Seyðabrævið

Y Seyðabrævið yw'r ddogfen hynaf mewn bodolaeth o Ynysoedd Ffaro. Mae Seyðabrævið yn golygu Llythyr y Defaid mewn Ffaröeg;. Yr enw Hen Norseg yw sauðabréfit. Gellir deall pwysigrwydd y Ddogfen sy'n ymwneud â defaid i'r bobl a'u hunaniaeth pan ystyrir mai ystyr yr enw Ynysoedd Ffaro yw 'Ynysoedd y Defaid' mewn Ffaröeg.

Mae'r ddogfen yn Orchymyn Brenhinol a ddaeth i rym ar 28 Mehefin 1298 gan y Dug Haakon, a ddaeth, maes o law, yn Frenin Norwy. Mae'n delio gan mwyaf gyda chadw defaid ond mae hefyd yn delio gyda materion eraill a daeth i fod yn rywfath o gyfansoddiad gan dynnu'r rhan fwyaf o'r grymoedd gweinyddol oddi ar y 'Thing' (cynulliad lleol Ffaro, a ddaeth, maes o law i fod y Løgting - senedd genedlaethol yr Ynysoedd) i'r brenin a'i gynrychiolwyr. Fe'i drafftiwyd ar gyngor Esgob Erlend yn Kirkjubøur a a Sigurd, Cyfreithiwr Shetland, roedd Haakon wedi ei ddanfon i Ynysoedd Ffaro i ystyried gwendidau yn y gyfraith amaeth."From the Vikings to the Reformation", G. V. C. Young  1979, p. 52.

Yn wahanol i'r Saga Færeyinga sydd o Wlad yr Iâ, mae Llythyr y Defaid wedi ei hysgrifennu ar Ynysoedd Ffaro. Mae felly yn rhoi gwell disgrifiad o gymdeithas Ffaröeg ar y pryd. Mae hefyd yn dangos y newidiadau cynnar roedd yr iaith Ffaröeg wedi dechrau datblygu wrth iddi ddatblygu oddi ar Hen Norseg.

Mae'r llythyr wedi ei chadw mewn dau gopi; un yn Archifau Cenedlaethol Ynysoedd Ffaro yn Tórshavn ac un yn y llyfrgell ym Mhrifysgol Lund, yn Sweden.

 Yr 16 pwynt Cyfreithiol a nodir yn Llythyr y Defaid
bawd|Y lythyren 's' o'r Seyðabrævið
 Parthed sut mae angen prawf o berchnogaeth cyn lladd defaid
 Parthed trespasu ar dir eraill
 Parthed pori defaid ar dir dyn arall.
 Parthed cymysgu defaid gwyllt - rhan I
 Parthed marcio defaid (clust). Fe'i gwneir yn glir iawn pe bai'r marc cyntaf yn cael ei newid yna fe'i hystyrir yn lladrad
 Parthed cŵn defaid sy'n brathu a difrod defaid, rheolau ar gyfer ad-dalu a'r nifer o ddefaid a ganiateir ar dir pori
 parthed sut caiff dyddiadau cau yn cael eu trin pan fydd awdurdodau'n rhoi rhybudd
 Parthed dyletswydd cyflwyno adroddiad pan fydd defaid yn troseddu ar dir dieithriaid
 Parthed dofi defaid gwyllt - rhan II
 Parthed rhentu tir
 Parthed ymwelwyr diangen ac hawliau'r tlawd
 Parthed tystiolaeth
 Parthed talu am ymwelwyr sy'n aros
 Parthed cartrefi a thenantiaid
 Parthed darganfod morfilod a'r gyfran o gig a bloneg
 Parthed broc-môr

Drych o'r Gymdeithas Ganoloesol
Mae'r Llythyr yn rhoi cipolwg ar gymdeithas ganoloesol Ynysoedd Ffaro. Ar frig y gymdeithas, safai'r Landdrottar, y tirfeddianwyr (ffermwyr mawr). Fe allent roi rhannau o'u tir i'r leigulendingar, y tenantiaid. Yna, roedd yn rhaid i'r tenantiaid ddosrannu cyfran benodol o'u hincwm, y landskyld, i'r tirfeddianwyr. Pe na bai tenant yn gallu fforddio'r landskyld, gallai'r tirfeddiannwr atafaelu yn ei gynhaeaf cyfan.

Roedd yna hefyd ddosbarth o'r di-eiddo. Ymhlith y rhain roedd llafurwyr, merched/merched di-briod??, a chardotwyr. Gwaherddwyd iddynt adeiladu tŷ oni bai bod ganddynt o leiaf digon o dir i gadw tri buwch arno. Fe'i gwaharddwyd hefyd i roi i rhywun tir nad oedd yn ddigon i'r person gynnal ei hun. Yn ôl y Llythyr y Defaid, dim ond y dynion hynny a allai ofalu eu hunain a'u teuluoedda ganiateir i adeiladu tŷ.

Mae'r Llythyr yn adlewyrchu cymdeithas wedi'i nodweddu gan anghydraddoldeb cymdeithasol a phroblemau mawr. Mae'r angen i greu deddfau sy'n rheoli'r dosbarthiadau is a diogelu hawliau'r cyfoethog yn arwydd bod y boblogaeth tua 1300 wedi tyfu y tu hwnt i'r lefelau y gallai cymdeithas amaethyddol ei chefnogi. Mae yna arwyddion o wrthryfel ac aflonyddwch yn y cyfnod hwn, yn enwedig yn erbyn grym yr Eglwys. Ymddengys mai'r anghydfod hwn oedd y rheswm dros dynnu'n ôl Esgob Erlend o esgobaeth Ynysoedd Ffaro.

Dolenni
 Archif Genedlaethol Ynysoedd Ffaro

Cyfeiriadau

Categori:Hanes Ynysoedd Ffaro