Edwin Benson

Athro iaith oedd Edwin James Benson (23 Hydref 1931 – 9 Rhagfyr 2016; Mandaneg: Ma-doke-wa-des-she, orgraff fodern: Wéroke Wáatashe, y Beison Haearn) ac yn siaradwr brodorol olaf yr iaith Fandaneg (Nu'eta).

Ganwyd yn Elbow Woods, ar Diriogaeth Fort Berthold yn Swydd McLean, Gogledd Dakota. Bu farw ei fam pan oedd Edwin yn un mlwydd oed, a chafodd ei fagu gan ei daid, Ben Benson (Buffalo Bullhead), yn yr iaith Fandaneg. Turtle Island Storyteller Edwin Benson ar wefan Wisdom of the Elders. Adalwyd ar 21 Rhagfyr 2016. Dirywiodd sefyllfa'r iaith yn sylweddol  o ganlyniad i epidemig y frech wen yn y 1830au a'r ysgolion gwrth-frodorol hyd at ganol yr 20g. Cafodd plant eu cosbi'n gorfforol am siarad eu hiaith frodorol yn yr ysgol. Roedd Edwin yn byw ger cydlif Afon Fach ac Afon Fawr y Missouri. Pan adeiladwyd Argae Garrison, gorfodwyd 90% o aelodau'r llwythi Mandan, Hidatsa ac Arikara i ail-leoli. Symudodd Edwin a'i deulu i Twin Buttes, Gogledd Dakota. Gellir cymharu'r profiad hyn â helynt Tryweryn a'r iaith Gymraeg, ond ar raddfa fwyach o lawer.Iaith ‘Madog’ wedi marw, Golwg360 (21 Rhagfyr 2016). Adalwyd ar 21 Rhagfyr 2016.

Ffermwr oedd Benson yn wreiddiol, ond oherwydd ei ruglder cafodd ei dynnu i'r ymdrechion i gadw'r Fandaneg yn fyw. Gweithiodd gyda'r ieithydd a chynghorydd brodorol Cory Spotted Bear ac ymchwilwyr o Brifysgol Indiana i gadw cofnod o'r iaith. Lauren Donovan. Last Mandan speaker occupied lonely place, Bismarck Tribune (13 Rhagfyr 2016). Adalwyd ar 21 Rhagfyr 2016. Addysgodd Mandaneg yn Ysgol Gynradd Twin Buttes ers 1991, ac enillodd ddoethuriaeth er anrhydedd gan Brifysgol Gogledd Dakota yn 2009. Jodi Rave. The last speaker: UND to honor Mandan, last to speak Nu'eta as 1st language, The Missoulian (11 Mai 2009). Adalwyd ar 21 Rhagfyr 2016.

Ni ddysgodd Mandaneg i'w blant. Roedd Edwin ym medru'r Fandaneg a'r Hidatsa, a'i wraig yn siarad Lakota, ond dim ond y Saesneg a ddysgodd eu merched.

 Cyfeiriadau 

Categori:Addysgwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Americanwyr Brodorol
Categori:Athrawon iaith
Categori:Genedigaethau 1931
Categori:Marwolaethau 2016
Categori:Pobl o Ogledd Dakota