Cywair (ieithyddiaeth)

Mewn ieithyddiaeth mae cywair yn derm ar gyfer y defnydd o amrywiaethau iaith yn ôl y cyd-destunau.

Er enghraifft, mae cyweiriau penodol ar gyfer byd y gyfraith, hysbysebion, siarad gyda'r teulu, ysgrifennu llyfrau plant ac yn y blaen.

Mae Canolfan Bedwyr, Prifysgol Bangor yn diffinio Cywaith Iaith fel:Ystyr cywair iaith (language register), yw’r math o iaith y byddwn yn ei siarad neu’n ei sgrifennu mewn gwahanol sefyllfaoedd e.e. mae’r iaith y byddwch yn ei siarad mewn tafarn neu wrth wylio gêm bêl droed â’ch ffrindiau yn wahanol i’r iaith y byddwch yn ei siarad yn eich gwaith gyda rhywun pwysig

Mae Canllawiau Iaith S4C yn cynghori:
Dylid diffinio’r gynulleidfa darged yn ofalus wrth ystyried y cywair ieithyddol priodol ar gyfer pob rhaglen

 Esiamplau o gywair iaith 
Tra bod amrywiaeth fawr o gyweiriau iaith a’u defnydd, yn aml mae’r cywair yn newid yn ôl ffurfioldeb y sefyllfa.

 Esiamplau o gywair ysgrifenedig 
Wrth ysgrifennu Cymraeg dyma rhai elfennau sy’n nodi’r gwahaniaeth rhwng y cywair llenyddol a’r llai ffurfiol:

Cywair iaith pob dyddCywair iaith ffurfiolMae’r plant yn cerdded i’r ysgolCerdda’r plant i’r ysgolCafodd y drych ei faluMalwyd y drychDdarllenodd Siôn ddim y papurNi ddarllenodd Siôn y papurDdarllenodd Carol y papur?A ddarllenodd Carol y papur?Paid cerdded ar y glaswelltNa cherddwch ar y glaswelltGofynnodd os oedd yr aelodau’n fodlonGofynnodd a oedd yr aelodau’n fodlonNhwHwyGwyn, syml, byr, du, a.y.b.Wen, gwynion, seml, fer, byrion, duon, a.y.b.Y dyn yma/y ferch yma/y bobol ymaHwn/hon/y bobl hynOs mae, pan maeOs yw, pan ywCi a cathCi a chathEin amserEin hamser

 Esiampl o gywair cyfreithiol 
Mae Gorchmynion Rheoli Cŵn yn ei gwneud yn drosedd i berson sydd â gofal am gi “i fynd â’r ci neu i ganiatáu i’r ci i fynd neu i aros ar unrhyw dir y mae’r gorchymyn yn berthnasol iddo” (ac eithrio ar briffordd mabwysiedig neu lwybr troed cyhoeddus, sydd wedi’u heithrio’n benodol o dan y gyfraith)

 Esiampl o gywair hysbysebu 
Eisiau cadw’n ffit? Eisiau arbed arian? Beth am gerdded i’r gwaith? ...Cyfle grêt i ddod i nabod pobol ar y ffordd - ac mae’n fwy o hwyl!    Cerdded – da iti a da i dy boced!

 Gweler hefyd 
 Diglosia - newid o'r naill iaith i'r llall yn ôl y sefyllfa
 Newid cod - defnyddio dwy iaith gyda'i gilydd yn yr un sgwrs
 Cymraeg Clir - prosiect Canolfan Bedwyr, Prifysgol Bangor
 Ieithyddiaeth ddisgrifiadol - disgrifio’n fanwl gywir sut mae iaith yn cael ei defnyddio
 Trawsgreu - cyfieithu marchnata a hysbysebu
 Sosiolect - amrywiaeth iaith sy'n arbennig i ddosbarth cymdeithasol penodol
 Gor-gywiro - Rheolau gramadegol go iawn neu ddychmygol yn cael ei or-defnyddio mewn cyd-destun amhriodol

 Ffynonellau 
 https://www.aber.ac.uk/en/media/departmental/cwls/pdfs/gweddeunydd-cyweiriau-iaith.pdf

 http://www.s4c.cymru/media/media_assets/10._Canllawiau_Iaith.pdf

 https://www.bangor.ac.uk/canolfanbedwyr/

 https://www.bangor.ac.uk/canolfanbedwyr/pdf/CymClir.pdf

Categori:Ieithyddiaeth
Categori:Termau iaith