Uztaritze

Mae Uztaritze yn fwrdeistref wedi ei lleoli yn nwyrain Lapurdi yng gwlad y Basg. Roedd yn brifddinas Lapurdi o 1177 i 1789, hyd at y Chwyldro Ffrengig.

 Daearyddiaeth 
 Yr amgylchedd naturiol 
Mae'r dref yn cynnwys dwy ochr Afon Errobi. Yn yr un modd, mae Afon Uhabia hefyd yn croesi'r dref. O 3,275 hectar y bwrdeistref, mae 900 hectar (27.48%) o goedwigoedd.

 Bwrdeistrefi cyfagos 
 Milafranga tua'r gogledd,
 Basusarri tua'r gogledd-orllewin,
 Arrangoitze a Senpere tua'r gorllewin,
 Zuraide ac Ezpeleta tua'r de,
 Larresoro a Jatsu tua'r dwyrain.

 Cymdogaethau'r dref 
 bawd|300px | Uztaritze

Yn ôl awdurdodau Uztaritz, mae'r dref wedi'i rhannu'n 5 ardal:
 Datblygiad Trefol: Dros y blynyddoedd, bu'n le pwysig yn Lapurdi. Erbyn hyn, mae hefyd yn ardal gwasanaethau gweinyddol, gyda swyddfa dwristiaeth, yn ogystal â Chastell Lota (o'r bedwaredd ganrif ar bymtheg).
 Hiribehere: saif rhwng canol y dref (tua'r de) a Heraitz (tua'r gogledd). Dyma leoliad melin Arkia, lycée Saint Joseph, a neuadd Sorhoeta  (o'r drydedd ganrif ar ddeg).
 San-Mixel / Coedwigoedd: yn y de mae mynwentydd Zuraide a Senpere gyda'u beddrodau nodedig, Castell Haitze (sydd ar restr treftadaeth genedlaethol), ac ysgol Saint-François-Xavier. Mae'r 650 hectar o goedwig yn yr ardal, ger ffordd Senpereko, gyda llwybrau cerdded a byrddau picnic. Ymysg enwau llefydd yr ardal mae Amestsia, Amestsi Handia, Apalaga, Hardoia, Larregi, Luxoki, Mindegitikia ac Untzilarre. Ceir hefyd Inglesen Gurutzea  ac "Otsantzeko Santa Madalen kapera" ar ffordd Donejakue.
 Heraitze: ar lannau afon Errobi. Mae rhai caerau yno: Larregienea (17eg ganrif) a Haltia (19fed ganrif). Mae Castell Arka (19fed ganrif) yn meddu ar gapel canoloesol (Santa Katalina).
 Arruntz: wedi'i leoli i'r gogledd o Ustaritz ar y ffordd i Baiona . Mae ganddi ddelwedd o drefi Basgeg nodweddiadol, gydag eglwys a chae pelota.  Ceir yma Lapurdiko Etxea (amgueddfa tŷ Elizalde 1696), gyda gwasg afalau o'r 17eg ganrif.

 Economi 
Yn hanesyddol, mae Uztaritze wedi bod yn ganolfan bwysig yng Ngwlad y Basg ac yn fan cyfarfod economaidd rhwng Ffrainc a Sbaen. Bu llawer o fasnachu gydag Ainhoa, Baztan ac Iruñea, diolch i weithgaredd amaethyddol deinamig yr ardal, a'i phorthladdoedd ar afon Errobi. Ym 1245, seidr oedd prif gynnyrch y dref, ac ym 1523, cafwyd cnwd cyntaf india-corn Ewrop gyfan yno. Y dyddiau hyn, cynhyrchir Ezpeletako biperra, math o bupur.

Ym mis Ionawr 2004 Insee - Répertoire Sirène - Champs ICS, cyfriwyd 19 o gwmnïau diwydiannol; 62 o gwmnïau adeiladu; 37 yn ymwneud â chrefftau ac atgyweirio; a 121 yn darparu gwasanaethau. O'u plith, roedd 14 cwmni gyda 10 neu fwy o weithwyr.

Mae'r gweithgarwch economaidd yn canolbwyntio'n bennaf ar gnydau (yn 1979, roedd 1,243 hectar o dir yn cael ei ddefnyddio ar gyfer amaethyddiaeth, bron i 40% o dir y fwrdeistref) Y Weinyddiaeth Amaethyddiaeth - Cyfrifiad Cyffredinol (1979) .

Mae cwmni Larroulet SA, un o 50 cwmni amaeth-fwyd cyntaf rhanbarth Pyrénées-Atlantiques , hefyd wedi ei leoli yn yr ardal.

Mae pencadlys y grŵp diwydiannol Toffolo yn Uztaritze hefyd.

Yng nghyfrifiad 2006, nodwyd 1,409 o swyddi yn y fwrdeistref (1,181 yn gyflogedig, a 228 yn ddi-gyflog).
 Demograffeg 
Yng nghanol y 19fed ganrif cyrhaeddodd Uztaritze bron i 2,500 o drigolion, ac wedi hynny sefydlogodd y boblogaeth. O'r 1960au ymlaen gwelwyd twf sylweddol, ac erbyn degawd cyntaf yr 21ain ganrif, roedd gan y fwrdeistref fwy na 6,000 o drigolion. Bellach, poblogaeth y dref yw .

Yn y fwrdeistref, yn 2006, roedd 2263 o gartrefi, gyda 4.3% ohonynt yn ail gartrefi.Insee 2006 - Cyfrifiad poblogaeth

 Gwleidyddiaeth 

 Etholiadau 
Yn etholiadau 2008, collodd Bernard Auroy ei swydd fel maer. Ar yr ail rownd, enillodd grŵp cenedlaetholgar Herria Bizi Dadin, gyda'r blaid gomiwnyddol a'r asgell chwith, 33.6% o'r pleidleisiau, a bron â chyrraedd mwyafrif. Fodd bynnag, derbyniodd Dominique Lesbats a'r rhestr asgell dde 35.7%, gan ennill yr etholiad. Derbyniodd grŵp Lesbats 20 sedd, rhestr HBD 5 ac Auroy, 4.

 Herria Bizi Dadin 
Grŵp gwladgarol lleol yw Herria Bizi Dadin. Fe'i cyflwynwyd gyntaf ar gyfer etholiadau ym 1989 gan ennill seddi. Ers hynny, mae wedi tyfu, gan ennill 26% o bleidleisiau yn etholiadau 2001 (40% o'r rhestr ardal). O ganlyniad i system etholiadol Ffrainc, roedd tri o'r 27 aelod etholedig yn dal swyddi yn neuadd y dref.

Yn 2008 , ymunodd HBD â chlymblaid "asgell chwith".

Ar Ragfyr 16, 2014, gohiriwyd y penderfyniad i ddynodi'r Fasgeg yn iaith swyddogol yn Uztaritz Mae iaith swyddogol Uztaritz wedi cael ei hailenwi yn iaith y Basgiaid , Gwlad Gwlad y Basg  , 2014-12-16 . Ar Ragfyr 23 , cyhoeddwyd y byddai achos cyfreithiol yn erbyn statws swyddogol y Fasgeg. Ar Ionawr 13, 2015, cafodd yr achos cyfreithiol yn erbyn neuadd tref Uztaritze Herri Etxea, gyda'r barnwr yn dyfarnu mai dim ond y Ffrangeg oedd yn swyddogol Maddi Ane Txoperena Iribarren, "Cyhuddo o eithrio Ffrangeg"  , Newydd  , 01-01-2015.
 Diwylliant 
 Iaith 
Lapurtera yw tafodiaith gyffredin pobl Uztaritze. Mae yna hefyd ysgolion a gwersi bertso yn y dref.

 Gwyliau 
 Carnifal Uztaritze

 Prifysgol Haf Gwlad y Basg 
Trefnwyd trydydd a phedwerydd digwyddiadau Prifysgol Haf Gwlad y Basg, a gynhaliwyd ym 1976 a 1977, yn Uztaritze. Cynhaliwyd y ddau ddigwyddiad cyntaf yn Donibane Lohizun, ac yn ddiweddarach, ers 1977, penderfynwyd cynnal digwyddiadau yn Ne Gwlad y Basg, yn Iruñea.UEU, Pwy ydym ni, Ein hanes

 Chwaraeon 
 Clwb Rygbi Ustaritz Jatxou

 Adeiladau nodedig 
 Eglwys Done Bikendi
 Castell Haitze
 Castell Haltia
 Palas Lota
 Tŷ Mokopeita
 Tŷ Gwledig Uztaritz

 Enwgoion Uztaritze 
 Martin Duhalde (1733-1804), awdur Basgeg
 Pierre-Nérée Dassance (1801-58), gŵr eglwysig
 Jean-Baptiste Darrikarrere (1842-?), ieithydd
 Louis Dassance (1888-1976), awdur Basgeg
 Eugène Goienetxe (1915-1989), hanesydd
 Jean-Baptiste Amestoy (1935- ), chwaraewr rygbi
 Jean-Martin Etxenike (1954- ), chwaraewr rygbi

 Gefeilldrefi 
 - Tolosa, ers 1989

 Cyfeiriadau 

 Dolenni allanol 
   Gwefan grŵp cenedlaetholgar Herria Bizi Dadin
  Uztaritz ikastola
   Gwybodaeth a gwasanaethau Uztaritza

Categori:Gwlad y Basg
Categori:Pyrénées-Atlantiques