Gwlad yr Addewid

Cyfieithiad Cymraeg o ddrama gyntaf Ed Thomas, House Of America yw Gwlad yr Addewid. Fe'i cyfieithwyd gan Sharon Morgan ac fe'i chyhoeddwyd yn 2015 gan Parthian Books.Gwefan Gwales; adalwyd 1 Awst 2017 Disgrifiwyd yr addasiad fel "perl o gyfieithiad" gan adolygydd theatr Y Cymro, Paul Griffiths: "yn canu’n farddonol yn acenion a dywediadau Cwm Tawe [De Powys]; yn eistedd mor gyffyrddus yn y Gymraeg a’r Saesneg wreiddiol, yn gredadwy, yn ganiadwy ac yn gofiadwy." Llwyfannwyd y ddrama Gymraeg gyntaf gan Theatr Genedlaethol Cymru yn Eisteddfod Genedlaethol Glyn Ebwy 2010.

 Cymeriadau 

 Mam
 Boyo
 Gwenny
 Sid
 Labrwr

 Disgrifiad byr 
Drama ffrwydrol, angerddol am deulu Cymreig a'r freuddwyd Americanaidd. Mae’n stori gref am deulu sy’n ceisio atebion ac yn cwffio yn erbyn pawb a phopeth er mwyn profi eu hunaniaeth. Gydag absenoldeb y tad, mae’r plant yn credu ei fod wedi dianc i’r Amerig, wedi dilyn y Freuddwyd Fawr sy’n parhau i ddallu a denu Sid. Wrth i Bwll Glo arall gael ei agor gerllaw, mae’r ysfa am waith yn atyniad mawr i Sid a Boyo ond yn codi ofn brawychus ar y fam. Ofn sy’n cael ei egluro a’i arteithio wrth i gyfrinachau ddaear ddod i’r wyneb. Yng ngwyneb yr holl anobaith, mae Sid a Gwenny yn boddi eu gofidiau drwy gyffuriau a gwirodydd, gan geisio dianc hefyd, i fyd sy’n well.

"Rydym wedi symud fymryn tua'r gorllewin o Flaenau Gwent", meddai Meg Elis wrth adolygu cynhyrchiad Cymraeg o'r cyfieithiad i wefan BBC Cymru yn 2010: "ond does dim eisiau gwrando ar lawer o'r ddrama cyn gwybod yn union lle'r ydych chi - ardal ddiwydiannol Cwm Tawe," ychwanegodd."Y geiriau oedd yn gosod y ddaearyddiaeth. Roedd rhythm yr acenion, y cytseiniaid yn dangos yn glir bod yr awdur yn gwybod o'r gorau lle'r oedd - ac yn anad dim, yn y cynhyrchiad hwn, fod y cyfieithydd yn hollol sicr o'i lleoliad a'i hieithwedd. Gallech flasu'r iaith, a'i theimlo. Roedd hi'n pefrio drwodd."

 Cefndir 
Ym 1988, ysgrifennodd Ed Thomas ei ddrama gyntaf, House of America. Enillodd y ddrama sawl gwobr fel drama a ffilm (1996), yn genedlaethol ac yn rhyngwladol. 

"Perfformiwyd House of America am y tro cyntaf yn 1988", eglura'r actores a'r dramodydd Sharon Morgan oedd yn portreadu'r fam yn y cynhyrchiad wreiddiol o'r ddrama:  "...yn rhan o dymor o ddramâu roedd Geoff Moore, y dyn difyr hwnnw, yn eu Ilwyfannu yn St Stephen's (Y Point erbyn hyn), yr hen gapel yn y Bae oedd yn gartre' i'w gwmni arloesol Moving Being."  Aiff Sharon ymlaen i nodi mai "Pum paced o sigaréts ar ford fach ddu a dwy gadair y naill ochr iddi oedd yn cynrychioli tŷ'r Lewisiaid, a'r nosweithiau hwyr meddw yn y Dowlais [tafarn] yn ein cynnal ni wrth i ni geisio ufuddhau i orchymyn Ed [Thomas] i dorri holl gadwynau confensiwn, i 'fod yn rhydd', i 'dorri'r walie lawr'."

12 yn unig oedd yn y gynulleidfa ar y noson gynta', yn ôl Sharon Morgan, ac yn dilyn taith fer o gwmpas Cymoedd De Cymru aeth y cwmni i Ganolfan Gelfyddydol Battersea yn Llundain, cyn dychwelyd i Gaerdydd.  "Ar hyd y daith cafodd y drama adolygiadau gwych ac yn 1989 fe berfformio'n ni yng Ngŵyl Caeredin, ac yn yr un flwyddyn fe enillodd y drama wobr Time Out/01 for London."

"Mae wedi bod yn fraint arbennig ei chyfieithu i'r Gymraeg", yn ôl Sharon Morgan, "yn enwedig oherwydd dimensiwn ychwanegol ein dwyeithrwydd sy'n ychwanegu at y cysyniad o'r freuddwyd goll, yr egni a'r angerdd sy'n cael ei fygu mewn cymdeithas ddryslyd o ran ei hunaniaeth" Nododd bod gan ardal enedigol Ed, Cwmgïedd ac Ystradgynlais, "ei thafodiaith unigryw ei hun, tafodiaith bert, nad y'n ni bron byth yn ei chlywed ar lwyfan, sgrin na radio, sy'n gwneud tranc yr iaith yn y pentrefi diwydiannol yma yn fwy ingol fyth".  "Mae'r themâu yn fyd-eang, fodd bynnag, a fy mhrif nod oedd ceisio creu ieithwedd a rhythmau yn y Gymraeg oedd yn gallu cynnal yr hiwmor a'r farddoniaeth mewn modd uniongyrchol a naturiol; hynny yw, bod mor driw i'r gwreiddiol a phosib. [...] Ond er ei lleoli yn yr wythdegau, mae'r neges yr un mor berthnasol heddiw, i ni yng Nghymru, ac ym mhobman yn y byd lle mae angerdd gwirionedd hunaniaeth yn cael ei wyrdroi."Botwm Crys yn cadw lle

 Cynyrchiadau nodedig 

 1980au 
Performiwyd y ddrama Saesneg wreiddiol House of America am y tro cyntaf ym mis Mai 1988, yn Theatr San Steffan [The Point], Caerdydd, fel rhan o'i thymor ysgrifennu radical; Cyfarwyddwr Ed Thomas; set a goleuo Ian Hill; cerddoriaeth Wyndham Price; cast:

 Mam - Sharon Morgan
 Boyo - Tim Lyn / Richard Lynch
 Gwenny - Catherine Tregenna
 Sid - Russel Gomer
 Labrwr - Wyndham Price

Teithiodd y fersiwn ddiwygiedig o gwmpas de Cymru, i Lundain ac i Ŵyl Caredin ym 1989, gyda Richard Lynch yn portreadu Boyo.

 2010au 
bawd|Clawr rhaglen Gwlad yr Addewid Theatr Genedlaethol Cymru 2010
Llwyfannwyd yr addasiad Cymraeg gan Theatr Genedlaethol Cymru yn 2010. Cyfarwyddwr Tim Baker; cynllunydd Mark Bailey; cast:

 Mam - Sara Harris-Davies
 Boyo - Siôn Daniel Young
 Gwenny - Elin Phillips
 Sid - Rhodri Meilir
 Labrwr - Alun ap Brinley
Er canmol yr addasiad o waith Sharon Morgan, "siom, poenus a phryderus" oedd y cynhyrchiad i adolygydd theatr Y Cymro, Paul Griffiths. "Trueni na chafwyd cynhyrchiad oedd yn deilwng o’i gwaith [...] Siom, siom, siom a sarhad ar glasur o gyfieithiad. Yn anffodus i Tim [Baker], rhaid imi osod rhan helaeth o’r bai ar ei ysgwyddau ef. O’r castio hyd y cynllunio, heb sôn am y cyfarwyddo", nododd.

Nodi ei phryderon dros "ymdrechion ambell i gymeriad" i ynganu'r cyfieithiad caboledig wnaeth Meg Elis wrth adolygu cynhyrchiad ar wefan BBC Cymru: "Digwyddais grybwyll hyn yn nes ymlaen - a chael yr esgus mai gogleddwr oedd un o'r actorion. Cystal datgan yn groyw yma nad oes ffliwsan o ots o lle daw actor. Fel y dywedodd John Mortimer pan wrthwynebodd rhyw actores ddweud llinellau ei chymeriad am eu bod yn treisio pa bynnag oedd ei chred ffasiynol hi ar y pryd - "It's called acting, dear" ac os nad yw actorion Cymraeg wedi dysgu'r wers honno, mae rhywbeth mawr o'i le.""Mae cwestiynau mawr yn cael eu trin yn Gwlad yr Addewid, ac enbydrwydd y rhwygiadau yn dod yn fwyfwy amlwg tua'r diwedd: yn llythrennol felly, mewn dwy ffordd bwysig. Wrth i Gwenny a Sid gael eu llyncu'n llwyr gan y freuddwyd, y rhwyg ieithyddol sy'n cyfleu hyn gryfaf. Gallwn ddychmygu bod hyn wedi gweithio'n dda yn y gwreiddiol, gyda'r tyndra rhwng yr Americaneg a Saesneg brodorol y cwm ond y mae'n fwy grymus fyth yn y Gymraeg, ac yn ychwanegu dimensiwn llymach at y rhwyg."

Gweler hefyd
 Rhestr llyfrau Cymraeg
 Wicibrosiect Llyfrau Gwales
 Mae'r cyfieithiad Cymraeg ar gael yma

Cyfeiriadau

Categori:Dramâu Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2015
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Theatr Gymraeg y 2010au
Categori:Theatr Gymraeg y 1980au
Categori:Theatr yng Nghymru yn yr 20fed ganrif
Categori:Theatr yng Nghymru yn yr 21ain ganrif