Cascadia

bawd|260px|Map o ranbarth biolegol Cascadia.
bawd|260px|Un diffiniad penodol o "Cascadia Mwyaf", gan ymgorffori'r cyfan o Alaska a'r Yukon, ynghyd â chynhwysion arferol Oregon, Washington a Columbia Brydeinig.

Mudiad a gwlad arfaethedig wedi'i lleoli ar hyd arfordir gorllewinol Gogledd America yw Cascadia (bathiad Cymraeg: Tirhëydr). Mae'r cynlluniau'n cynnwys nifer o wahanol ffiniau posib, gyda rhai wedi'u tynnu ar hyd y wladwriaeth wleidyddol a'r llinellau taleithiol, ac eraill yn ffiniau ecolegol, diwylliannol, gwleidyddol ac economaidd.

Y diffiniad mwyaf cyffredin o Cascadia yw "rhanbarth biolegol" (neu 'ecoranbarth') a gall gynnwys:  Oregon a Washington (UDA) – a Columbia Brydeinig (Canada). Ar ei heithaf, gallai Cascadia ymestyn o Faldes, Alaska i ogledd Califfornia, rhannau o Idaho, Gorllewin Montana, Gorllewin Wyoming, a'r Yukon. Mae mwy o eiriolwyr ceidwadol yn cynnig ardal lawer llai ar gyfer Cascadia annibynnol, wedi'i gyfyngu i ffiniau sy'n cynnwys dim ond y tir i'r gorllewin o gopa mynyddoedd y Cascades ac ochr orllewinol Columbia Brydeinig.

Mae Cascadia craidd yn cynnwys ardal lai na'r rhanbarth biolegol Cascadia, sef dim ond gan gynnwys Oregon, Washington, a Columbia Brydeinig. Fel y'i mesurwyd yn unig gan y cyfuniad o ystadegau o'r tri pholisi hyn yn unig, byddai Cascadia yn gartref i ychydig yn fwy na 16 miliwn o bobl (16,029,520), a byddai ganddo economi sy'n cynhyrchu mwy na gwerth $675 biliwn o nwyddau a gwasanaethau y flwyddyn.    Byddai'r nifer hwn yn cynyddu'n sylweddol pe bai holl Ogledd Califfornia, Idaho, Gorllewin Wyoming, Alaska a'r Yukon hefyd wedi'u cynnwys i gael Cascadia i'r eithaf. Yn ôl ardal y tir, Cascadia craidd fyddai'r 20fed wlad fwyaf yn y byd, gydag arwynebedd tir o 534,572 milltir sgwâr (neu 1,384,588 cilomedr sgwâr), a'i osod y tu ôl i Mongolia, a byddai ei phoblogaeth yn debyg o ran maint i Ecwador, Gwatemala, neu Sambia.

Yr ardaloedd metropolitan mwyaf yn y rhanbarth yw ardal fetropolitan Seattle yn Washington, gyda 3.9 miliwn o bobl, ardal fetropolitan Portland yn Oregon, gyda 2.4 miliwn o bobl, ac ardal fetropolitan Vancouver ym Columbia Brydeinig, hefyd â 2.4 miliwn o bobl (pob un o amcangyfrifon 2016).

 Etymoleg 
Mae'r enw "Tirhëydr" yn dod o ddau air, "tir" a "rhaeadru" (cascade yn Saesneg. Mae'r enw Cascadia ei hun yn deillio o'r gair "Cascades", a ddefnyddiwyd gyntaf ar gyfer y Rhaeadrau Cascades (tirffurf). Yn ystod archwiliadau daearegol yn y 1900au cynnar, cymhwyswyd y term cyntaf i'r rhanbarth. Defnyddiwyd yr enw Cascadia yn gyntaf gan y dref Cascadia, Oregon a setlwyd yn 1890 yn yr hyn sydd bellach yn sir Linn. 

Cafodd yr enw Cascadia ei chymhwyso gyntaf i'r rhanbarth ddaearegol gyfan gan Bates McKee yn ei lyfr ar ddaeareg yn 1972, Cascadia: The Geologic Evolution of the Pacific Northwest. Yn ddiweddarach mabwysiadwyd yr enw gan David McCloskey, athro cymdeithaseg Prifysgol Seattle, i'w ddisgrifio fel bioranbarth, gan ddisgrifio Cascadia fel "tir sy'n rhaeadru" ac yn nodi mai uno natur a chymdeithas sy'n diffinio Cascadia. 

Mae McCloskey yn nodi ffiniau'r rhanbarth biolegol: cefndeuddwr cyflawn Afon Columbia, gan gynnwys tiriogaethau yr hyn sydd bellach yn Idaho, gorllewin Montana, a rhannau o Wyoming, Utah, a gogledd Nevada.

Yn ôl McCloskey, byddai Cascadia annibynnol, gyda ffiniau'r rhanbarth biolegol, yn cynnwys rhannau o saith o awdurdodaethau i ddechrau (gogledd Califfornia, Oregon, Washington, Idaho, gorllewin Montana, Columbia Brydeinig, a'r Borthiant Mewndirol Alaska), sy'n rhedeg o ymylon gogleddol o Borthiant Mewndirol Alaska yn y gogledd i Benrhyn Mendocino yn Califfornia yn y de, ac yn cwmpasu'r holl dir a rhaeadrau o'r rhaniad cyfandirol yn y Rockies i'r Môr Tawel. Gwelodd McCloskey, sefydlydd Sefydliad Cascadia a chyd-gadeirydd Rhaglen Astudiaethau Ecolegol Newydd Prifysgol Seattle, hunaniaeth Cascadia fel rhywbeth sy'n groes i ddiffiniadau gwleidyddol a daearyddol; mae'n fwy o hunaniaeth ddiwylliannol, ideolegol.

 Beth yw'r symudiad amdano? 
Mae sawl rheswm pam mae eiriolwyr Cascadia yn anelu at feithrin cysylltiadau a ymdeimlad o le o fewn y rhanbarth Tawel Gogledd-Orllewin ac ymdrechu tuag at annibyniaeth. Y prif resymau a nodir gan y mudiad yw amgylcheddiaeth, rhanbarthiaeth fiolegol, preifatrwydd, rhyddid sifil a rhyddid, mwy o integreiddio rhanbarthol, a rhwydweithiau bwyd lleol ac economïau. 

Crëwr "Y Doug", Alexander Baretich o Portland, yn honnodd yn 2012 nad yw'r syniadau hyn o reidrwydd o reidrwydd o ran gwaedu, ond yn hytrach mae'n ymwneud â goroesi brig olew, cynhesu byd-eang, ac eraill amgylcheddol a chymdeithasol-economaidd problemau. 

 Hunaniaeth ranbarthol 
Mae'r syniad o Cascadia fel rhanbarth rhanbarth trawsffiniol wedi cael ei groesawu gan amrywiaeth eang o arweinwyr a sefydliadau dinesig. Ffurfiwyd cysyniad coridor cludiant "Prif Stryd Cascadia" (Main Street Cascadia) gan Paul Schell, cyn maer Seattle, yn ystod 1991 a 1992.  Yn ddiweddarach, amddiffynnodd Schell ei ymdrechion trawsffiniol yn ystod confensiwn Cymdeithas Gynllunio America 1999, gan ddweud "bod Cascadia yn cynrychioli yn well na gwladwriaethau, gwledydd a dinasoedd, realiti diwylliannol a daearyddol y coridor o Eugene i Vancouver, B.C.". "Planners ponder the future of 'Cascadia'", Seattle Post-Intelligencer Roedd Schell hefyd yn ffurfio Cyngor Maer Cascadia (Cascadia Mayors Council), gan ddod â maer o dinasoedd ar hyd y coridor ynghyd o Whistler yn Columbia Brydeinig at Medford yn Oregon. Cyfarfu'r cyngor ddiwethaf ym mis Mai 2004. "Cascadia Corridor", Discovery Institute. Sefydlwyd grwpiau trawsffiniol eraill yn y 1990au, megis Cyngor Economaidd Cascadia (Cascadia Economic Council) a Chomisiwn Coridor Cascadia (Cascadia Corridor Commission).  Sefydlwyd y grwpiau hyn i ganolbwyntio ar faterion trafnidiaeth, ac nid ydynt wedi argymell gwaedu neu annibyniaeth.

Mae nifer o sefydliadau cydweithredol ac asiantaethau rhyng-wladwriaethol neu ryngwladol yn gwasanaethu'r rhanbarth, yn enwedig ers 2008 gyda llofnodi'r Cydweithredol ar gyfer Arfordir Tawel (Pacific Coast Collaborative) sy'n rhoi pwyslais newydd ar bolisïau cyd-drefnu bio-ranbarthol ar yr amgylchedd, coedwigaeth a bysgodfeydd, parodrwydd brys ac isadeiledd beirniadol, trafnidiaeth rheilffyrdd a thrafnidiaeth gyflym rhanbarthol yn ogystal â thwristiaeth. 

O dan rai diffiniadau, mae Cascadia yn ddigon egni, oherwydd y prinder uchel ar gyfer adnoddau ynni adnewyddadwy (yn bennaf pŵer hydroelectrig a pŵer geothermol) ac mae'n cyflenwi llawer o daleithiau gorllewinol eraill megis California a Idaho gyda rhywfaint o drydan.

Mae'r ardal o Vancouver i lawr i Portland "The Emerging Megaregions ": map o Pwyllgor Cenedlaethol ar gyfer America 2050. wedi cael ei alw'n "rhanbarth uwch" gan y Pwyllgor Cenedlaethol ar gyfer America 2050, sef clymblaid o gynllunwyr rhanbarthol, ysgolheigion a llunwyr polisi. Mae'r grŵp hwn yn diffinio megaregion fel ardal lle mae "ffiniau rhwng rhanbarthau metropolitan yn dechrau blurro, gan greu graddfa newydd o ddaearyddiaeth".  Mae gan yr ardaloedd hyn systemau economaidd sy'n cyd-gyswllt, adnoddau naturiol a rennir ac ecosystemau, a systemau trafnidiaeth cyffredin yn cysylltu'r canolfannau poblogaeth hyn gyda'i gilydd. Mae'r ardal hon yn cynnwys 17% o dir màs Cascadia, ond mwy na 80% o boblogaeth Cascadia. Gellir defnyddio rhaglenni fel y rhaglen trwyddedau gyrwyr gwell i groesi'r ffin yn rhwydd rhwng Washington a Golumbia Brydeinig. 

 Actifrwydd seicwyrwyr 
Yn gyffredinol, mae symudiadau secesiynwyr Cascadia yn datgan bod eu cymhellion gwleidyddol yn ymdrin yn bennaf â chysylltiadau gwleidyddol, economaidd, diwylliannol ac ecolegol, yn ogystal â'r credoau y mae llywodraethau ffederal dwyreiniol yn ddi-gyffwrdd, yn araf i ymateb, ac yn rhwystro ymdrechion gwladwriaethol a thaleithiol i integreiddio fiolegol ranbarthol pellach.  Mae'r cysylltiadau hyn yn mynd yn ôl i Diriogaeth Oregon, ac ymhellach yn ôl i Gytundeb Oregon (Saesneg Brydeinig: Columbia District), y tir sy'n gysylltiedig fwyaf â Cascadia, a'r tro olaf y cafodd y rhanbarth ei drin fel un uned wleidyddol, er ei weinyddu gan ddwy wlad. Mae rhai wedi honni bod y brotest gwleidyddol yn sgil etholiad arlywyddol 2004 yn ymddangos fel prif reswm dros symudiadau gwahanu newydd trwy gydol gwladwriaethau gyda phrif brifysgolion Democrataidd, megis Oregon ac Washington. 

Ar 9 Medi 2001, lansiwyd gwefan Parti Cenedlaethol Cascadia (Saesneg: Cascadian National Party) ar Angelfire, gyda'r nod o lansio plaid wleidyddol yn ymroddedig i annibyniaeth Oregon, Washington a Columbia Brydeinig. Fodd bynnag, nid oedd y blaid hon yn llwyddiannus iawn.

Yn weithgar ers 2006, y grŵp mwyaf sy'n hyrwyddo'r syniad o Cascadia yw CascadiaNow!, gyda mwy na 9,000 o ddarllenwyr ar yr adran o Cascadia ar Reddit,  17,976 ar Facebook,  3,853 ar Twitter,  a dwsinau o aelodau'n gweithio'n weithredol mewn penodau ledled ardal y wlad arfaethedig.  Fel sefydliad mudiad cymdeithasol di-elw, CascadiaNow! nid yw'n cefnogi seiciad neu unrhyw fath o drefnu gwleidyddol, ond yn hytrach mae'n canolbwyntio ar Cascadia fel mudiad cymdeithasol a diwylliannol positif, cynhwysol. Ei nod yw codi ymwybyddiaeth am Cascadia, helpu i wneud effaith bositif yn y Tawel Gogledd-Orllewin, ac i adeiladu cymuned fiolegol ranbarthol bywiog a chynhwysol. Mae'r sefydliad wedi cael ei gynnwys yn The New York Times, The Seattle Times, Crosscut cylchgrawn, The Oregonian, The Portland Monthly a Time cylchgrawn.

Un o'r ychydig grwpiau gweithredol sy'n galw am annibyniaeth yw Parti Annibyniaeth Cascadia (Saesneg: Cascadian Independence Party).  Yn weithredol ers 2013, gwneir y mwyafrif o drefnu trwy lwyfannau ar-lein megis Facebook, Reddit, a Twitter, gan gynnwys model trefnu llorweddol anhraddodiadol.

Mae grwpiau eraill yn trafod cysyniad Cascadia, fel y Sefydliad Sightline, Crosscut, a Cascadia Prospectus, yn gweld y cysyniad fel un o hunaniaeth gydweithredol drawswladol, nid yn seiciad. Mae eraill eraill, megis Gweriniaeth Cascadia neu Y Gymanwlad Mwyaf Difrifol (Saesneg: Serene Commonwealth), yn ymadroddion cymhleth o brotest gwleidyddol.

Yn etholiad Donald Trump fel y 45ed Arlywydd Unol Daleithiau America ar 8 Tachwedd 2016, wedi arwain at fwy o boblogrwydd, a chryfhau annibyniaeth Cascadia, i'r graddau y cynigiwyd refferendwm amhendant yn Oregon heb lawer o amser,  er bod yr unigolion a gyflwynodd y cynnig wedi tynnu'n ôl eu deiseb ers hynny. "Group withdraws Oregon secession petition".

 Baner 
bawd|260px|"Y Doug" sy'n cael ei gario gan gefnogwyr mewn gêm Portland Timbers yn Portland, Oregon yn 2010.

Un o symbolau sylfaenol Cascadia yw "Y Doug"  , y faner mwyaf cyffredin o'r rhanbarth biolegol a'r mudiad annibyniaeth, a hefyd y faner arfaethedig mwyaf blaenllaw ar gyfer Cascadia annibynnol. Fe'i dyluniwyd gan Alexander Baretich o Portland mewn oddeutu 1994, ac fe'i enwir ar ôl y Ffynidwydden Douglas a ymddangosir ar y faner.

Yn ôl CascadiaNow!, sefydliad "yn ymroddedig i feithrin cymuned wydn a chynhwysol yn y Tawel Gogledd-Orllewin sy'n anrhydeddu gwerthoedd rhanbarthiaeth fiolegol trwy stiwardiaeth ac ymgysylltiad dinesig",  mae'r faner yn symbolau'r "harddwch naturiol a'r ysbrydoliaeth y mae'r Môr Tawel yn ei ddarparu, ac mae'n uniongyrchol cynrychiolaeth y rhanbarth biolegol". Mae'n cynnwys tair stribed llorweddol o las, gwyn, a gwyrdd, gydag un goeden Ffynidwydden Douglas yn y ganolfan. Mae'r strip las yn cynrychioli'r awyr, y Môr Tawel a'r Môr Salish, mae'r gwyn yn cynrychioli cymylau ac eira ac mae'r gwyrdd yn cynrychioli caeau'r rhanbarth a choedwigoedd bytholwyrdd. Mae'r fynidwydden yn symboli "dygnwch, gwrthdaro a gwydnwch yn erbyn tân, llifogydd, newid trychinebus a hyd yn oed yn erbyn y dyn anthropocentrig".  Yn ôl Baretich a CascadiaNow!, "mae'r holl symbolau hyn o liw a delweddau yn dod at ei gilydd i symbylu beth yw Cascadia".

Ers ei sefydlu, mae "Y Doug" wedi ennill poblogrwydd ac wedi ennill statws fel "baner cenedlaethol" Cascadia. Yn 2014, dywedodd Kelton Sears o gwmni'r cyfryngau Vice Media, Inc., fod y faner "yn gyflym yn dod yn symbol mwyaf amlwg o hunaniaeth Cascadia", yn ymddangos ar labeli cwrw bragdai bach ac mewn digwyddiadau lleol, gan gynnwys gemau Portland Timbers, balchder hoyw gweddillion, protestiadau amgylcheddol, a gweithgareddau sy'n gysylltiedig â'r mudiad Occupy.  Mae'r baner yn ymddangos ar flychau cwrw gan Phillips Brewing, bragdy wedi'i leoli yn Victoria.  Roedd band gwerin Seattle o'r enw Fleet Foxes yn cynnwys y faner ar gefn eu albwm stiwdio 2011 Helplessness Blues.

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
  CascadiaNow!, y Prosiect Annibyniaeth Cascadia
  Y Sefydliad Cascadia (The Cascadia Institute)
  Free Cascadia.org
 Llyfr map o ESRI, sy'n cynnwys map o rhanbarth biolegol Cascadia (2015)
  Douglas Todd, "Cascadians: Shared Cultural Traits, Values", The Vancouver Sun, 7 Mai 2008
 William Yardley, "Dreams of a Unified Northwest Are Halted At the Border", The New York Times, 27 Chwefror 2010
 Sally McCoy, "Oh, Cascadia!… What Are You, Exactly?", The Corvallis Advocate, 26 Medi 2013
 Alexander Baretich, "The Cascadian Flag: A Transformative Icon", FreeCascadia.org, 10 Tachwedd 2014
 Brianna Brey, "Solidarity! Cascadia Around Town", The Source Weekly, 24 Ionawr 2013

Categori:Daearyddiaeth Canada
Categori:Daearyddiaeth yr Unol Daleithiau
Categori:Ymwahaniad