Teyrn sbectolog

Aderyn a rhywogaeth o adar yw Teyrn sbectolog (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: teyrniaid sbectolog) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Hymenops perspicillatus; yr enw Saesneg arno yw Spectacled tyrant. Mae'n perthyn i deulu'r Teyrn-wybedogion (Lladin: Tyrannidae) sydd yn urdd y Passeriformes. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.. Mae'n un o adar y Wladfa Gymreig.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn H. perspicillatus, sef enw'r rhywogaeth.Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.. Arferid ei gynnwys, cyn ei ail ddpsbarthu, yn genws y siglennod a'i alw yn Motacilla perspicillata
Disgrifiad
Mae'n mesur rhwng 13 ac 16 cm o hyd, ac mae'r rhywiau'n wahanol. Mae'r gwryw yn gwbl ddu, gydag ardal wen ym mhrif blu'r adain, yn haws ei gweld pan fydd yr aderyn yn hedfan. Y mae cylch o groen moel o amgylch y llygaid, sydd ag iris melyn. Mae'r coesau'n ddu. Mae'r fenyw yn llai trawiadol, mae'n frown uwchben ac yn llwyd golau odditani, gyda stribedi tywyll. Mae plu cynradd ac eilaidd yr adain yn lliw sinamon cochlyd. Mae ganddo'r un cylch llwm yn y llygaid â'r gwryw, ond mae'n llai.

Ymddygiad
Wrth hela, mae'n disgyn i'r ddaear, lle mae'n dal pryfed yn y mwd neu yn y glaswellt. Yn ystod y cyfnod atgenhedlu, mae'r ceiliogod yn hunan-arddangos mewn teithiau hedfan ysblennydd dros ardaloedd agoredRidgely, Robert & Tudor, Guy. 2009. Hymenops perspicillatus, p. 467, lámina 58(4), en Field guide to the songbirds of South America: the passerines – 1.a edición – (Mildred Wyatt-World series in ornithology). University of Texas Press, Austin. ISBN 978-0-292-71748-0; maent yn fwy llwyd y tu allan i'r tymor nythu. Ym mis Hydref neu ddechrau mis Tachwedd maent yn adeiladu nyth llydan a dwfn, wedi'i gwneud o laswellt sych a chyrs, ac wedi'u leinio â gwlân neu blu ac wedi'u cuddio'n dda iawn. Mae'n dodwy tri wy (yn anaml dau), gwyn hufennog gyda smotiau brown tywyll, sy'n mesur 23 x 17 mm.Run-run Hymenops perspicillatus en Aves de Chile. Consultada el 30 de noviembre de 2015.

Dosbarthiad
Mae i'w gael yn Tsile, yr Ariannin ac Wrwgwái;  mae'n grwydryn i Bolifia, Paragwái a de-ddwyrain Brasil, ac unwaith hyd yn oed yng ngogledd-ddwyrain Brasil.  Ei gynefinoedd naturiol yw corsdir sych is-drofannol neu drofannol, a migneddau. Mae'n aderyn mudol ac yn ymddangos yn yr haf yn unig yn Y Wladfa Gymreig Luis Carrizo (Facebook) 

Mae dau is-rywogaeth: 1. Hymenops perspicillatus perspicillatus de-orllewin Brasil i Wrwgwái, Paragwái a gogledd yr Ariannin, a 2. Hymenops perspicillatus andinus: C Chile and c Argentina; yn gaeafu gogledd Bolifia a de-orllewin Brasil.

Etymoleg yr enwau
Ei enw yn y Sbaeneg yw viudita picoplata, sef y weddw arian (Hymenops perspicillatus), neu ar lafar pico plata yn yr Ariannin, Bolifia, Paragwái ac Wrwgwái, viudita pico de plata (yn Periw) neu run-run (yn Tsile). Mae'r enw generig gwrywaidd Hymenops yn deillio o'r Groeg hiwmor, hiwmor: croen, cofiadwy, a ōps, ōpos: llygad; gan gyfeirio at y croen noeth o amgylch y llygaid sy'n hynodwedd i'r rhywogaethJobling, J. A. (2017). Hymenops Key to Scientific Names in Ornithology (en inglés). En: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Consultado el 26 de enero de 2018.; a daw enw'r rhywogaeth perspicillatus o Ladin fodern: 'gyda sbectol' Jobling, J. A. (2017) perspicillatus Key to Scientific Names in Ornithology (en inglés). En: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Consultado el 26 de enero de 2018. Diddorol fydd darganfod y enwau brodorol y Techuelche a'r Mapuche arno.

Teulu
Mae'r teyrn sbectolog yn perthyn i deulu'r Teyrn-wybedogion (Lladin: Tyrannidae). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

 rhywogaeth enw tacson delwedd

Gweler hefyd
Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau

Categori:Rhywogaethau o bryder lleiaf yn ôl Rhestr Goch yr IUCN
Categori:Tyrannidae