Hen Ganolfan yr Urdd Caerdydd

Lleolwyd Hen Ganolfan yr Urdd Caerdydd (neu Aelwyd yr Urdd Heol Conwy) ar Heol Conwy yn ardal Pontcanna o ddinas Caerdydd a bu am bron i 40 mlynedd yn ganolfan Gymraeg gan gynnal swyddfeydd a gweithgareddau'r Urdd a digwyddidau Cymraeg eraill. Mae'r safle bellach yn safle fflatiau a does dim ar ôl o'r hen adeilad.

Hanes
Perthyna'r adeilad yn wreiddiol i gapel Fethodistaidd Conway Road https://conwayroadmethodist.com/ (capel Saesneg ei hiaith) sydd ar waelod Heol Conway a gyferbyn â'r adeilad. Fe'i adeiladwyd yn 1893 a dyna oedd adeilad Ysgol Sut y capel.

Daeth Canolfan Aelwyd yr Urdd Caerdydd yn symbol o fwrlwm bywyd Cymraeg y brifddinas ar ddechrau'r 1960au a'r 1970au.

Yn dilyn sawl Eisteddfod a chyngerdd llwyddiannus fe gyfrannodd y Côr Aelwyd Caerdydd £2,000 at gost prynu cartref parhaol ar gyfer gweithgareddau Cymraeg yng Nghaerdydd. Talwyd £14,000 i'r capel am brynu'r adeilad gan y Capel yn 1968.

Codwyd hefyd £14,000 i'r Ganolfan gan gêm rygbi olaf Barry John.http://dinesydd.cymru/dinesyddhenpdf/din1988m02r142p.pdf sef Gêm Jiwbili yr Urdd yn 50 oed yn 1972.https://www.casgliadywerin.cymru/items/38520

Yn ôl Gwilym Roberts, oedd yn athro a thiwtor Cymraeg ail-iaith yng Nghaerdydd roedd "... yr aelwyd yn cyfarfod yno, ond roedd y parti dawns yn cyfarfod yno, dosbarthiadau Cymraeg, pob math o weithgareddau, ysgol feithrin hefyd." Daeth y lle, maes o law, yn swyddfa rhanbarthol i'r Urdd a bu siop lyfrau Cymraeg, 'Taflen' yno yn ystod yr 1980au.http://news.bbc.co.uk/welsh/hi/newsid_3190000/newsid_3198800/3198888.stm

Ymysg nifer o'r gweithgareddau a chymdeithasau a ddefnyddiau'r Ganolfan fel canolfan i'w clwb oedd Cwmni Dawns Werin Caerdydd a sefydlwyd yn 1968 https://www.bbc.co.uk/cymrufyw/44813953 a bu'n ymarfer yn y Ganolfan ac yn y clwb hwnnw y penderfynwyd sefydlu Dawnswyr Nantgarw yn 1980.http://dinesydd.cymru/index.php/2018/07/31/dawnswyr-nantgarw/ Yma hefyd y cynhaliwyd y cwrs dysgu dwsg i ddysgu Cymraeg, Wlpan yn 1973. Athrawon y cwrs cyntaf hwn oedd Chris Rees a Gwilym Roberts.

Dirywiad
Mae'n amlwg erbyn 1988 fod cost rhedeg y Ganolfan a llai o ddefnydd o'r lle. Mewn erthygl yn Y Dinesydd, papur bro Caerdydd, ysgogodd John Albert Evans i siaradwyr Cymraeg y ddinas ymaelodu a chyfrannu i gronfa 'Pwyllgor Rheoli Canolfan yr Urdd' er mwyn cynorthwyo gyda'r costau o gadw'r lle ar agor. Fel nodwyd yn yr erthygl (ar dudalen 8) roedd siop lyfrau 'Taflen' wedi symud i 11, Arcêd Styd y Dug, ynghannol dinas Caerdydd. Yn wir, ar dudalen 12 o'r un rhifyn ceir hysbyseblen i lwyddiant y siop yn y lleoliad newydd.

Gwerthu
Gwerthwyd yr adeilad yn Hydref 2003. Dymchwelwyd yr hen adeilad gan adeiladu oddeutu 15 o rhandai newydd yn ei le.

Canolfan Newydd
Yn dilyn gwerthu'r adeilad, symudwyd gweithgareddau i sefydlu Gwersyll yr Urdd Caerdydd yn rhan o adeilad Ganolfan y Mileniwm a agorwyd yn fuan wedyn. Yn ogystal â darparu swyddfeydd dyma bellach bencadlys genedlaethol yr Urdd, ond, yn wahanol i'r hen aelwyd, ni chynhelir gweithgareddau gwirfoddol gan grwpiau megis grwpiau dawns werin neu gorau yno.

Dolenni
 Gwersyll yr Urdd Caerdydd 

Cyfeiriadau

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yng Nghaerdydd‎
Categori:Urdd Gobaith Cymru