Refferendwm ynghylch annibyniaeth Catalwnia 2017

Refferendwm ar ddyfodol Catalwnia, a gynhaliwyd ar 1 Hydref 2017 oedd y Refferendwm ar Annibyniaeth Catalwnia 2017. Fe'i trefnwyd gan Lywodraeth Catalwnia (neu'r Generalitat de Catalunya). Ar hyn o bryd mae Sbaen yn ystyried y wlad yn un o'i 'Chymunedau Ymreolaethol'. Cyhoeddodd Llywodraeth Catalonia eu bwriad o gynnal refferendwm ar 6 Medi 2017, a'r diwrnod wedyn, fe'i gwnaed yn anghyfreithiol gan Lys Cyfansoddiad Sbaen, gan y byddai refferendwm yn eu barn nhw yn groes i Gyfansoddiad y Wlad (sef y Constitución española de 1978). Yn dilyn y refferendwm, ar 27 Hydref 2017 cyhoeddwyd sefydlu Gweriniaeth Catalwnia (2017).

Fel rhan o'u hymgyrch Operación Anubis, ceisiodd heddlu Sbaen atal y broses ddemocrataidd o bleidleisio, gan anafu 844 o Gataloniaid.euronews.com; adalwyd 10 Hydref 2017. Er hyn, pleidleisiodd 2.3 miliwn.nytimes.com; adalwyd 10 Hydref 2017. Cyhoeddodd Zeid Ra'ad Al, Uwchgomisiynydd y Cenhedloedd Unedig dros Hawliau Dynol, mae'n hanfodol fod Llywodraeth Sbaen yn ymchwilio'n drylwyr i'r trais a achoswyd gan eu heddlu ar ddiwrnod y refferendwm.

Y bwriad oedd cynnal refferendwm ddi-droi'n-ôl a fyddai'n cael ei wireddu, er y byddai hyn yn anghyfreithiol Catalans to celebrate their national day with independence protests; cyhoeddwyd 10 Medi 2017; adalwyd 11 Medi 2017. yn llygad Llywodraeth Sbaen.

Unig gwestiwn y papur pleidleisio oedd: "Ydych chi'n dymuno gweld Catalwnia'n genedl annibynnol ar ffurf gweriniaeth?" gyda dau ddewis yn ateb: "Ydw" neu "Nac ydw". Pleidleisiodd 2,044,038 (92.01%) "Ydw" a 177,547 (7.99%) "Nac ydw", gyda 43.03% o bobl cymwys wedi bwrw eu pleidlais. Amcangyfrifodd y Llywodaeth fod 770,000 o bobl wedi methu pleidleisio gan fod heddlu Sbaen wedi eu hatal.

Y diwrnod wedi'r cyhoeddiad, sef y 7fed o Fedi, cyhoeddodd Llys Cyfansoddiad Sbaen waharddiad ar gynnal refferendwm o'i fath ond mynegodd Llywodraeth Catalwnia nad oedd gorchymyn y llys yn ddilys yng Nghatalwnia ac aethant ati'n ddiymdroi i gasglu cefnogaeth i'r dymuniad o gael refferendwm gan 688 allan o 948 cyngor bwrdeistrefol.https://www.reuters.com/article/us-spain-politics-catalonia/catalan-independence-vote-divides-regions-mayors-idUSKCN1BK0E2 www.reuters.comhttp://www.municipisindependencia.cat/2017/09/el-60-dels-ajuntaments-catalans-ja-donen-suport-al-referendum-de-l1-doctubre/  www.municipisindependencia.cat

Mae Llywodraeth Sbaen yn gwrthwynebu'r 'hawl' i'r Catalwniaid reoli eu hunain ac i gynnal refferendwm gan ddal nad yw Cyfansoddiad Sbaen, 1978 yn caniatáu i unrhyw ranbarth o Sbaen gynnal pleidlais ynghylch annibyniaeth.

Barn Llywodraeth Catalwnia yw fod gan drigolion y wlad yr hawl i benderfynu drostynt eu hunain, a bod y refferendwm felly'n foesol gywir a theg. Ymateb Cyngor Ewrop oedd y dylai unrhyw refferendwm fod yn ddarostyngedig i'r cyfansoddiad ("in full compliance with the constitution"). Ychydig iawn o gefnogaeth gan wledydd Ewrop mae'r ymgyrch dros gynnal y refferendwm wedi'i gael hyd yma gan y byddai, o bosib, yn agor y drws i wledydd eraill ddilyn eu hesiampl.

Rhai digwyddiadau o bwys
12 Medi: Atafaelwyd bocsys balot gan heddlu Sbaen.
13 Medi: Tynnwyd gwefan y refferendwm i lawr ar orchymyn Llywodraeth Sbaen.
13 Medi: Gwyswyd 700 o faeri i lysoedd gan Brif Erlynydd Sbaen am gefnogi'r refferendwm.Gwefan www.bbc.co.uk; adalwyd 14 Medi 2017.
20 Medi: symudodd heddlu Sbaen i 7 Adran o Lywodraeth Catalwnia gan arestio 12 o swyddogion y Llywodraeth a chymeryd papurau a chyfrifiaduron. Gwnaed cwyn swyddogol gan y Generalitat. Amddiffynnwyd y weithred gan Farnwr o Sbaen a ddywedodd nad oedd unrhyw beth 'gwleidyddol' am y cyrch.
1 Hydref: cynhaliwyd y refferendwm
16 Hydref: carcharwyd dau o'r trefnwyr, Jordi Sànchez i Picanyol a Jordi Cuixart i Navarro, am greu cynnwrf yn erbyn y wladwriaeth er mwyn i'r awdurdodau chwilio am brawf o'u troseddau honedig.
27 Hydref: er gwaethaf bygythiadau gan Sbaen, pleidleisiodd Llywodraeth Catalwnia dros wneud datganiad o annibyniaeth a sefydlwyd Gweriniaeth Catalwnia. O fewn hanner awr, cyhoeddodd Sbaen y byddent yn gwneud popeth i gesio 'dychwelyd' Catalwnia yn ôl i'w corlan, fel cymuned ymreolaethol, a dechreuwyd gweithredu cymal 155 o Gyfansoddiad Sbaen. Galwodd Sbaen Etholiad Cyffredinol Catalwnia, 2017 i'w gynnal ar 21 Rhagfyr 2017.
28 Ffodd Arlywydd Catalwnia, Carles Puigdemont, gyda 5 o'i Weinidogion i Wlad Belg; ar 5 Tachwedd,  gwrthododd Llys yng Ngwlad Belg y gwŷs Ewropeaidd gan Sbaen i'w hestraddodi.

Cefndir
Datganiad o Sofraniaeth
Ar 23 Ionawr 2013 cymeradwyodd Llywodraeth Catalwnia (gydag 85 pleidlais o blaid a 41 yn erbyn a dwy yn atal) "Ddatganiad o Sofraniaeth a'r Hawl i Bobl Catalwnia Benderfynu". Dyma ran ohono:

Refferendwm ynghylch annibyniaeth Catalwnia 2014

Cynhaliwyd Refferendwm ynghylch annibyniaeth Catalwnia 2014 ar 9 Tachwedd 2014 lle gwelwyd 80% o blaid bod yn Wladwriaeth annibynnol. Yn y misoedd a oedd yn arwain at Etholiad Cyffredinol Catalwnia, 2015, tyngodd pob plaid a oedd dros annibyniaeth y byddant yn cynnal refferendwm ynghylch annibyniaeth cyn 17 Medi 2017.

Ar 14 Hydref, cynigiodd Artur Mas i Gavarró, Arlywydd y wlad, 'broses i'w ddinasyddion gymryd rhan yn nyfodol y wlad', yn hytrach na refferendwm. Mynegodd Llywodraeth Catalwnia eu bwriad i apelio yn erbyn Llywodraeth Sbaen yn y Llys Cyfansoddiadol, a phenderfynodd y Llys (ar 4 o Dachwedd) i ohirio'r bleidlais. Cyhoeddodd Llywodraeth Catalwnia y bydden nhw'n bwrw ymlaen gyda'r bleidlais, er gwaethaf penderfyniad Llys Cyfansoddiadol Sbaen.

Etholiad Cyffredinol Catalwnia, 2015

Sensoriaeth
Ychydig cyn Refferendwm 2017, ac yn dilyn gorchymyn gan Lywodraeth Saben, caewyd 24 o wefannau a oedd yn hyrwyddo'r Refferendwm ac ymosodwyd ar swyddfeydd y parth-enw .cat gan yr heddlu. Cafwyd DNS tampering hefyd ar wefannau eilradd (mirror websites)torproject.org; OONI data shows that these mirrors were blocked by means of DNS tampering and through block pages served by HTTP transparent proxies. Daniel Morales, a freedom of expression activist who worked on the scripts to mirror the blocked sites, was called to appear in court on 22nd September and accused of being supported by Russian hackers by El Pais, one of Spain’s largest media outlets.
France Telecom Espanya (AS12479) and Euskaltel (AS12338) blocked access to sites by means of DNS tampering, while Telefonica de Espanya (AS3352) served block pages through the use of HTTP transparent proxies. It’s worth noting that France Telecom Espanya (AS12479) and Euskaltel (AS12338) didn’t block certain .cat domains (referendum.cat and ref1oct.cat), likely because those sites had already been seized. Telefonica de Espanya (AS3352), on the other hand, reinforced the censorship by serving block pages for seized domains as well.; adalwyd 10 Hydref 2017. Aeth Amazon ati i dynnu i lawr y system ganolog a oedd i ddilysu ac adnabod pwy-oedd-pwy ac yn dilyn pwysau gan Sbaen caeodd Google yr ap a oedd yn rhannu gwybodaeth ynghylch lleoliad y canolfannau pleidleisio.

Oherwydd hyn, honnwyd fod rhai pobl wedi pleidleisio ddwywaith ac nad oedd pleidleisiau rhai tramorwyr wedi'u cynnwys yn y cyfrifiad. Dywedodd Llywodraeth Sbaen hefyd fod rheolau'r refferendwm wedi newid 45 munud cyn dechrau'r bleidlais; ee rhoddwyd yr hawl i unrhyw ddinesydd bleidleisio mewn unrhyw ganolfan, hyd yn oed os nad oedd yr un a roddwyd. Hefyd, derbyniwyd pleidlais a phleidleisiau cartref answyddogol heb unrhyw amlen.

Adwaith i'r refferendwm
Unigolion
Mynegodd cyn Gadeirydd Cyngor Ewrop, Walter Schwimmer, Jimmy Wales, y colofnydd Katie Hopkins ac eraill eu anniddigrwydd fod heddlu Sbaen wedi bod mor dreisgar yn erbyn sifiliaid a oedd yn ceisio pleidleisio.

Y cyfryngau
Mynegodd The Guardian:

Gofynnodd James Landale o'r BBC: 

Condemniwyd y ddwy ochr gan y New York Times:

Disgrifiodd CNN drais yr heddlu fel "dychrynllyd":

Gweler hefyd
Refferendwm Catalwnia 2014
Etholiad Cyffredinol Catalwnia, 2015
Etholiad Cyffredinol Catalwnia, 2017
Esquerra Republicana de Catalunya
Gogledd Catalwnia

Dolenni allanol
 Refferendwm ynghylch annibyniaeth Catalwnia 2017  
 Catalonia Votes    

Cyfeiriadau

Categori:2017
Categori:Etholiadau yng Nghatalwnia
Categori:Refferenda