Eleanor Vachell

Botanegydd o Gymru oedd Eleanor Vachell (8 Ionawr 1879 – 6 Rhagfyr 1948) a adnabyddir yn bennaf am gasglu un o'r herbaria mwyaf cynhwysfawr a gasglwyd gan unigolion erioed, gyda ei thad, C. T. Vachell: 6705 o sbesimenau sych sydd 'nawr yng nghasgliadau Amgueddfa Genedlaethol Cymru.

Vachell oedd y fenyw gyntaf i eistedd ar Gyngor a Llys yr amgueddfa. Cedwir ei dyddiaduron, ei nodiadau, ynghyd â'r sbesimenau â gasglodd, yn Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd.

Un o'i phrif weithgareddau oedd adnabod a dosbarthu rhywogaethau newydd o blanhigion ym Morgannwg a thu hwnt, a llwyddodd dros ei hoes i ddisgrifio bron i bob planhigyn yng ngwledydd Prydain.

Magwraeth
Ganed Eleanor Vachell yng Nghaerdydd ar 8 Ionawr 1879, merch hynaf Winifred a Charles Tanfield Vachell, ffisegwr, botanegydd amatur ac aelod o Gymdeithas Naturiaethwyr Caerdydd.

Aeth i ysgolion yng Nghaerdydd, Malvern, a Brighton. Arferai Eleanor deithio gyda'i thad ar ei deithiau hela planhigion. Aethant drwy wledydd Prydain, Iwerddon, Llydaw, Norwy a'r Swistir.Marilyn Ogilvie, Joy Harvey, The Biographical Dictionary of Women in Science  (Routledge, 2003), t.1316

Dechreuodd Vachell gadw dyddiadur pan yn ddeuddeg oed, a chadwodd hwnnw drwy ei hoes, gan gofnodi teithiau ymchwil a darganfyddiadau diddorol.

 Gyrfa 
Yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, roedd Vachell yn aelod o'r 'Committee Ladies of the Auxiliary Workers Territorial Forces Nursing Association', a oedd yn gweithio mewn ysbyty i filwyr yn Ysgol Gerddi Howard yng Nghaerdydd. Yn ôl ei dyddiaduron, ei phrif swyddogaethau oedd trwsio lleiniau a sanau - ond am nad oedd hi'n hoff o bwytho, dechreuodd weithio ar gadw trefn ar lyfrgell yr ysbyty.

Ychydig iawn o bobl ar yr adeg honno a wyddai cymaint â hi am holl blanhigion ynysoedd Prydain ac Iwerddon.H.A.Hyde, 'Obituaries: Miss Eleanor Vachell', in Proceedings of the Linnean Society of London, Cyfrol 161, Rhif 2,, tud 252, Rhagfyr 1949  Credir erbyn heddiw iddi ganfod 1787 planhigyn allan o 1800, y mwyaf a gofnodwyd gan unigolyn.

Enw
Seisnigiad yw ei chyfenw o enw ardal Machell a dreiglir weithiau'n 'Fachell' e.e. Mechell, Ynys Môn. Ceir hefyd enw sant: Mechell a fl. yn y 5g neu 6g ac a gysylltir ag Ynys Môn.

Cyfeiriadau

Llyfryddiaeth


Dolenni allanol
www.worldcat.org  - gyda dolennau er mwyn lawrlwytho ei dyddiaduron.

Categori:Botanegwyr benywaidd o Gymru
Categori:Genedigaethau 1879
Categori:Marwolaethau 1948
Categori:Merched y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru