Po’owli

Aderyn a rhywogaeth o adar yw Po’owli (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: po’owliaid) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Melamprosops phaeosoma; yr enw Saesneg arno yw Po’ouli. Mae'n perthyn i deulu'r Mêl-gropwyr Hawaii (Lladin: Drepanididae) sydd yn urdd y Passeriformes. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn M. phaeosoma, sef enw'r rhywogaeth.Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

Teulu
Mae'r po’owli yn perthyn i deulu'r Mêl-gropwyr Hawaii (Lladin: Drepanididae) ac i deulu'r Fringillidae sef 'y Pincod'. Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

 rhywogaeth enw tacson delwedd

Hanes ei ddifodiant
Yn endemig i Hawaii, cafodd y po'owli olaf, fel pob po’owli, yng nghoedwig law Maui’s Hana, ar lethrau Mynydd Haleakalā – “tŷ’r haul” – lle mae’n bwrw glaw drwy’r amser.  Fe'i gelwir hefyd yn 'mêl ddringwr wynebddu', ac fe'i darganfuwyd gyntaf mor ddieweddar a 1973. Yna, amcangyfrifodd ymchwilwyr gyfanswm y boblogaeth yn 200 o adar.

Rhoddodd yr ysgolhaig Mary Kawena Pukui ei henw i’r aderyn, sy’n golygu “pen du”.  Mae ei llyfr o ddiarhebion Hawäi yn cynnwys yr un hwn: Hāhai nō ka ua i ka ululāʻau, “mae'r glaw yn dilyn y goedwig”.  Mae ystyr dwbl i'r ymadrodd: awgrym a rhybudd ydyw.  I ddod o hyd i ddŵr, edrychwch am goedwigoedd.  Ond hefyd: pe bai un elfen o ecosystem yn cael ei dinistrio, bydd eraill yn sicr o ddilyn.

Erbyn 1997, dim ond pum po’owli oedd ar ôl.  Y flwyddyn honno, ar ddiwrnod anarferol o ddisglair, daliodd ymchwilwyr un am y tro cyntaf. Erbyn y mileniwm newydd, dim ond tri po’ouli oedd ar ôl.  Er eu bod yn byw ychydig gilometrau oddi wrth ei gilydd, maent yn annhebygol o fod wedi cyfarfod erioed.  Yn lle hynny - efallai allan o unigrwydd, efallai allan o ddryswch - roedd pob un yn treulio amser gyda adar pigbraff Maui , a oedd â galwad debyg.

Yn 2004, cafodd y po'ouli un cyfle olaf.  Cymerodd chwe pherson 18 mis a $300,000 i ddal aderyn.  Yn rhyfeddol, dyma’r un unigolyn ag yr oedd Baker wedi ei faglu saith mlynedd ynghynt, pan ddaeth y person cyntaf i ddal po’owli byw.  Yn yr amser hwnnw, roedd yr aderyn wedi colli llygad.  Roedd yn hen – o leiaf naw – ac roedd caethiwed yn straen.  Bu farw ym Maui 11 wythnos yn ddiweddarach, rhwng 10pm a 11.30pm, ar 26 Tachwedd, o fethiannau ar ei organau.

Efe oedd y po'owli diwethaf a welwyd erioed.  Ni allai ymchwilwyr oedd yn gobeithio dal benyw ddod o hyd i'r naill na'r llall o'r adar oedd ar ôl.  Yn 2019, datganodd yr Undeb Rhyngwladol dros Gadwraeth Natur fod y rhywogaeth wedi darfod.Guardian 4 Mai 2022

Gweler hefyd
Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau

Categori:Rhywogaethau mewn perygl difrifol yn ôl Rhestr Goch yr IUCN
Categori:Drepanididae