Ioan Evans

Roedd Ioan Lyonel Evans (10 Gorffennaf 1927 – 10 Chwefror 1984) yn wleidydd Llafur a Chydweithredol Cymreig ac yn Aelod Seneddol o 1964 hyd 1970 dros Birmingham Yardley ac yna dros Aberdâr a Chwm Cynon rhwng 1974 a'i marwolaeth.Y Bywgraffiadur EVANS, IOAN LYONEL (1927-1984), gwleidydd Llafur; adalwyd 12 Awst 2016

Bywyd personol
Ganwyd Evans yn Llanelli, yn fab i Evan Evans adeiladydd a goruchwyliwr gwaith

Cafodd ei addysgu yn Ysgol Ramadeg Llanelli a Choleg Prifysgol Cymru, Abertawe

Ym 1949 priododd â Maria Griffiths; bu iddynt un mab ac un ferch.

Gyrfa
Hyfforddwyd Evans fel clerc ym Manc y Midland rhwng 1943 a 1945. Ym 1945, wedi cyrraedd 18 oed ymunodd a'r fyddin i gyflawni ei gyfnod o Wasanaeth Cenedlaethol gorfodol gan ddychwelyd i fywyd sifil ym 1948. Rhwng 1948 a 1950 bu'n gweithio fel darlithydd i Mudiad Addysg y Gweithwyr a'r Coleg Llafur Cenedlaethol.

Rhwng ei dau gyfnod yn Nhŷ'r Cyffredin bu Evans yn gweithio fel cyfarwyddwr Y Gronfa Amddiffyn ac Awyr Rhyngwladol.Mr Ioan Evans Times (London, England) 13 Chwefror 1984: 14. The Times Digital Archive. Web adalwyd 11 Awst 2016

Gyrfa wleidyddol
Gwasanaethodd Evans fel cadeirydd Cynghrair Ieuenctid Llafur o 1948 hyd at 1950, bu'n ysgrifennydd Cangen Penbedw o'r Blaid Gydweithredol rhwng 1950 a 1953 a changen Birmingham o'r blaid rhwng  1953 a 1964. Bu'n asiant y Blaid Lafur yn Birmingham yn ystod etholiadau cyffredinol 1955 a 1959.

Safodd fel ymgeisydd Llafur a'r Blaid Cydweithredol yn etholaeth Birmingham Yardley yn etholiad 1964 gan lwyddo i gipio'r sedd oddi wrth y Ceidwadwyr gyda mwyafrif o 169 pleidlais, daliodd ei afael ar y sedd yn etholiad 1966 gan gynyddu ei fwyafrif i 5,795. Yn etholiad 1970 collodd y sedd i'r Ceidwadwyr trwy fod yn brin o 120 pleidlais:

Wedi ymddeoliad Arthur Probert o'r Senedd yn Chwefror 1974 dewiswyd Evans yn olynydd iddo, llwyddodd i gadw'r sedd i Lafur hyd ei ddiddymiad ar adeg etholiad cyffredinol 1983

Ym 1983 safodd yn etholaeth newydd Cwm Cynon gan gadw'r sedd hyd ei farwolaeth ym 1984.

Yn ystod ei ddau gyfnod yn y senedd ddaliodd nifer o swyddi yn y Llywodraeth a'r Wrthblaid gan gynnwys:
 Is gadeirydd grŵp ASau Llafur gorllewin Canolbarth Lloegr
1965 - 1966 Ysgrifennydd Preifat i'r Postfeist Cyffredinol  (Tony Benn)
 1966 - 1968 Chwip cynorthwyol y Llywodraeth
 1968 - 1970 Prif Chwip y Llywodraeth a Distain Gosgordd ei Mawrhydi
Dirpwy i Gynulliad Ymgynghorol  Cyngor Ewrop
1974 - 1984 Aelod o grŵp anableddau'r Blaid Seneddol Llafur
1974 -1984 Aelod o grŵp prisiau ac amddiffyn y prynwr y Blaid Seneddol Llafur 
1974 - 1984 Aelod o grŵp masnach y Blaid Seneddol Llafur
1981 - 1984 Cadeirydd y Pwyllgor Seneddol ar Faterion Rhyngwladol
1980-82 Llefarydd y Wrthblaid ar Ewrop a'r Gymuned Ewropeaidd EVANS, Ioan (Lyonel), Who Was Who, A & C Black, an imprint of Bloomsbury Publishing plc, 1920–2016; online edn, Oxford University Press, 2014; online edn, Ebrill 2014 adalwyd 11 Awst 2016

Yn dilyn etholiad cyffredinol mis Hydref 1974 cafodd cynnig i wasanaethu fel ysgrifennydd preifat i John Morris, Ysgrifennydd Gwladol Cymru, derbyniodd y swydd yn wreiddiol cyn ymddiswyddo yn syth wedi iddo ddeall y byddai'n rhaid iddo gefnogi  polisi'r adran o sefydlu cynulliad datganoledig i Gymru, polisi roedd yn ei wrthwynebu'n groch. Parhaodd ei wrthwynebiad i ddatganoli trwy senedd 1974-79. Yn ystod refferendwm datganoli 1979 fe fu'n un o'r gang o chwech o Aelodau Seneddol Llafur Cymreig a arweiniodd yr ymgyrch yn erbyn datganoli.

Marwolaeth
Bu farw o drawiad ar y galon yn ei gartref yn Ruislip, Middlesex yn 56 mlwydd oed  "Labour MP dies at 56." Sunday Times, 12 Chwefror 1984:  The Sunday Times Digital Archive, 1822-2006. Web adalwyd 11 Awst. 2016 a chladdwyd ei weddillion ym mynwent Sant Elfan, Aberdâr.

Cyfeiriadau

Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1927
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1984
Categori:Gwleidyddion y Blaid Lafur (DU)