Neithon

Un o feibion Brychan oedd Neithon (hefyd: Noethon, Nwython; 5g) a ymgartrefodd fel llawer o'i frodyr yng ngogledd-ddwyrain Cernyw. Mae'n gysylltiedig a'r pentrefan 'Stoke' ger pentref Hartland, Dyfnaint. Nodir 468 fel ei ddyddiad geni a 17 Mehefin fel ei wylmabsant a'i ddyddiad marw - o bosib yn 510.

Mae'r cofnod cynharaf amdano'n dod o lawysgrif o'r enw Gotha MS a ganfuwyd yn 1937, sef Bywyd Meithon.Doble, G. H. (1970) The Saints of Cornwall, rhan 5. Truro: Dean and Chapter; tt.59-79Doble, G. H. (tr.) (1941) The Life of Saint Nectan, ail rifyn. (Ailargraffiad: Bideford, 1964)

Nodir yn y llawysgrif hwn iddo gael ei eni yn Iwerddon a hwylio i Hartland lle ymgartrefodd mewn dyffryn ffrwythlon, ger ffynnon a elwir hyd heddiw'n St Nectan's Well. Ceir eglwys yma hefyd mewn pentrefan o'r enw Stoke; yr enw ar y pentrefan hwn yn Llyfr Dydd y Farn yw 'Nistanestoc' ac yn 1189 cofnodir yr enw fel 'Nectanestoke'.

Ceir chwedl yn y Gotha MS fod ei frodyr a'i chwiorydd yn ymweld ag ef yn flynyddol ar Nos Galan. Roedd gan Neithon ddwy fuwch a dygwyd y ddwy gan ladron, yn ôl y chwedl. Wedi hir a hwyr canfyddodd y gwartheg yn 'Neweton' (y Stoke Newydd), ond trodd y lladron arno gan ei ladd a thorri ei ben - a hynny ar 17 Mehefin. Ond cododd Neithon ei ben o'r llawr a'i gario yn ei ddwylo at y ffynnon, ger ei gartref.

Ceir sawl Neithon yn y cynod hwn gan gynnwys Neithon ap Gwyddono, un o frenhinoedd Ystrad Clud, Neithon ap Senyllt, tad Rhun ac un o hynafiaid  Merfyn Mawr Tywysog Ynys Manaw a Neithon ap Cathen.

Llefydd a enwyd ar ei ôl

 # Eglwys neu Gymuned Delwedd Cyfesurynnau Lleoliad Wicidata 1 Capel Neithon Sant center|128px  Pluw Wynnek Q17555646 2 Dyffryn Neithon center|128px  Tintagol Q7594902 3 Eglwys Sant Neithon, Hartland center|128px  Hartland Q7594900 4 Eglwys Sant Neithon, Welcombe center|128px  Welcombe Q7594901 5 Eglwys y Plwyf, Sant Neithon center|128px  Ashcombe Q17527373 6 Ffynnon Neithon center|128px  Hartland Q26439806 7 Gat a rhan o wal Eglwys Sant Neithion   Welcombe Q26595386 8 Rhaeadr Sant Neithon, Kieve center|128px  Tintagol Q7594908

Cyfeiriadau

Categori:Seintiau o Iwerddon
Categori:Seintiau o Gymru
Categori:Seintiau o Loegr