Rosalía de Castro

Roedd Rosalía de Castro (24 Chwefror 1837 – 15 Gorffennaf 1885) yn brif lenor Galisia ac heddiw yn arwres ffeministaidd.

Ysgrifennodd yn Galego (Galisieg) ar adeg pan roedd yr iaith wedi'i gormesu ac ond wedi'i ystyri'n dafodiaith y werin ddi-addysg.https://www.cambridge.org/core/books/a-companion-to-galician-culture/rosalia-de-castro-life-text-and-afterlife/EC9EDA54263D6E0BC359900B8AD86E61http://dangerouswomenproject.org/2016/06/08/rosalia-de-castro/

Cyhoeddodd ei chasgliad cyntaf o farddoniaeth Cantares gallegos (Cantoriaion Galisieg) ar 17 Mai, 1863. Mae 17 Mai bellach yn cael ei dathlu fel Día das Letras Galegas - Diwrnod llenyddiaeth Galisieg, yn ddiwrnod o wyliau yn Galisia.

Roedd Follas novas (Dail newydd), 1880, ei hail gasgliad yn y Galisieg a'r olaf. Follas Novas El Libro Total  Ystyrir y gyfrol hon yn glasur o fewn llenyddiaeth Galisiaidd. Dyma hefyd uchafbwynt gyrfa Castro, gan ei fod yn cynrychioli'r cyfnod rhwng Cantares gallegos a'i nofel radical En las orillas del Sar (1884) a sgwennwyd mewn Sbaeneg.  Mae rhan olaf Follas novas am ferched a adawyd yng Ngalisia, wedi i'w gwŷr eu gadael i chwilio am waith.

Priododd Manuel Murguía (1833–1923), yn un o brif ffigyrau y Rexurdimento (adfywiad) – mudiad llenyddol rhamantaidd i hybu llenyddiaeth a'r iaith Galego. Cafodd y cwpl 7 o blant.

Roedd bywyd Castro wedi'i effeithio gan dristwch a thlodi. Gwrthwynebodd gamddefnydd awdurdod ac roedd yn gefnogwr brwd o hawliau merched.https://www.britannica.com/biography/Rosalia-de-Castro

Mae ei gwaith yn cyfleu cryfder enaid pobl werin Galisia – eu llawenydd, doethineb a thraddodiadau, eu dicter at ormes Sbaen, a'u tristwch yn wyneb tlodi ac alltudio i dde America. Mae ei gwaith wedi nodi gan saudade (hiraeth).https://www.poemhunter.com/rosalia-de-castro/biography/

Mae ei gwaith wedi'i gyffeithiau i nifer fawr o ieithoedd ac mae ei henw i weld ar enwau parciau, strydoedd, ysgolion a busnesau fel caffis a gwestaihttps://www.booking.com/hotel/es/rosalia.htmlhttps://www.youtube.com/watch?v=JRMATl6KeQw. Mae ei llun wedi ymddangos ar stampiau ac ar hen arian Sbaen y peseta.https://web.archive.org/web/20120412180143/http://www.bde.es/webbde/es/billemone/peseta/peseta.pdf

Dolenni
 Sefydliad Rosalía de Castro: http://rosalia.gal/
 Prosiect 'Merched Peryglus': http://dangerouswomenproject.org/2016/06/08/rosalia-de-castro/
 Ei gwaith yn Saesneg ar wefan Poem Hunter: https://www.poemhunter.com/rosalia-de-castro/biography/
 Helena Miguélez Carballeira - Galicia, a Sentimental Nation: Gender, Culture, Politics (2013), Gwasg Prifysgol Cymru. http://www.uwp.co.uk/cy/book/galicia-a-sentimental-nation-ebook-pdf/

Gwaith
bawd|250px|chwith|Cofeb o Rosalia de Castro yn Padrón
bawd|250px|Rosalía a'r teulu, 1884.

Yn Galego
Cerddi
 Cantares gallegos  1863
 Follas novas  1880

Rhyddiaith
 Contos da miña terra I 1864

Yn Sbaeneg
Cerddi
 La Flor 1857
 A mi madre 1863
 En las orillas del Sar 1884

Rhyddiaith
 La hija del mar 1859
 Flavio  1861
 El cadiceño  1863
 Ruinas  1866
 Las literatas  1866
 El caballero de las botas azules  1867
 El primer loco  1881
 El domingo de Ramos  1881
 Padrón y las inundaciones  1881

Cyfeiriadau

Categori:Genedigaethau 1837
Categori:Marwolaethau 1885
Categori:Beirdd y 19eg ganrif o Sbaen
Categori:Beirdd Galiseg o Sbaen
Categori:Beirdd Sbaeneg o Sbaen
Categori:Llenorion benywaidd y 19eg ganrif o Sbaen
Categori:Pobl o Galisia