  ৭  ৮  ৯  Asameg / Bengali / Sylheteg  Rhifolion Bengali-Asam ೦  ೧  ೨  ೩  ೪  ೫  ೬  ೭  ೮  ೯  Kannada ୦  ୧  ୨  ୩  ୪  ୫  ୬  ୭  ୮  ୯  Odia  ൦  ൧  ൨  ൩  ൪  ൫  ൬  ൭  ൮  ൯  Malayalam          Tamileg  Rhifolion Tamil  ౦  ౧  ౨  ౩  ౪  ౫  ౬  ౭  ౮  ౯  Telugu  ០  ១  ២  ៣  ៤  ៥  ៦  ៧  ៨  ៩  Chmereg   Rhifolion Chmer ๐  ๑ ๒  ๓  ๔  ๕  ๖  ๗  ๘  ๙ Thaieg  Rhifolion Thai  ໐  ໑  ໒  ໓  ໔  ໕  ໖  ໗  ໘  ໙  Lao  ၀ ၁  ၂  ၃  ၄  ၅  ၆  ၇  ၈  ၉  Byrmaneg                      Arabeg  Rhifolion Arabeg Ddwyreiniol                     Perseg (Farsi) / Dari / Pashto                       Wrdw / Shahmukhi 

Cyfeiriadau

Categori:Gwyddoniaeth a thechnoleg yn India
Categori:Mathemateg elfennol
Categori:Rhifau
Categori:Systemau rhifol