Simoniaeth

Prynu a gwerthu breintiau yn yr eglwys Gristnogol yw simoniaethGeiriadur yr Academi, [simony]. neu gysegr-fasnach. Gan amlaf mae'r gair yn cyfeirio at farchnadaeth mewn urddau cysegredig a swyddi eglwysig, yn enwedig fel pechod a throsedd sy'n groes i'r gyfraith ganonaidd. Yn ôl diffiniad ehangach mae'n cynnwys masnach mewn unrhyw fraint, bywoliaeth neu ddyrchafiad eglwysig, gan gynnwys maddeuebau a gwrthrychau cysegredig. Simony yn y Columbia Encyclopedia, 6ed argraffiad. Adalwyd ar Encyclopedia.com ar 8 Mawrth 2017. Simony yn The Oxford Companion to British History (Gwasg Prifysgol Rhydychen, 2002). Adalwyd ar Encyclopedia.com ar 8 Mawrth 2017. O ganlyniad i hanes simoniaeth yn yr Eglwys Gatholig, mae deddfau yn erbyn y pechod yn llym iawn. Mae'n bosib i glerigwr sy'n euog o simoniaeth gael ei ysgymuno.

Arfer brin iawn oedd simoniaeth yng nghyfnod cynnar yr eglwys. Wrth iddi ddod yn gyfoethocach ac yn fwy dylanwadol yn y 4g, dechreuodd yr Eglwys Gatholig werthu urddau eglwysig. Cyfraith Cyngor Chalcedon (451) oedd yr ymgais cyntaf i ymdrin â'r mater. Gwaharddai cysegr-fasnach yn yr esgobaeth, yr offeiriadaeth, a'r ddiaconiaeth. Yn hwyrach fe estynodd y trosedd i gynnwys prynu a gwerthu pob un fywoliaeth eglwysig a phob pryniant ariannol ar yr offeren (ac eithrio'r offrwm awdurdodedig), olewon cysegredig, a bendithiau eraill. Er ei statws anghyfreithlon, lledaenodd yr arfer ac roedd simoniaeth yn rhemp ar draws Ewrop erbyn y 9g a'r 10g. Simoniaeth enbyd a chyffredin oedd y sbardun pwysicaf i ddiwygiadau'r Babaeth yn y 11g. Llwyddodd y Pab Grigor VII (1073–85) i leihau'r achosion o simoniaeth. Yn ôl cyfraith y Pab Iŵl II (1503) mae modd i simoniaeth annilysu'r etholiad pabaidd. Yn sgil Cyngor Trent yn (1545–63) fe waharddid gwerthu maddeuant a ni cheir gwerthu gwrthrychau cysegredig. Wedi'r 16g, diflanodd simoniaeth amlwg wrth i'r Eglwys Gatholig golli ei grym, ei gwaddolion a'i heiddo.

 Geirdarddiad 
chwith|bawd|Paentiad olew gan Avanzino Nucci o Simon y dewin (mewn gwisg ddu) yn cynnig ei arian i Bedr (1620).

Daw'r enw simoniaeth o Simon y dewin, cymeriad Beiblaidd a geisiodd brynu doniau'r Ysbryd Glân oddi ar yr Apostolion Pedr ac Ioan. Traddodai ei hanes yn wythfed bennod Actau'r Apostolion yn y Testament Newydd. Câi'r cynnig ei wrthod gan Bedr sy'n rhybuddio Simon rhag pechu drwy geisio prynu rhodd Duw. Bathai'r gair simōnia yn y Lladin Diweddar i grybwyll stori Simon y dewin. Datblygodd y ffurf simonie yn yr Hen Ffrangeg. Simony yn The Concise Oxford Dictionary of English Etymology (Gwasg Prifysgol Rhydychen, 1996). Adalwyd ar Encyclopedia.com ar 8 Mawrth 2017. Ymddengys "symoniaeth" yn Gymraeg ar ddechrau'r 15g, a daeth y gair i'r Gymraeg naill ai o'r Saesneg Canol simon(i) neu'n uniongyrchol o'r Hen Ffrangeg. Ceir hefyd y ffurfiau simonaeth, simonyddiaeth, simoni, a simonai yn y Gymraeg. Dyddia'r cyfansoddair cysegr-werth o'r flwyddyn 1630, a "cysegr-fasnach" (sy'n fwy cyffredin heddiw) o 1798.

 Llenyddiaeth 

Yn Nwyfol Cân Dante (Canto XIX, Inferno) mae portread enwoca'r simonwyr yn llenyddiaeth Ewrop. Yn wythfed gylch uffern (Malebolge), carcharai'r simonwyr yn y drydedd ffos (bolgia). Cenir Dante am gysegr-fasnach mewn trosiadau sy'n gwyrdroi glân iaith y Cristion: condemnia'r rhai yma yn gosb am "buteinio'r briodferch sanctaidd", sef yr eglwys a chanddi stad briodasol â'r priodfab Crist. Dante's Inferno: Circle 8, subcircles 1-6, cantos 18-23, Prifysgol Texas, Austin. Adalwyd ar 8 Mawrth 2017. Rhoddir y pechadur â'i ben i waered mewn twll yn y graig, mewn dynwarediad o'r bedyddfaen, a'r tân yn llosgi'r traed. Ymddengys sawl pab ymhlith y collfarnedig: Niclas III, Boniffas VIII, a Clement V ("Pab Avignon", a oedd yn byped i Philip IV, brenin Ffrainc).

 Cyfeiriadau 

 Dolenni allanol 

  Erthygl "Simony" yn y Catholic Encyclopedia (1912).
  Erthygl "Simony" yn yr Encyclopædia Britannica (11eg argraffiad).
  Testun Canto XIX, Inferno, Divina Commedia ar y Wicidestun Eidaleg

Categori:Cyfraith ganonaidd
Categori:Llygredigaeth