Kaapse Afrikaans

Mae Kaaps-Afrikaans hefyd, Kaaps, Bo-Kaaps ("Kaaps y Bae") hefyd Kaapse Taal ("iaith y Penrhyn"); Saesneg: Cape Afrikaans yn dafodiaith o'r iaith Affricaneg (Afrikaans) sy'n nodweddiadol o dalaith Wes-Kaaps yn Ne Affrica. Mae'r dafodiaith wedi eu dylanwadau'n drymach gan Malaieg nag Afrikaans safonol a cheir rhai ffurfiau sy'n agosach at Iseldireg.

Siaredir y dafodiaith gan mwyaf ar yr arfordir ac yn y ninas Kaapstad. Dywedir ei bod yn hawdd i siaradwyr Iseldireg ei deall a hynny gan fod Afrikaans yn ddisgynnydd-iaith i'r Iseldireg a cafwyd cyfnod i diglossia rhwng 1652 ac 1930 (pan gwnaethpwyd Affricaneg yn iaith swyddogol yn lle'r Iseldireg).

Siaredir Kaapse-Afrikaans gan mwyaf gan bobl 'lliw' (Kaapse Kleurling y Penrhyn a ceir drafodaeth a yw hi'n iaith sathredig o Affricaneg neu dafodiaith ar wahân. Bu llenorion ac academyddion o'r gymuned lliw, megis Adam Small a Neville Alexander yn pledio achos y dafodiaith.

Yn ogystal â'r drafodaeth a yw'r Kaapse-Afrikaans yn dafodiaith o Afrikaans ceir hefyd elfen gref o 'newid côd ('code switching') ieithyddol rhwng yr Afrikaans a'r Saesneg.

Nodweddion
Mae Kaapse Afrikaans yn cadw rhai nodweddion sy'n debycach i'r Iseldireg na'r Afrikaans gyfoes.
 Mae'r rhagenw personol unigol, ik fel y mae yn yr Iseldireg ac nid fel yr Affricaneg gyfoes, ek
 Mae'r bychanig terfynol -tje, yn cael ei ynganu fel yn yr Iseldireg ac nid fel /ki/ yn Afrikaans
 Defnydd o'r ffurf seg (cymhared â'r Iseldireg, zegt) yn hytrach na'r sê Affricaneg

Mae gan Kaapse Afrikaans rai nodweddion eraill na ganfyddir yn arferol yn Affricaneg cyffredin:
 Ynganer y lythyren j, yn aml fel /dz/. Dyma nodwedd amlycaf Kaapse Afrikaans
 Ceir /j/ ymwthiol ar ôl /s/, /t/, /k/ pan ddilynir gan /e/, e.e. kjen yn hytrach na'r ken mewn Afrikaans Safonnol

Dosbarthiad Tafodieithoedd Afrikaans
 Iseldireg
Afrikaans
Kaaps-Afrikaans
 Oorlams (tafodiaith leiaf o ran nifer, tafodiaith Afrikaans pobl frodorol y wlad, yr Oorlam, is-lwyth o'r Nama)
 Oranjerivier-Afrikaans (Afrikaans yr Afon Oren)
 Oosgrens-Afrikaans (Afrikaans Ffin y Dwyrain - yr Afrikaans a ddatblygodd gyda'r Voortrekkers a ymfudodd allan o'r Penrhyn tuag at dwyrain perfeddwlad De Affrica yn hanner gyntaf yr 19g)
 Afrikaans Namibia''' - mae Afrikaans yn un o brif ieithoedd Namibia a bu'n iaith yno ers canrifoedd fel mam iaith ac fel lingua franca https://www.litnet.co.za/afrikaans-as-lingua-franca-in-namibie/ Yn 2010-11 fel ymgais i ail-ddiffinio'r dafodiaith fel creuwyd sioe lwyfan gerddorol hop-opera o'r enw Afrikaaps'' gan artistiaid Afrikaans amrywiol yn wyn ac yn arbennig o'r gymuned Kaapse Kleurlinge. Trosglwyddwyd hanes y dafodiaith (a'i iaith Afrikaans) drwy gyfrwng jazz, hip-hop, caneuon traddodiadol goema a reggae gan adrodd hanes o'r dyddiau cynnar a hanes siaradwyr cynharaf yr iaith newydd, Autshumaoa ("Harry the Strandloper") i'r presennol.https://mg.co.za/article/2016-12-15-00-afrikaaps-is-an-act-of-reclamation

Cymdeithaseg
Ystyrir Kaapse Afrikaans, neu Kaaps, fel fersiwn llai cywir o Afrikaans gan rai gan dynnu i mewn dadleuon neu deimladau am ddosbarth cymdeithasol a hil.https://www.capetownmagazine.com/kaapshttp://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S2221-40702018000100004M Gellir dadlau fod hyder newydd yn y defnydd o'r dafodiaith.https://yazkam.wordpress.com/2015/01/21/kaapse-afrikaans-a-language-of-freedom/

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
Gwefan Afrikaans.com
Prosiect Afrikaaps
Gwiriadur ar-lein Cape Flats

Categori:De Affrica
Categori:Iaith
Categori:Affricaneg