Edith Wharton

Awdures Americanaidd o linach Gymreig oedd Edith Wharton neu i'w ffrindiau: Pussy Jones (24 Ionawr 1862 - 11 Awst 1937) sy'n cael ei hystyried yn nodedig am ei gwaith fel nofelydd, bardd, cyfieithydd ac awdur rhyddiaith. Roedd o deulu cyfoethog iawn o Efrog Newydd a disgrifiodd y gymdeithas honno yn ei llyfrau. Hi oedd y fenyw gyntaf i ennill Gwobr Pulitzer am lenyddiaeth, a hynny yn 1921 a'r Hall of Fame yn 1996.National Women's Hall of Fame, Edith Wharton

 Magwraeth 
bawd|chwith|Wharton yn ferch ifanc, gan Edward Harrison Mai (1870)

Ganed Edith Newbold Jones yn Ninas Efrog Newydd ar 24 Ionawr 1862; George Frederic Jones a Lucretia Stevens Rhinelander oedd ei rhieni. Dywedir fod y dywediad Saesneg "keeping up with the Joneses" yn wreiddiol yn cyfeirio at deulu ei thad.

Ganed a maged Wharton yn ystod Rhyfel Cartref America (1861–1865); er nad yw Wharton ei hun, tra'n disgrifio bywyd ei theulu, yn crybwyll y Rhyfel - ac eithrio bod eu teithiau i Ewrop ar ôl y Rhyfel yn ganlyniad i ddibrisio arian cyfred America. O 1866 i 1872, ymwelodd y teulu Jones â Ffrainc, yr Eidal, yr Almaen a Sbaen. Yn ystod ei theithiau, daeth yr Edith ifanc yn rhugl mewn Ffrangeg, Almaeneg ac Eidaleg. Pan oedd yn naw oed, dioddefodd o dwymyn y teiffoid, a fu bron â'i lladd hi.

Bu farw yn Saint-Brice-sous-Forêt o strôc ac fe'i claddwyd yn Cimetière des Gonards.

Y llenor
Yn 15 oed, cyhoeddodd gyfieithiad o gerdd Almaeneg "Was die Steine Erzählen" ("Yr Hyn a Ddywed y Cerrig") gan Heinrich Karl Brugsch. Talwyd $50 iddi amdano. Nid oedd ei theulu am i'w henw ymddangos mewn print gyda'r gerdd, gan nad oedd ysgrifennu yn cael ei ystyried yn alwedigaeth briodol i fenyw o gymdeithas ei chyfnod.

Ymhlith y gwaith pwysig a nodedig yr ysgrifennodd y mae: The Mount, The Age of Innocence, The Touchstone, The House of Mirth, The Reef, The Custom of the Country, Summer, Roman Fever, The Decoration of Houses, The Greater Inclination, Crucial Instances ac Old New York.

 Aelodaeth 
Bu'n aelod o Academi Celfyddydau a Llythyrau America am rai blynyddoedd.

Anrhydeddau


Gweithiau
Ffynhonnell: 

Nofelau
 The Valley of Decision, 1902
 The House of Mirth, 1905
 The Fruit of the Tree, 1907
 The Reef (novel)|The Reef, 1912
 The Custom of the Country, 1913
 The Triumph of Night, 1916
 Summer (novel)|Summer, 1917
 The Marne, 1918
 The Age of Innocence, 1920 (Pulitzer Prize winner)
 The Glimpses of the Moon (novel)|The Glimpses of the Moon, 1922
 A Son at the Front, 1923
 The Mother's Recompense, 1925
 Twilight Sleep, 1927
 The Children, 1928
 Hudson River Bracketed, 1929
 The Gods Arrive, 1932
 The Buccaneers, 1938 (unfinished)

Nofelau bychan
 The Touchstone, 1900
 Sanctuary, 1903
 Madame de Treymes, 1907
 Ethan Frome, 1911
 Bunner Sisters, 1916
 Old New York (novellas)|Old New York, 19241. False Dawn; 2. The Old Maid; 3. The Spark; 4. New Year's Day
 Fast and Loose: A Novelette, 1938 (written in 1876–1877)

Cerddi
 Verses, 1878
 Artemis to Actaeon and Other Verse, 1909
 Twelve Poems, 1926

Storiau byrion
 The Greater Inclination, 1899, includes Souls Belated.
 Crucial Instances, 1901
 The Descent of Man and Other Stories, 1904
 The Other Two, 1904
 The Hermit and the Wild Woman and Other Stories, 1908
 Tales of Men and Ghosts, 1910
 Xingu and Other Stories, 1916
 Here and Beyond, 1926
 Certain People, 1930
 Human Nature, 1933
 The World Over, 1936
 Ghosts, 1937
 Roman Fever and Other Stories, 1964
 Madame de Treymes and Others: Four Novelettes, 1970
 The Ghost Stories of Edith Wharton, 1973
 The New York Stories of Edith Wharton, 2007

Ffeithiol
 The Decoration of Houses, 1897
 Italian Villas and Their Gardens, 1904
 Italian Backgrounds, 1905
 A Motor-Flight Through France, 1908 (travel)
 Fighting France: From Dunkerque to Belfort, 1915 (war)
 French Ways and Their Meaning, 1919
 In Morocco, 1920 (travel)
 The Writing of Fiction, 1925 (essays on writing)
 A Backward Glance, 1934 (autobiography)
 Edith Wharton: The Uncollected Critical Writings, Edited by Frederick Wegener, 1996
 Edith Wharton Abroad: Selected Travel Writings, 1888–1920, 1995, Edited by Sarah Bird Wright

Golygydd
 The Book of the Homeless, 1916

Cyfeiriadau

Categori:Genedigaethau 1862
Categori:Marwolaethau 1937
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Ddinas Efrog Newydd