Edith Cowan

Ffeminist a diwygiwr cymdeithasol o Awstralia oedd Edith Cowan (2 Awst 1861 - 9 Mehefin 1932) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel gwleidydd a swffragét.

Ganed Edith Dircksey Cowan yn Geraldton, 424 cilometr (263 milltir) i'r gogledd o Perth, ar 2 Awst 1861; bu farw hefyd yn Perth, Gorllewin Awstralia ac fe'i claddwyd ym Mynwent Karrakatta, Perth. 

Gweithiai dros hawliau a lles menywod a phlant, ond fe'i hadnabyddir yn bennaf am fod y fenyw gyntaf yn Awstralia i wasanaethu fel aelod seneddol. Mae Cowan wedi ymddangos ar gefn nodyn 50-doler Awstralia ers 1995. Mae hefyd yn cael ei chofio yn enw "Prifysgol Edith Cowan" ac "Is-adran ffederal Cowan", a chan gofeb Edith Dircksey Cowan ym Mharc y Brenin, Perth.

Ganwyd Cowan ar fferm ddefaid ger Geraldton, Gorllewin Awstralia. Roedd yn wyres i ddau o ymfudwyr cynnar: Thomas Brown a John Wittenoom. Bu farw mam Cowan pan oedd yn saith oed, ac fe'i hanfonwyd i ysgol breswyl yn Perth. Yn 14 oed, cafodd ei thad, Kenneth Brown, ei ddienyddio am lofruddio ei llysfam, gan ei gwneud yn amddifad. Ar ôl hynny bu'n byw gyda'i mam-gu yn Guildford, Gorllewin Awstralia nes iddi briodi yn 18 oed. Cafodd hi a'i gŵr bedwar o blant gyda'i gilydd, gan rannu eu hamser rhwng cartrefi yng Ngorllewin Perth a Cottesloe.

Yn 1894, roedd Cowan yn un o sylfaenwyr y Clwb Karrakatta, clwb cymdeithasol menywod cyntaf Awstralia. Daeth Cowan yn flaenllaw yn y mudiad etholfraint menywod, lle gwelwyd menywod yng Ngorllewin Awstralia yn cael yr hawl i bleidleisio ym 1899. Roedd Cowan hefyd yn eiriolwr blaenllaw ar gyfer addysg gyhoeddus a hawliau plant (yn enwedig y rhai a anwyd i famau sengl). Hi oedd un o'r merched cyntaf i wasanaethu ar fwrdd addysg lleol, ac yn 1906 helpodd i ddod o hyd i'r Gymdeithas Amddiffyn Plant, a arweiniodd at greu'r Llys Plant y flwyddyn ganlynol. Roedd Cowan yn gyd-sylfaenydd Urdd y Merched ym 1909, ac yn 1911 helpodd i sefydlu cangen taleithiol o Gyngor Cenedlaethol y Menywod.

Roedd Cowan yn ffigwr allweddol yn yr ymgyrch i sefydlu Ysbyty Coffa'r Brenin Edward i Fenywod, a daeth yn aelod o'i fwrdd ymgynghorol pan agorodd ym 1916. Cafodd ei gwneud yn ynad lleyg yn 1915 ac yn ynad heddwch ym 1920. Etholwyd Cowan i Gynulliad Deddfwriaethol Gorllewin Awstralia (enw yn yr iaith frodorol: Legislative Assembly of Western Australia) fel aelod o'r Blaid Genedlaethol, gan ddod yn seneddwr benywaidd cyntaf Awstralia. Cafodd ei threchu ar ôl un tymor yn unig, ond cynhaliodd broffil uchel yn ystod ei deiliadaeth a llwyddodd i sicrhau bod nifer o filiau aelodau preifat yn cael eu pasio.

Anrhydeddau

Cadw lle i'r bot

Cyfeiriadau

Categori:Ffeministiaid o Awstralia
Categori:Genedigaethau 1861
Categori:Marwolaethau 1932
Categori:Merched y 19eg ganrif o Awstralia
Categori:Swffragetiaid
Categori:Pobl o Geraldton