Deddfau Gwrachyddiaeth

Bu nifer o Ddeddfau Gwrachyddiaeth yn hanesyddol yng Nghymru, Lloegr, yr Alban, ac Iwerddon a oedd yn ceisio rheoli gwrachyddiaeth. Roedd cosbau llym am ei hymarfer neu, yn hwyrach, esgus bod yn ei hymarfer.

Deddf Gwrachyddiaeth 1542

Oherwydd tensiynau crefyddol yr 16eg a'r 17eg canrifoedd yn Lloegr, cyflwynodd Harri VIII Ddeddf Gwrachyddiaeth 1542 a gweithredu nifer o gosbau llym yn erbyn ymarfer gwrachyddiaeth. 

Y Ddeddf hon oedd y ddeddf gyntaf i ddiffinio gwrachyddiaeth yn ffeloniaeth, trosedd y gellid ei chosbi â marwolaeth, gan gynnwys atafaelu nwyddau ac eiddo'r person. Yr oedd yn erbyn y gyfraith i:

Tynnwyd y Ddeddf hon hefyd yr hawl i fraint clerigwyr am y rhai a gafodd eu heuogfarnu o wrachyddiaeth. Roedd yr hawl hon yn eich achub rhag cael eich crogi a oeddech yn gallu darllen paragraff o'r Beibl. Diddymwyd y statud hon gan fab Harri, Edward VI, ym 1547.

Deddf Gwrachyddiaeth 1562

Pasiodd Elisabeth I ddeddf yn erbyn gwrachyddiaeth ym 1562, sef Deddf yn erbyn Consuriaethau, Cyfareddau, a Gwrachyddiaethau (Act Against Conjurations, Enchantments and Witchcrafts) (5 Elis. 1. c. 16). Yr oedd, i ryw raddau, yn fwy trugarog i'r rhai a gafwyd yn euog o wrachyddiaeth na'r ddeddf gynt, gyda'r defnydd o'r gosb eithaf pan yr achoswyd niwed yn unig; fel arall, carcharwyd y parti euog am gyfnod. Eto, nid oedd modd i'r parti euog fanteisio ar fraint clerigwyr.

Yn ôl cofnodion, allan o 1,158 dioddefwr, amheuwyd i 228, neu 20.6%, gael eu lladd gan wrachyddiaeth. Yn ogystal, amheuwyd i dim ond 31 person gael eu lladd gan wenwyno. Allan o 157 person a gyhuddwyd o lad drwy wrachyddiaeth, rhyddfarnwyd tua hanner ohonynt. Dim ond naw o'r cyhuddedig oedd yn ddynion.Kesselring, K.(2016-05-12). ‘Murder’s Crimson Badge’: Homicide in the Age of Shakespeare. In The Oxford Handbook of the Age of Shakespeare. : Oxford University Press.

Deddf Gwrachyddiaeth 1563 yr Alban

O dan Ddeddf Gwrachyddiaeth 1563 yr Alban, a ddaeth i rym 4 Mehefin 1563,Lizanne Henderson, Witchcraft and Folk Belief in the Age of Enlightenment: Scotland, 1670-1740 (Palgrave Macmillan UK, 2016) p.329 yr oedd ymarfer gwrachyddiaeth a chwrdd â gwrachod ill ddau yn droseddau marwol. Yr oedd y Ddeddf hon yn weithredol yn yr Alban hyd nes iddi gael ei diddymu yn sgil diwygiad gan Dŷ'r Arglwyddi er mwyn paratoi am Ddeddf Gwrachyddiaeth 1735 yr uniad rhwng Lloegr a'r Alban.Anentis Witchcraftis, "The Scottish witchcraft act." Church history 74.1 (2005): 39. ar-lein

 Deddf Gwrachyddiaeth 1586 Iwerddon 

Yr oedd y Ddeddf hon yn Iwerddon (28 Elis. 1. c. 2 (I), Deddf yn erbyn Gwrachyddiaeth a Swyngyfaredd (An Act against Witchcraft and Sorcerie)) yn dra thebyg i Ddeddf Gwrachyddiaeth 1562 Lloegr. Yr oedd yn ffeloniaeth heb fraint eglwyswr i achosi marwolaeth drwy wrachyddiaeth. Y gosb gyntaf oedd carcharu am flwyddyn gan gynnwys chwe awr yn y rhigod. Y gosb am yr eildro oedd carcharu am oes. Y gosb am achosi marwolaeth oedd gosb eithaf.

Treial gwrachod Islandmagee ym 1711 oedd yr erlyniad olaf o dan y ddeddf hon. Nid yw'n gwbl glir a ddienyddiwyd unrhyw un o dan y ddeddf hon. O'r rhai a gyhuddwyd o achos marwolaeth drwy wrachyddiaeth, cafwyd William Sellor yn euog yn nhreial Islandmagee, ond nid oes cofnodion o'i ddedfryd; bu farw Florence Newton yn ystod ei threial ym 1661; rhyddfarnwyd Marion Fisher yn gan Syr James Barry; a lladdwyd gwrach heb brawf drwy lindagu yn Antrim ym 1698.

Diddymwyd Deddf 1586 ym 1821.1 & 2 Geo. 4 c. 18 An Act to repeal an Act, made in the Parliament of Ireland in the Twenty eighth Year of the Reign of Queen Elizabeth, against Witchcraft and Sorcery

 Deddfau cysylltiedig 

 Seiliwyd Deddf Atal Gwrachydddiaeth, 1957 yn Ne Affrica, sydd dal i fod mewn grym heddiw, ar Ddeddf Gwrachyddiaeth 1735.
 An Act, Against Conjuration, Witchcraft, and Dealing with Evil and Wicked Spirits, a basiwyd gan Lys Generol Gwladfa Bae Massachusetts, Hydref 1692.

 Gweler hefyd 

 Gwrachyddiaeth yng Nghymru fodern gynnar
 Gwrachyddiaeth a dewiniaeth yng Nghymru

Cyfeiriadau
Nodiadau

Dyfyniadau

Llyfryddiaeth

Darllen pellach
 John Newton and Jo Bath (gol.), Witchcraft and the Act of 1604 (Leiden: Brill, 2008)
 P G Maxwell-Stuart, The Great Scottish Witch-Hunt (Stroud: Tempus, 2007)

Gwrachyddiaeth
Categori:Deddfau Senedd Prydain Fawr 1735
Categori:Gwrachod