Iris Williams

Cantores o Gymru oedd Iris Williams OBE (20 Ebrill 1946 – 9 Gorffennaf 2025).All Music Iris Williams biography

 Bywyd cynnar 
Ganwyd Williams ym Mhontypridd, o ganlyniad i berthynas allan o briodas a gafodd ei mam gyda G.I. o America tra roedd ei gŵr yn y fyddin. Gwrthododd gŵr ei mam ei magu a chafodd ei danfon i gartref plant amddifad, cyn cael ei maethu gan Bronwen Llywelyn yn Nhonyrefail. Mrs Llywelyn fagodd diddordeb Williams mewn cerddoriaeth. Roedd ganddi frawd, Ashley Williams ond ni gyfarfu'r ddau nes yr oedden nhw’n oedolion.

 Gyrfa 
Bu'n gweithio mewn ffatri cyn iddi dderbyn ysgoloriaeth i Goleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru. Tra oedd yn y coleg dechreuodd ymddangos ar y rhaglen Disc a Dawn, y ddynes groenddu cyntaf i ymddangos ar raglen deledu Cymraeg. Ym 1968 cyhoeddodd ei record gyntaf, record estynedig yn cynnwys y caneuon Tra Byddo Dŵr; Y Cobler Du Bach, Mi Fûm Yn Caru ac Y Gog Lwydlas.Iris Williams - Discography Fe ryddhaodd hi’r gân Pererin Wyf yn 1971. Ym 1974 enillodd gystadleuaeth Cân i Gymru gyda'r gân I Gael Cymru'n Gymru Rydd.

Daeth i frig siartiau'r DU ym 1979 gyda'r gân He Was Beautiful, bu ganddi hefyd gyfres deledu Saesneg ar y BBC. Yn 1991 symudodd Williams i fyw yn Efrog Newydd, lle roedd hi'n perfformio'n rheolaidd ar y gylchdaith canu Jazz.  Yn y cyfnod yma canodd gyda Bob Hope a Rosemary Clooney, ac o flaen yr Arlywydd Gerald Ford.

Ym 1999 bu Williams yn un o'r sêr a fu'n perfformio mewn cyngerdd arbennig i ddathlu agor Cynulliad Cenedlaethol Cymru.

 Anrhydeddau 
Ym 1999 gwnaed Williams yn Gymrawd o Goleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru, ac yn 2004 dyfarnwyd yr OBE iddi. Roedd hefyd, ers 2006, yn aelod o Orsedd y Beirdd.

 Bywyd personol 
Priododd Clive Pyatt ym 1982 a chafodd eu mab Blake ei eni ym 1984. Treuliodd sawl cyfnod o'i bywyd yn UDA, yn Efrog Newydd i gychwyn. Yn fwyaf diweddar roedd yn byw yn Rancho Mirage, Califfornia. 

Bu farw yng Ngorffennaf 2025 yn 79 mlwydd oed.

 Teyrngedau 
Mewn teyrnged iddi, dywedodd y gantores Beverley Humphreys, mai "canu oedd ei hangerdd erioed" gan ychwanegu fod gan "Iris ei steil jazz unigryw ei hun - bywiog ac urddasol - gyda gwreichionen yn ei llygad - roedd ganddi ffordd o fyw ym mhob cân a ganai."

Dywedodd ei brawd Ashley, "ei fod yn arbennig o agos at ei chwaer" oedd yn "fenyw fywiog a doniol iawn".

 Cyfeiriadau 

Categori:Genedigaethau 1946
Categori:Marwolaethau 2025
Categori:Cantorion benywaidd o Gymru
Categori:Cantorion Saesneg
Categori:Cymry Du
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Categori:Pobl o Donyrefail
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru

Categori:Prosiect Wicipop