Craig Freiddin

Bryn ym Mhowys, Cymru, yw Craig Freiddin. Saif uwchben Afon Hafren i'r gogledd o'r Trallwng, yn un o gopan bryniau Breiddin. Ffurfiwyd y bryn o ddolerit, a bu gynt yn llosgfynydd.Gwefan Christopher Somerville Mae'r bryn yn 1203 troedfedd o uchder.Gwefan hill-bagging.co.uk

Enw
Gwelir weithiau ddefnyddio'r enw Breiddin i gyfeirio'n benodol at y bryn hwn, ond gan amlaf cyfeirio at yr ardal ehangach o fryniau sy'n cynnwys Craig Freiddin, Moel y Golfa a Chefn y Castell (Middletown Hill) a wna'r enw Breiddin.Enid P. Roberts, 'Enwau Lleoedd Bro'r Eisteddfod', yn Gwynn ap Gwilym a Richard H. Lewis (gol.), Bro'r Eisteddfod (cyflwyniad i Faldwyn a'r Cyffiniau) (Abertawe: Gwasg Christopher Davies, 1981), t. 23. Enw arall yw Talfreiddin.Henry Rowlands 'Henri Myllin', 'Talfreiddyn', Cymru, 19 (1900), 217–18.

Ceir sawl cyfeiriad at Graig Freiddin mewn testunau llenyddol. Ceir y cynharaf gan y bardd Maredudd ap Rhys (15g.) wrth ganmol 'Syr' Siôn Mechain, person Llandrinio: 'Fo rydd ym mron craig Freiddin / Fwyd ac aur wrth yfed gwin'.Enid P. Roberts (gol.), Gwaith Maredudd ap Rhys a'i Gyfoedion (Aberystwyth: Canolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd Prifysgol Cymru, 2003), 4.9.

Yn ei gerdd 'Hanes Tair Sir ar Ddeg Cymru' mae Dafydd Thomas (fl. c. 1750) yn disgrifio gweithgaredd merched Sir Drefaldwyn 'O Graig Freiddin i Langynnog'.E. G. Millward (gol.), Blodeugerdd Barddas o Ganu Rhydd y Ddeunawfed Ganrif (Cyhoeddiadau Barddas a'r Coleg Cymraeg Cenedlaethol: e-argraffiad 2016), t. 254.

Wrth ddisgrifio taith reilffordd yn 1866, nododd Robert Ellis (Cynddelw), brodor o Sir Drefaldwyn, 'Dyna graig y Freiddyn a Digoll fynydd ar y llaw chwith i ni, lle bu ein tadau dewrion yn ymladd llawer brwydr waedlyd am eu gwlad a'u rhyddid'.Cynddelw, 'Y Daith Gyntaf a'r Ddiweddaf', Seren Cymru, 23 Tachwedd 1866, t. 2.

Yn 1897, cynhwysoddd Emrys ap Iwan 'Craig Freiddin' (= 'Breiddyn Hill)' yn ei restr o enwau lleoedd Cymraeg a oedd wedi cael eu Seisnigo.Emrys ap Iwan, 'Seisnigo Enwau Cymreig', Y Geninen, 15.1 (Ionawr 1897), 5.

Bryngaer Breiddin

Mae olion Bryngaer Breiddin (Cyfeirnod OS: SJ29401432), a elwir weithiau wrth yr enw Caer Freiddin, ar y copa. Mae'r safle'r fryngaer yn 28 ha. Fe'i sefydlwyd yn Oes yr Efydd ac fe'i datblygwyd ymhellach dros gyfnod Oes yr Haearn.

Difethwyd y rhan fwyaf o'r fryngaer gan chwarel ar ochr orllewinol y bryn. Defnyddir cynnyrch y chwarel i adeiladu ffyrdd. 

Colofn Rodney
Saif Colofn Rodney ar gopa'r bryn. Adeiladwyd y golofn yn sgil codi arian yn 1781 gan drigolion y sir i gofnodi bod coed derw wedi eu cludo o'r ardal ac i lawr Afon Hafren i Fryste, lle adeiladwyd fflyd y Llyngesydd Rodney.

Cyfeiriadau

Categori:Mynyddoedd a bryniau Powys