Paul Hymans

Roedd Paul Louis Adrien Henri Hymans, neu'n fwy cyffredin Paul Hymans (Ganer Ixelles/Elsene 23 Mawrth, 1865 - marw, Nice, 8 Mawrth 1941) yn wleidydd o Wlad Belg a oedd yn gysylltiedig â'r Blaid Ryddfrydol. Ef oedd ail Lywydd Cynghrair y Cenhedloedd, a dychwelodd i wasanaethu fel Llywydd yn y blynyddoedd 1932-33.

Gyrfa
Daeth yn gyfreithiwr a darlithydd ym Mhrifysgol Rydd Brwsel. Fel gwleidydd penodwyd yn Weinidog Materion Tramor Gwlad Belg o 1918 tan 1920 (ac eto o 1927 i 1935), yn Weinidog Cyfiawnder o 1926 i 1927, ac yn aelod o Cyngor y Gweinidogion o 1935 i 1936 Ym 1919, ynghyd â Charles de Broqueville ac Emile Vandervelde, cyflwynodd bleidlais gyffredinol i bob dyn (dyn, pleidlais) ac addysg orfodol.

Wedi'r Rhyfel Mawr
Ar ôl y Rhyfel Byd Cyntaf, bu'n cynrychioli Gwlad Belg yng Nghynhadledd heddwch Paris, 1919-1920. Daeth niwtraliaeth Gwlad Belg i ben a daeth y cyntaf yn y ciw i dderbyn iawndal gan yr Almaen am y Rhyfel. Serch hynny, dim ond darn bychan o dir Almaenig yr enillodd Gwlad Belg wedi'r Rhyfel a gwrthodwyd ei galwad am i'r cyfan o Lwcsembwrg a rhan o'r Iseldiroedd gael eu gwobrwyo i'r wlad, ond fe enillodd Gwlad Belg reolaeth mandad dros drefeigaethau Almaenig Rwanda a Burundi yng Nghanolbarth Affrica.

Helpodd Paul Hymans ffurfio undeb tollau Gwlad Belg a Lwcsembwrg (Undeb Economaidd Gwlad Belg-Lwcsembwrg) yn 1921 (a barhaodd nes 1972 a'i ddiwedaru eto yn 1982 a thrachefn yn 1992) a chwaraeodd ran bwysig yn y broses o negodi Cynllun Dawes ym 1924. Yn 1928, llofnododd y Cytundeb Briand-Kellogg ar gyfer Gwlad Belg.

Rhwng 1920 ac 1921 ac o 1932 hyd 1933 bu'n Llywydd Cynghrair y Cenhedloedd ac yn 1914 fe'i benodwyd yn weinidog Gwladol. O 1924 i 1925, o 1927 i 1934 ac o 1934 i 1935 yr oedd unwaith eto'n Weinidog Materion Tramor, o 1926 i 1927 yn Weinidog Cyfiawnder ac o 1935 hyd 1936 Gweinidog Heb Bortffolio. Fel Gweinidog Tramor cwblhaodd gytundeb milwrol gyda Ffrainc

Roedd yn Brotestant, yn aelod o'r Seiri Rhyddionsaer maen, ac yn aelod o gyfrinfa Les Amis Philanthropes yn Grand Orient Belgique ym Mrwsel. 

Claddwyd Paul Hymans ym mynwent Ixelles ym Mrwsel.

Hymans a Mudiad Cenedlaethol Fflemeg
Roedd Hymans yn elyniaethus i'r Frontbeweging (Mudiad y Ffrynt) mudiad a dyfwyd gan ddeallusion Fflemeg yn ystod y Rhyfel Mawr oedd yn galw am hawliau ieithyddol, cyfansoddiadol a diwylliannol i siaradwyr Iseldireg Fflandrys. Roedd hefyd yn gwrthwynebu amnest ar gyfer gweithredwyr, rhyddhau August Borms (oedd o blaid cydweithio gyda'r Almaenwyr i ennill hawliau cenedlaethol i'r Fflemiaid). Roedd Hymens yn erbyn gwireddu'r Minimumprogram Fflemaidd - sef y galwadau mwyaf sylfaenol i'r iaith ac hunaniaeth Fflemeg yng Nglwad Belg, sef, rhaglen van Cauwelaert´s o statws uniaith Iseldireg i Fflandrys; a pheth hunanlywodraeth i Fflandrys.

Paul Hymans a Chymru
Ymatebodd Hymans i Neges Heddwch ac Ewyllus Da Cymru i'r Byd 1925 a drefnwyd gan Gwilym Davies ac Undeb Cymru o Gynghrair y Cenhedloedd.https://www.casgliadywerin.cymru/items/502490 a sydd, ers yr 1950au, yn cael eu drefnu gan yr Urdd.

Dolenni
 Bedd Paul Hymans

Cyfeiriadau

Categori:Gwleidyddiaeth Gwlad Belg