Brenhines Noor o'r Iorddonen

Noor Al-Hussein (; ganed Lisa Najeeb Halaby 23 Awst 1951) yw brenhines weddw Iorddonen, gwraig y diweddar Brenin Hussein. Hi oedd ei bedwerydd priod a'i Frenhines Gydweddog rhwng eu priodas ym 1978 a'i farwolaeth ef ym 1999.

Hi yw'r aelod hiraf ei gwasanaeth o Fwrdd Comisiynwyr y Comisiwn Rhyngwladol ar Bobl Sydd ar Goll. O 2011 ymlaen, mae wedi gwasanaethu fel llywydd mudiad Colegau Unedig y Byd ac fel eiriolwr dros yr ymgyrch gwrth amlhau arfau niwclear Global Zero. Yn 2015, derbyniodd y Frenhines Noor Wobr Woodrow Wilson Prifysgol Princeton am ei gwasanaeth cyhoeddus."Queen Noor of Jordan receives Woodrow Wilson award at Princeton's 100th Alumni Day", NJ.com, 2015.

 Bywyd teuluol a bywyd cynnar 
Ganed y Frenhines Noor fel Lisa Najeeb Halaby yn Washington, D.C.. Mae hi'n ferch i Najeeb Halaby (1915-2003) a Doris Carlquist (1918-2015). Roedd ei thad yn beilot arbrofol yn Llynges UDA, yn weithredwr cwmni hedfan, ac yn swyddog y llywodraeth. Gwasanaethodd fel Ysgrifennydd Cynorthwyol Amddiffyn yr Unol Daleithiau yng ngweinyddiaeth Truman, cyn cael ei benodi gan John F. Kennedy i arwain y Weinyddiaeth Hedfan Ffederal. Cafodd Najeeb Halaby yrfa sector preifat hefyd, gan wasanaethu fel Prif Weithredwr Air American World Airways o 1969 i 1972. Roedd ei mam, Doris, o dras o Swedaidd a bu farw ar 25 Rhagfyr 2015 yn 97.

 Addysg 
Mynychodd Halaby ysgolion yn Efrog Newydd a Chaliffornia cyn mynd i Ysgol y Gadeirlan Genedlaethol o'r pedwerydd i'r wythfed radd. Aeth i Ysgol y Chapin yn Ninas Efrog Newydd am ddwy flynedd, ac yna aeth ymlaen i raddio o Concord Academy, ysgol uwchradd yn Concord, Massachusetts. Ymunodd â Phrifysgol Princeton a chafodd gradd BA mewn pensaernïaeth a chynllunio trefol ym 1973.Lucia Raatma, Queen Noor: Brenhines yr Iorddonen a anwyd yn America, 2006. Yn Princeton, roedd hefyd yn aelod o dîm hoci iâ cyntaf yr ysgol.

 Gyrfa 
Ar ôl iddi raddio o Princeton, symudodd Halaby i Awstralia, lle bu'n gweithio i gwmni a oedd yn arbenigo mewn cynllunio trefi newydd gyda diddordeb cynyddol yn y Dwyrain Canol. Roedd gan y swydd apêl arbennig iddi oherwydd ei gwreiddiau yn Syria. Ar ôl blwyddyn, derbyniodd gynnig swydd gan Llewelyn Davies, cwmni pensaernïol a chynllunio Prydeinig. Cafodd y cwmni ei gyflogi i ddylunio canol dinas Tehran, Iran. Gorfododd ansefydlogrwydd gwleidyddol cynyddol i'r cwmni adleoli i'r DU. Teithiodd trwy'r byd Arabaidd a phenderfynodd wneud cais i ysgol newyddiaduraeth raddedig Prifysgol Columbia wrth ymgymryd â swydd ymchwil dros dro yn Amman ar gyfleuster hedfan. Yn y pen draw, gadawodd Arab Air a derbyniodd swydd gydag Alia Airlines i ddod yn Gyfarwyddwr Cynllunio Cyfleusterau a Dylunio. Daeth Halaby a'r brenin yn ffrindiau tra roedd yn dal i alaru marwolaeth ei wraig, Alia Al-Hussein. Esblygodd eu cyfeillgarwch a bu iddynt ddyweddïo ym 1978.

 Priodas a phlant 
bawd| Y Frenhines Noor yn Hamburg, yr Almaen, ym 1978
bawd|Y Frenhines Noor a'r Brenin Hussein gyda Richard von Weizsäcker, Llywydd Gorllewin yr Almaen, a'r Fonesig Gyntaf Marianne von Weizsäcker yn yr Iorddonen ym 1985

Priododd Halaby â'r Brenin Hussein ar 15 Mehefin 1978 yn Amman, gan ddod yn Frenhines yr Iorddonen.

Cyn iddi briodi, derbyniodd grefydd Islamaidd Sunni ei gŵr ac ar y briodas, newidiodd ei henw o Lisa Halaby i'r enw brenhinol Noor Al-Hussein ("Goleuni Hussein"). Roedd y briodas yn seremoni Fwslimaidd draddodiadol. Cafodd ei thröedigaeth i Islam a'i phriodas â Brenin yr Iorddonen sylw helaeth yn y wasg Orllewinol. Roedd llawer yn tybio y byddai'n cael ei hystyried yn ddieithryn i'r wlad, gan ei bod yn Americanes o dras Ewropeaidd a magwyd yn bennaf yn Gristion. Fodd bynnag, oherwydd ei thaid o Syria, roedd y rhan fwyaf o'r boblogaeth o'r farn ei bod yn Arabiad yn dychwelyd adref yn hytrach nag estron. Yn fuan enillodd bŵer a dylanwad trwy ddefnyddio ei rôl fel gwraig y brenin ac am ddefnyddio ei haddysg mewn cynllunio trefol ar gyfer gwaith elusennol a gwelliant i economi'r wlad. Bu hefyd yn ymwneud â grymuso menywod ym mywyd economaidd Iorddonen.

Cymerodd Noor reolaeth y cartref brenhinol a'r tri llysblentyn, y Dywysoges Haya bint Al Hussein, y Tywysog Ali bin Al Hussein ac Abir Muhaisen (plant y Frenhines Alia). Cafodd Noor a Hussein bedwar o blant:

 Y Tywysog Hamzah (ganwyd 29 Mawrth 1980 yn Amman), edling y goron rhwng 1999 a 2004, sydd â phum merch. 
 Y Tywysog Hashim (ganwyd 10 Mehefin 1981 yn Amman), sydd â thair merch ac un mab. 
 Y Dywysoges Iman (ganwyd 24 Ebrill 1983 yn Amman), sydd ag un mab 
 Y Dywysoges Raiyah (ganwyd 9 Chwefror 1986 yn Amman).

 Meysydd gwaith 

 Agenda domestig 
Sefydlodd y Frenhines Noor Sefydliad Y Brenin Hussein ym 1979. Mae'n cynnwys Sefydliad Noor Al Hussein ac wyth sefydliad datblygu arbenigol
 Sefydliad y Jiwbilî, 
y Ganolfan Gwybodaeth ac Ymchwil, 
y Conservatoire Cerdd Cenedlaethol, 
y Ganolfan Genedlaethol dros Ddiwylliant a Chelfyddydau 
 Sefydliad Datblygu't Teulu, 
y Rhaglen Datblygu Cymunedol, 
Cwmni Micro-Gredyd 
y cwmni ariannu Islamaidd, Ethmar. 
Hi yw Cadeirydd Anrhydeddus JOrchestra. Yn ogystal, lansiodd y Frenhines Noor fenter ieuenctid, y Gyngres Ieuenctid Arabaidd Rhyngwladol, ym 1980.

 Agenda rhyngwladol 
Mae gwaith rhyngwladol y Frenhines Noor yn canolbwyntio ar faterion amgylcheddol a'r cysylltiad â diogelwch dynol gyda phwyslais ar ddŵr ac iechyd y môr. Yng Nghynhadledd Ein Cefnfor 2017, cyflwynodd y frenhines y brif anerchiad ar y cysylltiad rhwng newid yn yr hinsawdd ac iechyd y cefnfor â diogelwch dynol. Mae'r frenhines yn Noddwr yr Undeb Rhyngwladol dros Gadwraeth Natur, Llywydd Cychwynnol ac Emeritws BirdLife International, Ymddiriedolwr Emeritws Cadwraeth Ryngwladol, ac yn Hynafiad y Cefnfor. Bu hefyd yn gadeirydd Sefydliad Y Brenin Hussein Rhyngwladol, sydd, ers 2001, wedi dyfarnu Gwobr Arweinyddiaeth Y Brenin Hussein.

 Gweddwdod 
bawd|Y Frenhines Noor yn 2011
bawd|288x288px| Arfwisg y Frenhines Noor fel Bonesig Urdd Siarl III

Bu farw'r Brenin Hussein ar 7 Chwefror 1999 o ganser lymffatig. Ar ôl ei farwolaeth, daeth ei fab cyntaf, Abdullah II, yn frenin a daeth Hamzah yn edling y goron. Yn 2004, cafodd y Tywysog Hamzah ei ddileu yn annisgwyl o'i statws fel etifeddiaeth ddynodedig. Ar 2 Gorffennaf 2009, enwodd Abdullah ei fab hynaf fel etifedd yr orsedd, gan ddod â dyfalu'r pum mlynedd flaenorol dros ei olynydd i ben.reuters.com: " "Jordan's king names son, 15, as crown prince" , 3 Gorffennaf 2009

Mae Noor yn rhannu ei hamser rhwng yr Iorddonen, Washington, DC, a'r Deyrnas Unedig (yn Llundain ac yn ei chartref cefn gwlad, Buckhurst Park, ger Winkfield yn Berkshire ). Mae hi'n parhau i weithio ar ran nifer o sefydliadau rhyngwladol. Mae'n siarad Arabeg, Saesneg a Ffrangeg. Mae'r frenhines hefyd yn mwynhau sgïo, sgïo dŵr, tenis, hwylio, marchogaeth, darllen, garddio a ffotograffiaeth.

 Llyfrau a ysgrifennwyd gan y Frenhines Noor 



 Cyfeiriadau 

 Dolenni allanol 
 Gwefan Sefydliad King Hussein 
 Gwefan Sefydliad Noor Al Hussein 
 Ymgyrch Sero Byd-eang
 Trawsgrifiad o araith a roddwyd yn The Kennedy Centre for the Performing Arts ym 1996  
 Araith gychwynnol 2002 - Mount Holyoke College 

 Teitlau brenhinol  Rhagflaenydd  Alia Al-Hussein  Brenhines Gydweddog Iorddonen  15 Mehefin 1978 - 7 Chwefror 1999 Olynydd Rania Al-Abdullah  Swyddi academaidd  RhagflaenyddY Tywysog Siarl, Tywysog Cymru Llywydd y Colegau Unedig  1995 – presennol  OlynyddDeiliad 

Categori:Genedigaethau 1951
Categori:Breninesau
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Princeton
Categori:Hasimiaid
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Wlad Iorddonen
Categori:Merched yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Wlad Iorddonen
Categori:Merched yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched a aned yn y 1950au
Categori:Mwslimiaid o Wlad Iorddonen
Categori:Mwslimiaid o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Washington, D.C.
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Libanaidd
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Swedaidd
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Syriaidd
Categori:Ymfudwyr o'r Unol Daleithiau i Wlad Iorddonen