David Hughes (Eos Iâl)

Bardd a chyhoeddwr o Edeirnion oedd David Hughes a ddefnyddiai'r enw barddol Eos Iâl (1794? - 2 Mawrth 1862)Ceir dyddiad ei farwolaeth ym Mlodau'r Gân (1862) gan Hugh Derfel Hughes.. Mae'n adnabyddus fel awdur y garol plygain Ar Gyfer Heddiw'r Bore.O Ferwyn i Fynyllod gan Trefor O. Jones (Cymdeithas Lyfrau Meirion; 1975); t. 117.

Y person
Fe'i ganed ym "Mrynllwynog", Bryneglwys ger Corwen, Sir Ddinbych a bu'n byw yng Nghynwyd, ym mhlwyf Llangar, ychydig filltiroedd i ffwrdd o 1824 hyd 1831. Priododd ddwywaith; y tro cyntaf gyda merch o Gynwyd a gladdwyd yn Eglwys Llangar. Cafodd wyth o blant: "Wyth o blant eitha blin" canodd unwaith mewn cywydd. Yn ei ieuenctid, bu'n hoff iawn o'r ddiod, ond daeth dan ddylanwad y diwygiad dirwestol a chyn hir roedd yn un o'u harweinwyr ac roedd yn aelod selog o'r Oddfellows, Cymdeithas i ddynion a oedd yn cyfarfod yng Nghynwyd.

Yn ôl Janes Mary Jones o'r "Hendre", Cynwyd, roedd yn ŵr lled dal, o bryd tywyll a golwg penderfynol arno. Cododd dŷ iddo'i hun a galwodd ef yn "Llety'r Siswrn", gan mai ei waith oedd crudd; tynnwyd y tŷ i lawr yn 1972. Dywed Janes iddo ddyfeisio peiriant argraffu. Symudodd o Gynwyd i Morfydd, rhan o ardal Carrog.O Ferwyn i Fynyllod gan Trefor O. Jones (Cymdeithas Lyfrau Meirion; 1975); t. 115-6.

Bu hefyd yn byw yn "Nhŷ yr Ardd", Pentre - sef pentrefan rhwng Bryneglwys a Charog a bu'n aelod yng nghapel y Bedyddwyr yng Nghynwyd ac yna yng Nghapel y Bedyddwyr, 'Llansanffraid' (Carrog heddiw), lle'i claddwyd. Bu farw'n 67 oed.

Bardd
Yn 1824 enillodd mewn eisteddfod yng Nghorwen a hyd at 1835 bu'n gystadleuwr brwd. Yn 1839 cyhoeddodd gyfrol o gerddi caeth a rhydd, a fu'n hynod o boblogaidd. Yn ôl Bob Owen, Croesor, nid yw ei gerdd i werth parhaol, fodd bynnag.Y Bywgraffiadur Arlein; Llyfrgell Genedlaethol Cymru; Robert (Bob) Owen, O.B.E., M.A., (1885-1962), Croesor; adalwyd Rhagfyr 2016. Roedd y rhan fwyaf o'i gerddi'n beirniadu pydredd cymdeithasol a moesol ei oes.Papurau digidol y Llyfrgell Genedlaethol; t. 167 adalwyd Rhagfyr 2016.

Argraffu a chyhoeddi
Yn 1837 adeiladodd gwasg argraffu bren yn ei gartref, cafodd afael mewn hen deip o eiddo Thomas Thomas, argraffydd o Gaer, a chyda'r rhain argraffodd ychydig o lyfrau a nifer o garolau a baledi. Yn Nrych y Cribddeiliwr soniai am ei wasg bren ac iddo ef a'i wraig fynd i Lerpwl i brynnu 'llythrennau o swp o waste, a bu o a'i wraig yn didoli caps etc am ddyddiau!Papurau digidol y Llyfrgell Genedlaethol; t. 168 adalwyd Rhagfyr 2016.

Cyhoeddiaidau
 Ffrwyth y Profiad neu Waedd yn Erbyn Meddwdod (pamffled)
 Araith Beelsebub Tywysog y Fagddu Fawr (pamffled)
 Udgorn y Jubili a'r Gynadledd (32 a 24 tud. heddiw yn Llyfrgell Prifysgol Bangor)

Gweler hefyd
Ehedydd Iâl (15 Awst 1815 – 15 Chwefror 1899)

Cyfeiriadau

Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Emynwyr Cymraeg
Categori:Genedigaethau 1794
Categori:Marwolaethau 1862
Categori:Llenorion y 18fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Gorwen
Categori:Bryneglwys
Categori:Cynwyd