Magda Szabó

Awdures o Hwngari oedd Magda Szabó (Hwngareg: Szabó Magda; 5 Hydref 1917 - 19 Tachwedd 2007) sy'n cael ei chofio'n bennaf fel bardd, dramodydd, awdur plant, cyfieithydd a sgriptiwr. Hi yw'r awdur Hwngaraidd sydd wedi'i gyfieithu fwyaf, gyda chyhoeddiadau mewn 42 o wledydd a thros 30 o ieithoedd (yn 2019).

Fe'i ganed yn Debrecen, Awstria-Hwngari ar 5 Hydref 1917, bu farw yn Budapest ac fe'i chladdwyd ym Mynwent Farkasréti. 

Coleg a gwaith
Yn 1940, graddiodd o Brifysgol Debrecen fel athrawes Ladin a Hwngareg. Dechreuodd addysgu yn yr un flwyddyn yn Ysgol Breswyl Brotestannaidd y Merched yn Debrecen a Hódmezővásárhely. Rhwng 1945 a 1949, bu'n gweithio yng Ngweinyddiaeth Crefydd ac Addysg y Llywodraeth.

Yn 1947 priododd yr awdur Tibor Szobotka (1913–1982).

Yr awdures

Dechreuodd Szabó ei gyrfa fel bardd pan gyhoeddodd ei llyfr cyntaf o farddoniaeth, Bárány ("Yr Oen"), yn 1947, ac yna Vissza az emberig ("Yn Ôl at Ddynoliaeth") ym 1949. 

Yn 1949 enillodd Wobr Baumgarten, a dynnwyd yn ôl oddi wrthi, cyn gynted ag y sylweddolwyd fod Szabó yn elyn i'r Blaid Gomiwnyddol. Cafodd ei diswyddo o'r Weinyddiaeth Crefydd ac Addysg yn yr un flwyddyn.

Fe wnaeth y cyfnod Stalinaidd (rhwng 1949 a 1956) reoli a sensro pob llenyddiaeth, gan gynnwys gwaith Szabó, nad oedd yn cydymffurfio â gofynion yr Awdurdodau. Gan i'w gŵr hefyd gael ei gystwyo gan y Comiwnyddion, bu'n rhaid iddi addysgu mewn ysgol i ferched Calfinaidd tan 1959.

Ysgrifennodd ei nofel gyntaf, Freskó (1958) yn ystod y blynyddoedd hyn.

Mae'r nofel yn adrodd hanes teulu piwritanaidd yn dod at ei gilydd am angladd, ac yn datblygu cwestiynau am ragrith tra'n myfyrio ar hanes Hwngari. Yn yr un flwyddyn, cyhoeddodd lyfr arall o farddoniaeth o'r enw Bárány Boldizsár ("Lawrence yr Oen") a nofel wedi'i hysgrifennu ar gyfer cynulleidfa fenywaidd iau o'r enw Mondják meg Zsófikának ("Dweud wrth Sophie Fach"). Cyhoeddwyd Az őz ("Yr Elain") yn 1959, nofel sy'n canolbwyntio ar actores a'i phlentyndod anodd, tlawd.

Yn 1961 a 1962, cyhoeddodd Szabó dwy nofel arall i ferched ifanc, Álarcosbál ("Y Ddawns") a Születésnap ("Pen-blwydd").  Stori am feddyg benywaidd yw Pilátus ("Baled Iza"), a'i pherthynas gyda'i mam, a gyhoeddwyd yn 1963. Un o'r nofelau mwyaf poblogaidd a sgwennodd yw Tündér Lala ("Lara'r Dylwythen Deg"), a sgwennodd mewn Hwngareg. Yn 1969, cyhoeddodd Katalin utca ("Ffordd Katalin"), disgrifiad cignoeth o fywyd wedi'r Ail Ryfel Byd. Mae'r nofel a ddarllenwyd fwyaf, Abigél (1970) yn stori antur am ferch ifanc a breswylia yn nwyrain Hwngari yn ystod yr Ail Ryfel Byd. 

 Aelodaeth 
Bu'n aelod o Academi Ewropeaidd Celf a Gwyddoniaeth am rai blynyddoedd.

Anrhydeddau

Cadw lle i'r bot
Gweithiau

bawd|180px|Cofeb Magda Szabó yn Budapest Rhanbarth II, Heol Júlia Rhif 3
 Das Fresko. Roman, Insel, Wiesbaden 1960
 Die andere Esther. Roman, Insel, Frankfurt am Main 1961
 neu übersetzt als: Eszter und Angela, Volk und Welt, Berlin 1979
 Erika. Roman, Corvina, Budapest 1961
 Schlangenbiß. Schauspiel in drei Akten, Drei Masken, München um 1962
 Das Schlachtfest. Roman, Insel, Frankfurt am Main 1963
 Maskenball. Roman für junge Mädchen, Corvina, Budapest 1963
 … und wusch ihre Hände in Unschuld. Roman, Insel, Frankfurt am Main 1964
 neu übersetzt als: Pilatus, Insel, Leipzig 1976, und Die Elemente, Secession, Zürich, 2010
 Inselblau. Ein Roman für alle Kinder und sehr gescheite Erwachsene, Corvina, Budapest 1965
 Die Danaide. Roman, Insel, Frankfurt am Main 1965
 Geburtstag, Altberliner Verlag, Berlin 1966
 1. Moses 22. Roman, Insel, Frankfurt am Main 1967
 Lauf der Schlafenden. Erzählungen, Insel, Frankfurt am Main 1969
 Katharinenstraße. Roman, Insel, Frankfurt am Main 1971
 Lala, der Elfenprinz, Kinderbuchverlag, Berlin 1974
 Abigail. Erzählung, Corvina, Budapest 1978
 neu übersetzt als: Abigél, Verlag Neues Leben, Berlin 1986
 Eine altmodische Geschichte. Roman, Volk und Welt, Berlin 1987
 Die Tür. Roman, Volk und Welt, Berlin 1990
 neu übersetzt von Hans-Henning Paetzke als: Hinter der Tür, mit einem Nachwort von Eva Haldimann. Insel, Frankfurt am Main 1992, ISBN 3-518-39559-9.

Cyfeiriadau

Categori:Genedigaethau 1917
Categori:Marwolaethau 2007
Categori:Llenorion benywaidd o Hwngari
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o Debrecen