Coll Gwynfa

Cerdd hir ddiodl gan y llenor Seisnig John Milton yw Coll Gwynfa (). Cyhoeddwyd yn gyntaf mewn 10 llyfr yn y flwyddyn 1667, ac yn yr ail argraffiad ym 1674 cafodd llyfrau 7 a 10 eu rhannu'n ddau. Cyfansoddodd Milton gydgerdd, Paradise Regained ("Adferiad Gwynfa"; 1671), sy'n adrodd hanes Temtiad Crist.

Stori'r arwrgerdd Feiblaidd hon yw cwymp dyn oddi wrth ras. Tynodd Milton ar nifer o dechnegau'r hen feirdd, megis Homeros a Fferyllt: dechreuad yng nghanol y stori, ymbil ar yr awen, strwythur 12-llyfr (megis yr Aenid), a ffurf epig y gerdd. Er yr arddulliau clasurol, Cristnogaeth yw pwnc a naws Coll Gwynfa. Gwrthododd Milton yr odl, gan ddefnyddio sain a sigl y geiriau i ganu'r gerdd. Prif gymeriadau'r gerdd yw Duw, Lwsiffer (Satan), Adda, ac Efa. Un o nodau pwysig y gerdd yw'r portread teg o Satan. Hanes Llyfr Genesis yw prif ffynhonnell y stori, ac mae ysgolheictod Milton a'i daliadau gweriniaethol yn argannu'r gwaith. "Paradise Lost" yn The Oxford Companion to British History (Gwasg Prifysgol Rhydychen, 2002). Adalwyd ar Encyclopedia.com ar 13 Tachwedd 2016. Mae'n bosib taw'r gerdd Lucifer (1654), sy'n adrodd stori'r frwydr rhwng yr angylion a Duw, gan yr Iseldirwr Joost van den Vondel a ysgogodd Milton i ysgrifennu Coll Gwynfa. "Vondel, Joost van den" yn Columbia Encyclopedia (Gwasg Prifysgol Columbia). Adalwyd ar 31 Hydref 2016 ar Encyclopedia.com.

bawd|dim|Paentiad William Blake o Adda ac Efa (1808)

Cafodd y gerdd ddylanwad sylweddol ar lên Lloegr, ac fe'i hystyrir yn un o gyfansoddiadau gwychaf barddoniaeth Saesneg. Y Bardd Llawryfog Dryden oedd un o'r cyfoedion cyntaf i ganmol campwaith Milton, drwy fynegi ei ddigalondid: "This man will cut us all out, and the ancients too". Anna Beer. Milton: Poet, Pamphleteer and Patriot (A& C Black, 2011). Canrif yn hwyrach, clodforwyd perseinedd y gerdd gan y traethodwr Hazlitt. Darluniodd William Blake a Gustave Doré argraffiadau yn y 19eg ganrif. Credodd y Rhamantwyr Blake a Shelley taw Satan oedd gwir arwr y gerdd, a dylid edmygu ei wrthryfel yn erbyn Gormesdeyrnas Nef. Ysbrydolwyd nifer o gelfyddydweithiau gan Goll Gwynfa, gan gynnwys yr oratorio Die Schöpfung gan Hayden a'r gerdd Endymion gan Keats. Cyfieithwyd Coll Gwynfa i'r Gymraeg yn gyntaf gan William Owen Pughe a'i gyhoeddi ym 1819. Cyhoeddwyd cyfieithiad John Evans (I. D. Ffraid), eto dan yr enw Coll Gwynfa, ym 1865.

 Cyfeiriadau 

 Darllen pellach 
  J. Hubert Morgan. "Coll Gwynfa: myfyrdod lyfryddol ar gyfieithiad William Owen Pughe", Cylchgrawn y Gymdeithas Lyfryddol Gymreig, Cyf. 6 Rhif 3 (Gorffennaf 1945), tt. 145–161.

 Dolenni allanol 
  Testun Coll Gwynfa ar Google Books
  Testun Paradise Lost  ar wefan Prifysgol Dartmouth

Categori:Arwrgerddi
Categori:Cerddi'r 1660au
Categori:Cerddi'r 17eg ganrif o Loegr
Categori:Cerddi Cristnogol o Loegr
Categori:Cerddi Saesneg yr 17eg ganrif
Categori:Cerddi Saesneg o Loegr
Categori:Llyfrau 1667
Categori:Llyfrau barddoniaeth yr 17eg ganrif o Loegr
Categori:Llyfrau barddoniaeth Saesneg yr 17eg ganrif
Categori:Llyfrau barddoniaeth Saesneg o Loegr
Categori:John Milton