Siacsiwca

Saig yw Siacsiwca (Arabeg: شكشوكة‎, Hebraeg: שקשוקה‎, Sillafid Saesneg: shakshuka neu shakshouka a sillafiad Ffrangeg: chakchouka). Mae'n cynnwys wy wedi ei botsio mewn saws tomato, pupur tsili a winwns, fel rheol wedi ei ychwanegu gan sbeisys cwmin, paprika, pupur cayenne, a cheuen yr India. Ymysg cynhwysion eraill llai cyffredin mae saws Tabasco a mêl. Er i'r saig fodoli yn ardal Môr y Canoldir a'r Dwyrain Canol ers amser, mae ychwanegu wy a'r ffaith bod y pryd yn un llysieuol yn hanu o Diwnisia.

Etymoleg
Daw'r gair "siacsiwca" o'r Arabeg شَكْشُوكَةٌ sy'n golygu "cymysgfa" mewn slang Arabeg  ac yn arbenig tafodiaith Tiwnisia o Arabeg. Daw'r gair o'r ferf Arabeg, شَكَّ sef shakka, sy'n golygu "dal/gludo/clymu ar ei gilydd".

Disgrifiad
bawd|Pryd unigol o siacsiwca
Ceir prydau ar ffurf cawl wedi eu seilio ar domato ar draws Ymerodraeth yr Otomaniaid yng ngwledydd yr Aifft, Syria, Balcan a'r Maghreb. Gelwyd hwy'n siacsiwca yn y Maghreb. Roedd y pryd Ottomanaidd Twrcaidd, şakşuka (sillafiad Twrceg cyfoes) yn bryd o lysiau wedi eu coginio gyda briwgig neu afu (ciġer). Ychwanegwyd tomato a phupir yn hwyrach a datblygwyd ffurfiau di-gig (a rhatach, felly). Byddai cymunedau Iddewig yn y Maghreb Otomoanaidd yn gweini amrywiad ar parve llysieol a gwyddir bod Iddewon Tiwnisia yn creu fersiwn sbeislyd o wy siacsiwca.

Ceir trafodaeth ac anghytundeb ar wreiddiau'r pryd. Cred rhai iddo wreiddio yn Nhwrci Otomanaidd tra i eraill gredu iddo ddod o Moroco ac eraill yn haeru mae o'r Iemen y daw lle gweinir hi gyda sahawiq sy'n bast gwrdd poeth.

Er nad yw'r pryd yn gynhenid i'r Lefant, daeth i Israel gyda'r Iddewon a ffodd o'r gwledydd Arabaidd yn dilyn Annibyniaeth Israel wedi'r Ail Ryfel Byd gan ddod yn bryd cyffredin i'r cymunedau Tiwnisia, Aljeria a Moroco yn y wlad. Yn Israel ychwanegir ŵy i'r siacsiwca sydd wedi eu potchio neu gellir defnyddio wy wedi'u rwdlan fel yn y pryd Twrcaidd, menemen.Gil Marks, Encyclopedia of Jewish Food (Houghton Mifflin Harcourt, 2010)Artzeinu: An Israel Encounter, By Joel Lurie Grishaver, 2008

Coginio
Coginir ac yn aml, gweinir y pryd mewn padell cast iron, neu ym Moroco, tajîn.

Gan mai bwyd gwerinol ydoedd, fel y cawl Cymreig, ceir amrywiaethau o wlad i wlad ac o deulu i deulu. Gellir ychwanegu briw gig oen, crasu sbeisiau, iogwrt a pherlysiau. Gelir hefyd ei goginio i gynnwys caws hallt megis ffeta. Ymysg y sbeisus caiff eu defnyddio mae llysiau'r bara 'di malu (coriander), carwy, paprika, cwmin and pupur cayenne.

Siacsiwca yn Israel
Daeth y siacsiwca i Israel gyda'r mudiad enfawr o Iddewon o'r gwledydd Arabaidd, yn enwedig wedi Annibyniaeth yn 1948.

Yn 1950au cynhwyswyd siacsiwca gyda 'spam' kosher (o'r enw loof) ar gyfer rations yr Llu Amddiffyn Israel, yr IDF, gelwir hi yn Lafgania Shakshuka.

Erbyn hyn, mae'r term siacsiwca yn cael ei ddefnyddio ar gyfer sawl gawhanol amrywiaeth ar y bwyd. Ceir dau brif fersiwn; y Tripolitan, lle mae'r sail yn cynnwys tomato, garlleg a sbeis a'r Tunisian. Gelwir gwahanol fathau hefyd wrth enwau arbennig e.e. Siacsiwca Balcan (gyda caws ffeta a pherlysiau). Bwytir y siacsiwca gyda bara, fel rheol bara pita.

Siacsiwca yng Nghymru
Gweinir siacsiwca mewn sawl bwyty yng Nghymru erbyn hyn. Gellir ei phrynu fel un o'r prydai brecwast ym mwyty Medina yn Aberystwyth.http://medina-aberystwyth.co.uk/media/1026/breakfast-menu-v4-oct2018.pdf Gweinir y pryd mewn padell ffrio fechan unigol i'r bwytawr gyda bara pita.

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
Fideo coginio Siacsiwca
Fideo cân Siacsiwca gan Fozi Mozi i blant
Fideo coginio Siacsiwca mewn bwyty

Categori:Coginiaeth Algeria
Categori:Coginiaeth Moroco
Categori:Coginiaeth Tiwnisia
Categori:Seigiau wyau