Theodor W. Adorno

Athronydd Marcsaidd, cymdeithasegydd, a cherddolegydd o'r Almaen oedd Theodor Wiesengrund Adorno (11 Medi 1903 – 6 Awst 1969).

Ganwyd yn Frankfurt am Main yn nhalaith Hessen, i fam Gatholig o Gorsica a thad Protestannaidd o dras Iddewig. Yn Frankfurt fe enillodd ddoethuriaeth mewn athroniaeth o Brifysgol Johann Wolfgang Goethe. Aeth i Fienna yn 1925 i astudio dan y cyfansoddwr Alban Berg. Dychwelodd i Frankfurt yn 1927 ac ymunodd â'r Institut für Sozialforschung (IfS) yn y brifysgol. Y sefydliad hwnnw a gynhyrchai Ysgol Frankfurt, ac Adorno oedd un o brif feddylwyr y mudiad deallusol hwnnw.

Cafodd Adorno a nifer o aelodau eraill yr IfS eu gyrru allan o'r Almaen gan y llywodraeth Natsïaidd yn 1934, a symudodd Adorno i Loegr i addysgu ym Mhrifysgol Rhydychen. Ymfudodd i'r Unol Daleithiau yn 1938, ac yno fe gyd-weithiodd gyda Max Horkheimer, cyfarwyddwr yr IfS, wrth ysgrifennu sawl llyfr, gan gynnwys Dialektik der Aufklärung (1947). Dychwelodd Adorno a Horkheimer i'r Almaen yn 1949, ac ailgychwynasant eu gwaith yn Frankfurt yn 1951. Bu farw yn 65 oed.

 Diwydiant diwylliant 
Cysyniad amlycaf Adorno yw'r diwydiant diwylliant, a gyflwynir mewn pennod o Dialektik der Aufklärung sy'n disgrifio sut y dadelfennir celfyddyd yn y system gyfalafol er mwyn creu cynnyrch masnachol, torfol. Dadleua Adorno bod y diwydiant yn effeithio'n negyddol ar anian a nodweddion celfyddyd drwy bwysleisio'i marchnadwyedd ar draul ei "diffyg pwrpas" (celfyddyd er mwyn celfyddyd). Felly, tro diwylliant yn nwydd economaidd i'w gyfnewid yn hytrach na pheth o werth ynddo'i hun. Mae Adorno yn gwadu taw'r un peth yw rhinwedd neu deilyngdod cynnyrch diwylliannol a'i bris cymdeithasol, sydd yn ffetis. "Theodor W. Adorno", Stanford Encyclopedia of Philosophy (Prifysgol Stanford, 2015). Adalwyd ar 19 Medi 2018. Effaith y fath fasnacheiddio yw ymyleiddio celfyddyd annibynnol, megis celf fodernaidd ac haniaethol, yr union gelfyddyd sydd yn gallu "herio cyfundrefn cyfalaf, naill ai trwy amlygu natur ddrylliedig realiti cymdeithasol neu trwy gynnig gweledigaeth dra gwahanol o'r byd".Dafydd Huw Rees, "Diwydiant diwylliant" yn yr Esboniadur (Y Coleg Cymraeg Cenedlaethol). Adalwyd ar 19 Medi 2018.

 Cyfeiriadau 

 Darllen pellach 
 Hauke Brunkhorst, Adorno and Critical Theory (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru, 1999).

Categori:Genedigaethau 1903
Categori:Marwolaethau 1969
Categori:Academyddion yr 20fed ganrif o'r Almaen
Categori:Academyddion Iddewig o'r Almaen
Categori:Athronwyr yr 20fed ganrif o'r Almaen
Categori:Athronwyr Iddewig o'r Almaen
Categori:Cerddolegwyr
Categori:Cymdeithasegwyr o'r Almaen
Categori:Pobl o Frankfurt am Main