José Enrique Rodó

Athronydd, beirniad llenyddol, ac ysgrifwr o Wrwgwái yn yr iaith Sbaeneg oedd José Enrique Rodó (15 Gorffennaf 1871 – 1 Mai 1917). Roedd yn un o aelodau La Generación del 900 ac yn rhan o fudiad modernismo. Mae'n nodedig am ei lyfr Ariel (1900), gwaith modernaidd sy'n amddiffyn yn erbyn tra-arglwyddiaeth ddiwyllianniol Ewrop a'r Unol Daleithiau, a ddylanwadodd ar y meddylfryd diwylliannol a deallusol ar draws America Ladin. Ystyrir Rodó yn athronydd goreuaf gwledydd Sbaeneg yr Amerig, a'r ffigur pwysicaf yn llên Wrwgwái.

Ganwyd ym Montevideo, a threuliodd y rhan helaeth o'i oes yno. Brodor o Gatalwnia oedd ei dad. Ymddisgleiriodd José yn ei astudiaethau llên ac hanes yn yr ysgol, a mynychodd Prifysgol y Weriniaeth, er iddo hefyd addysgu ei hunan fel darllenwr brwd yn y llyfrgell. "José Enrique Rodó" yn Encyclopedia of World Biography (Gale, 2004). Adalwyd ar 29 Ebrill 2019.

Cyd-sefydlodd y cylchgrawn Revista nacional de literatura y ciencias sociales yn 1895. Penodwyd Rodó yn athro llenyddiaeth ym Mhrifysgol y Weriniaeth yn 1898, ac addysgodd yno nes 1902. Gwasanaethodd hefyd yn gyfarwyddwr Llyfrgell Genedlaethol Wrwgwái. Cynrychiolodd Partido Colorado yn Siambr y Dirprwyon yn 1902–05 ac yn 1908–14. Peter G. Earle, "Rodó, José Enrique (1871–1917)" yn Encyclopedia of Latin American History and Culture (Gale, 2008). Adalwyd ar 29 Ebrill 2019.

Cyhoeddodd ei gampwaith, yr ysgrif hir Ariel, yn 1900. Ymhlith ei gasgliadau eraill o ysgrifau mae Motivos de Proteo (1908) ac El mirador de Próspero (1913).

Teithiodd Rodó i Ewrop yn 1916 fel gohebydd tramor ar gyfer papurau newydd ym Montevideo a Buenos Aires. Bu farw yn Palermo, Sisili, yn 45 oed.

 Cyfeiriadau 

 Darllen pellach 
 Mario Benedetti, Genio y figura de José Enrique Rodó (1966).
 D. A. Brading, Marmoreal Olympus: José Enrique Rodó and Spanish American Nationalism (Caergrawnt: Center for Latin American Studies, University of Cambridge, 1998).
 Wilfredo Penco, José Enrique Rodó (Montevideo: Arco, 1978).
 Víctor Pérez Petit, Rodó: Su vida, su obra (1937).
 Pablo Rocca, Enseñanza y teoría de la literatura en José Enrique Rodó (Montevideo: Ediciones de la Banda Oriental, 2001).
 Norma Suiffet, José Enrique Rodó: Su vida, su obra, su pensamiento (Montevideo: Ediciones de la Urpila, 1995).

Categori:Addysgwyr o Wrwgwái
Categori:Athronwyr o Wrwgwái
Categori:Beirniaid llenyddol Sbaeneg o Wrwgwái
Categori:Genedigaethau 1872
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Wrwgwái
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Wrwgwái
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Wrwgwái
Categori:Marwolaethau 1917
Categori:Pobl o Montevideo
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr Sbaeneg o Wrwgwái