Tudur Hallam

Mae Tudur Rhys Hallam (ganwyd Gorffennaf 1975) yn fardd ac yn academydd. Mae'n Athro Emeritws yn y Gymraeg ym Mhrifysgol Abertawe. Dechreuodd ddysgu yno yn 1999, a phenodwyd ef i Gadair y Gymraeg yn 2011. Cyhoeddodd waith ar amrywiaeth o destunau ym maes y Gymraeg, gan gynnwys Canon ein Llên (Gwasg Prifysgol Cymru: 2007), Saunders y Dramodydd (Gwasg Pantycelyn: 2013), Llawlyfr Meistroli'r Gymraeg (Coleg Cymraeg Cenedlaethol, 2018), cyfrol o'i gerddi Parcio (Cyhoeddiadau Barddas, 2019), gan gyd-olygu ag Angharad Price dair cyfrol yng nghyfres Ysgrifau Beirniadol (Gwasg Gee).  

Bywyd cynnar ac addysg
Brodor o Ddyffryn Aman yw Tudur Hallam. Fe'i magwyd ym mhentref Penybanc, Rhydaman. Mynychodd Ysgol Gymraeg Rhydaman ac, yn ddiweddarach, Ysgol Gyfun Maes yr Yrfa yng Nghwm Gwendraeth. Aeth ymlaen i Brifysgol Aberystwyth lle'r enillodd Gadair yr Eisteddfod Ryng-golegol ddwywaith, cyn graddio â dosbarth cyntaf yn y Gymraeg a chychwyn ar radd PhD.

 Gyrfa 
Ymunodd ag Adran y Gymraeg, Prifysgol Abertawe, yn 1999, a chwblhaodd ei ddoethuriaeth yno. Bu'r astudiaeth yn sail i'w lyfr Canon ein Llên, a enillodd iddo Wobr Goffa Ellis Grffith yn 2009. Fe'i penodwyd i Gadair y Gymraeg yn 2011. Bu'n Athro Gwadd ym Mhrifysgol Houston yn 2016-17, dan nawdd y Comisiwn Fulbright. Y Gymraeg, ac ysgrifennu yn y Gymraeg oedd ei alwedigaeth, ond manteisiodd ar ambell gyfle i rannu ei waith ag eraill drwy gyfrwng y Saesneg, megis pan draddododd y ddarlith Chatterton ar farddoniaeth i'r Academi Brydeinig yn 2014.

Ceisiodd hyrwyddo'r Gymraeg ymhellach wrth ymuno â bwrdd Cyngor Celfyddydau Cymru yn 2019, gan weithredu'n Gadeirydd ar Bwyllgor y Gymraeg. Yn sgil tor iechyd, ymddeolodd o'r rôl hon ynghyd â Chadair y Gymraeg, Prifysgol Abertawe, yn 2025.

Bu ennill y Fedal Lenyddiaeth (1995) a'r Gadair (1999) yn Eisteddfod Urdd yn hwb i ddilyn gyrfa ym maes llenyddiaeth. Enillodd y Gadair yn Eisteddfod Genedlaethol 2010 â'i gerdd Ennill Tir, yn deyrnged i'r Athro Hywel Teifi Edwards.

Ef oedd prifardd Eisteddfod Genedlaethol Cymru Wrecsam 2025.

Bywyd personol
Mae'n briod â Nia ac mae ganddynt ddau fab a merch. Mae'n byw ym mhentref Foelgastell, Sir Gaerfyrddin. Mae'n un o dri brawd: yr hynaf yw'r Prifardd Gwion Hallam, a enillodd Goron Eisteddfod Genedlaethol Ynys Môn 2017, ac sy'n awdur ac yn gyfarwyddwr ar gwmni teledu Ffilmiau TwmTwm; Tudur yw'r mab canol, a'r ieuengaf yw Trystan Hallam sy'n weinidog yr Efengyl. Daw'r cyfenw Hallam o swydd Efrog, ar ochr eu tad. Davies oedd eu mam cyn priodi, a'i gwreiddiau yn Y Tymbl, Cwm Gwendraeth. Roedd ei dad-cu, David Glyndwr Davies, yn ysgrifennu penillion, ac yn frwd ei anogaeth pan ddechreuodd Tudur farddoni. Glowyr oedd ei ddau dad-cu, a'i ddau dad-cu yng nghyfraith, a'r pedwar, fel y pedair mam-gu, yn gweithio'n galed i roi cyfleoedd i'w plant, a phlant eu plant. 

Yn ei gymuned, bu Tudur yn llywodraethwr yn Ysgol Gynradd Llanddarog ac Ysgol Gyfun Gymraeg Maes y Gwendraeth. Bu hefyd yn hyfforddwr ar dimoedd ieuenctid yng Nghlwb Rygbi Cefneithin, Clwb Pêl-droed Drefach a Chymdeithas Pêl-droed Ysgolion Sir Gaerfyrddin.

Cyfeiriadau

Categori:Genedigaethau 1975
Categori:Academyddion o Gymru
Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Prifeirdd