Heini Gruffudd

Awdur, athro ac ymgyrchydd iaith o Gymru yw Gwilym Heini Gruffudd (ganwyd 3 Mawrth 1946).

Bywgraffiad
Fe'i ganwyd yn Nolgellau yn fab i’r llenorion a’r Eifftolegyddion Kate Bosse-Griffiths a John Gwyn Griffiths. Symudodd y teulu yn fuan wedyn i Abertawe, wedi i'w dad gael ei benodi'n ddarlithydd  cynorthwyol yn y Clasuron yng Ngholeg y Brifysgol, Abertawe. Mae ganddo frawd hŷn Robat Gruffudd.

Bu'n athro yn Ysgol Gyfun Ystalyfera, Abertawe. Yn 1979 dyfeisiodd y gêm fwrdd 'Gêm y Steddfod' a ddarluniwyd gan Elwyn Ioan. Rhwng 1990 a 2003 roedd yn ddarlithydd yn Adran Addysg Barhaus i Oedolion Prifysgol Abertawe.

Mae wedi llunio nifer o gyrsiau ar gyfer dysgu Cymraeg ac mae ei gyhoeddiadau yn cynnwys Welsh is Fun!, the Welsh Learner’s Dictionary a Street Welsh. Mae'n awdur y llyfr poblogaidd Enwau Cymraeg i Blant. Seiliwyd ei waith ar ymchwil academiadd cadarn a daeth yn awdurdod rhyngwladol yn ei faes. Cafodd ei wahodd i arwain gweithdai ar draws y byd, yn enwedig yn yr Unol Daleithiau.

Mae hefyd wedi bod yn ymgyrchydd dros addysg Gymraeg yn enwedig yn ardal Abertawe. Bu'n gadeirydd cenedlaethol Rhieni Dros Addysg Gymraeg (RhAG). Roedd yn un o sefydlwyr Tŷ Tawe, Canolfan Gymraeg Abertawe, yn 1987. Mae hefyd yn un o sylfaenwyr a Chadeirydd y mudiad Dyfodol i'r Iaith.

Mae wedi cyhoeddi cyfrol Yr Erlid sy'n adrodd hanes teulu ei fam yng nghyfnod erlid y Natsïaid. Enillodd y llyfr wobr Llyfr y Flwyddyn yn 2013. Adroddwyd yr hanes mewn rhaglen ddogfen Y Trên i Ravensbruck a enillodd ddwy wobr BAFTA.

Ar ôl ymddeol yn gynnar o'r brifysgol, mae’n parhau i weithio fel cyfieithydd ac ymgynghorydd iaith. Roedd yn un o sefydlwyr Dyfodol yr Iaith yn 2012, mudiad pwyso a lobio yn ymgyrchu dros yr iaith Gymraeg. Cafodd y mudiad ei lansio yn swyddogol yn Eisteddfod Genedlaethol Bro Morgannwg. Ef yw Cadeirydd y corff.

Anrhydeddau
Cafodd ei dderbyn i'r Orsedd yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Maldwyn a'r Gororau 2003. Yn 2015 fe'i wnaed yn Gymrodyr er anrhydedd gyda'r Coleg Cymraeg Cenedlaethol. Derbyniodd Gymrodoriaeth er Anrhydedd gan Brifysgol Aberystwyth yng Ngorffennaf 2017.

Bywyd personol
Mae ganddo bedwar o blant - Efa, Nona, Anna a Gwydion.

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
 Mewn Sgwrs â: Heini Gruffudd a Phrif Weithredwr o’r Ganolfan Dysgu Cymraeg Genedlaethol Efa Gruffudd Jones; Erthygl ddwyieithog

Categori:Genedigaethau 1946
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Addysgwyr o Gymru
Categori:Pobl o Abertawe