Euskaltzaindia

Mae'r Euskaltzaindia  yn academi iaith swyddogol sy'n gyfrifol am warchod, dadansoddi, lledaenu, safoni a gwella'r Fasgeg, a sefydlwyd ym 1919. Gall fod hyd at 32 aelod llawn o'r academi (hyd at 2007, roedd uchafswm o 24 aelod) «Euskaltzain oso izendatu dituzte Joan Mari Torrealdai eta Lourdes Oñederra», Diario Vasco , 2007-12-01. ac, yn ogystal â'r aelodau hyn, mae nifer di-derfyn o aelodau gohebol ac aelodau anrhydeddus. Arwyddair yr Euskaltzaindia yw Ekin eta jarrai  - "cychwyn a pharhau".

Sefydlwyd yr Euskaltzaindia gan bedair talaith deheuol Gwlad y Basg, ynghyd ag Eusko Ikaskuntza (Cymdeithas Astudiaethau Basgeg). Lleolir y pencadlys ar Sgwâr Barria yn hen dref Bilbao, ac mae swyddfeydd yn Gasteiz, Donostia , Iruñea a Baiona yn ogystal. Y prif ffynhonnell cyllid ar gyfer yr Euskaltzaindia yw grantiau, ac erbyn hyn pedwar corff cyhoeddus yw'r prif ariannwyr: y Llywodraeth Gwlad y Basg, Awdurdod Rhanbarthol Araba, Awdurdod Rhanbarthol Bizkaia ac Awdurdod Rhanbarthol Gipuzkoa.

Crëwyd Euskara Batua (Basgeg Unedig) yn y 1970au gan yr Euskaltzaindia, yn seiliedig yn bennaf ar dafodiaith ganolog y Fasgeg ac ar y traddodiad ysgrifenedig. Wedi i'r iaith cael ei gormesu ers canrifoedd gan awdurdodau Sbaen a Ffrainc, ac yn enwedig o dan reolaeth Franco pan gwaharddwyd yr iaith Fasgeg gan arwain at leihad sylweddol yn nifer y siaradwyr, roedd Academi yn teimlo bod angen creu math unedig o Fasgeg, fel bod gan yr iaith fwy o siawns i fyw.

bawd|Aelodau Cyngres Arantzazu yn cyfarfod i greu Euskara Batua
Cynhaliwyd Cyngres Arantzazu yn 1968 mewn mynachdy, lle gosodwyd y canllawiau sylfaenol ar gyfer geirfa, gramadeg a sillafu. Cymerwyd cam pellach ym 1972 gyda chynnig i safoni rhediad berfau.

Er i ddadleuon godi ynglŷn â dyfeisio set newydd o reolau iaith safonol (1968-1976) cafodd Euskara Batua ei derbyn fwyfwy fel iaith safonol y Fasgeg mewn addysgu, y cyfryngau, a gweinyddiaeth (1976 -1983).

 Aelodau llawn 
Mae gan aelodau (Euskaltzain) llawn yr holl hawliau sydd ynghlwm ag aelodaeth, sef bod yn gyfarwyddwyr a gallu pleidleisio yng nghyfarfodydd academi yr Euskaltzaindia. Rhaid i'r Euskaltzain bod wedi eu geni neu eu magu yn un o blith y tiriogaethau Basgeg, fel y gall Euskaltzaindia at ei gilydd gynrychioli'r holl dafodieithoeddRheoliadau Euskaltzaindia .. Ar hyn o bryd mae 27 aelod, a gall fod hyd at 32. Pan fydd holl aelodau'r Academi yn cyrraedd 75 oed, maent yn dod yn aelodau emeritws  awtomatig. Ni all nifer yr aelodau emeritws fod yn fwy na thraean o'r aelodau.

Aelodau Llawn  Euskaltzain Gyfan.Euskaltzaindia.org. Ymgynghorwyd ar 10 Rhagfyr 2016 Sagrario Aleman  Adolfo Arejita  Aurelia Arkotxa  Bernardo Atxaga  Miren Azkarate  Jean-Baptiste Coyos  Jean-Louis Davant  Patxi Goenaga  Andres Iñigo  Jabier Kaltzakorta  Xabier Kintana  Joseba Lakarra  Jose Luis Lizundia  Beñat Oihartzabal  Miren Lurdes Oñederra  Txomin Peillen  Andoni Sagarna  Patxi Salaberri  Pello Salaburu  Ibon Sarasola  Ana Toledo  Joan Mari Torrealdai  Patxi Uribarren  Andres Urrutia  Xarles Videgain  Patxi Zabaleta  Mikel Zalbide     

Categori:Cyrff rheoli iaith
Categori:Basgeg