Nablus

Mae Nablus neu, gellir sillafu fel Nablws yn yr orgraff Gymraeg (Arabeg: نابلس, Nablus næːblʊs; Hebraeg: שכם?, Šəḫem), Shechem), yn un o ddinasoedd fwyaf y Lan Orllewinol ym Mhalesteina, gyda phoblogaeth o 135,000 o drigolion (2006). Dyma brifddinas sir o'r un enw, sy'n cynnwys 56 o bentrefi ar gyfer poblogaeth gyfan o 336,380 o drigolion (yn ôl ystadegau 2006). Cafodd y ddinas ei meddiannu gan fyddin Israel yn ystod y Rhyfel Chwe Diwrnod yn 1967. Ers 1995 daeth y ddinas o dan reolaeth llywodraeth hunanlywodraethol Awdurod Cenedlaethol Palastieina yn dilyn Cytundeb Oslo II.

Lleoliad
bawd|dde|Rheolfa Huwwara gyda Palesteiniaid yn disgwyl teithio i'r de, 2006
Lleolir Nablws tua 60 cilomedr i'r gogledd o Jerwsalem rhwng Mynydd Ebal a'r Garizim. Mae'r boblogaeth yn Arabaidd. Yn hanesyddol roedd y ddinas yn adnabyddus am gynhyrchu o wlân, olew a sebonau. Hon oedd canolfan fasnachol bwysicaf Samaria..

Yn 1995, yn dilyn yr Cytuneb Oslo, fe'i rhoddwyd y ddinas o dan awdurdodaeth Awdurdod Cenedlaethol Palesteina. Ers hynny, yn raddol mae wedi dod yn brifddinas economaidd Palesteina. Mae hefyd yn gartref i Brifysgol Genedlaethol An-Najah.

mini|centre|800px|Panorama o ddinas Nablws

Hanes
Y Shechem hynafol
bawd|dde|Nablus yn 1898
bawd|dde|Nablus in 1918
Yn yr Hen Destament ymddangosodd Duw i Abraham mewn lle o'r enw "Sichem" (Aramaeg: Sicar) (Genesis 12, 6-7). Nodir hefyd y galwodd Joshua ar i ddeuddeg llwyth Israel ymgasglu yno i gadarnhau'r Cyfamod rhwng Duw a'i bobl (GS 24). Yn y ddinas honno hefyd safodd ffynnon Jacob lle cyfarfu Iesu â'r wraig Samariaid (Jn 4:23). Ymddengys fod y Shechem yma rhai cilomedrau o'r ddinas Rufeinig, "Flavia Neapolis".

Y Flavia Neapolis Rhufeinig
Sefydlwyd y ddinas yma gan y Rhufeiniaid yn 72OC ac fe'i galwyd yn Flavia Neapolis ("dinas newydd [yr Ymerawdwr] Flavio"). Ar ôl y goresgyniad Arabaidd yn 636OC, addaswyd yr enw i نابلس (Nāblws), yn rannol oherwydd nad yw'r lythyren 'p' yn yr iaith Arabeg. Galwyd y dref yn "Neples" gan y Croesgadwyr a bu'n  un o brif ddinasoedd Teyrnas Jerwsalem. Yn 1202 cafodd ei dinistrio gan y Croesgadwyr eu hunain. Ailadeiladwyd yn ddiweddarach gan yr Arabiaid.

Yn ninas Nablus mae yna lawer o henebion, gan gynnwys naw mosg (pedair eglwys Fysantaidd wedi'u trawsnewid yn fosgiau a phum mosg a adeiladwyd ar ôl y goresgyniad Arabaidd), beddrod yn dyddio'n ôl i gyfnod Ayyubid ac eglwys o'r 17g. Adeiladwyd y rhan fwyaf o'r adeiladau yn yr Hen Ddinas yn ystod cyfnod yr Ymerodraeth Otomanaidd. Mae 10 baddon Twrcaidd a 30 o ffatrïoedd sebon (ابانة), gyda dim ond cwpl yn goroesi. Mae 2,850 o adeiladau hanesyddol (tai a bythynnod), 18 o henebion Islamaidd a 17 stryd.

Mae gweddillion yr oes Rufeinig i'w gweld ar ymylon yr hen ddinas. Mae rhai o henebion yr hen ddinas yn dyddio'n ôl i'r oes Fysantaidd ac i'r Croesgadau. Mae'r rhwydwaith dŵr yfed o'r cyfnod Rhufeinig ac mae wedi'i leoli o dan rai ardaloedd yn yr hen ddinas. Mae rhan o'r henebion hyn wedi cael eu hadnewyddu a'u hagor i ymwelwyr.

Yn 2000, yn ystod yr Intiffada gwrthryfel Palesteinaidd yn erbyn Israel, dinistriodd fyddin Israel 149 o gerddi ac mae wedi difrodi adeiladau tua 2000.ICOMOS

Atyniadau Nablws
bawd|Ffynnon Jacob, 1912
Mae hynafiaeth Nablws fel tref cyn hanes ac yna oes y Rhufeiniaid, gwladychu Arabaidd, Croesgadau, Ymerodraeth Fysantaidd, Ymerodraeth yr Otomaniaid a Palesteina dan reolaeth Mandad Prydain wedi'r 1920 yn rhoi hanes cyfoethog ac amrywiol iawn i'r ddinas.

 Ffynnon Jacob
 Bedd Joseff
 Torre Manara (a adeiladwyd yn 1906)
 Palas Abd al-Hadi (19g)
 Carafanserai (15g)
 Mosg Fawr Nablus (12g)
 Mosg Hanbali (16g)
 Mosg Al-Khadra (13g)
 Mosg An-Nasr

Y Ddinas

 Blwyddyn Poblogaeth 1596 4,300Hütteroth and Abdulfattah, 1977, p.5. 1849 20,000Doumani, Beshara. Counts in Ottoman Palestine: Nablus, circa 1850 Cambridge University Press. 1860 15,000Sabbagh, Karl. (2008) Palestine: History of a Lost Nation Grove Press. 1922 15,947Barron, 1923,  Table IX, Sub-district of Nablus, p.  24  1931 17,181Mills, 1932, p. 63 1945 23,250Government of Palestine, Department of Statistics, 1945, p. 19Government of Palestine, Department of Statistics. Village Statistics, April, 1945. Quoted in  Hadawi, 1970, p. 60  1961 45,768Government of Jordan, Department of Statistics, 1964, p. 13 1987 93,000Census by Israel Central Bureau of Statistics 1997 100,034name="PCBSCensus"> 2007  126,132 2014  146,493

Mae'r ddinas yn cynnwys y brifysgol genedlaethol "al-Najāh",/www.najah.edu y brifysgol fwyaf ym Mhalesteina, sy'n gartref i swyddfa ranbarthol yr Unimed. Ar hyn o bryd mae ganddo dri champws, gyda mwy na 16,500 o fyfyrwyr a 300 o athrawon. O gyfadrannau'r brifysgol, mae saith o natur ddynoliaethol a naw natur wyddonol. Mae'n gartref i Lyfrgell Gyhoeddus Nablus. Mae hefyd yn gartref i farchnad stoc Palesteina a chanolfannau cwmnïau telathrebu Palesteinaidd.

Mae Nablus yn ganolfan amaethyddol ac economaidd bwysig ac mae'r ddinas yn enwog am ei sebon olew olewydd, compownd sy'n seiliedig ar sodiwm a dŵr pur,Si legga il seguente articolo descrittivo del sapone di Nablus:  yn debyg iawn i sebon Aleppo. Mae hefyd yn enwog am olew olewydd a chrefftwaith. Mae'r ddinas hefyd yn cynhyrchu dodrefn a theils, mae'n ganolfan weithgaredd yn y sectorau tecstilau a lledr, yn ogystal â chanolfan ar gyfer gwerthu da byw byw, yn enwedig gwartheg.

O amgylch y ddinas mae yna nifer o wersylloedd ffoaduriaid Palestinaidd, fel Ayn Bayt al-Mā (Ffynhonnell y Water House), Balata, Askar Vecchio a Askar Nuovo, lle mae tua 34,000 o bobl yn byw.

Cyfnewidfa Stoc Palesteina
Yn 1996 sefydlwyd Cyfnewidfa Stoc Palesteina yn Nablus.http://www.pex.ps/PSEWebSite/English/Default.aspx Yr enw Arabeg oedd "Suk al Meli al Falastini", (Cyfnewid Gwarantau Palesteinaidd) yn Saesneg Palestine Securities Exchange (PSE) , ac mae'n fenter breifat gan y Palesteiniad, Ahmad Aweidah. Cyfeirir at y mynegai stoc yn symbolaidd fel y Quds, yn yr iaith Arabeg "dinas sanctaidd" (hynny yw, Jeriwsalem).  Yn 2012 daeth yn Farchnad Stoc llawn gyda 47 cwmni wedi eu rhestri a chyfalafiad ('Capitalisation') marchnad cyfunol o $2.9 biliwn.https://www.reuters.com/article/palestinian-exchange-ipo/palestinian-stock-exchange-makes-market-debut-idUSL6E8F45E120120404

 Gefeilldrefi 
Mae gan Nablws sawl berthynas gefeilldref tu hwnt i Balesteina:
DinasGwladKhasavyurtComoDundeeFflorensLilleNapoliPoznańRabatStavangerToscanaNürnbergNürnberg International - Informationen zu den Auslandsbeziehungen der Stadt Nürnberg

Dolenni allanol
  Gwefan Swyddogol 
 "Welcome To The City of Nablus" 
 Nablus City, "Welcome to Palestine"
 Gwefan yn esbonio'r rhesymau dros trychineb economi Palesteina
 "Nablus the Culture", adfywio bywyd diwylliannol Nablws 
 Adfeilion Archeolegol yn Nablws

Cyfeiriadau

Categori:Palesteina

Categori:Tiriogaethau dadleuol
Categori:Israel
Categori:Hanes Gwlad Iorddonen
Categori:Dinasoedd Palesteina
Categori:Hanes y Dwyrain Canol