Plantaginaceae

Teulu o blanhigion blodeuol yw'r Plantaginaceae, neudeulu'r llyriad, sy'n perthyn i'r urdd Lamiales. Y teipdylwyth yw Plantago L., sy'n cynnwys P. major a P. coronopus.

Tan yn ddiweddar, roedd yn deulu bychan o fewn urdd ei hun – y Plantaginales – ond mae astudiaethau ffylogenetig, wedi eu crynhoi yn yr Angiosperm Phylogeny Group (APG), wedi dangos y dylai'r teulu gael ei gynnwys yn yr urdd Lamiales.

 Trosolwg 
Yn draddiodiadol, dim on tri genws oedd yn nheulu'r Plantaginaceae: Bougueria, Littorellaa Plantago. Fodd bynnag, mae ymchwil ffylogenetig wedi dangos fod y Plantaginaceae yn yr ystyr fanylaf wedi eu hamnythu o fewn y Scrophulariaceae (ond gan ffurfio grwp ac eithrio teipdylwyth y teulu hwnnw, Scrophularia).  Er mai Veronicaceae (1782) yw'r enw hynnaf ar gyfer y grwp hwn, mae'r enw Plantaginaceae (1789) wedi ei warchod gan y Gyfundrefn Enwau Botanegol Ryngwladol (ICBN) ac mae ganddo felly flaenoriaeth dros unrhyw enw arall am deulu sy'n cynnwys y genws Plantago. Ar ben hynny, dydy enwau wedi eu cyhoeddi cyn 1789 ddim yn gymwys i gael eu gwarchod gan yr ICBN. Mae'r enw Antirrhinaceae wedi ei gynnig ar gyfer cael ei warchod yn lle'r enw Plantaginaceae.Yn y cyfamser, mae'r APG wedi derbyn yr enw Plantaginaceae

Yn yr ystyr ehangach, mae'r Plantaginaceae yn deulu amryfath a chosmopolitaidd ac i'w canfod yn bennaf mewn cylchfeydd tymherus. Mae'r grwp yn cynnwys llysiau, llwyni a hefyd rhai planhigion dyfrdrig gyda gwreiddiau (ee y genws Callitriche). Oherwydd yr amrywiaeth yma, mae amsgrifiad y teulu yn anodd i'w gadarnhau.

Gall dail planhigion y Plantaginaceae fod yn droellog neu gyferbyn a'i gilydd, yn syml neu'n gyfansawdd.

Gall strwythur a ffurf y blodau amrywio. Mae gan rhai genera bedwar petal a phedwar sepal; mae gan aelodau erai bump i wyth o bob un.

Hadlestr neu gibyn (capsule) yw'r ffrwyth, sy'n ymagor trwy raniadau rhwng y celloedd.

 Gaynerayabuelamiabchitobabi 
bawd|190x190px|Bacopa monnieri yn Hyderabad, India. 
bawd|Achetaria azurea yn Kerala
Mae'r Plantaginaceae wedi iddo gael ei ehangu yn cynnwys 94 genws a tua 1,900 o rywogaethau.Veronica yw'r genws mwyaf, gyda tua 450 rhywogaeth. Mae Veronica hefyd weithiau'n cynnwys y genera Hebe, Parahebe and Synthyris, oedd gynt yn cael eu trin fel genera ar wahân. Ar wahân i pan ddatganir yn wahanol, roedd pob aelod o'r Plantaginaceae gynt wedi ei gynnwys yn y Scrophulariaceae.
 Llwyth Angelonieae

 Angelonia Humb. & Bonpl.
 Basistemon Turcz.
 Melosperma Benth.
 Monopera Barringer
 Monttea Gay
 Ourisia Comm. ex Juss.

 Llwyth Antirrhineae

 Acanthorrhinum Rothm.
 Albraunia Speta
 Anarrhinum Desf.
 Antirrhinum L.
 Asarina Mill.
 Chaenorhinum (DC.) Rchb.
 Cymbalaria Hill
 Epixiphium (Engelm. ex A.Gray) Munz
 Galvezia Dombey ex Juss.
 Gambelia Nutt.
 Holmgrenanthe Elisens
 Holzneria Speta
 Howelliella Rothm.
 Kickxia Dumort.
 Linaria Mill.
 Lophospermum D.Don
 Mabrya Elisens
 Maurandya Ortega
 Misopates Raf.
 Mohavea A.Gray
 Neogaerrhinum Rothm.
 Nuttallanthus D.A.Sutton
 Pseudomisopates Güemes
 Pseudorontium (A.Gray) Rothm.
 Rhodochiton Zucc. ex Otto & A. Dietr.
 Sairocarpus D.A.Sutton
 Schweinfurthia A.Braun

 Llwyth Callitricheae

 Callitriche L.
 Hippuris L. Llwyth Cheloneae

 Brookea Benth.
 Chelone L.
 Chionophila Benth.
 Collinsia Nutt.
 Keckiella Straw
 Nothochelone (A.Gray) Straw
 Penstemon Schmidel
 Tonella Nutt. ex A.Gray
 Uroskinnera Lindl.

 Llwyth  Digitalideae

 Digitalis L.
 Erinus L.

 Llwyth  Globularieae

 Campylanthus Roth
 Globularia L.
 Poskea Vatke

 Llwyth Gratioleae

 Achetaria Cham. & Schltdl.
 Adenosma R.Br.
 Bacopa Aubl.
 Benjaminia Mart. ex Benj.
 Boelckea Rossow
 Capraria L.
 Cheilophyllum Pennell ex Britton
 Conobea Aubl.
 Darcya B.L.Turner & C.C.Cowan
 Deinostema T.Yamaz.
 Dizygostemon (Benth.) Radlk. ex Wettst.
 Dopatrium Buch.-Ham. ex Benth.
 Fonkia Phil.
 Geochorda Cham. & Schltdl.
 Gratiola L.
 Hydranthelium Kunth
 Hydrotriche Zucc.
 Ildefonsia Gardner
 Leucospora Nutt.
 Limnophila R.Br. Maeviella Rossow
 Mecardonia Ruiz & Pav.
 Otacanthus Lindl.
 Philcoxia P.Taylor & V.C.Souza
 Schistophragma Benth. ex Endl.
 Schizosepala G.M.Barroso
 Scoparia L.
 Sophronanthe Bentham
 Stemodia L.
 Tetraulacium Turcz.

 Llwyth  Hemiphragmeae

 Hemiphragma Wall.

 Llwyth  Plantagineae

 Aragoa Kunth
 Littorella P.J.Bergius
 Plantago L.

 Llwyth Russelieae

 Russelia Jacq.
 Tetranema Benth.

 Llwyth Sipthorpieae

 Ellisiophyllum Maxim.
 Sibthorpia L.

 Llwyth Veroniceae

 Chionohebe B.G.Briggs & Ehrend.
 Detzneria Schltr. ex Diels
 Hebe Comm. ex Juss.
 Kashmiria D.Y.Hong
 Lagotis Gaertn.
 Neopicrorhiza D.Y.Hong
 Paederota L.
 Parahebe W.R.B.Oliv.
 Picrorhiza Royle ex Benth.
 Scrofella Maxim.
 Synthyris Benth.
 Veronica L.
 Veronicastrum Heist. ex Fabr.
 Wulfenia Jacq.
 Wulfeniopsis D.Y.Hong

 Genera wedi eu symud 
 Artanema D.Don → Linderniaceae
 Bryodes Benth. → Phrymaceae
 Bythophyton Hook.f. → Phrymaceae
 Chamaegigas Dinter ex Heil → Linderniaceae
 Craterostigma Hochst. → Linderniaceae
 Dintera Stapf → Phrymaceae
 Encopella Pennell → Phrymaceae
 Legazpia Blanco → Linderniaceae
 Limosella L. → Scrophulariaceae Lindenbergia Lehm. → Orobanchaceae
 Lindernia All. → Linderniaceae
 Micranthemum Michx. → Linderniaceae
 Microcarpaea R.Br. → Phrymaceae
 Picria Lour. → Linderniaceae
 Psammetes Hepper → Phrymaceae
 Rehmannia Libosch. ex Fisch. & C.A.Mey. → Orobanchaceae
 Torenia L. → Linderniaceae

 Cyfeiriadau 

Categori:Plantaginaceae