David Lewis (Jeswit)

Jeswit, sef aelod o Gymdeithas yr Iesu, a merthyr Catholig oedd David Lewis (1616 – 27 Awst 1679) a adnabuwyd hefyd fel Charles Baker ac yn ei fro enedigol fel "Tad y Tlodion". Fe'i cysegrwyd (neu ei 'ganoneiddio') gan y Pab Pawl VI yn 1970 fel un o 'Ddeugain Merthyr Cymru a Lloegr' ac ystyrir ef yn sant gan yr Eglwys Gatholig Rufeinig.

 Bywyd cynnar 
Ganed Lewis yn 1616, yr ieuengaf o naw o blant y Parch Morgan Lewis (Protestant a phrifathro) a Margaret Pritchard, (Pabydd), a anwyd yn y Fenni, Sir Fynwy.

Ymwelodd a Paris pan oedd yn 16 oed ac yno y trodd yn Gatholig. Oherwydd y droedigaeth hon, astudiodd mewn coleg yn Rhufain, gan ddefnyddio'r enw "Charles Baker", fel oedd yn arferol yn y cyfnod rhag i ysbiwyr y Goron ei ganfod. Ordeiniwyd ef yn offeiriad Catholig ar 20 Gorffennaf 1642 ac ymunodd a'r Jeswitiaid.

Fe'i hanfonwyd i Gymru ar genhadaeth ym 1648; bu'n gweinidogaethu yno i'r llu o deuluoedd Catholig a oedd yn y cylch, gan fyw am flynyddoedd gyda Morganiaid Llantarnam, teulu yr oedd perthynas gwaed rhyngddo a nhw, a daeth yn bennaeth (neu Superior) Cenhadaeth Sant Francis Xavier (gyda'i ganolfan yn Cwm, Swydd Henffordd) o 1667 hyd 1672 ac o 1674 hyd 1679. Pregethai yn Saesneg ac yn Gymraeg, ac fe'i hadnabyddid, yn y cylch, yn gariadus, fel "Tad y Tlodion".

 Arestio a dienyddio 

bawd|upright|chwith|280px|Paentiad olew wedi'r ysythriad, Abaty Llantarnam

Fe'i harestiwyd ar 17 Tachwedd 1678 yn Eglwys Sant Mihangel, Llantarnam, Sir Fynwy. Condemniwyd ef yn Nhrefynwy ym Mawrth 1679 am fod yn offeiriad Pabyddol. Anfonwyd ef i Lundain i'w 'archwilio' (ei holi) gan Titus Oates, a gynlluniodd 'Gynllwyn y Pab'.

Cynhaliwyd ei brawf yn Nhrefynwy ar 16 Mawrth 1679.

Marwolaeth
Dygwyd ef yn ôl i Frynbuga ac yno ar 27 Awst 1679 fe'i crogwyd.

Cyfeiriadau

Categori:Catholigion o Gymru
Categori:Seintiau o Gymru
Categori:Pobl yr 17eg ganrif o Gymru
Categori:Pobl o'r Fenni
Categori:Genedigaethau 1616
Categori:Marwolaethau 1679