Y Fedal a Thlws y Ddrama

Un o brif wobrau a chystadleuaeth yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru yw Y Fedal Ddrama neu Tlws y Ddrama neu Medal y Dramodydd. Cyflwynwyd Y Fedal Ddrama am y tro cyntaf yn 2005, Tlws y Ddrama ym 1940 a Medal y Dramodydd yn 2025.  Cyflwynwyd gwobrau ariannol hefyd, pan nad oedd Tlws neu Medal ar gael. Mae gofynion y gystadleuaeth wedi amrywio'n fawr, o ran hyd ac arddull, er mai am Ddrama Lwyfan Hir y gwobrwyd gan amlaf. Bu cryn ddadlau ac anghytuno am y gystadleuaeth dros y blynyddoedd, ac atalwyd y Wobr yn fwy aml na Phrif Wobrau eraill yr Eisteddfod Genedlaethol. Enillwyd y gystadleuaeth gan nifer o ddramodwyr ac awduron blaenaf Cymru gan gynnwys John Gwilym Jones, John Ellis Williams, Huw Lloyd Edwards, Urien Wiliam, Eigra Lewis Roberts, William R. Lewis, Meic Povey, William Owen Roberts, T James Jones, Manon Steffan Ros a Dyfed Edwards.  

 Cefndir 
bawd|Eigra Lewis Roberts yn ennill Tlws y Ddrama ym 1974 am Byd o Amser
Er bod gwobrau am gyfansoddi dramâu wedi'u cyflwyno am y tro cyntaf yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberystwyth 1916, ni chafwyd Tlws y Ddrama tan yr Eisteddfod Genedlaethol ym 1940, sef yr Eisteddfod Radio gyntaf. Honna Alan Llwyd, yn ei gyfraniadau Canrif o Brifwyl ar wefan BBC Cymru, mai ym 1961 y cyflwynwyd Tlws y Ddrama am y tro cyntaf. Awgryma John Ellis Williams, yn ei hunangofiant Inc yn fy Ngwaed, mai ym 1921 y cyflwynwyd y gystadleuaeth am y tro cyntaf:  "'Roedd yr Eisteddfod Genedlaethol, a roes brawf ofnus arni yn 1915, wedi ei derbyn yn gyflawn aelod yn 1921". Ond ym 1940 y gwelir cynnig "Tlws gwerth £10" i George Davies, Treorci am ddrama hir.

Rhwng 1940 a 1993, cyflwynwyd Tlws y Ddrama i enillydd y Ddrama Hir orau. Rhwng 1993 a 2004, dileuwyd y Tlws, a rhoddwyd Gwobr Ariannol am y Ddrama Hir orau, cyn cyflwyno Y Fedal Ddrama newydd yn 2005.  

Cyfansoddi Drama Hir yw nôd arferol y gystadleuaeth, ond yn yr Eisteddfod yn 2005, ac am nifer o flynyddoedd wedi hynny, dyfarnwyd y Fedal am y ddrama orau o'r ddwy gystadleuaeth - y Ddrama Hir a'r Ddrama Fer. Newidiwyd y drefn yn 2011, gan gynnig y Fedal dim ond am y Ddrama Hir fuddugol. Gwobrwywyd y ddrama oedd yn dangos yr addewid mwyaf gyda'r potensial i'w datblygu ymhellach o gael gweithio gyda chwmni proffesiynol. Erbyn hyn, mae'r enillydd yn derbyn y Fedal (er cof am Urien Wiliam) a swm o arian.  

Ar gyfer Eisteddfod Genedlaethol Wrecsam yn 2025, newidiwyd enw'r Fedal i Medal y Dramodydd, yn dilyn newidiadau yng ngofynion y gystadleuaeth. Gwobrwyir y Fedal ynghyd â chomisiwn o £3,000 am y syniad neu'r ddrama fwyaf addawol, yng ngolwg consortiwm o aelodau cwmnïau theatr o Gymru. Bu beirniadu chwyrn yn y Wasg dros y newidiadau yma, gyda rhai yn galw'r newid yn annheg. 
 Atal y Wobr 
Yn yr hanner can mlynedd rhwng 1960 a 2010, atalwyd y Wobr (boed hynny yn Dlws, yn Wobr Ariannol neu'r Fedal) tuag ugain o weithiau, a ni chafwyd cystadleuwyr yn 1976. Penderfynodd sawl beirniad i roi cyfraniad ariannol i rai dramodwyr, er mwyn eu hannog i ddatblygu'r ddawn.  Roedd yr atal yn amlwg iawn ar gychwyn y 2000au, ac yn un o'r prif resymau dros gynyddu'r Wobr Ariannol, ac yn y pendraw, gyflwyno'r Fedal Ddrama yn 2005. Rhoddwyd sylw a pharch pellach i'r dramodwyr buddugol drwy gynnal y Seremoni ar y Prif Lwyfan yn y Pafiliwn. Bu hynny'n lled lwyddianus a gwelwyd llawer mwy o ddramodwyr yn cael eu gwobrwyo yn y blynyddoedd a'u dilynodd.

1920au

Atal y Wobr o leiaf tair gwaith [1921,1923 a 1929].

1930au

Atal y Wobr o leiaf chwe gwaith.

1940au - Tlws y Ddrama

Atal y Wobr o leiaf dwywaith [1942 a 1945] 

1950au

Atal y Wobr o leiaf bum gwaith [1950, 1951, 1953, 1954 a 1956].

1960au

Atal y Wobr chwe gwaith [1960, 1962, 1964, 1965, 1966 a 1968] a dyfarnu rhan yn unig o'r Wobr Ariannol ar sawl achlysur.

1970au

Atal y Wobr bedair gwaith, [1970, 1971, 1977 a 1978] a neb yn cystadlu ym 1976.

1980au

Atal y Wobr tair gwaith [1985, 1987, 1989].

1990au

Atal y Wobr o leiaf tair gwaith, [1990, 1993, 1997] ond y beirniaid ym 1997 yn dewis rhoi rhan o'r arian i'r dramodydd ddatblygu ei waith.

2000au

Atal y Wobr bum gwaith [2000, 2001, 2003, 2004 a 2006] 

2010au

Atal y Wobr un waith [2010].

2020au

Atal y gystadleuaeth un waith [2024].

 Helynt Eisteddfod Llanrwst 1989 
bawd|Hysbyseb y ddrama Janine a lwyfannwyd ym 1989, er nad oedd hi'n deilwng.
Er nad oedd teilyngdod yng nghystadleuaeth Tlws Y Ddrama yn Eisteddfod Genedlaethol Dyffryn Conwy 1989, teimlai dau o'r tri beirniad - John Ogwen, Bob Roberts ac Wyn Bowen Harries, bod dwy ddrama allan o'r deg yn codi uwch law y gweddill "siomedig iawn". Teimlai John Ogwen mai dim ond un ddrama oedd yn addawol.

Rhan o'r wobr y flwyddyn honno oedd i lwyfannu'r ddrama fuddugol gan gwmni theatr Hwyl a Fflag. Ond methwyd â chytuno ar yr enillydd.

Roedd Bob Roberts a Wyn Bowen Harries yn ffafrio'r ddrama Janine (gan Cefin Roberts): "Nid ydym, fel beirniaid, yn gytûn o gwbl ar rinweddau a ffaeleddau'r ddrama hon", dywedant yn eu beirniadaeth, er i Wyn Bowen Harries "...ystyried bod potensial theatrig sylweddol" ym mhrif gymeriad y ddrama. Nid oedd John Ogwen, ar y llaw arall, yn teimlo bod y ddrama'n "un o'r ddwy orau yn y gystadleuaeth". Credai John mai drama arall, sef Berwi Wy oedd yr "unig sydd yn haeddu ei hystyried ymhellach" Daeth y ddrama Berwi Wy [gan Dewi Wyn Williams] i'r llwyfan, maes o law, fel y ddrama Leni.

Roedd y tafoli terfynnol yn ddrama ynddo'i hun:"Mae dau ohonom, sef John Ogwen a Bob Roberts, o'r farn nad oes yr un o'r dramâu a dderbyniwyd yn haeddu eu hanrhydeddu gyda Thlws y Ddrama. Dyfarniad terfynol John Ogwen yw nad yw'r un o'r dramâu yn haeddu'r wobr. Mae Bob Roberts yn credu, er gwaethaf y diffygion [...], fod awdur Berwi Wy yn haeddu canpunt or wobr ariannol fel cydnabyddiaeth o'r addewid sydd yn ei sgript. Mae Wyn Bowen Harries, ar y llaw arall, yn teimlo bod yna fwy o addewid yn Janine nag yn Berwi Wy a'i bod yn fwy addas i'w chyflwyno fel drama newydd yn rhaglen Ddrama'r Eisteddfod eleni. Mae ef, felly, yn argymell ei gwobrwyo. Gan mai Cwmni Hwyl a Fflag, o dan gyfarwyddyd Wyn Bowen Harries, sydd â'r cyfrifoldeb o lwyfannu'r ddrama fuddugol yn y gystadleuaeth hon, ac oherwydd ystyriaethau technegol ac ymarferol, cytunwyd bod ei sefyllfa ef fel Cyfarwyddwr yn cyfiawnhau rhoi'r llais terfynol iddo ef gan mai ganddo ef a'i gwmni y mae'r cyfrifoldeb o droi'r sgript yn darn o theatr. Ei ddewis ef yw cyflwyno'r ddrama Janine." "Mae'n biti fod mwy o ddrama wedi digwydd ynghylch y gystadleuaeth nag oedd ynddi", meddai John Ogwen, wrth Golwg [Medi 1989]. "Mae'r holl beth yn sawru o annhegwch", ychwanegodd. Yn ôl John Ogwen, roedd hi'n gamgymeriad cael darpar-gyfarwyddwr y ddrama hefyd yn feirniad. "Dwi'n deall ei deimladau'n iawn", meddai. "Fyddai'r un cyfarwyddwr yn leicio cael drama wedi ei orfodi arno". Wrth adolygu'r cynhyrchiad gan Hwyl a Fflag ym 1989, fe ddywed Alun Ffred yn ei adolygiad crafog yn Golwg [Medi 1989]: "Petai Janine ar brawf mewn llys barn, go brin y byddwn i'n cael bod yn un or rheithgor. Gan 'mod i'n Gymro Cymraeg ac yn trigo yng Nghymru yn ystod haf 89 byddai'r amddiffyniad yn siwr o ddal mod i - a miloedd eraill - yn rhagfarnllyd o gofio'r fath stŵr cecrus a chyhoeddus fu yn Eisteddfod Llanwst ar gownt y ddrama. Mae'n werth cofio serch hynny nad y ddrama ei hun oedd achos y gynnen". Fe gafodd y ddrama Berwi Wy o waith Dewi Wyn Williams, ei llwyfannu yn ddiweddarach yr un flwyddyn. Cwmni Theatr Gwynedd oedd yn gyfrifol am ei chynhyrchu o dan yr enw newydd, Leni.

 Helynt Eisteddfod Rhondda Cynon Taf 2024 
Nid oedd Seremoni ar gyfer y Fedal Ddrama yn Eisteddfod Genedlaethol Rhondda Cynon Taf yn 2024. Ar brynhawn Iau yr Ŵyl [8 Awst], funudau yn unig cyn y Seremoni, cyhoeddodd yr Eisteddfod fod y gystadleuaeth wedi ei hatal am y flwyddyn honno. Daeth y penderfyniad ar ôl y broses o feirniadu'r gystadleuaeth. Roedd sïon ar hyd a lled y Maes yn damcaniaethu am y rheswm a chafwyd beirniadaeth gan lawer am nad oedd eglurhad pellach gan yr Eisteddfod. Ni chafodd y feirniadaeth ei chyhoeddi yn y Cyfansoddiadau a'r Beirniadaethau, a ni ddatgelwyd faint oedd wedi cystadlu. Ychydig ddyddiau yn ddiweddarach, cyhoeddodd yr actor Wyn Bowen Harries ei fod wedi cystadlu am y Fedal, ac wedi derbyn beirniadaeth ffafriol iawn am ei ddrama DNA. Mynegodd ei siom dros benderfyniad yr Eisteddfod i ddileu'r seremoni a'r gystadleuaeth, heb roi rheswm digonol. Arweiniodd yr helynt at ymgyrch o hyd at naw mis am eglurhad ac ymateb teg, gan Lys yr Eisteddfod a'r Bwrdd Rheoli, ond parhau i anwybyddu'r galw a wnaethant. Anfonwyd dau lythyr agored at y Llys gyda bron i 600 o enwau arnynt, yn gofyn am eglurhad llawn dros y dileu. Ymysg yr enwau roedd cyn-Archdderwyddon, cyn-Lywydd y Llys, cyn-enillwyr Y Fedal Ddrama, Prifeirdd, enillwyr Gwobr Goffa Daniel Owen, academyddion ac actorion.

Ym mis Mehefin 2025, nododd Simon Chandler yn ei nofel Hiraeth Neifion : "Fel sawl awdur arall, cefais ysgytiad enbyd gan ddirgelwch y Fedal Ddrama yn 2024 a'r holl ddyfalu a ddaeth yn ei sgil. Yn fy achos penodol i, roedd hynny oherwydd i mi fod yn ymwybodol fod yn y nofel hon sawl cymeriad Du, yn ogystal â chymeriad (eponymaidd) Iddewig. Yn wir, does dim modd gwadu bod hiliaeth yn thema graidd i'r nofel. A fyddwn i wedi mentro'r perygl o'i hysgrifennu ar ôl yr hyn a ddigwyddodd ar y Maes ym Mhontypridd? Na fyddwn, siwr o fod. Ond roeddwn i wedi ysgrifennu'r rhan fwyaf ohoni'n barod, ac mae hanfod y plot yn dyddio'n ôl i ddechrau'r ganrif. Er i mi ystyried y peth o ddifrif am sbel, doeddwn i ddim yn barod i'w thaflu i'r bin sbwriel ar ôl i mi arllwys cymaint i mewn iddi."

Yn ystod Eisteddfod Genedlaethol Cymru Wrecsam 2025, nododd Ashok Ahir, Llywydd presennol Llys yr Eisteddfod ei fod yn "hapus" gyda'r modd y deliodd gyda'r helynt yn 2024.              

 Enillwyr 

 Gwobr Ariannol 
+BlwyddynEnillyddEnw'r DdramaMath o DdramaNifer yn CystadluGwobrBeirniadNodiadau1911 R. G. Berry (cyd-fuddugol)Asgre Lân drama hir1916Atal y Wobrdrama hir7£25W. Llewelyn Williams.1918D. J. Davies, (Pontrhydygroes)Maes y Meilliondrama hir11£20R. A. Griffith (Elphin).1920neb yn cystadludrama hir0£25W. Llewelyn Williams a W. Jenkyn Thomas, Llundain.1921Atal y Wobrdrama hir4£15Beriah Gwynfe Evans, W. J. Gruffydd a Llew Tegid.1922Rhys Evans, (Cwm Gors)Llanbrynmairdrama hir25£25D. T. Davies a R. G. Berry.1923Atal y Wobr22£105*Beriah Gwynfe Evans, W. J. Gruffydd ac E. Vincent Evans.*dyma sydd wedi'i nodi gan O. Llew Owain, ond credaf mai £15 sy'n fwy credadwy.1924J. Eddie ParryLa Zone17£25Beriah Gwynfe Evans.1925181926John Ellis Williams Y Ffon Dafl32£50 a ModrwyW.J. Gruffydd, R.G. Berry ac Ernest Hughes1927dim sôn am gystadlaethau drama yn y Cyfansoddiadau.1931CynanHywel Harris27£25D. T. Davies1939John Gwilym JonesDiofal Yw Dim11£30W. J. Gruffydd a Saunders Lewis.

 Tlws y Ddrama 
BlwyddynEnillyddEnw'r DdramaMath o DdramaNifer yn CystadluGwobrBeirniadNodiadau1940George Davies (Treorci)Diffodd yr Haul17Tlws gwerth £10 a hawlfraintD. T. Davies.1941D. W. Morgan (Penbedw) Addunedau 12Tlws Drama'r EisteddfodD. Matthew Williams."Safon ar y cyfan yn deilwng o'r Eisteddfod Genedlaethol" Addasiad o nofel a gyflwynwyd "rai blynyddoedd yn ôl" oedd y ddrama fuddugol, ac wedi'i sicrhau gan yr Eisteddfod mai yr un awdur oedd yn gyfrifol am y nofel â'r ddrama fuddugol, fe'i gwobrwywyd.1942 Atal y Wobr drama hir yn ymwneud ag unrhyw newid economaidd ym mywyd ardal yng Nghymru4TlwsD. T. Davies1943John Ellis WilliamsWedi'r Drin9TlwsJ Kitchener Davies.1944W. Vaughan JonesBrwyn Ar Gomin13Tlws a'r HawlfraintD. T Davies.1945Atal y Wobr13Tlws a £5 a'r HawlfraintD. Matthew Williams"Nid oes dim newydd o ran pwnc na thechneg yn y tair-drama-ar-ddeg a ddaeth i law".19461947 Edward ReesPlas MadogDrama hir wreiddiol8Tlws a £10 a'r HawlfraintD. T. Davies a J. D. Powell."daeth 8 drama i law er nad oes campwaith yn eu plith"19481949F. G. Fisher (Llangefni) Catrin15Tlws a £20"Nid oedd un orchestol yn eu mysg, ac yr oedd ym mhob un ddigon o wendidau i beri imi ystyried yn ddwys a ddylwn atal y wobr."1950Atal y Wobr7Tlws a £25 a'r HawlfraintD. T Davies.1951Atal y Wobr 5Tlws a £25 a'r HawlfraintJ Kitchener Davies a D. Haydn Davies.1952Gwynne D. Evans Brwydrau Cudd1953Atal y Wobr 15Tlws a £200 a'r HawlfraintD. T. Davies, Saunders Lewis a John Ellis Williams"Trefnwyd i'r tri ohonom gyd-gyfarfod i drafod y ddwy ddrama, ac yn unfryd unfarn daethpwyd i'r penderfyniad canlynol: fod y wobr anarferol o fawr a gynigir eleni yn gofyn am waith anarferol o dda ; fod deunydd drama fawr yn Y Ferch a'r Dewin  ond y dylid ei hail-ysgrifennu ; nad yw Glo Caled  er haeddu ohoni y wobr arferol a gynigir yn yr Eisteddfod, yn waith digon anghyffredin i haeddu'r wobr yn y gystadleuaeth arbennig hon; ac mai'r peth tecaf, gan hynny, oedd rhoddi hanner canpunt yr un i'r ddau gystadleuydd, gydag argymhelliad cryf ar i Bwyllgor Yr Eisteddfod drefnu perfformiad o Glo Caled yn ystod wythnos yr ŵyl, ond y dylid rhoddi amser i awdur Y Ferch a'r Dewin ail-lunio ei ddrama ef cyn ei pherfformio'n gyhoeddus." [£50 i F. G. Fisher - Y Ferch a'r Dewin a £50 i Gwynne D. Evans - Glo Caled]1954 Atal y Wobr17Tlws a £50 a'r HawlfraintJohn Gwilym Jones a D. Matthew Williams.1955 Gwynne D. EvansCorn Beca12Tlws a £50 a'r HawlfraintElwyn Thomas a John Gwilym Jones.1956Atal y Wobr 9Tlws a £50 a'r HawlfraintMary Lewis a D. T. Davies.1957Gwynne D. Evans (rhoddwyd £25 o'r wobr ariannol i Jack Rees, Aberaeron)Y Glo i'r Marwor7Tlws a £50 a'r HawlfraintJohn Gwilym Jones1958Huw Lloyd Edwards -Cyfyng Gyngor 10Tlws a £50 a'r HawlfraintMary Lewis(difyr yw nodi bod y ddrama Cariad Creulon R. Bryn Williams wedi dod yn ail - "Buaswn o ddifrif yn ystyried Cariad Creulon fel drama i'w gwobrwyo, onibai i un arall ymddangos")19591960Atal y Wobr 9£50 a'r HawlfraintEmlyn James(rhoddwyd £20 yr un i "Nora" [Y Ddelfryd] gan Jack Rees, Penygaer a "Dafydd" [Dau Fyd] gan David Roberts, Aberystwyth "fel symbyliad iddynt ddiwygio'u hymdrechion").1961Gwilym Thomas HughesPlant y Niwl6Tlws a £50 a'r HawlfraintJohn Gwilym Jones.1962Atal y Wobr 12Tlws a £100 a'r Hawlfraint a pherfformiad o'r ddrama fuddugol yn ystod wythnos yr EisteddfodJohn Gwilym Jones. 1963Gwilym Thomas HughesYr Aflonyddwr11Tlws a £100 a'r HawlfraintJohn Gwilym Jones.1964Atal y Tlws ond hanner y wobr ariannol (£50) i Gwilym Thomas Hughes am y ddrama Yr Adeiladydd  "sy'n ddigon ar y blaen i haeddu cydnabyddiaeth sylweddol" 8Tlws a £100 a'r HawlfraintHuw Lloyd Edwards a D. Matthew Williams1965Atal y Wobr3£100Emyr Humphreys1966Atal y Tlws (ond rhoi £50 (hanner y Wobr ariannol) i Ken Etheridge am ei ddrama Y Creadur Gwirion fel anogaeth)7John Ellis Williams ac Emlyn James. 1967Bob Roberts1968Atal y Wobr 
(Ond am ei addewid digamsyniol awgrymwn £75 or wobr i "Sieffre" [Ken Etheridge, (Rhydaman)]  5Tlws a £100 a'r HawlfraintHuw Lloyd Edwards ac Elwyn Jones"Mae fy nghyd-feirniad a minnau'n unfryd unfarn na allwn ystyried yr un o'r dramâu hyn yn deilwng o'r Tlws na'r wobr yn llawn."  1969 John R. Evans
Ac wedi hir betruso, teimlaf nad yw'n ddigon ar y blaen i gipio'r wobr yn llawn. 'Rwyf am argymell, felly, wobr fel a ganlyn: £50 i "Y Tyst", a £25 yr un i "Gwybetwr" - Tra Bo Tri  [Tom Parri-Jones] a "Ffransis" - Cawl Cennin [Urien Wiliam] Y Briodas Arian6Tlws a £50 Huw Lloyd Edwards"Nid yw gofod yn caniatáu imi gyfeirio at rai brychau eraill sy'n tynnu oddi wrth y ddrama rymus a gafaelgar hon."1970Atal y Wobr (Neb yn deilwng o'r Tlws - Rhannwyd y wobr o £100 yn gyfartal rhwng Gwilym Thomas Hughes, Urien Wiliam, Jennet Eirlys Thomas a T. James Jones.£1001971Atal y Wobr cynigiwyd y am ddrama fer neu ddrama hir orau - atalwyd y ddwy gystadleuaeth 6 (drama hir) a 3 (drama fer)Tlws a £150 John Gwilym Jones ac Emyr Humphreys1972Urien Wiliam (a £50 i Bernard Evans - Drama Twiss)Dafydd Y Llyw Olaf 6Tlws a £120John Griffiths.1973Urien WiliamY Pypedau1974Eigra Lewis RobertsByd O Amser 5Tlws a £150Gwenlyn Parry, Emily Davies a John Gwilym Jones"Braidd yn siomedig oedd y gystadleuaeth hon eleni".1975William R. Lewis (Tlws a £75 (rhan o'r Wobr))
Rhoddwyd £50 o'r £150 i Michael Povey a'r £25 yn weddill i Bernard Evans.Geraint LlywelynTlws a £150 1976Neb yn cystadlu 1977Atal y Wobr  3Tlws a £200John Gwilym Jones, Gwenlyn Parry ac Urien Wiliam"...y mae ein hymateb iddyn nhw'n siomedig a dweud y lleiaf - nid yn unig am fod y nifer mor fychan ond am fod y safon mor anhygoel o isel."1978Atal y Wobr6Tlws a £200J. R. Evans, John Gwilym Jones a Wilbert Lloyd Roberts"Yn ôl pob golwg, mae dramâu dogfennol gyda golygfeydd lluosog yn y ffasiwn. Dyma'r ail [...] [os nad] y drydedd..." 1979J. Selwyn Lloyd yn fuddugol am y ddrama hir orau, a derbyniodd y Tlws a £110, a rhoddwyd £90 o'r wobr i T. Glynne Davies am Tro BydMae'r Dall yn Gweld yn Well cynigiwyd y Tlws am y ddrama orau o dair cystadleuaeth, ynghyd â'r wobr ariannol berthnasol i'r cystadlaethau unigol4 wedi cystadlu am y gomedi neu ffars, 8 wedi cystadlu am y ddrama hir a 26 wedi cystadlu am y ddrama ferTlws a £200J.O. Roberts, Morien Phillips a Gwenlyn Parry.1980William Owen Roberts yn fuddugol am y ddrama hir orauY Winllan Haearncynigiwyd y Tlws am y ddrama orau o dair cystadleuaeth, ynghyd â'r wobr ariannol berthnasol i'r cystadlaethau unigolneb wedi cystadlu am y gomedi neu ffars, 9 wedi cystadlu am y ddrama hir a 16 wedi cystadlu am y ddrama ferTlws a £200Brinley Jenkins, Emlyn James a Gwynne D Evans  1981John R. EvansBrawd am Byth 6Tlws a £200John Gwilym Jones"I gychwyn, ni fedr neb ysgrifennu nofel na barddoniaeth na drama heb fod yn ymenyddiol fyw i ystyron geiriau ac yn synhwyrus fyw i rin eu hawgrymiadau a'u cysylltiadau. [...]  Ar wahân i un neu dwy o'r chwe drama yn y gystadleuaeth hon prin iawn yw'r arwyddion o ofal am eiriau." 1982 Nan LewisY Gelyn Pennaf7Tlws a £250Norah Isaac, R.Gerallt Jones ac Wilbert Lloyd Roberts.1983William OwenTewach Dŵr 8Tlws a £200 a'r hawlfraint Dr John Gwilym Jones a Gwenlyn Parry. 1984Gwynne Wheldon EvansBe' Ydi Be'? 6Tlws a £300Norah Isaac, William R. Lewis a John Ogwen. 1985Atal y Wobr 2Tlws a £300Siôn Eirian a Dafydd Huw Williams."Gyda'r twf diweddar yn y farchnad deledu, a'r sieciau sylweddol a delir gan y cyfrwng hwnnw, mae'n debyg bod nifer o egin-ddramodwyr yn ogystal â'r rhai mwyaf profiadol yn cyfeirio'u hymdrechion tuag at y cwmniau teledu erbyn hyn yn hytrach na defnyddio cystadlaethau'r Eisteddfod i fwrw prentisiaeth ac arddangos dawn. Gresyn hynny, gan fod cystadleuaeth sy'n gofyn am ddisgyblaeth sgrifennu-llwyfan yn rheitiach ffordd o feithrin crefft na phedlera sgriptiau o ddrws i ddrws yng Nghaerdydd neu yng Nghaernarfon." 1986John Gruffydd JonesPan Ddaw'r Clown10Tlws a £300Lisabeth Miles, D Emyr Edwards a R.Gerallt Jones.  1987Atal y Wobr 8Tlws a £400William R. Lewis, Michael Povey a Rhydderch T Jones."...wrth ddechrau cloriannu gweithiau'r wyth a fentrodd gystadlu, deuai'n fwyfwy amlwg inni nad oedd gan y rhan fwyaf ohonynt ddim math o syniad ynglŷn ag anghenion drama Iwyfan. Pe bai Cystadleuaeth y Goron neu'r Gadair yn denu cynnyrch mor ddi-glem yn gyson ar hyd y blynyddoedd, fel sy'n digwydd yn y gystadleu-aeth hon, byddai awdurdodau'r Eisteddfod wedi dwys ystyried y sefyllfa ers tro byd." 1988Dafydd Arthur JonesGardd o Gysgodion'Trioleg ar y thema Amser'8Tlws a £400Christine Pritchard, William R Lewis a Gwenlyn Parry.1989Atal y Wobr Gofyn am Ddrama fyddai'n cael ei pherfformio yn yr Eisteddfod gan Theatr Hwyl a Fflag10Tlws a £400Bob Roberts, John Ogwen ac Wyn Bowen Harries. (Gweler helynt Eisteddfod Llanrwst 1989 uchod)1990Atal y Wobr 7Tlws a £400Tim Baker, John A Owen a Manon Rhys.1991Gwion LynchDim Ond HenoGofyn am Ddrama Hir fyddai'n cael ei pherfformio yn yr Eisteddfod gan Gwmni Theatr Gwynedd6Tlws a £400.William R Lewis, J.O Roberts a Michael Povey. 1992Pam Palmer Yn Ein Dwylo14Tlws a £500 Mei Jones, Eigra Lewis Roberts a Jeremy Turner. 1993Atal y Wobr7Tlws a £500William R Lewis, Ewart Alexander a Graham Laker.

 Gwobr Ariannol 
BlwyddynEnillyddEnw'r DdramaMath o DdramaNifer yn CystadluGwobrBeirniadNodiadau1994Aled Jones WilliamsY Dyn Ll’nau Bogs10£500Lindsay Evans, Gareth Miles ac Edward Thomas."Hawdd credu mai lleiafrif o'r cystadleuwyr hyn sydd wedi ymweld â'r theatr yn gyson, yn darllen dramâu ac wedi rhoi ystyriaeth i grefft adeiladu drama a sgrifennu iaith Ilwyfan."1995Miriam LlywelynJeli Bebis 8£500Huw Roberts, Carys Ll Edwards a Graham LakerAil - Aled Jones Williams - Pêl Goch (£300); Trydydd - Sian Summers - Pen Ffordd (£200) 1996Dafydd Llewelyn Jones Spam Man6£500Sharon Morgan, Elan Closs Stephens a Dewi Wyn Williams.Atal yr ail a'r drydedd wobr1997Atal y Wobr 
(ond y beirniaid yn dewis rhoi £300 i Endaf Jones am ei ddrama O Gariad Wen gan ei annog i ail-edrych yn fanwl ar y ddrama)2£500William R. Lewis, Bethan Jones a Dyfan Roberts.1998Richard T. Jones
(£200 o'r Wobr ariannol)Y Gadwyn HonGofyn am Gadwyn o Ddramodigau2£500Valmai Jones, Gareth Miles a Manon Rhys.1999T. James Jones
(£500 o'r wobr)Y Dyn Eira4£750Manon Eames a William Owen.Ail - Paul Griffiths - Tango'n Tynged (£250) 2000Atal y Wobr 1£1,200 Siwan Jones, William R Lewis a Sharon Morgan. 2001Atal y Wobr4£1,200 a nawdd o £3,000Tim Baker ac Alun Ffred. 2002Cefin RobertsTalu'r Pris Yn Llawn6£1,200 a nawdd o £3,000Bethan Jones a Sian Summers.2003Atal y Wobr 4£1,200 a nawdd o £3,000Gwynne Wheldon Evans a Sioned Wiliam.2004Atal y Wobr10£1,200 a nawdd o £3,000Jeremy Turner a Dewi Wyn Williams.

 Y Fedal Ddrama 
BlwyddynEnillyddEnw'r DdramaMath o DdramaNifer yn CystadluGwobrBeirniadNodiadau2005Manon Steffan RosMae Sera'n Wag* *Rhoddwyd y Fedal am y tro cyntaf i'r ddrama 'orau o'r ddwy gystadleuaeth - y Ddrama Hir a'r Ddrama Fer. 13 drama hir
 19 drama ferMedal a £500T. James Jones a Geraint LewisGwynedd Huws Jones (ddim yn haeddianol o'r Wobr Ariannol o £1,200 ond derbyniodd y nawdd o £3,000) oedd enillydd y Ddrama Hir efo'i ddrama Blanc'ed, allan o'r 13 oedd wedi cystadlu. Manon Steffan Ros oedd enillydd y Ddrama Fer efo'i drama Mae Sera'n Wag, o'r 19 oedd wedi cystadlu. Dyfarnwyd y Fedal i Manon Steffan Ros.2006Atal y Wobr10Medal a £1,200/£500Meic Povey a Branwen Cennard.2007Nic RosTylwyth 10Medal a £1,200Betsan Llwyd a Siôn Eirian 2008Dyfed Edwards Cors Oer**Rhoddwyd y Fedal i'r ddrama 'orau o'r ddwy gystadleuaeth - y Ddrama Hir a'r Ddrama Fer. 9 drama hir
 8 drama ferMedal a £1,200Bethan Jones a Rhys PowysDyfed Edwards (£1,200) oedd enillydd y Ddrama Hir efo'i ddrama Cors Oer, allan o'r 9 oedd wedi cystadlu. Dyfed Edwards oedd enillydd y Ddrama Fer hefyd, efo'i ddrama Apocalyps, o'r 8 oedd wedi cystadlu. Dyfarnwyd y Fedal i Dyfed Edwards.2009Dyfed Edwards Tân Mewn Drain**Rhoddwyd y Fedal i'r ddrama 'orau o'r ddwy gystadleuaeth - y Ddrama Hir a'r Ddrama Fer. 7 drama hir
 10 drama ferMedal a £1,200Gwion Lynch a Dyfan RobertsDyfed Edwards (£1,200) oedd enillydd y Ddrama Hir efo'i ddrama Tân Mewn Drain, allan o'r 7 oedd wedi cystadlu. Huw Charles (£500) oedd enillydd y Ddrama Fer, efo'i ddrama Meindia Dy Fusnes, o'r 10 oedd wedi cystadlu. Dyfarnwyd y Fedal i Dyfed Edwards.2010Atal y Wobr 6Medal a £1,200Cefin Roberts a Mari Emlyn 2011Rhian Mererid Staples*Cynnau Tân *Rhoddwyd y Fedal i'r ddrama 'orau o'r ddwy gystadleuaeth - y Ddrama Hir a'r Ddrama Fer. 7 drama hir
 10 drama ferMedal a £500Arwel Gruffydd a Sharon MorganRhodri Trefor (£1,200)  oedd enillydd y Ddrama Hir efo'i ddrama Ofn, allan o'r 7 oedd wedi cystadlu. Rhian Mererid Staples oedd enillydd y Ddrama Fer efo'i drama Cynnau Tân, o'r 10 oedd wedi cystadlu. Dyfarnwyd y Fedal i Rhian Mererid Staples2012William Bedwyr ReesTrai9Medal a £500 Ian Rowlands a Sera Moore Williams.2013Glesni Hâf Jones Dŵr Mawr Dyfn13Medal a £500Mared Swain a Geraint Lewis.2014Dewi Wyn WilliamsLa Primera Cena13Medal a £750Roger Williams a Sara Lloyd.2015Wyn MasonRhith Gân 15Medal a £750 Betsan Llwyd, Ian Rowlands ac Iola Ynyr2016Hefin RobinsonEstron12Medal a £750Catrin Jones Hughes, Aled Jones Williams a Ffion Haf2017Heiddwen TomosMilwr yn y Meddwl17Medal a £750Tony Llewelyn, Sian Summers a Sara Lloyd.2018Rhydian Gwyn LewisMaes Gwyddno19Medal a £750Sarah Bickerton, Betsan Llwyd ac Alun Saunders.2019Gareth Evans-JonesAdar Papur 11Medal a £750Gethin Evans, Bethan Marlow a Branwen Cennard.2020Dim Eisteddfod oherwydd Covid 192021Gareth Evans-JonesCadi Ffan a Jan5Medal Eisteddfod AmGenGwennan Mair 2022 Gruffydd Siôn YwainNyth15Medal a £750  Janet Aethwy, Sharon Morgan a Sera Moore Williams2023Cai Llewelyn EvansEiliad o DdewiniaethMedal a £750Steffan Donnelly, Elgan Rhys a Seiriol Davies.2024Ataliwyd y Gystadleuaeth Medal a £750Mared Swain, Richard Lynch a Geinor Styles

 Medal y Dramodydd 
BlwyddynEnillyddEnw'r DdramaMath o DdramaNifer yn CystadluGwobrBeirniadNodiadau2025Greta SiônPresennol 20Medal a £3,00010 o feirniaid er mai ond 8 a fu'n bresennol yn ystod y Seremoni ar y llwyfan : Betsan Llwyd (Theatr Bara Caws), Daniel Lloyd (Theatr Clwyd), Steffan Donnelly (Theatr Cymru), Ffion Wyn Bowen (Arad Goch), Gethin Evans (Fran Wên), Lowri Morgan (Theatr y Sherman).  Y ddau feirniaid annibynnol oedd Mared Jarman (llawrydd) a Melanie Owen (llawrydd). Bu Mari Emlyn yn cynrychioli Betsan Llwyd a Rhian Blythe yn cynrychioli Steffan Donnelly yn y cyfarfod cyntaf.

 Cyfeiriadau 

 Dolenni allanol 
 "Enillwyr y Fedal Ddrama", Gwefan yr Eisteddfod Genedlaethol

Categori:Diwylliant Cymraeg
Categori:Eisteddfod Genedlaethol Cymru
Categori:Enillwyr gwobrau yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru
Categori:Dramâu Buddugol yr Eisteddfod Genedlaethol