Dora Marsden

Ffeminist a swffragét o Loegr oedd Dora Marsden (5 Mawrth 1882 - 13 Rhagfyr 1960) sy'n cael ei hystyried yn nodedig am ei gwaith fel newyddiadurwr, awdur ac yn bennaf am ymgyrchu dros hawliau menywod.

Fe'i ganed (fel yr awgryma'i henw) ym mhentref diwydiannol Marsden, Swydd Efrog ar 5 Mawrth 1882; bu farw yn Dumfries. 

Torrodd Marsden oddi wrth y sefydliad swffragetaidd (yn enwedig Undeb Cymdeithasol a Gwleidyddol y Merched, neu'r Women's Social and Political Union), er mwyn sefydlu cyfnodolyn a fyddai'n rhoi lle i leisiau mwy radical. Mae ei chyfraniad i fudiad y swffragét yn fawr; beirniadodd y WSPU a'r Pankhursts, yn bennaf drwy ei chylchgrawn The Freewoman. 

Honna rhai beirniaid llenyddol iddi fod yn rhan o ddeor syniadaeth moderniaeth lenyddol tra bod eraill yn gwerthfawrogi ei chyfraniad at ddealltwriaeth o Egoism.

Magwraeth a choleg
Ganwyd Dora Marsden ar 5 Mawrth 1882 i rieni dosbarth gweithiol, sef Fred a Hannah, ym mhentref Marsden, Swydd Efrog. O ganlyniad i drafferthion economaidd yng nghwmni Fred, bu'n rhaid iddo ymfudo i'r Unol Daleithiau yn 1890, gan ymgartrefu yn Philadelphia gyda'i fab hynaf."Dora Marsden". Spartacus Education. N.p., n.d. Web. 26 Chwefror 2013. Gweithiodd y fam, Hannah fel gwniadwraig er mwyn cynnal gweddill y teulu, a oedd mewn cryn dlodi pan oedd Marsden yn blentyn.Clarke, Bruce. "Dora Marsden and Ezra Pound: "The New Freewoman" and "The Serious Artist"." University of Wisconsin Press 33.1 (1992): 91–112. Web. 24 Chwefror 2013. Roedd Dora'n un o'r genhedlaeth gyntaf i elwa o Ddeddf Addysg elfennol 1870, gan lwyddo i fynychu'r ysgol fel plentyn, er gwaethaf ei hamgylchiadau tlawd.

Bu'n fyfyriwr galluog, gan weithio fel tiwtor yn 13 oed, cyn derbyn Ysgoloriaeth y Frenhines yn ddeunaw oed, a alluogodd hi i fynychu Coleg Owens ym Manceinion (a ail-enwyd yn ddiweddarach yn "Brifysgol Victoria"). Sefydlwyd y coleg hwn yn 1851 gan John Owens, a hanai o Sir y Fflint ac a arbenigai mewn tecstilau.

Yn 1903, graddiodd Marsden o'r coleg a dechreuodd addysgu mewn ysgol am rai blynyddoedd, gan ddod yn brifathrawes o'r Ganolfan Athrawon-Disgyblion Altrincham (the Altrincham Teacher-Pupil Center) yn 1908.

Ymgyrchu

Yn ystod ei chyfnod yng Ngholeg Owens, daeth i adnabod Christabel Pankhurst, Teresa Billington-Greig, a ffeministiaid cynnar eraill, a daeth yn rhan o fudiad pleidleisiau'r merched (neu "etholfraint"), mudiad a oedd yn tyfu'n sydyn ym Manceinion. 

Ym mis Hydref 1909, cafodd Marsden ei harestio gyda sawl aelod arall o Undeb Cymdeithasol a Gwleidyddol y Menywod (WSPU) am wisgo regalia academaidd llawn ac ymyrryd ar araith Canghellor y brifysgol, gan fynnu y dylai wneud datganiad a oedd yn gwrthwynebu bwydo-gorfodol carcharorion a oedd ar ympryd (streic newyn). Ychydig fisoedd yn ddiweddarach, torrodd i mewn i Theatr Empire Southport a chododd ei hun i mewn i'r cwpola, lle bu'n aros 15 awr er mwyn gweiddi ar draws Winston Churchill, a oedd ar y pryd yn Ysgrifennydd Cartref, tra oedd yn siarad mewn rali etholiad.

Oherwydd ymrwymiad Marsden i'r achos cynigiwyd swydd weinyddol iddi yn y WSPU, a gadawodd ei swydd fel prifathrawes ym 1909.Franklin, Cary (2002): Marketing edwardian feminism: Dora Marsden, votes for women and the freewoman, Women's History Review, 11:4, 631–642. Er ei bod yn ymroddedig i'r mudiad ffeministaidd cynnar, roedd ei hegwyddorion cryf Marsden a'i natur annibynnol yn aml yn arwain at wrthdaro ag arweinyddiaeth y WSPU, gan na allent ei rheoli. Ym 1911, cytunodd Marsden gyda'r Pankhursts i ymddiswyddo o'i swydd gyda'r WSPU. Collodd ei ffydd yn y WSPU, ond daliodd i gredu yn y mudiad menywod ehangach, roedd hi'n benderfynol o ddod o hyd i ffyrdd eraill o weithredu.

Anrhydeddau

Cadw lle i'r bot

Cyfeiriadau

Categori:Ffeministiaid o Loegr
Categori:Genedigaethau 1882
Categori:Marwolaethau 1960
Categori:Merched y 19eg ganrif
Categori:Swffragetiaid
Categori:Pobl o Swydd Efrog