Cyflafan Jallianwala Bagh

Ar 13 Ebrill 1919, lladdwyd 379 o sifiliaid di-arfau, heddychol ac anafwyd rhwng 1,200 a 1,500, yn yr hyn a elwir heddiw yn Gyflafan Jallianwala Bagh (adnabyddir hefyd fel Amritsar massacre), Jallianwala Bagh, Amritsar, Punjab (India). Cerdded yn heddychlon, fel rhan o ddathliadau gŵyl grefyddol-ddiwylliannol Baisakhi oedd y dorf o bererinion, heb yr un arf rhyngddynt. Yn ddirybudd, taniodd milwyr 'Prydeinig' atynt gan greu cyflafan waedlyd.

Amdiffyniad y fyddin Brydeinig yn India oedd iddynt osod gwahardd ar gerdded fel hyn, dan amodau 'cyfraith rhyfel', ond nad oedd y cyhoeddiad hwnnw wedi'i wneud. Nid oedd yr un o'r dorf yn ymwybodol o'r gorchymyn hwn.
bawd|250px|chwith|Reginald Edward Harry Dyer, o Goleg Brenhinol Sandhurst, y swyddog a oedd yn gyfrifol am y gorchymyn i danio ac a wnaed yn arwr cenedlaethol gan y Sais.

O bum mynediad (gweler y llun ar y dde, uchod) i sgwâr  gyda waliau uchel o'i gwmpas, dechreuodd y milwyr danio, a pharhaodd hynny am gyfnod o ddeg munud.Report of Commissioners, Vol I, II, Bombay, 1920, Reprint New Delhi, 1976, t 56. Yn ystod y dyddiau yn dilyn hyn, cyhoeddodd y Fyddin Brydeinig fod 379 wedi'u lladd a 1,200 wedi eu hanafu. Yn ôl eraill, lladdwyd dros 1,000. Syfrdanwyd y genedl gyfan a llawer o wledydd eraill "gan greulondeb y Sais".Bipan Chandra etal, India's Struggle for Independence, Viking 1988, t.166 O ganlyniad troed yn erbyn gafael Lloegr yn y wlad gan y trigolion lleol. t.169

Cafwyd ymchwil i'r mater ac amddiffynnwyd Dyer gan Dŷ'r Arglwyddi cymaint nes troi'n betrol ar dân, a gwaethygodd y sefyllfa ac o hyn y ganwyd y Mudiad Gwrthod Cydweithredu a fu yn eu hanterth rhwng 1920 a 1922.

Cyfeiriadau

Jallianwala Bagh
Categori:India
Categori:Y Fyddin Brydeinig
Categori:Swyddogion y Fyddin Brydeinig
Categori:1919