Brwsh dannedd

Offeryn hylendid y geg a ddefnyddir i lanhau'r dannedd, y deintgig a'r tafod yw brwsh dannedd neu (brws dannedd). Mae'n cynnwys pen gwrychog sydd wedi'i glystyru'n dynn, y rhoir past dannedd arno, wedi'i osod ar goes sy'n hwyluso glanhau rhannau o'r geg sy'n anodd eu cyrraedd.

Diben
Mae brwshys dannedd ar gael gyda gwrychau o wahanol weadau, meintiau a ffurfiau. Mae'r rhan fwyaf o ddeintyddion yn argymell defnyddio brws dannedd meddal gan fod brwshys dannedd caled yn gallu niweidio enamel dannedd a llidio'r deintgig."Oral Longevity," American Dental Association brochure (PDF), page 2  Retrieved June 12, 2008

Hanes
Er ei fod wedi'i wneud yn gyntaf fel offeryn hylendid y geg, mae'r brwsh dannedd wedi ei ddefnyddio yn gyffredinol fel offeryn glanhau manwl. Mae hyn oherwydd y nifer o linynnau bach sy'n caniatáu iddo lanhau mewn mannau bach nad oes gan lawer o offer glanhau confensiynol y gallu i'w cyrraedd.

Cyn dyfeisio'r brws dannedd, defnyddiwyd amrywiaeth o ddulliau i gadw'r geg yn lân. Mae hyn wedi cael ei wirio gan gloddiadau sydd wedi dod o hyd i ffyn cnoi, brigau coed, plu adar, esgyrn anifeiliaid a philsen ballasg.

Rhagflaenydd y brwsh dannedd yw'r ffon gnoi. Byddai ffyn cnoi yn frigau gyda phennau wedi’u breuo yn cael eu defnyddio i frwsio’r dannedd tra defnyddiwyd y pen arall fel deintbig. Darganfuwyd y ffyn cnoi cynharaf yn Sumer Mesopotamia yn 3500 CC, bedd yn yr Aifft yn dyddio o 3000 CC, a chrybwyllwyd hwy mewn cofnodion Tsieineaidd sy'n dyddio o 1600 CC. Roedd y Groegwyr a'r Rhufeiniaid yn defnyddio deintbigau i lanhau eu dannedd, ac mae brigau tebyg i ddeintbigau wedi eu canfod ym meddrodau Brenhinllin Qin. Mae ffyn cnoi yn parhau i fod yn gyffredin yn Affrica,salvadora persica mewn rhannau gwledig o dde'r Unol Daleithiau, ac yn y byd Islamaidd ystyrir defnyddio ffon gnoi Miswak yn weithred dduwiol ac mae wedi'i ragnodi i'w ddefnyddio cyn pob gweddi bum gwaith y dydd.IslamKotob, Muslims and Science, (Islamic Books), p.30. Defnyddiwyd mwgwd gan Fwslimiaid ers y 7g. 

bawd| Plentyn yn cael ei dysgu sut i ddefnyddio brwsh dannedd

Daethpwyd o hyd i'r brwsh dannedd cyntaf sy'n debyg i'r un modern yn Tsieina. Fe'i defnyddiwyd yn ystod Brenhinlin Tang (619-907), ac roedd wedi'i wneud â blew moch. Cafwyd y blew o foch a oedd yn byw yn Siberia a gogledd Tsieina oherwydd bod y tymereddau oerach yn darparu blew mwy cadarn. Fe'u cysylltwyd i ffon neu handlen a weithgynhyrchwyd o bambw neu asgwrn, gan ffurfio brwsh dannedd. Yn 1223, cofnododd y meistr Zen o Japan, Dōgen Kigen, ar Shōbōgenzō ei fod yn gweld mynachod yn Tsieina yn glanhau eu dannedd gyda brwshys wedi'u gwneud o flew marchrawn wedi'u cysylltu â handlen asgwrn. Lledaenodd y brwsh dannedd gwrychog i Ewrop, a ddaeth o Tsieina i Ewrop gyda theithwyr. Fe'i mabwysiadwyd yn Ewrop yn ystod yr 17g. Canfu Ewropeaid fod brwshys dannedd y mochyn a fewnforiwyd o Tsieina yn rhy gadarn a bod brwsys dannedd meddalach yn cael eu gwneud o rawn ceffyl.

Brwsh danned cyfoes
Yn ystod y 1900au, roedd seliwloid yn disodli coesau esgyrn yn raddol. Disodlwyd blew anifeiliaid naturiol hefyd gan ffibrau synthetig, fel arfer neilon, gan DuPont yn 1938. Aeth y brwsh dannedd neilon cyntaf a wnaed gydag edafedd neilon ar werth ar 24 Chwefror 1938. Dyfeisiwyd y brwsh dannedd trydan cyntaf, y Broxodent, yn y Swistir yn 1954. Erbyn troad yr 21g roedd neilon wedi dod i gael ei ddefnyddio'n helaeth ar gyfer y blew ac roedd y dolenni fel arfer wedi'u mowldio o ddeunyddiau thermoplastig.

Ystyriaethau amgylcheddol
Mae brwshys a wneir o blastig yn ffynhonnell llygredd. Er mwyn lleihau'r effaith amgylcheddol, mae rhai gweithgynhyrchwyr wedi newid i ddefnyddio deunyddiau bioddiraddadwy a/neu ddefnyddio pennau y gellir eu hailosod. Mae brwshys dannedd amgen ar gael yn cynnwys dolenni pren (bambŵ yn aml) a blew o fiscos bambw neu flew moch.

Cyfeiriadau

Categori:Dyfeisiau o Loegr
Categori:Dyfeisiau o Tsieina
Categori:Offer domestig