Gwendolyn Brooks

Bardd Americanaidd toreithiog oedd Gwendolyn Brooks (7 Mehefin 1917 - 3 Rhagfyr 2000) oedd hefyd yn nofelydd ac athrawes. Mae ei gwaith yn delio gydag anawsterau a phroblemau sy'n wynebu pobl gyffredin UDA o ddydd i ddydd. Enillodd Wobr Pulitzer am Farddoniaeth ar Galan Mai 1950 am ei chyfrol Annie Allen, y tro cyntaf i fenyw Americanaidd gipio'r wobr. Mae ei henw bedydd "Gwendolyn" yn enw Cymreig.

Fe'i ganed yn Topeka, Kansas a bu farw o ganser yn ei chartref yn Chicago; claddwyd hi ym Mynwent Lincoln. 

Trwy gydol ei gyrfa fel awdur, derbyniodd Brooks lawer mwy o anrhydeddau. Fe'i penodwyd yn Fardd Llawryfog Illinois ym 1968, swydd a ddaliodd hyd ei marwolaeth, a'r hyn a elwir bellach yn "Fardd Llawryfog Llyfrgell y Gyngres" (Poetry to the Library of Congress) ar gyfer y tymor 1985–86. Yn 1976, hi oedd y fenyw Affricanaidd-Americanaidd gyntaf a gafodd ei derbyn i Academi Celfyddydau a Llythrenau America.Busby, Margaret, "Gwendolyn Brooks — Poet who called out to black people everywhere", The Guardian, 7 Rhagfyr, 2000.

Magwraeth a gwaith

Ganwyd Brooks yn Topeka, Kansas lle roedd ei thad, oedd yn lanhawr, wedi gobeithio dilyn gyrfa fel meddyg ond aberthodd y freuddwyd honno i briodi a magu teulu. Roedd ei mam yn athrawes ysgol yn ogystal â phianydd cyngerdd wedi'i hyfforddi mewn cerddoriaeth glasurol.

Yn ôl chwedloniaeth y teulu, roedd hen-daid Brooks wedi dianc rhag caethwasiaeth i ymuno â lluoedd yr Undeb yn ystod Rhyfel Cartref America.

Pan oedd yn chwech oed symudodd y teulu i Chicago, lle bu'n byw gweddill ei bywyd. Roedd ei rhieni, yn enwedig ei mam, yn ei hannog i farddoni. Dechreuodd gyflwyno cerddi i wahanol gyhoeddiadau, pan oedd yn ei harddegau. Wedi gadael yr ysgol mynychodd Academi Paratol, Coleg Technegol Englewood, Ysgol Uwchradd ac Academi Hyde Park a Choleg Kennedy–King.

Yn 1939, priododd Henry Lowington Blakely, Jr, a chawsant ddau o blant: Henry Lowington Blakely III, a Nora Brooks Blakely.  Bu farw ei gŵr yn 1996.

Daliodd ati i sgwennu ar ôl priodi a chael plant, ac yn y diwedd daeth o hyd i farchnad sylweddol ar gyfer ei cherddi. Arweiniodd y gydnabyddiaeth hon o'i gwaith hefyd at ddarlithio mewn prifysgolion ac addysgu darpar awduron. Gan ei bod yn enillydd gwobrau lluosog am ei hysgrifennu, mae sawl ysgol a sefydliad wedi'u henwi ar ei hôl.

Anrhydeddau

Cadw lle i'r bot

Cyfeiriadau

Categori:Llenorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1917
Categori:Marwolaethau 2000
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o Topeka, Kansas