James Frederick Crichton-Stuart

Roedd James Frederick Dudley Crichton-Stuart (17 Chwefror 1824 – 24 Hydref 1891) yn filwr Prydeinig ac yn wleidydd o Gymru a wasanaethodd fel Aelod Seneddol Rhyddfrydol Caerdydd rhwng 1857 a 1880

 Cefndir 
Ganwyd Crichton-Stuart yn Llundain yn fab i’r Arglwydd Patrick Crichton-Stuart a’i wraig Hannah merch William Tigh Arglwydd Raglaw Kilkenny. Gwasanaethodd ei dad fel AS Caerdydd ar ddau achlysur rhwng 1826 a 1832.

Priododd Gertrude Frances merch Sir George Hamilton Seymour ym 1864 . Bu iddynt bedwar o blant.

Roedd teulu Crichton-Stuart yn ddisgynyddion o Robert II, brenin yr Alban .

Cafodd ei addysgu yng Ngholeg Eton a Choleg y Drindod, CaergrawntJohn Venn Alumni Cantabrigienses: A Biographical List of All Known Students, Graduates and Holders of Office at the University of Cambridge, from the Earliest Times to 1900, Volume 2

Tra’n fyfyriwr yng Nghaergrawnt bu’n rasio ceffyl yn erbyn cyd fyfyriwr a chyfaill iddo, John Nichol Luxmoore, mab Esgob Llanelwy. O herwydd natur gwyllt y ras syrthiodd Luxmoore oddi ar ei geffyl, gan gael ei ladd.

 Gyrfa  
Wedi ymadael ar brifysgol ymunodd â Gwarchodlu'r Grenadwyr gan ymddeol o’r gatrawd ym 1862 yn Is-gyrnol.

 Gyrfa wleidyddol 
Ym 1857 penderfynodd AS Rhyddfrydol Caerdydd Walter Coffin ymddeol o’r Senedd. Dewiswyd Crichton-Stuart gan  Blaid Ryddfrydol i sefyll fel ei ddarpar olynydd. Llwyddodd i gadw’r sedd i’r Rhyddfrydwyr hyd ei ymneilltuad o’r Senedd ar adeg etholiad cyffredinol 1880. Yn ystod ei gyfnod fel AS ni ynganodd air ar lawr Tŷ’r Cyffredin o blaid nac yn erbyn unrhyw bwnc, ond fe bleidleisiodd yn driw i’r achos Rhyddfrydol. Awgrymwyd yn y wasg ei fod wedi ymneilltuo o’r Senedd gan nad oedd am bleidleisio gyda’r Rhyddfrydwyr ar achos rheolaeth gartref i’r Iwerddon ond dim yn ddigon dewr i bleidleisio nac areithio yn erbyn polisi ei blaid.

 Marwolaeth 
Bu farw yn 67 mlwydd oed.

 Cyfeiriadau 

 Dolenni allanol 
 Llun o Crichton Stuart yn y National Portrait Gallery

Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig dros etholaethau Caerdydd
Categori:Genedigaethau 1824
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1891
Categori:Rhyddfrydiaeth