Cyfieithiad benthyg

Mewn ieithyddiaeth mae cyfieithiad benthyg yn derm ar gyfer gair neu ymadrodd benthyg am beth neu gysyniad sydd wedi ei chyfieithu'n llythrennol, gair-am-air neu wraidd-wrth-wraidd o iaith estron. Yn aml gall y gair neu'r ymadrodd benthyg wedi'i gyfieithu wneud dim synnwyr yn yr iaith darged heb wybod y cyd-destun neu ystyr y gair yn yr iaith ffynhonnell.

Cyfieithiad a benthyciad yw cyfieithiad benthyg ar yr un pryd. Er enghraifft, mae ci a poeth yn cyfateb i'r Saesneg dog a hot. Felly mae ci poeth ~ poethgi yn cyfieithu ar ddelw'r Saesneg hot dog.

Mae calque ei hun yn air benthyg o'r enw Ffrangeg calque ‘dargopi, trasiad; dynwared, copi agos’ (cynigir dynwarediad fel cyfieithiad Gymraeg o'r Saesneg calque yn Geiriadur yr Academi)https://geiriaduracademi.org/). Mae'r ferf calquer yn golygu ‘dargopïo, trasio; dynwared yn agos’; papier calque yw papur trasio yn y Ffrangeg.The New Cassell's French Dictionary: French-English, English-French, New York, Funk & Wagnalls Company, 1962, p. 122. Mae gair benthyg ~ benthycair yn y Gymraeg ei hun yn cyfieithiad benthyg o'r Saesneg loanword sydd ei hun, yn ei dro, yn cyfieithiad benthyg o'r gair Almaeneg Lehnwort.http://www.humanlanguages.com/germanenglish/

Cyfieithiadau benthyg yn y Gymraeg
Mae cyfieithiadau benthyg yn frith yn yr iaith Gymraeg, yn enwedig yr iaith lafar. Er enghraifft:
 llifolau, ar ddelw'r Saesneg floodlight
 Gwlad yr Iâ, ar ddelw'r S. Iceland, ffrwyth camdarddiad poblogaidd o ice ‘iâ’ + land ‘gwlad’ (er bod yr enw'r wlad brodorol Islandeg Ísland yn golygu ‘ynys’, sy'n cyfateb i'r S. island)
 llawysgrif, ar ddelw'r Lladin manūscrīptum ‘llawysgrifen, ysgrifen â’r llaw’ o'r geiriau manū- ‘llaw’ a scrīptum ‘ysgrifen’ 
 llygoden, ar ddelw'r S. mouse cyfrifiadurol, y teclyn tywys ar y cyfrifiadur
 rhai weithiau, ar ddelw'r S. sometimes

Cyfieithiad rhannol
Mae benthyciad cymysg(iaith) neu ran-cyfieithiad benthyg (loan blend neu partial calque yn y Saesneg) yn golygu cyfieithu'n llythrennol un rhan o'r gair gwreiddiol ond nid y llall.Philip Durkin, The Oxford Guide to Etymology, sec. 5.1.4 Er enghraifft, mae'r enw ar y gwasanaeth digidol Gwyddelig, Saorview yn cyfieithiad rhannol gan ei fod yn defnyddio enw y gwasanaeth digidol Brydeinig, Freeview gan gyfieithu'r elfen flaenaf o'r Saesneg i'r Wyddeleg saor ond gadael yr ail elfen view yn ddi-gyfieithiad. Ymysg enghreifftiau eraill mae liverwurst ‘sosej iau / afu’ (< Almaeneg Leberwurst), apple strudel ‘strwdel afalau’ (< Alm. Apfelstrudel) a the Third Reich ‘y Drydedd Reich’ (< Alm. Drites Reich).

 Cyfieithiadau benthyg ar ddelw'r Saesneg skyscraper 
Enghraifft o gyfieithiad benthyg morffem-wrth-morffem mewn sawl iaith yw'r gair Saesneg skyscraper ‘entrychdy’, yn llythrennol ‘nen-grafwr’:

 Affricaneg:  ("cymylau-grafwr")
 Albaneg:  ("nen-grafwr")
 Almaeneg:  ("cwmwl-grafwr")
 Arabeg:  (nāṭiḥat saḥāb, "cwmwl-menyncloud-butter")
 Armeneg:  (yerk-n-a-ker, "nen-grafwr")
 Aserbaijaneg:  ("nen-dyllwr")
 Belarwsieg:  (khmaračos, "cwmwl-grafwr")
 Bengali: akash-jharu (, "nen-sgubwr") neu gagan-chumbi  ("nen-gusanwr")
 Bwlgareg:  (nebostargach, "nen-grafwr")
 Catalaneg:  ("crafu'r nen")
 Croateg:  ("nen-rwygwr")
 Cymraeg:  neu  
 Daneg:  ("cwmwl-grafwr")
 Eidaleg:  ("crafa'r nen")
 Estoneg:  ("cwmwl-dorrwr")
 Fietnameg:  ("adeilad nen-brocio")
 Ffineg:  ("cwmwl-ymestynwr")
 Ffrangeg:  ("crafa'r nen")
 Georgeg:  ("sky-upleaning", "sky-uppropping"),  ("nen-gyrraedd")
 Groeg (iaith):  (uranoxístis, "nen-grafwr")
 Gwyddeleg:  ("nen-grafwr") neu  ("aml-lawr")
 Hebraeg:  (goréd šħaqím, "crafwr y nen")
 Hindi:  (gagan-chumbi, "nen-gusanwr")
 Hwngareg:  ("cwmwl-grafwr")
 Iseldireg:  ("cwmwl-grafwr")
 Islandeg:  ("cwmwl-rwygwr")
 Latfieg:  ("nen-grafwr")
 Lithiwaneg:  ("nen-grafwr")
 Macedoneg:  (oblakoder, "cwmwl-grafwr")
 Malaialam:  (ambaracumbi, "nen-gusanwr")
 Maleieg ac Indoneseg:  ("nen-gropiwr")
 Mongoleg:  (tenger baganadsan barilga, "adeilad nen-biler")
 Norwyeg:  ("cwmwl-grafwr")
 Persieg:  (âsmânkhrâsh, "nen-grafwr")
 Portiwgaleg:  ("crafa'r nen")
 Pwyleg:  ("cwmwl-grafwr")
 Rwmaneg:  ("scrapes-clouds")
 Rwsieg:  (neboskryob, "nen-grafwr")
 Sbaeneg:  ("crafa'r nen")
 Serbeg:  (oblakoder, "cwmwl-rwygwr")
 Siapaneg:  (matenrou, "tŵr nen-grafwr")
 Slofeneg:  ("nen-rwciwr, -gyffyrddwr")
 Swedeg:  ("nen-grafwr")
 Tagalog:  ("adeilad procio'r nen")
 Tamil:  (vāṉaḷāvi, "nen-gyrhaeddwr")
 Thai:  (tụkraf̂ā, "adeilad crafu'r nen")
 Tsieceg a Slofaceg:  ("cwmwl-grafwr")
 Tsieineeg:  ("adeilad cyffwrdd y nen")
 Tyrceg:  ("nen-dyllwr")
 Wcraineg:  (hmaročos, "cwmwl-ymestynwr")

Dolenni
Erthygl ar fathu termau Cymraeg, BBC Cymru Fyw

Cyfeiriadau

Categori:Gramadeg
Categori:Iaith