Kaapse Kleurling

Mae'r Kaapse Kleurling (neu Kleuring; Saesneg: Cape Coloureds) yn grŵp ethnig sy'n cynnwys pobl o hil gymysg yn bennaf yn Ne Affrica ac ardal Tref y Penrhyn yn benodol, ond pobl Kleuring yw mwyafrif trigolion y Noord-Kaap a cheir poblogaeth yn Namibia hefyd. Er bod y Kleuring yn ffurfio grŵp lleiafrifol yn Ne Affrica, nhw yw'r grŵp poblogaeth pennaf yn nhalaith y Wes-Kaap (Western Cape).

Yn gyffredinol, maent yn ddwyieithog, yn siarad Affricaneg a Saesneg, er mai dim ond un o'r rhain mae rhai yn ei siarad. Gall rhai Cape Coloureds newid cod (hynny yw, troi'r iaith o fewn sgwrs yn ôl ac ymlaen), neu siarad patois o Affricaneg a Saesneg o'r enw Kaapse Afrikaans a elwir hefyd yn y bratiaith y Penrhyn (Capy) neu Kombuis Afrikaans ‘Affricaneg cegin’ (mewn ffordd yr arferid cyfeirio at y Gymraeg fel ‘iaith y gegin gefn,’ hynny yw, iaith israddol, di-statws). Diffiniwyd Cape Coloureds o dan y gyfundrefn apartheid fel is-set o'r grŵp hil Coloureds mwy.

Hunaniaeth
Defnyddir y term Kleuring neu Coloured mewn ffordd debyg i'r term Sbaeneg mestizo am bobl o wahanol gefndiroedd yn America Ladin. Gellir dadlau mai nhw yw gwir sylfaenwyr yr Affricaneg gyfoes ac iddynt ymgorffori nodweddion sawl hil.https://camissapeople.wordpress.com/

Mae o leiaf un astudiaeth genetig yn dangos bod gan Kleuring llinach sy'n cynnwys y grwpiau ethnig canlynol:

 Khoisan: (32-43%) - pobl frodorol cyn-Bantu De Affrica
 Affricanwyr du: (20–36%) - o amryw bobloedd Bantu
 Pobl wynion Ewropeaidd: (21-28%) -  Iseldirwyr, Almaenwyr, Ffrancwyr
 Asiaid: (9–11%) - a ddygwyd fel caethwaesion gan Gwmni Dwyrain yr India yr Iseldiroedd yn y 17g ac 18g

Tarddiad a hanes
Mae'r Cape Coloureds yn grŵp ethnig heterogenaidd De Affrica, gyda chysylltiadau hynafol amrywiol. Gall ancestry gynnwys gwladychwyr Ewropeaidd, pobl Khoisan a Xhosa brodorol, a chaethweision a fewnforiwyd o India'r Dwyrain Iseldiroedd (neu gyfuniad o bawb). Aethpwyd â phobl o India a'r ynysoedd yn y rhanbarth Cefnfor India i'r Cape hefyd a'u gwerthu i gaethwasiaeth gan yr ymfudwyr Iseldiroedd. Yn ddieithriad, roedd y caethweision Indiaidd yn cael enwau Cristnogol bron yn ddieithriad ond roedd eu mannau tarddiad wedi'u nodi yng nghofnodion gwerthiannau a dogfennau eraill fel ei bod yn bosibl cael syniad o gymhareb caethweision o wahanol ranbarthau. Fodd bynnag, roedd y caethweision hyn yn wasgaredig ac yn colli eu hunaniaeth ddiwylliannol Indiaidd dros gyfnod o amser. Daethpwyd â caethweision o Maleieg a hynafiaid eraill o'r India, Indonesia, Maleisia, Madagascar, a Mozambique. Cafodd yr amrywiaeth amrywiol hwn o bobl eu dosbarthu wedyn fel un grŵp o dan y gyfundrefn Apartheid.

O dan Apartheid, o dan y Ddeddf Cofrestru Poblogaeth fel y'i diwygiwyd, roedd y term Cape Coloured yn cyfeirio at is-set o Dde Affrica Lliw, gyda meini prawf goddrychol wedi cael eu defnyddio gan y fiwrocratiaeth i benderfynu a oedd Colour Coloured yn berson, neu'n perthyn i un o rifau o is-grwpiau cysylltiedig eraill fel y "Cape Malays", neu "Lliwiau Eraill".

Diwylliant
Mae'r Kleuring wedi chwarae rhan hanfodol yn natblygiad yr Affricaneg. Gan fod aelodau'r gymuned wedi eu tynnwyd o gefndiroedd di-Iseldireg a'u gorfodi i gymhathu a dysgu'r iaith Iseldireg, bu iddynt gyfrannu at ei symleiddio a chyflwyno geiriau newydd i'r Iseldireg safonol, swyddogol.

Ceir sawl nodwedd unigryw i'r diwylliant Kleuring sy'n cyfrannu at amrywiaeth y wlad a'r Affricaneg. Yn eu mysg mae canu Goema, a'r Corau Malay (corau wedi ei seilio ar ddilynwyr Islam, ddaeth yn wreiddiol o'r Dwyrain Pell Islamaidd oedd yn rhan o Ymerodraeth yr Iseldiroedd) a dathliadau megis y Carnifal a'r "Tweede Nuwe Jaar" a elwir hefyd yn "Kaapse Klopse" (yr Ail Ddydd Calan) ar 2 Ionawr.

Cape Coloureds yn y cyfryngau
Y ffilm arobryn Dydw i ddim yn Ddu, Rwy'n Lliw - Argyfwng Hunaniaeth yn y Cape of Good Hope (Monde World Films, datganiad UDA 2009) yw un o'r ffilmiau dogfen hanesyddol cyntaf i archwilio etifeddiaeth Apartheid drwy'r safbwynt cymuned Cape Coloured, gan gynnwys cyfweliadau â henuriaid, Bugeiliaid, aelodau Seneddol, myfyrwyr a phobl bob dydd sy'n ei chael hi'n anodd dod o hyd i'w hunaniaeth yn y De Affrica newydd.

Mae'r llyfrau "My Blood Divides and Unites", "Bastaards or Humanans", "Not White Enough, Not Black Enough" a "Shirley, Goodness & Mercy" yn ymdrin â hunaniaeth a threftadaeth liwgar.

Terminoleg
Ar hyn o bryd mae'r term 'Kleuring' neu 'Coloured' yn cael ei drin fel disgrifiad niwtral yn Ne Affrica, gan ddosbarthu pobl o dras hil gymysg. Ers 1994, ar ddechrau "De Affrica Newydd", daeth y term Cape Coloured yn fathodyn anrhydedd i'r grŵp hwn o bobl. Gall y term daro pobl o wledydd tu hwnt i Dde Affrica yn chwithig, lle rhoddwyd gorau i ddefnyddio'r term, er yr arddelir 'person of colour' yn aml i ddiffinio person nad yw'n wyn. Nid yw'r term 'Coloured' yn cario'r un stigma ag y mae'r term mewn gwledydd Saesneg eu hiaith fel Unol Daleithiau America a Gwledydd Prydain lle gall cael ei ystyried yn dramgwyddus.

Pobl Kleurling amlwg
Ymysg aelodau adnabyddus y gymuned 'Lliw' mae trawstoriad eang o wleidyddion, llenorion (yn enwedig yn yr Affricaneg), pobl ym maes chwaraeon a busnes.
 Adam Small - llenor, deallusyn ac ymgyrchydd gwrth-apartheid
 Neville Alexander - academydd, llenor a gwleidydd
Basil D'Oliveira - cricedwr ac achos anghytuno enwog wedi i Loegr ystyried ei ddewis i deithio gyda nhw i Dde Affrica gan dorri rheolau Apartheid
 Bryan Habana - chwaraewr rygbi

Dolenni
Encyclopaedia
Gwefan ar sylfaeni'r gymuned yn Nhref y Penrhyn a'r hanes cynnar o gaethwasiaeth, chydweithio, hiliaeth ac aml-ddiwylliannedd y Penrhyn

Cyfeiriadau

Categori:Affricaneg
Categori:Grwpiau ethnig yn Ne Affrica
Categori:Tref y Penrhyn