Irbid

Mae Irbid (Arabeg: إرْبِد‎), a adnabwyd yn yr oesoedd clasurol fel Arabella or Arbela (Hen Groegeg: Άρβηλα) yw'r ail ddinas fwyaf poblog yn yr Gwlad Iorddonen a chanolfan Ardal Lywodraethol Irbid. Saif 85 km i'r gogledd o'r brifddinas, Amman, nid nepell o safleoedd hanesyddol Pella a Gadara a'r ffin â Syria a Môr Galilea yn Israel.

Mae ganddo tua 300 000 o drigolion, 650 000 gyda'r crynhoad. Mae'n ysglyfaethiaeth o lywodraethwyr aflwyddiannus.

Dyma hefyd man geni cyn Brif Weinidog Gwlad Iorddonen, Wasfi Tall, a oedd mewn grym yn ystod digwyddiadau dramatig mis Medi Ddu pan lladdwyd miloedd o Balesteiniaid gan luoedd Iorddonen??? 

Daearyddiaeth
Mae'r ddinas wedi'i lleoli ar lwyfandir sy'n edrych dros ddyffryn afon yr Iorddonen. Mae'r copaon cyfagos yn fur sy'n atal lleithder rhag dod o'r Môr Canoldir, 80 km i ffwrdd. O ganlyniad, mae'r ardal gyfagos yn wlyb iawn (hyd at 600 mm o wlybaniaeth y flwyddyn), tra mai dim ond 50 km i'r dwyrain mae'r anialwch yn dechrau.

Mae Irbid wedi'i leoli 68 km - 89 km ar y ffordd - i'r gogledd o Aman.

Mae ffin Syria gerllaw, dim ond 30 km i ffwrdd yw swydd ffin Ramtha. Mae'r ddinas yn fan croesi bron yn orfodol ar gyfer teithiau yng ngogledd y wlad.

Hanes
Yn draddodiadol, mae'r ddinas yng nghanol gardd Jordan, ei thir mwyaf ffrwythlon a mwyaf ffrwythlon. Mae'r bryniau cyfagos wedi cael eu trin am filoedd o flynyddoedd.

Bu dynol ryw yn byw ardal ers o leiaf yr Oes Efydd. Ceir darnau o grochenwaith a mur carreg yn Tell Irbid a amcangyfrifir a grewyd yn 3200 B.C.[Lenzen, C. J.; Gordon, R. L.; and Mcquitty, A. M. 1985; Excavation at Tell Irbid and Beit Ras, 1985. ADAJ. Vol 29, Pp 151 – 159]Fe'i gelwid yn "Arabella" cyn dyfodiad Islam. Enillodd fyddinoedd Mwslemaidd fuddugoliaeth bendant dros y Bysantiaid yn 636OC ym Mrwydr Yarmouk, 30 km o safle'r Irbid gydoes. Ar ôl i'r Mwslimiaid gyrraedd, dirywiodd yr arfer o gynheuafu gwinllanoedd (mae gwaharddiad ar yfed alcohol gan y ffydd Islamaidd) o blaid y goeden olewydd, sy'n parhau i fod yn bwysig iawn heddiw.

Arhosodd y ddinas yn fach iawn hyd nes iddi gyrraedd 1948-1949 ac, yn 1967, pan gyrhaeddiad miloedd o ffoaduriaid Palesteinaidd a ddaeth yn sgil Rhyfel Annibyniaeth Israel a Rhyfel Chwe Diwrnod, sy'n dal i fod yn rhan sylweddol o'r boblogaeth.

Addysg
Irbid yw dinas brifysgol Gwlad Iorddonen. Mae Prifysgol Yarmouk http://www.yu.edu.jo/ (a sefydlwyd ym 1976, gyda 17,000 o fyfyrwyr) wedi'i lleoli yng nghanol y ddinas, ac mae Prifysgol Gwyddoniaeth a Thechnoleg http://www.just.edu.jo/Pages/Default.aspx (a sefydlwyd ym 1986, gyda 16,500 o fyfyrwyr) 20 km i'r dwyrain. Mae awyrgylch Irbid yn gymysgedd o geidwadaeth y Dwyrain Canol a dylanwad rhyddfrydol y boblogaeth fawr hon o fyfyrwyr, sy'n amhosibl ei ddirnad mewn dinasoedd eraill yn y dalaith yn yr Iorddonen.

Personoliaethau
Naseer Shahir Homoud, dyn busnes a dyngarwr a anwyd yn Irbid yn 1963

 Chwaraeon 
Mae gan Irbid ddau glwb pêl-droed fawr: Al-Hussein Irbid a ddaeth y tîm yn bedwaredd yng nghynghrair pêl-droed Gwlad Iorddonen yn 2008. Cynhelir ei gemau cartref yn Stadiwm Al-Hassan. Clwb pêl-droed fawr arall y ddinas yw Al-Arabi. Sefydlwyd y clwb yn 1945, ac mae'n un o'r clybiau athletau hynaf yn y wlad. O 2008 ymlaen, cofrestrwyd 22 o glybiau diwylliannol a chwaraeon yn Irbid.

Cynhaliodd Irbid y Gemau Pan-Arab yn 1999.

Gefeilldrefi
  Iaşi, Rwmania
  Gaziantep, Twrci
  Zhengzhou, Tsieina

Oriel

 Dolenni 

Irbid - Bwrdd Twristiaeth Gwlad Iorddonen 
'Irbid News' 
Bwrdeistref Irbid Fawr
'Irbid Guide' 
Gorsaf radio Al Husun FM

Cyfeiriadau

Categori:Gwlad Iorddonen