Rhestr enwau lleoedd yng ngwaith Guto'r Glyn

Rhestr enwau lleoedd yng ngwaith Guto'r Glyn (c.1435 – c.1493). Rhoddir y sillafiad fel mae'n cael ei sillafu yn y gwreiddiol gan Guto'r Glyn ac yna mewn Cymraeg cyfoes. Casglwyd y rhestr gan Ann Parry Owen o brosiect Guto'r Glyn.net.www.gutorglyn.net;  adalwyd 22 Mawrth 2018 gyda chaniatad gan Ann Parry Owen (gweler Trydariad yma. Mae "n" ar ôl y cyfeiriad yn dangos bod nodyn ar gael ar y wefan, pe baech am ragor o wybodaeth.

Nodyn: Mae'r rhifau'n cyfeirio at rifau'r cerddi ar wefan gutorglyn.net, sydd angen eu dileu o'r rhestr hon.

A
Aber Abergwyngregyn, yn Arllechwedd Uchaf, ychydig i'r dwyrain o Fangor 100.1n
Aber Dau Gledd Aberdaugleddau, harbwr ger tref Penfro 28.18n Aber Daugleddau 114.25–6n
Aberhodni Aberhonddu, bwrdeistref ym Mrycheiniog 31.8
Abermarlais cartref nawdd ym mhlwyf Llansadwrn, Sir Gaerfyrddin 14.15
Aberogwen aber afon Ogwen, o bosibl ger Llandygái neu Dalybont, Gwynedd 61.8n
Aberriw plwyf ar y ffin rhwng cymydau Cedewain a Llannerch Hudol, Sir Drefaldwyn 38.4n
Abertanad trefgordd ac enw cartref nawdd ym mhlwyf Llanyblodwel, tua 10 km i'r de o Groesoswallt, Swydd Amwythig 86.20, 86.5n, 89.37n, 98.30
Actwn Acton, ansicr 5.12n
Aensio Anjou, talaith i'r de o Maine yng ngogledd-orllewin Ffrainc, yn cyfateb yn fras i département Maine-et-Loire heddiw 3.20n, 36
Aeron Afon Aeron yng Ngheredigion 12.47
Affrig Affrica 56.50n yr Affrig 96.29
Almaen yr Almaen 29.27 Sermania 20.2n
Alun afon sy’n tarddu uwch Llandegla ac yn llifo drwy’r Wyddgrug i ymuno ag Afon Dyfrdwy 42.3n, 89.23n
Alun Ystrad Ystrad Alun, cwmwd i'r gogledd-orllewin o Wrecsam yn cynnwys yr Wyddgrug 43.42n
Alwen afon sy’n tarddu ar fynydd Hiraethog ac yn llifo i'r dwyrain gan ymuno ag Afon Dyfrdwy ger Cynwyd 42.1n
Allt Melydn Allt Melyd, pentref a phlwyf yng nghwmwd Prestatyn yng nghantref Tegeingl 70.30n
Allt-y-gwinau ger Drws-y-nant ym mlaen Dyffryn Wnion, Meirionnydd 46a.6
Amwythig prif dref Swydd Amwythig 77.18, 48 'Mwythig 77.1, 63 a gw. iarll Amwythig
Anhuniawg Anhuniog, cwmwd yn Uwch Aeron, Ceredigion, rhwng Henfynyw a Llanrhystud 10.14, 11.21
Annwn yr arall fyd 108.59n
Aras Arras, yn nhalaith Artois, gogledd-ddwyrain Ffrainc 96.26n
Arberth tref a chantref yn Sir Benfro 114.30n
Ardudwy cantref ym Meirionnydd 44.59n, 52.14n, 100.12n
Arfon cantref yng Ngwynedd Is Conwy a ymrannai’n ddau gwmwd, Uwch Gwyrfai ac Is Gwyrfai 46b.21n, 56.33n, 57.53 dwy Arfon 60.4n a gw. Caer 'n Arfon
Arllechwedd cantref yng Ngwynedd Is Conwy 100.13n
Arwystl Arwystli, cantref ym Mhowys 82.26n
Asia, yr Asia 22.7
Aur afon yn Swydd Henffordd 32.12n

B

Bactwn Bacton, plwyf yn Nyffryn Aur, Swydd Henffordd, lleoliad Cwrtnewydd, cartref nawdd 32.8
Y Badd, Caerfaddon, tref yng ngogledd Gwlad yr Haf, enwog am ei baddonau iachusol 109.48n, 111.6n, 115.45n Baddwn 81.7n
Baiwn Bayonne, ardal yn ne-orllewin Ffrainc a oedd yn bwysig yn y fasnach win 20a.32n
Y Bala, y fwrdeistref ym Mhenllyn, Meirionnydd 42.10, 49.39n
Banbri Banbury, Swydd Rydychen, lleoliad un o frwydrau enwocaf Rhyfel y Rhosynnau, a ymladdwyd 24 Gorffennaf 1469 24.20n, 25.8n, 79.2n
Bangor dinas yn Arfon, Gwynedd 58.4n, 13, 59.2n, 61.27n, 35, 60, 108.4n, 109.15, 30
Barstabl Barnstaple, tref a phorthladd bwysig yng ngogledd Dyfnaint 21.66n
Y Berfeddwlad, Gwynedd Is Conwy, yn cynnwys cantrefi Rhos, Rhufoniog, Dyffryn Clwyd a Thegeingl gw. Is Conwy
Bers Bersham, pentref ger Wrecsam ym Maelor Gymraeg 73.71
Berwyn bryniau yn ymestyn o Landrillo yn Edeirnion i Langollen ac at Ddyffryn Tanad 57.40n, 72.14n, 76.26n, 108.51, 121.21n
Biwmares bwrdeistref ar lan y Fenai yng nghwmwd Dindaethwy, Môn 60.14n
Blaen-tren cartref nawdd ym mhlwyf Llanybydder 13.11, 21, 66
Blagmer Blakemere, ger Yr Eglwys Wen (Whitchurch), Swydd Amwythig 78.32n
Blodfol Llanyblodwel, plwyf yn Nyffryn Tanad, 10 km i'r gorllewin o Groesoswallt, Swydd Amwythig 88.29n, 89.59n
Bodsilin cartref nawdd yn Arllechwedd Uchaf 63.10n
Breiddin bryniau ar y ffin rhwng Powys a Lloegr, yn agos i Landrinio 72.16n
Bresawnt ansicr* ai Brescia yn yr Eidal, tref enwog am gynhyrchu arfau dur? 1.31n
Bron Hyrddin gw. Hyrddin
Brycheiniawg Brycheiniog, hen deyrnas, a sir yn ddiweddarach, yn ne-ddwyrain Cymru; y brif dref yw Aberhonddu 27.10 Brycheiniog 31.59
Bryncunallt trefgordd a chartref nawdd ger y Waun, Nanheudwy 103.42n, 104.19, 105.39n
Brysto Bryste, tref yn ne-orllewin Lloegr a'r ail borthladd bwysicaf yn Lloegr yn y 15g. 114.24n
Brytaen gw. Prydain
Buellt hen dalaith a chantref yng nghanolbarth Cymru, i'r gogledd-orllewin o Frycheiniog 1.8n, 2.20
Bwlaen Boulogne (sef Boulogne-sur-Mer), porthladd pwysig yng ngogledd Ffrainc a enwir am ei gwin 15.38n
Bwlen 75.21, 28n ?
Bwrdiaws Bordeaux, dinas enwog am ei gwin yn ne-orllewin Ffrainc 20.22n, 20a.31
Byrgwyn, Ffrangeg: Bourgogne, rhanbarth yn nwyrain Ffrainc a rhannau o orllewin y Swistir rhwng afonydd Rhôn a Saône, enwog am ei gwinoedd 96.28n, 98.36

C
Cae Alo man anhysbys, Powys 98.10n
Caeaw Caeo, cwmwd yn y Cantref Mawr, Sir Gaerfyrddin 9.6 Caeo 6.12n
Caer Chester'', dinas ar lan Afon Dyfrdwy ar y ffin â Sir y Fflint 34.20n, 43.25, 67.24, 69.2n, 35 Caerlleon 101a.49Caer gw. Caer LlionCaer gw. Sir Gaer (Sir Gaerfyrddin)Caer-dro gw. Troea (Caerdroea)
Caerdyf Caerdydd, prif dref Arglwyddiaeth Morgannwg 12.8, 9, 17.9, 20.35n
Caerfyrddin prif dref Sir Gaerfyrddin, yng nghwmwd Derllys 8.6, 14.1n
Caer Gai caer Rufeinig ger Llanuwchllyn, Meirionnydd 45.26n
Caer-gaint Canterbury, Swydd Gaint, enwog am ei chadeirlan a oedd yn gyrchfan pererinion 23.18n, 102.30n Caint 58.10
Caerloyw Gloucester 23.12n, 25.34
Caerlŷr Leicester, dinas ar safle hen gaer Rufeinig yng nghanolbarth Lloegr 36.38
Caer Llion Caerllion ar Wysg, ger Casnewydd, a gysylltir â'r Brenin Arthur a'i Ford Gron 61.58n, 125.8 Caerllion 26.50, 38.42n, 125.4n Caerlleon 114.19n Caer 75.18n
Caer ’n Arfon Caernarfon, yng nghantref Arfon, Gwynedd 63.61
Caer Selem Jerwsalem, dinas yn Israel a chyrchfan pwysig i bererinion 90.4, 12n
Caint gw. Caer-gaint
Calais porthladd yng ngogledd Ffrainc 73.45n
Caron ardal Tregaron, Ceredigion 52.23n, 57
Carreg Cennen castell 6 km i'r de o Landeilo, Sir Gaerfyrddin 21.22n
Carreg Hofa Carreghwfa, plwyf ar y Gororau rhwng Cwmwd Deuddwr a’r Deuparth, tua 2 km i'r gorllewin o Lanymynech 87.40n, 88.24n Craig Hofa 89.51n
Castell Gwent Cas-gwent, Chepstow, tref ar lan Afon Gwy, Gwent 25.6n, 35
Castellnewydd Casnewydd, tref ac arglwyddiaeth yng Ngwent 18.35
Castil Castille, talaith ym Mhenrhyn Iberia, bellach yn rhan o Sbaen 29.11n
Cedewain cwmwd ac arglwyddiaeth ym Mhowys Wenwynwyn, o amgylch y Drenewydd a rhwng afonydd Hafren a Rhiw 27.45n, 39.15 Cydewain 37.14, 16, 66, 38.50
Cefn yr Ais ansicr, ym Mhowys 44.23n
Celyddon coedwig yng ngorllewin yr Alban lle aeth Myrddin yn wallgof 114.26
Celli-wig Celliwig, llys y Brenin Arthur yng Nghernyw 71.1nCemais, y plwyf yng nghwmwd Cyfeiliog, Sir Drefaldwyn 41.29nCent Kent, (Caint) sir yn ne-ddwyrain Lloegr 79.23Ceredigiawn Ceredigion a ymrannai’n Uwch Aeron i’r gogledd ac Is Aeron i’r de 9.35Ceri cwmwd bychan rhwng Cedewain a Maelienydd, ar y ffin â Lloegr, yn aml yn cynrychioli pegwn dwyreiniol pell 37.15, 65, 43.27nCernyw yn y de-orllewin eithaf 29.17Cilan ger Llandrillo; gw. Hywel CilanY Clas, y Clas-ar-Wy, arglwyddiaeth fechan i'r gorllewin o'r Gelli Gandryll; 36.12Clawdd Offa y ffin draddodiadol rhwng Cymru a Lloegr; 68.21 y Clawdd 107.19nCliffordd, Castell Cliffordd, castell ac arglwyddiaeth fechan ar lan afon Gwy 36.12Clwyd, afon sy’n tarddu yng nghyffiniau Clocaenog ac yn llifo drwy Ddyffryn Clwyd gan ymuno â'r môr yn y Foryd, y Rhyl; 43.1n, 49.34n, 71.8nCnwcin, y Cnwcin, Knockin, pentref ger Croesoswallt, swydd Amwythig 79.50n, 55Coetmawr''', Coetmor heddiw, cartref nawdd ger Llanllechid, Arllechwedd Uchaf, Gwynedd 99.4n, 100.67n Coetmor 100.22n, 42n
Collfryn, y cartref nawdd yng nghwmwd Deuddwr, Powys Wenwynwyn 83.66n
Comin Plas, y Cwrt y `Common Pleas’ yn Neuadd Westminster yn Llundain 99.8n
Conwy1 bwrdeistref ar lan aber afon Conwy, Gwynedd 43.2n, 60.18n a gw. Siôn Conwy
Conwy2 afon sy'n llifo drwy Ddyffryn Conwy i'r môr yng Nghonwy, Gwynedd 21.68n, 61.32n
Cornatun mynydd ger Trefaldwyn, ar y ffin â swydd Amwythig 85.24n
Corsygedol cartref nawdd yn Llanddwywe-is-y-graig, Dyffryn Ardudwy, Meirionnydd 52.55n
Corwen un o brif drefi Edeirnion, ar lan afon Dyfrdwy ac islaw bryniau Berwyn 43.6n, 19, 64, 44.4n, 44a.5, 20n, 45.6, 47.10, 38, 49, 84.7n, 52
Craig Hofa gw. Carreg Hofa
Craig Nannau uwch llys Nannau, Llanfachreth, cwmwd Tal-y-bont, Meirionnydd 87.39n
Croesoswallt tref ac arglwyddiaeth yn swydd Amwythig, tua 10 km i'r de o'r Waun 96.24, 102.19n, 103.45n
Cryniarth, y cartref nawdd ger Llandrillo, Edeirnion 48.69
Cwchwillan Cochwillan, cartref nawdd ychydig i'r de o Dal-y-bont, Arllechwedd Uchaf, Gwynedd 55.15n
Cwm, y plwyf yng nghwmwd Rhuddlan, Tegeingl 43.7n, 53, 44.58n, 44a.22, 56
Cwrtnewydd, y cartref nawdd yn Bacton, swydd Henffordd 36.35n, 54
Cwyntry Coventry, yn Warwickshire 44.34n
Cydweli plwyf a chwmwd yn Sir Gaerfyrddin 98.9n
Cyfeiliog cwmwd yn ne-orllewin Powys 40.6, 24
Cymer abaty Sistersaidd ger Dolgellau, Meirionnydd 50.44n
Cymerau, y aber afonydd Efyrnwy a Hafren, ger Llanrinio, cwmwd Deuddwr, dwyrain Powys 65.56
Cymru 1.46, 2.11, 19, 3.72, 10.40, 14.52, 19.20, 80, 20a.35, 21.1n, 65, 70, 24.73, 85, 25.12, 64n, 27.57, 29.64, 36.39, 54.4, 60.21, 62.26n, 78.12n Cymry 79.42
Cynllaith cwmwd ym Mhowys Fadog a Swydd y Waun 90.44n, 48n, 56n
Cynwyd trefgordd ym mhlwyf Llangar, Edeirnion 43.2n
Chwaen, y cartref nawdd yng nghwmwd Llifon, Môn 63.21n
Chwitffordd plwyf yng nghwmwd Cwnsyllt, Tegeingl 70.36n

D

Deau de Cymru 27.11, 36.1, 52.6, 114.10 y Deau 8.11, 9.43, 53, 17.3, 26, 19.6n, 17n, 71, 24.8, 27.56, 48.7, 66.42, 126.25 Deheubarth 8.22, 9.8 ac yn y cyfuniad Deheubarthwyr 8.26 Deheudir 9.27, 41 y Deheudir 35.1n Deheuwlad 14.4, 24.83 y Ddeheuwlad 8.43, 43.10n
Defnsir Dyfnaint, Devon, sir yn ne-orllewinol Lloegr 24.17n Dyfnaint 23.17n
Deheubarth, Deheudir, Deheuwlad gw. Deau
Deifr Deira (ac fel enw pobl yn 26.6) 52.2n
Derbi gw. Harri o Dderbi
Deuddwr cwmwd rhwng afonydd Efyrnwy a Hafren yn nwyrain Powys Wenwynwyn 61.16n, 83.68, 84.15n, 85.4, 18 a gw. Gruffudd Fychan Deuddwr
Deuma enw ar fynachlog Sistersaidd Llantarnam, merch eglwys i Ystrad-fflur a sefydlwyd yn 1177 8.30n
Deuparth, y Y Deuparth, yn arglwyddiaeth Croesoswallt, swydd Amwythig 95.44n
Dinas y Garrai Doncaster, swydd Efrog 24.3n
Dinbech gw. Dinbych
Dinbych bwrdeistref yn Nyffryn Clwyd 67.4n, 71.15, 26n, 105.60n Dinbech 66.33n
Dinefwr castell ger Llandeilo, prif lys tywysogion y Deheubarth 12.29
Dofr Dover, porthladd yn ne-ddwyrain eithaf Lloegr 27.54, 29.17, 38.46n
Dôl Eryri man anh. yn Eryri, Gwynedd 108.57n
Dolgellau prif dref Meirionnydd 50.11n
Dotawnt afon neu nant anh. yn ardal Mantes neu Rouen, Ffrainc? 1.47n
Dref-fawr, y gw. Trefawr
Dref Hir, y Longtown, gynt Ewias Lacy, tref a chanolfan arglwyddiaeth Euas, bellach yn swydd Henffordd 33.52, 36.36
Drefrudd, y Dref Rudd gw. Trefrydd
Dulas afon sy’n tarddu ger Machynlleth ac yn llifo i afon Dyfi 42.3n
Dwywent gw. Gwent
Dyfed un o hen daleithiau Cymru, yn y de-orllewin 28.20n, 114.28
Dyfi afon sy’n tarddu ger Aran Fawddwy ac yn llifo i'r môr yn Aberdyfi 20a.45n, 66.43
Dyfnaint gw. Defnsir
Dyfolwern Tafolwern, trefgordd ger Llanbryn-mair 40.12n
Dyfrdwy afon sy’n tarddu uwch Llanuwchllyn ac yn llifo i Lyn Tegid, drwy Ddyffryn
Dyfrdwy ac ymlaen i Lannau Dyfrdwy 42.3n, 43.1n, 52.12n
Dyffryn Aur Golden Valley, swydd Henffordd 36.7n
Dyffryn Clwyd Dyffryn Clwyd, cantref ac arglwyddiaeth yng Ngwynedd Is Conwy 66.38
Dyffryn Gwy yn ne-ddwyrain Cymru 30.10, 64
Dyffryn Nedd dyffryn y llifa afon Nedd drwyddo i'r môr ym Mae Abertawe 15.34

D

Edeirniawn cwmwd Edeirnion ym Mhenllyn, Meirionnydd, a gynhwysai dref Corwen 47.8
Edeirnion 43.58n, 52.49, 66.39, 93.8
Efyrnwy afon sy’n llifo i afon Hafren yng nghwmwd Deuddwr, yn nwyrain Powys Wenwynwyn 65.55, 89.33n
Eglwyseg trefgordd yn Llangollen, Nanheudwy 112.22n
Egwestl gw. Llanegwestl
Eglwys-wen, yr Yr Eglwyswen, Whitchurch, swydd Amwythig 75.52n
Ehangwen neuadd y Brenin Arthur 22.29n
Eifionydd cwmwd a chantref yng Ngwynedd 87.17, 68, 100.11n
Eitwn Eutun, trefgordd ym mhlwyf Erbistog ym Maelor Gymraeg 109.61n
Elsmer Ellesmere, tref fechan yn swydd Amwythig, tua 13 km i'r gogledd-ddwyrain o Groesoswallt 75.10n
Emral gw. Parc Emral
Ergin Ergyng, rhanbarth traddodiadol Gymraeg yn swydd Henffordd, i'r de-ddwyrain o
Euas, S. Archenfield 36.10, 120.24n
Eryri mynyddoedd yng Ngwynedd 21.40, 56.26n, 57.13n, 100.8n
Euas arglwyddiaeth a chwmwd yn gorwedd ar lethrau dwyreiniol y Mynydd Du, ar y ffin rhwng Cymru a Lloegr, a’i chanolfan yn y Dref Hir (Longtown) 32.2n, 14, 33.56, 34.28, 35.6, 13, 40, 120.32n, 126.53n
Eutun Eyton on Severn, i'r dwyrain o Amwythig 77.64n

F

Fêl Ynys, y gw. Prydain
Fenni Y Fenni, tref yng ngogledd-orllewin Gwent 125.15
Fenis dinas yng ngogledd yr Eidal 20.12
Felallt, y Beeston, rhwng Caer a Nantwich yn swydd Gaer 38.45n, 56.23n

Ff

Ffecnam Feckenham, lleoliad fforest frenhinol yn nwyrain swydd Gaerwrangon 60.40n
Ffordun, plwyf ger y Trallwng, Powys 38.8n
Fforest y Dên, Fforest y Ddena, yng ngorllewin swydd Gaerloyw ac yn agos i’r ffin rhwng Gwent a Lloegr 25.21
Fflint, y fwrdeistref yng ngogledd-ddwyrain Cymru 21.60, 71.28n
Ffrainc 1.58, 3.6, 73, 4.14, 16, 25, 24.69, 28.51, 29.44, 48.47n, 78.13n, 96.27n, 28, 99.1n, 100.47n Ffrawns 29.27

G

Gasgwin Gascoigne, ardal yn ne-orllewin Ffrainc 20a.33n
Gefenni yr ardal o amgylch tref y Fenni, Gwent 12.11, 19.9n, 23, 20.78, 22.29n
Gilwch, y Gillow, maenordy ym mhlwyf Henllan (Hentland), swydd Henffordd 120.30n
Glan Feurig ai enw'r fron y safai Nannau ar ei glan, ym mhlwyf Llanfachreth, cwmwd Tal-y-bont, Meirionnydd? 51.3n y Lan 49.17n, 51.6n
Glan Hafren ansicr, ai llys coll ger Aberriw, sir Drefaldwyn? 37.71
Glasgrug ansicr, ai'r llys ym mhlwyf Llanbadarn-y-Creuddyn, gogledd Ceredigion? 10.51n
Glyn1, y ansicr 60.59n
Glyn2, y yr un elfen ag a geir yn enw Guto’r Glyn; ai Glyndyfrdwy? 58.42n, 59.37n, 110.43
Glyn 44a.24
Glyn3, y gw. Glyn Aeron
Glyn Aeron yng nghwmwd Mebwynion, Ceredigion 10.9 y Glyn 10.19, 60
Glyn Dŵr gw. Glyndyfrdwy
Glyndyfrdwy cwmwd ac arglwyddiaeth, ym Meirionnydd 43.34n, 80.44 Glyn Dŵr 48.65n a gw. o bosibl Glyn2, y
Glyn Egwestl gw. Llanegwestl
Glyn-nedd ym Morgannwg, lleoliad catref Rhys ap Siancyn yn Aberpergwm 15.10, 34.4n, 35.38, 114.9n
Glyn Rhin Glyn Rhein, Dyffryn Rhein yn yr Almaen, enwog am ei win 20a.34n
Gogledd, y Gogledd Lloegr, yr Hen Ogledd 35.62n
Gomora Gomorra, dinas yng ngwlad yr Iorddonen, Beibl 89.14n
Graig Wen, y gw. Wengraig, y
Grig, y Gwlad Groeg 96.29n
Gwanas ym mhlwyf Brithdir 92.55
Gwenllwg Gwynllŵg, cantref rhwng afonydd Rhymni ac Wysg yn ne-ddwyrain Cymru, ond yn fwy penodol enw ar yr iseldir o gwmpas Casnewydd 18a.20n Gwaun Llŵg 114.15n
Gwent ymrannai'n ddwy ran, sef Gwent Is Coed a Gwent Uwch Coed, ac yn dair arglwyddiaeth, Cas-gwent, Brynbuga a’r Fenni 4.2, 12, 18, 24, 28, 50, 78, 19.20, 28, 20.22, 26, 31, 72, 20a.36, 37, 63, 22.18, 34, 46, 55, 60, 68, 23.2, 50, 24.40, 60, 25.14, 26.4, 45, 51, 56, 27.8, 28.4, 34n, 34.20n, 27, 35.14, 36.5, 95.60, 117.48, 125.2, 12 Gwentoedd 114.40 Dwywent 4.23, 43, 19.19n, 46, 23.49, 24.8n, 25.69, 27.56, 114.14n Teirgwent 25.13 y Teirgwent 22.59n a gw. iarll Gwent
Gwepra Gwepra, trefgordd ym mhlwyf Llaneurgain, cwmwd Cwnsyllt, Tegeingl 70.6n
Gwrecsam Wrecsam, tref ym Maelor Gymraeg 72.19n, 110.36n, 111.19n
Gwy afon sy’n tarddu ym Mhumlumon ac yn llifo drwy ddwyrain Cymru ac i'r môr ger Cas-gwent 30.20, 36.15n
Gwydris Goodrich, castell a phentref yn ne swydd Henffordd 78.34
Gwyddelwern plwyf yng nghwmwd Edeirnion, Meirionnydd 52.18n, 29
Gwynedd talaith, yn ymrannu'n Wynedd Uwch Conwy (i'r gorllewin o afon Conwy) a
Gwynedd Is Conwy / y Berfeddwlad (i'r dwyrain o afon Conwy) 15.18, 20.53, 20a.40, 50, 21.2, 11, 28, 32, 44, 52, 55, 59, 67, 26.2, 42.6, 19, 32, 40, 43.11, 16, 33, 60, 47.13, 48.8n, 54, 70n, 49.18, 50.26, 45, 52.6, 28, 53.12, 55.33n, 42, 56.36, 68, 57.16, 28, 46, 54, 58.14n, 44, 58.55, 59.8, 60.8, 13, 61.10, 32, 37, 59, 63.6n, 64.32, 50, 66.41, 78.39, 84.53, 87.18n, 99.9n, 100.10, 13, 20, 105.47, 109.41, 113.74, 114.10, 117.48, 126.27 dwy Wynedd 10.46, 61.26n, 64.16n, 100.4n
Gwynionydd cwmwd rhwng afonydd Teifi ac Aeron 12.50n
Gwynlle Nant Nancwnlle, plwyf yng nghwmwd Pennardd, Uwch Aeron, Ceredigion 10.22n
Gŵyr arglwyddiaeth a phenrhyn i'r gorllewin o Abertawe 26.54n
Gwyrfái1 cwmwd Is Gwyrfai, Arfon, Gwynedd 58.4n
Gwyrfái2 cymydau Is Gwyrfai ac Uwch Gwyrfai yng nghantref Arfon, Gwynedd 61.27n
Gyffin, y plwyf ger Conwy, Gwynedd 108.5n

H

Hafren afon sy’n tarddu ym Mhumlumon ac yn llifo drwy'r Gororau ac i Fôr Hafren 19.73n, 25.54n, 39.2, 66.44, 80.8n, 89.24n, 115.33n
Haltun Halchdyn, Halghton, ym Maelor Saesneg 75.3n
Harddlech Harlech, tref a chastell a adeiladwyd gan Edward I ar arfordir Ardudwy 21.14n, 24
Hawlffordd Hwlffordd, tref yng nghantref Rhos, sir Benfro 114.22n
Hendwr, yr cartref nawdd ym mhlwyf Llandrillo, cwmwd Edeirnion, Meirionnydd 48.9n, 66
Henffordd gw. swydd Henffordd
Henllan pentref a phlwyf ger Dinbych, yng nghwmwd Is Aled, cantref Rhufoniog 61.64n, 71.42n
Hiraethog ucheldir i’r gorllewin o Ruthun 122.17n
Hold, yr Holt, tref ym Maelor Gymraeg 73.30n, 33, 69
Hyrddin bryn coediog ar bwys abaty Glyn-y-groes, Llangollen 112.34n Llwyn Hyrddin 113.87n Bron Hyrddin 111.27n

I

Iâl cwmwd ym Mhowys Fadog 52.28n, 66.37, 73.4n, 76.3n, 9, 94.41n, 101.4n, 101a.4, 105.46n, 108.33, 109.6n, 20, 34, 110.4n, 27, 64, 111.24, 25, 112.6, 58, 113.27, 74, 114.58n, 60, 116.7, 117.38, 44, 50, 60n, 126.56n mawrIal 5.47n, 113.62
India 28.3n yr India 20a.20n
Iorc Caerefrog, prif ddinas swydd Efrog 14.20, 29.18n, 28n, 36.42, 38.48n, 44.40n, 58.38n a gw. dug o Iorc, dug yn Iorc
Is Aeron rhan ddeheuol Ceredigion islaw'r afon Aeron 13.49n
Is Coed cwmwd yn Is Aeron, Ceredigion 12.49
Is Conwy Y Berfeddwlad / Gwynedd Is Conwy, yn cynnwys cantrefi Rhos, Rhufoniog, Dyffryn Clwyd a Thegeingl 71.17n, 105.55n y Berfeddwlad 43.65n, 70.29n
Israel 20.29 yr Israel 25.71, 48.41
Iwerddon 29.20n, 78.13n

L

Litsffild Caerlwytgoed, Lichfield, dinas yn swydd Stafford 44.41n

Ll

Llai, y pentref ger Gresffordd sydd ychydig i’r gogledd o Wrecsam 75.13, 60n
Llanarmon-yn-Iâl prif eglwys Iâl 77.45
Llandaf cadeirlan ac esgobaeth ychydig i'r gogledd o Gaerdydd, Morgannwg 17.14, 58, 61
Llandeilo Llandeilo Gresynni, pentref a phlwyf yng Ngwent 19.25n
Llandrunio Llandrinio, plwyf yng nghwmwd Deuddwr 84.46, 58
Llandygái Llandegái, pentref a phlwyf yn Arllechwedd Uchaf, Gwynedd 56.35n
Llanddewi Rhydderch plwyf tua 6 km i'r dwyrain o'r Fenni, Gwent 4.10 Llanddewi 4.6
Llanddwyn eglwys a phlwyf yng nghwmwd Menai, Môn 61.28n
Llanegwestl Llanegwystl, Llynegwestl, Glynegwystl, Egwestl, Egwystl, Plas-y-groes, Pant yr Hengroes, enwau ar abaty Sistersaidd Glyn-y-groes, ger Llangollen 101a.44n, 110.60, 114.34n Llan Egwestl 117.42n Llynegwestl 101.6n *Llyn Egwestl 112.10n, 59–60 Llyn y Gwystl 111.3n Glyn Egwestl 110.12n Egwestl 105.44n, 111.51n, 113.19n, 115.11n, 116.18n Egwystl 108.16n, 116.18n *Pant-y-groes 110.6n, 112.58n Pant yr Hengroes 110.38 Plas-y-groes 116.19n
Llanelwy plwyf a chadeirlan yng nghwmwd Rhuddlan, Tegeingl 70.7n, 39, 94.41n
Llaneurgain plwyf yng nghwmwd Cwnsyllt, Tegeingl 70.20n, 51
Llanfachraith plwyf yng nghwmwd Tal-y-bont, Meirionnydd 50.10n
Llan-faes pentref a phlwyf yng nghwmwd Dindaethwy, cantref Rhosyr, Môn 56.32n
Llangedwyn plwyf yng nghwmwd Mochnant Is Rhaeadr 94.1
Llangurig plwyf yng nghantref Arwystli 39.66n
Llangywair Llangywer, plwyf ger Llyn Tegid yng nghwmwd Penllyn, Meirionnydd 42.46
Llaniwllyn Llanuwchllyn, plwyf yng nghwmwd Penllyn, Meirionnydd 42.11n
Llannerch, cartref nawdd ym Mhenrhyn Llŷn 53.1n, 39, 66
Llannerch-y-medd canolfan fasnach yn Nhwrcelyn, Môn 62.39n
Llanwnnog plwyf tua 3 km i'r gogledd o Gaersws yn Arwystli 82.28n
Llanybyddair Llanybydder, plwyf ar lan afon Teifi yng ngogledd sir Gaerfyrddin 13.54n
Llanymddyfri tref ar lan afon Tywi yng ngogledd-ddwyrain sir Gaerfyrddin 27.54n
Llan-y-mynaich Llanymynech, plwyf ar y ffin rhwng Cymru a swydd Amwythig, ychydig i'r gogledd o'r Trallwng 89.40
Llechwedd Ystrad cartref nawdd ger Llyn Tegid, plwyf Llangywer 42.29n, 43
Llëyn gw. Llŷn
Llinwent maenor ym mhlwyf Llanbister, sir Faesyfed, cartref nawdd 49.29n
Lliwan Llifon, cwmwd yng nghantref Aberffraw, Môn 63.24n
Lloegr 1.4, 43, 3.12, 74, 6.6, 21.13, 69, 23.16, 20, 25, 25.67, 27.12n, 23, 28.53, 38.40, 41.3, 19, 22, 27, 44.25, 44a.54, 47.30, 49.10, 60.22, 67.28, 71.34n, 78.11, 42, 81.26n, 53, 84.56, 86.31, 90.43, 102.38, 107.52
Llowes plwyf ar lan afon Gwy yn sir Faesyfed 30.41n
Llundain 23.21, 29.40, 38.34, 41.1, 8, 16n, 94.65n, 99.12, 102.21n
Llwydiarth cartref nawdd i’r gogledd-ddwyrain o Lannerch-y-medd, cwmwd Twrcelyn, Môn 62.30, 40, 65.19n
Llwyn Hyrddin gw. Hyrddin
Llwyn y Neuadd o bosibl Llwyn Bryn y Neuadd ym mhlwyf yn Llangar, Meirionnydd 42.24n
Llwyn-onn cartref nawdd ym mhlwyf Llanwnnog, Arwystli 82.28n
y Llwyn-onn, o bosibl yn Llanaber, Ardudwy, cartref nawdd 49.8n
Llychlyn Sgandinafia 120.7n
Llydaw 24.27, 86.38n
Llŷn cantref yn eithaf Penrhyn Llŷn, Gwynedd 55.44n Llëyn 53.4, 26, 28, 66.40
Llynegwestl gw. Llanegwestl
Llyn Tegyd Llyn Tegid, y Bala 68.36
Llyweni Lleweni, cartref nawdd ger Dinbych 71.3n, 37

M

Mabeilfyw Mabelfyw, cwmwd yn y Cantref Mawr, sir Gaerfyrddin a gynhwysai blwyfi Llanybydder a Phencarreg 12.14n, 60, 13.26
Mabwynion Mebwynion, cwmwd i’r gogledd o gwmwd Mabelfyw yn Is Aeron, Ceredigion 12.48n
Machynllaith Machynlleth, plwyf ar lan afon Dyfi, yng Nghyfeiliog 40.27n
Maelawr cymydau Maelor Gymraeg a Maelor Saesneg ym Mhowys Fadog 3.70, 45.50, 53.9n, 70.30n, 72.4n, 57, 62, 76.6n, 86.18n, 88.13n, 89.34n, 103.32n Maelor 3.26, 53, 73.2n, 74.14, 22, 75.5n, 46, 50, 58n, 79.68n, 110.2n y ddwy Faelawr 104.4n y ddwy Faelor 66.35n dwy Faelor 72.22n
Maelienydd gw. Mael Maelienydd
Maelor Gymräeg cwmwd ym Mhowys Fadog 73.67
Maen Maine, talaith i’r gogledd o Anjou ac i’r de o Normandi 3.20n, 36
Maenan abaty Sistersaidd yn Nyffryn Conwy, merch eglwys i Ystrad-fflur a sefydlwyd yn 1186 8.30, 110.62, 122.26n
Maesbrog Maesbrook, pentref i’r dwyrain o Lanymynech a ger y Cnwcin yn swydd Amwythig 79.38n, 122.26n
Main, y trefddegwm ym Meifod, Mechain, Powys 27.46n, 82.17n, 89.12n
Maleiniog maenor ar ddwy lan afon Gwy, yn agos i Laneigon a'r Gelli 30.56n
Malltraeth pentref a thraeth ym Môn ger aber afon Cefni 64.5n, 39, 65.2n, 32, 37 Mall Draeth 65a.14n y Traeth Mall 63.11n
Manafon pentref ger Aberriw, sir Drefaldwyn 38.54n
Mars, y Y Mers, arglwyddiaethau wedi eu lleoli gan mwyaf yn nwyrain Cymru ac a oedd o dan awdurdod arglwyddi Eingl-Normanaidd 13.16n, 27.46, 29.19n, 41.2, 44.70, 70.40n, 71.18n, 72.28, 75.11, 51, 59, 78.57n, 79.53, 80.32n, 86.33, 102.14n, 105.18n
Mathafarn plasty yn Llanwrin 40.11n
Mawddwy cwmwd i'r de o Benllyn, yn cynnwys plwyfi Caereinion Fechan, Llanymawddwy a Mallwyd 80.19, 44n, 54, 81.15, 65, 72
Mawnd gw. Mawnt
Mawns Le Mans, prif dref Maine, Ffrainc 3.22n
Mawnt Mantes, tref ar afon Seine, rhwng Rouen a Pharis, Ffrainc 1.6n, 10, 21, 32, 48, 56, 2.54 Mawnd 2.10
Mechain cantref ym Mhowys Wenwynwyn yn ymrannu'n ddau gwmwd, Mechain Is Coed a Mechain Uwch Coed 82.18n, 115.19n a gw. Syr Siôn Mechain
Meifod plwyf yng nghantref Mechain, Powys 89.20n
Meirionnydd cantref yn ne Gwynedd yn cynnwys cymydau Tal-y-bont ac Ystumanner 42.14, 55.46n
Melan Milan, dinas yng ngogledd yr Eidal a oedd yn enwog am gynhyrchu dur 1.27, 73.2n, 11n, 98.54n, 120.62n
Melwern Melverley, pentref i’r de o Groesoswallt a ger y Cnwcin yn swydd Amwythig 65.53, 79.38n
Menai afon sy'n gwahanu Ynys Môn ac Arfon 52.11n, 57.42, 62.42
Merthyr Tudful, plwyf ac ardal yng nghwmwd Uwch Caeach ym Morgannwg 16.22n, 74
Moel Othrwm Moel Orthrwm, mynydd ger Nannau, ym mhlwyf Llanfachreth, cwmwd Tal-y-bont, Meirionnydd 50.21n Moel Orthrwm 51.5n
Moelyrch Moeliwrch, cartref nawdd ger Llansilin, cwmwd Cynllaith 90.11, 92.15n
Môn ynys yng ngogledd eithaf Cymru, a ymrannai'n dri chantref, Cemais (gogledd), Aberffraw (gorllewin), Rhosyr (de-ddwyrain) 10.10, 12.11, 47, 15.18, 16.33n, 19.10n, 20.77, 21.12, 56, 66, 29.19n, 38.41n, 43n, 53, 39.43n, 51n, 45.30, 49.34, 52.13n, 55.45n, 56.34, 44, 51, 57.1n, 53, 60.4n, 47 62.18, 26, 36, 44, 63.2n, 18, 26, 48, 62, 64, 68, 64.2n, 38, 52, 62, 65.18, 37, 48, 66, 65a.58, 70.3, 27n, 72.28n, 63, 76.6, 18, 80.32, 44, 82.9n, 31, 91.15n, 100.10, 43n, 108.4n, 117.47n
Morfa, y rhan ddeheuol arglwyddiaeth Casnewydd neu Wynllŵg? 18a.19n
Morgannwg yn wreiddiol un o hen raniadau Cymru, ond ar ôl y Goncwest cyfatebai'n fras i sir Forgannwg 15.16, 17.12, 19.5n, 21.67n, 25.53n, 26.54n, 35.32n, 37.27, 38.44n
Môr Rudd Môr y Gogledd 126.54n
Môr Tawch Yr Eigion, Oceanus 29.54n
Mynyw sef Tyddewi, sir Benfro 12.15, 19.9n, 26.49n, 28.35, 30.26n, 70.3n, 52n, 94.19 Tyddewi 37.9n

N

Nanconwy cwmwd yn Arllechwedd Uchaf, Gwynedd Uwch Conwy 100.12n
Nanheudwy cwmwd yn Swydd y Waun, yn cynnwys plwyfi Llangollen, y Waun, &c. 103.6n
Nanmor Deudraeth trefgordd ym mhlwyf Beddgelert, cwmwd Eifionydd 54.3
Nannau cartref nawdd ym mhlwyf Llanfachreth, cwmwd Tal-y-bont, Meirionnydd 48.51n, 49.3n, 53, 62, 50.11n, 51.10n, 63.7n
Nedd1 bwrdeistref ym Morgannwg 15.14
Nedd2 afon sy'n tarddu ym Mannau Brycheiniog gan lifo i'r de, drwy Ddyffryn Nedd, allan i'r môr ym Mae Abertawe 21.68n
Nordd, y y Gogledd, gogledd Lloegr 24.26, 25.64n, 41.42n, 44.44n, 44a.42
Norhantwn Northampton 24.24n
Normandi Normandy, gogledd Ffrainc 2.10n, 23, 27n, 3.2, 20.10
Northfolc Norfolk, dwyrain Lloegr 76.8n

O

Ogwen afon sy'n llifo heibio i Gochwillan i'r môr yn Aberogwen, ger Bangor, Gwynedd Uwch Conwy 55.30n
Opia Ethiopa, y wlad yn Affrica 59.44n

P

Paitio Poitou, talaith ar arfordir gorllewinol Ffrainc 4.38
Pant -y-groes, Pant yr Hengroes gw. Llanegwestl
Parc Emral cartref nawdd ym Maelor Saesneg 74.2n Emral 74.24
Parc Enwig man anh., o bosibl yn y Berwyn 76.27n
Paris prifddinas Ffrainc 1.26n, 87.23n, 98.43n
Penbrwg gw. Penfro
Penfro cantref, arglwyddiaeth neu dref ac iddi gastell mawr yn ne-orllewin Cymru 21.18n, 20, 28.11, 114.24 Penbrwg 24.20, 26.54n, 28.22n a gw. iarll Penfro, iarll Penbrwg
Pengwern trefgordd ac enw cartref nawdd yn Llangollen, Nanheudwy 106.36
Penllyn cantref ym Meirionnydd yn cynnwys cymydau Dinmael, Edeirnion, Uwch Tryweryn ac Is Tryweryn 42.5n, 54, 64.9n, 66.40, 121.22n a gw. Tudur Penllyn
Pennant Melangell plwyf yng nghwmwd Mochnant Uwch Rhaeadr 42.25–7n
Pen-rhos Pen-rhos Fwrdios, cartref nawdd ger Caerllion ar Wysg 114.3n
Penrhyn cartref nawdd ar lannau’r Fenai ym mhlwyf Llandegái 57.6n y Penrhyn 56.65n
Pentrecynfrig pentref a chartref nawdd, tua 2 km i'r de o'r Waun, swydd Amwythig 108.20n
Pentre'rfelin Pentrefelin, yn Llandysilio-yn-Iâl, ychydig i'r de o abaty Glyn-y-groes 111.25n
Pen-y-lan Penlan, ger y Bala, yn ôl pob tebyg 48.11n
Peris afon yng ngogledd cwmwd Anhuniog, Ceredigion 11.46n
Porth Siaff porthladd yn Israel 97.8n
Porth Wgon man anh. y cysylltir Tegau Eurfron ag ef 107.11n
Powls cadeirlan St Paul's, Llundain 22.26n, 99.8 Powlys 116.19n a gw. Dawns o Bowls fel e.c.
Powlys gw. Powls
Powys un o hen daleithiau Cymru a rennid yn hanesyddol yn Bowys Fadog (gogledd) a Phowys Wenwynwyn (de). Cynhwysa yn fras siroedd Trefaldwyn, Maesyfed a Brycheiniog a rhan o sir Ddinbych 8.34, 15.19, 24.74, 26.53n, 27.52, 38.5, 53, 39.18, 48, 41.31, 42.23, 53.12, 60, 66.46n, 79.39, 82.16, 24, 83.8, 84.12, 27, 85.16, 88.1, 89.39n, 90.62n, 94.4, 60, 95.30n, 61, 98.23n, 33, 42n, 104.12, 115.12, 34 dwy Bowys 117.55
Powystir 27.42n, 80.3, 97.47
Powys Fadawg Powys Fadog, gogledd Powys 86.17n Powys Fadog 66.31n, 104.14
Prydain Prydain Fawr 14.54, 25.2 Ynys Brydain 58.52, 107.15 Brytaen 78.25 y Fêl Ynys 88.28 Ynys y Cedyrn 29.46n
Prydyn yr Alban neu’r Hen Ogledd 63.57n a gw. Du o Brydyn
Prysaddfed Prysaeddfed, cartref nawdd ger Bodedern yng nghwmwd Llifon, Môn 63.16n, 64.49n

R

Rug cartref nawdd ger Corwen, Edeirnion 44.23n, 49.47n

Rh

Rhaglan castell Syr Wiliam ap Tomas a Wiliam Herbert yn arglwyddiaeth Brynbuga, Gwent 19.1n, 22, 36, 20.8, 15, 44, 54, 20a.10n, 34, 23.5, 24.55n, 26.10, 40, 60, 27.16, 28.47
Rhiw, yr enw ar lys neu fryn ger Aberriw, plwyf ar y ffin rhwng cymydau Cedewain aLlannerch Hudol, sir Drefaldwyn 38.14n, 22, 56n
Rhiwabon plwyf rhwng Llangollen a Wrecsam ym Maelor Gymraeg 72.53, 116.30
Rhiw Tren cartref nawdd ym mhlwyf Llanybydder 12.25n
Rhôn Rouen, prifddinas Normandi, gogledd Ffrainc 1.2n, 18, 34, 41, 55, 3.16n, 23, 55,
29.6n, 40, 98.44n
Rhos cantref yn ne Penfro yn cynnwys Hwlffordd 28.19n
Rhosyr safle hen lys tywysogion Gwynedd ger Niwbwrch, Môn, ac enw cantref yn neddwyrain Môn yn cynnwys cymydau Menai a Dindaethwy 65.42
Rhuddlan tref a chwmwd yng nghantref Tegeingl 61.64n
Rhufain prifddinas yr Eidal, cyrchfan pererinion 23.10, 29.40, 36.42, 37.14, 61.57n, 82.48, 91.21n, 102.18, 107.20n, 111.59, 112.2, 4n, 125.9
Rhuthun tref ac arglwyddiaeth yn Nyffryn Clwyd, Gwynedd Is Conwy 121.26n, 122.17n
Rhydodyn plasty ym mhlwyf Llansawel, cwmwd Caeo 101a.47
Rhydychen Oxford, Lloegr 6.25–6, 28

S

Sain Clêr Sanclêr, arglwyddiaeth i’r dwyrain o Gaerfyrddin 27.35n
Sain Siâm Santiago de Compostela, cyrchfan pererinion yng ngogledd-orllewin Sbaen 37.11
Saint afon sy’n llifo i’r môr yng Nghaernarfon, Gwynedd 65.2n
Salbri Salisbury, dinas yn Wiltshire 61.53n Salsbri 25.5
Sarn Elen Sarn Helen, yr hen ffordd Rufeinig ar hyd gorllewin Cymru 21.6n
Sermania gw. Almaen
Siêb Cheapside, ardal enwog am ei siopau yn Llundain 22.28n, 58.53n, 102.35 Siêp 41.4n, 73.52n, 101a.24n
Sieffild Sheffield, swydd Efrog 78.28
Siffnal Shifnal, swydd Amwythig 78.30n
Sin Sheen, palas brenhinol gynt ger Richmond-on-Thames 37.10
Sir Gaer sir Gaernarfon 55.52n
Sir Gaerfyrddin sir Gaerfyrddin 13.47–8 swydd Gaer 14.18
Sodma Sodom, dinas yng ngwlad yr Iorddonen, Beibl 89.14n
Staffordd Stafford, dinas yng nghanolbarth Lloegr 44.43n a gw. Syr Wmffre Staffordd
Swydd Gaer1 gw. sir Gaerfyrddin
Swydd Gaer2 Cheshire 71.35n
Swydd Henffordd Herefordshire 36.12
Swydd y Waun Arglwyddiaeth y Waun, yn cynnwys cymydau Nanheudwy, Mochnant Is Rhaeadr a Chynllaith 103.34n, 104.7, 107.60n
Sycharth llys Owain Glyn Dŵr yn Llansilin, Powys 38.51n

T

Talebolion Talybolion, cwmwd yng nghantref Cemais, Môn 39.52n
Talgarth tref yn sir Frycheiniog 30.24
Tal-y-bont ger y Trallwng 88.31n
Tanad afon ar y ffin rhwng Powys Fadog a Phowys Wenwynwyn ac yn llifo i Efyrnwy ger Abertanad 86.13, 40, 87.29n, 88.11n, 89.57n, 95.36n
Tawy afon Tawe, sy'n tarddu ym Mannau Brycheiniog ac yn llifo i'r môr yn Abertawe 14.20n
Tegeingl un o bedwar cantref y Berfeddwlad, yn cynnwys cymydau Cwnsyllt, Prestatyn a Rhuddlan 43.54n, 47.16n, 61.63n, 70.32n Tegaingl 121.22n
Teifi afon sy’n tarddu yng ngogledd Ceredigion ac yn llifo i'r môr yn Aberteifi 8.36, 9.45n, 12.9, 46, 13.4, 43.25
Teirgwent gw. Gwent
Traean, y Y Traean, yn arglwyddiaeth Croesoswallt, swydd Amwythig 95.43n
Traeth Mall, y gw. Malltraeth
Trallwng, y dref yng nghwmwd Ystrad Marchell, ar y ffin â swydd Amwythig 39.70n
Tre’rtŵr cartref nawdd ym mhlwyf Llanfihangel Cwm Du, Dyffryn Wysg 19.26n
Trefawr rhan o blwyf Llangollen, Nanheudwy, yn cynnwys Trefor Uchaf a Threfor Isaf 3.55n, 103.39, 105.23n, 49, 105.9n, 113.85n, 116.59 Trefor 72.22n, 103.38n, 107.59n, 111.24n, 25, 112.4n y Dref-fawr 99.4n
Trefgwnter cartref nawdd ger Talgarth yn Nyffryn Gwy 30.48
Trefrydd Y Drefrudd, Wattlesborough, ym mhlwyf Alderbury, swydd Amwythig 81.12n y Drefrudd 80.18n, 55 y Dref Rudd 80.57
Tregarn Tref y Garn, Trefgarnowain ym mhlwyf Breudeth, sir Benfro 80.58n
Tren afon sy'n llifo i afon Teifi ger Llanybydder 12.51
Trent afon sy'n tarddu yn swydd Stafford ac yn ymuno ag afon Ouse ychydig i’r de o Hull 14.53n
Tro cartref nawdd yn Llanfihangel Troddi, i’r de o Drefynwy 19.26n
Troea y ddinas hynafol yn Anatolia (Twrci) 53.24 Caer-dro 85.36n
Trum Elidir mynydd neu fryn anh., o bosibl yn y Berwyn 108.54n
Tŵr, y Tŵr Llundain neu o bosibl Tretŵr yn sir Frycheiniog 17.35n
Twrcelyn Twrcelyn, cwmwd yng nghantref Cemais, Môn 62.11n, 14
Tŵr Gwyn, y Llundain 80.25n
Tŵr yr Eryr un o dyrau castell Caernarfon 105.20n
Tyddewi gw. Mynyw
Tywi afon sy’n tarddu yng Ngheredigion ac yn llifo i'r môr ger castell Llansteffan yn sir Gaerfyrddin 27.45n
Tywyn ym Meirionnydd 14.53n
Tywyn, y y Ferwig, Ceredigion 38.20n Uwch Aeron yr ardal i'r gogledd o afon Aeron yng Ngheredigion 10.16, 11.22

U
Uwch Conwy Gwynedd Uwch Conwy, y rhan o Wynedd i'r gorllewin o afon Conwy 63.56n Warwig Warwick 44.24n a gw. fel enw person

W
Waun, y tref ar y ffin â swydd Amwythig yn ymrannu'n ddwy ran, y Waun Isaf a’r Waun Uchaf 95.43n, 104.17, 105.42n, 107.49 dwy Waun 107.14n y ddwy Waun 111.23
Waun Isaf, y trefgordd yn y Waun, tref ar y ffin â swydd Amwythig 104.1n, 105.35n
Weblai Weobley, cartref teulu Devereux yn swydd Henffordd 26.7 Weble 27.9
Weble gw. Weblai
Wengraig, (Gwengraig) sef mynydd a thŷ'r Wengraig (plwyf Brithdir) - tŷ nodedig a hynafol ag iddo gysylltiad teuluol â Nannau yn Llanfachreth, cwmwd Tal-y-bont, Meirionnydd 50.50n, 51.13n y Graig Wen 49.7n
Westmestr Westminster, Llundain 94.6n
Winsawr Winsor, castell brenhinol yn Berkshire 97.43n
Wlasgуd Woolascott, trefgordd yng nghyffiniau Amwythig 83.34n
Wtil Ynysoedd yr Hebrides 120.4n
Wyddfa, y Yr Wyddfa, mynydd uchaf Eryri, Gwynedd 21.36n
Wysg afon sy'n llifo drwy Went ac i Foryd Hafren ger Casnewydd 19.74n, 27.14n, 114.9n

Y

Ynys Brydain gw. Prydain
Ynys Wydrin Glastonbury, de-orllewin Lloegr 22.60n
Ynys y Cedyrn gw. Prydain
Ynys y Saint Ynys Enlli 37.11n
Ysbaen Sbaen 29.28 yr Ysbaen 77.20n
Ysbrús, yr Prwsia, gogledd yr Almaen 96.26n
Ystrad Alun gw. Alun Ystrad
Ystrad-fflur abaty Sistersaidd yng Ngheredigion 9.9–10, 30.38 Fflur Ystrad 8.58 caer Fflur 8.23 côr Fflur 6.18, 7.40 gloywgor Fflur 6.6 teml Fflur 5.4, 8.19 tyrau Fflur 9.38 tŷ Fflur 8.18
Ystrad Marchell abaty Sistersaidd ger y Trallwng 82.1n
Ystradmeurug Ystradmeurig, pentref ger Tregaron a oedd yn safle hen lys brenhinol 9.66

Cyfeiriadau

Dolen allanol
 gutorglyn.net Gwefan gutorglyn.net 

Enwau lleoedd yng ngwaith Guto'r Glyn