Arglwyddiaeth Brycheiniog

Arlwyddiaeth Normanaidd oedd Arglwyddiaeth Brycheiniog; am yr hen deyrnas Gymreig, gweler Teyrnas Brycheiniog.
Arglwyddiaeth Normanaidd Barwniaid y Mers oedd Arglwyddiaeth Brycheiniog a leolwyd yn Ne Cymru a'i Chanolbarth rhwng 1088 a 1535. Ei chanolfan weinyddol oedd Aberhonddu.

Concwest 1070–93

Yn weinyddol, gorchfygwyd tiroedd Brycheiniog rhwng 1070 a 1093 gan Bernard de Neufmarché a William FitzOsbern Iarll cyntaf Henffordd, pan drechwyd tri tri o frenhinoedd De Cymru a Rhys ap Tewdwr, (bu farw 1093) yn frenin teyrnas Deheubarth.

Sefydlodd Bernard de Neufmarché ei hun yn Arglwydd Brycheiniog.Gwyddoniadur Cymru tud. 8. Gwasg y Brifysgol; 2008. Dewisiodd y tir uchel ger tref Aberhonddu - rhwng cymer afonydd Wysg a Honddu - yn ganolfani'w arglwyddiaeth newydd. Adeiladodd gastell mwnt a beili yn 1093 ac ychwanegwyd ato gan ei gryfhau'n arw dros y canrifoedd. Sefydlodd Bernard Briordy Benedictaidd a elwir heddiw yn Eglwys Gadeiriol Aberhonddu ac eglwys a gysegrwyd i Ioan yr Efengylydd.

Gweler hefyd
Gwenllian Morgan a fu'n byw yn y Priordy yn Aberhonddu.

Cyfeiriadau

Brycheiniog