Ted Breeze Jones

Athro, naturiaethwr ac awdur o Gymru oedd Ted Breeze Jones (ganwyd Edward Vyrnwy Breeze Jones; 8 Mawrth 1929 – 3 Gorffennaf 1997).Ted: Dyn yr Adar, gol. Anwen Breeze Jones a Twm Elias (Llandysul: Gwasg Gomer 2000)

Bywyd cynnar
Ganwyd Ted yn ardal Cae Clyd, Manod o Flaenau Ffestiniog.  Bu farw ei fam pan oedd yn 10 oed a bu farw ei dad yn fuan wedyn. Symudodd rhyw filltir i fyny'r ffordd i Flaenau Ffestiniog, lle cafodd ei fagu gan ei fodryb a'i ewythr.

Addysg
Mynychodd yn blentyn Ysgol Maenofferen, Blaenau Ffestiog. Yn 1946 aeth ymlaen i astudio yng Ngholeg y Normal, Bangor. Bu yno hyd 1948, pryd yr ymunodd â’r Llu Awyr i gwblhau ei ddwy flynedd o "wasanaeth cenedlaethol".

Gyrfa
Cychwynodd ar ei yrfa fel athro, gan ddechrau am ychydig yn Ysgol Ramadeg Ffestiniog, cyn symud i ysgol gynradd Trawsfynydd am ddwy neu dair blynedd. Oddi yno symudodd i Ysgol y Bechgyn, Maenofferen; ac yna, ym 1963, i ysgol gynradd y Manod. Yno y bu nes iddo ymddeol, yn gynnar, tua 1983. Priododd ag Anwen yng nghapel y Wesleaid, Talsarnau ym 1974 a symudasant i fyw i Landecwyn, ger Talsarnau.

Roedd Ted yn un o naturiaethwyr amlycaf Cymru gan ymddangos yn gyson ar y cyfryngau. Roedd hefyd yn adarydd, ffotograffydd, darlithydd ac awdur. Roedd yn aelod o banel rhaglen BBC Radio Cymru Seiat Byd Natur a chyfrannodd i nifer o raglenni teledu.

Yn dilyn ei farwolaeth yn 68 mlwydd oedd, daeth criw o'i ffrindiau ynghyd â phenderfynu sefydlu Cymdeithas Ted Breeze Jones, er budd adar a bywyd gwyllt er cof amdano ac mewn gwerthfawrogiad o'i gyfraniad i fyd natur.

Dyddiadur

Fe gadwodd ddyddiadurDyddiadur Ted Breeze-Jones lle cofnododd ei anturiaethau adaryddol a'r bobl (dynion i gyd) o'r un anian ag o. Dyma un cofnod doniol a dadlennol o safbwynt naturiathol, o 1945 pan oedd yn 17 mlwydd:
30 Mawrth 1945: Pleser o’r mwyaf oedd gweld y “Brimstone Butterfly” i’r Domen Ludw [Trawsfynydd?]. Ceisiais ei ddal gyda badell ffrio [sic.] ond heb lwyddiant. Ni welais y glöyn yma o’r blaen. Sylwais ar y “Peacock” a’r “Tortoiseshell” yn mwynhau y tywydd tyner a gawsom yn ystod yr wythnos.
Yn ôl y rhannau o'r dyddiadur a godwyd hyd yma o'r papurau sydd yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, cryn syndod i'r rhai ohonom oedd yn ei adnabod fel person canol oed fel Cymro glân Cymraeg, yw darganfod mai yn Saesneg, a hynny'n Saeneg coeth iawn, y bu'n cadw ei ddyddiadur am ryw hyd o 1949 ymlaen. Patrwm tebyg sydd i'w weld yng ngwaith ei gyfaill T.G. Walker. Dylanwad oedd hyn mae'n debyg o Prydeindod Seisnig y cyfnol ôl-ryfel.

Llyfryddiaeth
Yr Adar Mân (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru, 1967)
Swyn Natur (Aberystwyth: Urdd Gobaith Cymru, 1967)
Adnabod ein Byd (Abercynon: Cyhoeddiadau Modern Cymreig, 1968)
Natur yn yr Ardd (Aberystwyth: Urdd Gobaith Cymru, 1969)
Lle yn yr Haul (Aberystwyth: Urdd Gobaith Cymru, 1971)
History of Newtown (1221-1970) (Y Drenewydd: Severn Press, 1974)
(gyda G. E. Thomas) Bird-watching in Snowdonia (Caerdydd: John Jones, 1976)
Seiat yr Adar (Gwasg Dwyfor, 1981)
Adar yr Ardd (Gwasg Dwyfor, 1981)
Adar yr Ucheldir (Gwasg Dwyfor, 1981)
Adarydda (Aberystwyth: Cambrian News, 1982)
Adar yr Afonydd a'r Llynnoedd (Gwasg Dwyfor, 1982)
Adar y Coedydd (Gwasg Dwyfor, 1983)
Adar Llawr Gwlad a Chorsydd  (Gwasg Dwyfor, 1983)
Adar y Glannau (Gwasg Dwyfor, 1983)
Adar Cefn Gwlad (Gwasg Dwyfor, 1984)
Adar yr Aberoedd a'r Traethau (Gwasg Dwyfor, 1984)
Adar Prin (Gwasg Dwyfor, 1985)
Clicio'r Camera: Dyddiadur Naturiaethwr (Gwasg Dwyfor, 1987)
Canlyn y Camera: Ail Ddyddiadur Naturiaethwr (Gwasg Dwyfor, 1990)
(gyda Gwyn Thomas) Anifeiliaid y Maes Hefyd (Gwasg Dwyfor, 1993)
Goleuo'r Sêr: Golwg ar Kelt Edwards a'i Waith (Gwasg Carreg Gwalch, 1994)
Adenydd i'r Camera: Trydydd Dyddiadur Naturiaethwr (Gwasg Dwyfor, 1996)
Adar Dof Cymru Fu (Gwasg Carreg Gwalch, 1997)
Ted - Dyn yr Adar (Gwasg Gomer, 2000)
Adenydd i'r Camera (Gwasg Dwyfor, 1996)
Cloi'r Camera: Pedwerydd Dyddiadur Naturiaethwr (Gwasg Dwyfor, 2002)
Gruff Ellis, Cynefin Gruff (darluniau gan Ted Breeze Jones) (Gwasg Carreg Gwalch, 2008)
Plu yn y Paent (Gwasg Dwyfor, 1994)
Gwyn Thomas, Yli (darluniau gan Ted Breeze Jones) (Gwasg Dwyfor, 2003)
Gruff Ellis, Yma Mae 'Nghalon (darluniau gan Ted Breeze Jones) (Gwasg Carreg Gwalch, 1997)

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
 Gwefan Cymdeithas Ted Breeze Jones

Categori:Genedigaethau 1929
Categori:Marwolaethau 1997
Categori:Naturiaethwyr o Gymru
Categori:Pobl o Flaenau Ffestiniog