Uwch Gynghrair Gwlad Pwyl

Yr Ekstraklasa (ynganiad Pwyleg: [ˌɛkstraˈklasa]) yw Uwch Gynghrair Gwlad Pŵyl a'r phinacle pêl-droed domestig yng Ngwlad Pwyl. Mae'r gynghrair yn cynnwys 16 tîm sy'n gweithredu ar system codi ac esgyn gyda I Liga, sef yr ail adran genedlaethol. Mae'r tymor yn dechrau ym mis Gorffennaf gan ddod i ben ym mis Mai neu Fehefin y flwyddyn ganlynol - ceir toriad gaeaf oherwydd anaddasrwydd chwarae yng nghanol y tymor hwnnw. Mae timau'n chwarae cyfanswm o 37 o gemau yr un, sef cyfanswm o 296 o gemau yn y tymor. Mae gemau'n cael eu chwarae ar ddydd Gwener, dydd Sadwrn, dydd Sul a dydd Llun. Mae enillydd yr Ekstraklasa yn gymwys ar gyfer y Super Cup Pwylaidd, sef y gwpan rhwng enillydd y Gynghrair ac enillydd Cwpan Gwlad Pwyl. Mae'r Ekstraklasa bellach yn cael ei weithredu gan yr Ekstraklasa SA (cwmni cyd-stoc Ekstraklasa Saesneg). Ceir gwahanol noddwyr i'r gynghrair, yr yn 2016-17 oedd y Loto Pwyleg.https://web.archive.org/web/20160718034522/http://www.ekstraklasa.org/lotto-partnerem-tytularnym-ekstraklasy

Rheolaeth
Sefydlwyd Ekstraklasa heddiw ym 1927https://www.pzpn.pl/en/association/history ac fe'i cynhaliwyd o 1928 i 2005 o dan ymbarél Cymdeithas Bêl-droed Pwylaidd (PZPN). Roedd Ligasponsor rhwng 2004 a 2005, y gweithredwr symudol o Wlad Pwyl Idea, a gafodd ei ailenwi'n ddiweddarach yn Orange, ac yna galwyd cynghrair pêl-droed Gwlad Pwyl o fis Medi 2005 i fis Mai 2008 Orange Ekstraklasa. Ers 2005, y cwmni stoc ar y cyd sydd newydd ei sefydlu Ekstraklasa S.A. y cyfrifoldeb am y llawdriniaeth.

Hanes
Ar 4–5 Rhagfyr 1926 yn Warsaw, cyfarfu cynrychiolwyr o nifer o glybiau Pwylaidd er mwyn trafod creu cynghrair. Nid yw'n hysbys o ble y daeth y syniad o gynghrair Pwylaidd, ond credwyd bod cynghrair genedlaethol yn ateb llawer mwy ymarferol na system dwy ran o gemau rhanbarthol a ddilynwyd gan gêm genedlaethol.
Er mwyn siomi swyddogion clybiau, nid oedd y PZPN yn barod i dderbyn y syniad o gynghrair cenedlaethol ac felly ceisiodd ei rwystro. Fodd bynnag, roedd yn ymddangos bod bron pob un ond un o'r clybiau Pwylaidd yn cefnogi'r syniad heblaw am Cracovina, glwb bwysig o ddinas Krakow a oedd a'i chyfarwyddwr, Dr. Edward Cetnarowski, hefyd yn gadeirydd y Gymdeithas Bêl-droed Genedlaethol. Gwnaethpwyd y penderfyniad i greu beth bynnag oedd barn cynrychiolwyr PZPN amdano. Ddiwedd Chwefror 1927, yng nghyfarfod PZPN yn Warsaw, roedd ei swyddogion yn gwrthwynebu ffurfio cynghrair yn agored, ond honnir bod rhai o'r cadfridogion o'r Fyddin Bwylaidd yn chwarae rhan yn y clybiau (a chwaraeodd rôl allweddol yn pob agwedd ar fywyd cyhoeddus), aeth ymlaen beth bynnag. Cyhoeddwyd y Gynghrair ar 1 Mawrth 1927.

Ffurfiwyd yr Ekstraklasa (neu, I Liga, fel ei henw blaenorol) yn swyddogol fel Liga Polska ar 4–5 Rhagfyr 1926 yn Warsaw, prifddinas y wlad. Yn 1 Mawrth 1927 newidiwyd yr enw i Liga Piłki Nożnej (ynganiad Pwyleg: [ˈlʲiɡa ˈpiwki ˈnɔʐnɛj]), er bod Cymdeithas Bêl-droed Gwlad Pwyl (y PZPN) wedi ei sefydlu rhai blynyddoedd yn gynt, ar 20 Rhagfyr 1919, blwyddyn wedi annibyniaeth Gwlad Pwyl ym 1918. Cynhaliwyd gemau cyntaf y gynghrair newydd 3 Ebrill 1927, tra i'r bencampwriaeth pêl-droed genedlaethol nad oedd yn rhan o'r gynghrair gyntaf gael ei chynnal yn 1920.

Enillwyr cyntaf y gynghrair newydd yn 1927 oedd Wisła Kraków a gurodd 1.FC Kattowtz a Warta Poznań yn drydydd. Roedd buddudoliaeth Wisła Kraków drod 1.FC yn arbennig o symbolaidd gan mai 1.FC oedd tîm Almaenaeg dinas. Daeth hyn wedi gwrthdaro a refferendwm ar ddyfodol yr ardal - a ddylid fod yn rhan o Wlad Pwyl neu'r Almaen wedi'r Rhyfel Byd Cyntaf.

Ar ôl yr Ail Ryfel Byd
O ganlyniad i'r Ail Ryfel Byd, newidiodd ffiniau Gwlad Pwyl yn sylweddol. Cafodd Lwów, un o ganolfannau pêl-droed Pwylaidd (gyda thimau fel Pogoń Lwów, Czarni Lwów a Lechia Lwów) eu hatodi gan yr Undeb Sofietaidd a daeth yr holl dimau hyn i ben, wedi i'r Undeb Sofietaidd ddod i ben yn 1991 mae'r ddinas bellach yn rhan o Wcráin annibynnol. Fe'i hadwaenir yn swyddogol fel Lv'iv. Symudodd swyddogion pêl-droed a chwaraewyr Lwów tua'r gorllewin, gan greu clybiau fel Polonia Bytom, Odra Opole a Pogoń Szczecin. Cafodd Wilno (gyda Śmigły Wilno) ganolfan bwysig arall, ei hatodi hefyd gan y Sofietau a'i rhoi i'r hyn sydd bellach yn wlad annibynnol Lithwania gyda Wilna, Vilnius bellach yn brifddinas arni. Yn gyfnewid am hynny, enillodd Gwlad Pwyl gyfran fawr o diriogaeth yr Almaenwyr yn arbennig yn Silesia, gyda'i phrif dref, Wrocław (Breslau yn Almaenaeg, cartref yr pencampwyr dwbl, Śąląsk Wrocław) a threfi fel Zabrze (Hindenburg in Oberschlesien yn Almaeneg, cartref y pencampwr 14-tro, Górnik Zabrze, Bytom (Beuthen in Oberschlesien yn Almaeneg, cartref pencampwyr Polonia Bytom a Szombierki Bytom) a Lubin (Lüben yn Almaeneg, cartref y pencampwr dwbl Zagłębie Lubin).

Wedi'r Ail Ryfel Byd hefyd, dan bwysau gan y llywodraeth Gomiwnyddol newydd, newidiwyd enwau nifer o'r timau i rai mwy dosbarth gweithol i adlewyrchu athronaieth newydd y wlad.

Mae cyfanswm o 81 o dimau wedi chwarae yn yr adran uchaf o bêl-droed Pwylaidd ers sefydlu'r gynghrair, ac mae 16 o glybiau wedi ennill y teitl. Y pencampwyr presennol yw Piast Gliwice, a enillodd eu teitl cyntaf erioed yn nhymor 2018–19.

Tabl Enillwyr 
+  Teitlau Clwb Blwyddyn 15 20px|border|Masofia Legia Warsaw 1955, 1956, 1969, 1970, 1994, 1995, 2002, 2006, 2013, 2014, 2016, 2017, 2018, 2020, 2021 14 20px|border|Silesia Górnik Zabrze 1957, 1959, 1961, 1963, 1964, 1965, 1966, 1967, 1971, 1972, 1985, 1986, 1987, 1988 14 20px|border|Silesia Ruch Chorzów 1933, 1934, 1935, 1936, 1938, 1951, 1952, 1953, 1960, 1968, 1974, 1975, 1979, 1989 13 20px|border|Gwlad Pwyl Leiaf Wisła Kraków 1927, 1928, 1949, 1950, 1978, 1999, 2001, 2003, 2004, 2005, 2008, 2009, 2011 9 22px|border|Gwlad Pwyl Fwyaf Lech Poznań 1983, 1984, 1990, 1992, 1993, 2010, 2015, 2022, 2023 5 20px|border|Gwlad Pwyl Leiaf Cracovia 1921, 1930, 1932, 1937, 1948 4 20px|border|Lwów LKS Pogoń Lwów 1922, 1923, 1925, 1926 4 20px|border|Łódź Widzew Łódź  1981, 1982, 1996, 1997 2 22px|border|Gwlad Pwyl Fwyaf Warta Poznań 1929, 1947 2 20px|border|Silesia Polonia Bytom 1954, 1962 2 20px|border|Subcarpathia Stal Mielec 1973, 1976 2 20px|border|Łódź ŁKS Łódź 1958, 1998 2 20px|border|Masofia Polonia Warsaw 1946, 2000 2 20px|border|Silesia Isaf Zagłębie Lubin 1991, 2007 2 20px|border|Silesia Isaf Śląsk Wrocław 1977, 2012 1 20px|border|Gwlad Pwyl Leiaf Garbarnia Kraków 1931 1 20px|border|Silesia Szombierki Bytom 1980 1 20px|border|Silesia Piast Gliwice 2019 1 Raków Częstochowa 2023 1 Jagiellonia Białystok 2024

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
 Gwefan swyddogol yr Ekstraklasa (Pwyleg, Saesneg)
 Gwefan annibynnol ar yr Ekstraklasa (Pwyleg)

Categori:Timau pêl-droed Gwlad Pwyl
Gwlad Pwyl
Categori:Cynghreiriau pêl-droed