Un Diwrnod Ifan Denisofitsh

Mae Un Diwrnod Ifan Denisofitsh (Rwsieg:Один день Ивана Денисовича; ynganiad: "Odin den' Ifana Denisofitsia", 1962) yn nofel lled-hunangofiannol gan Alexander Solzhenitsyn,(Алекса́ндр Иса́евич Солжени́цын) a gyfieithwyd i'r Gymraeg ym 1977 gan W Gareth Jones fel rhan o'r gyfres " Cyfres Yr Academi". Ynddi cawn weld bywyd carcharorion 'y Gwlag' yn yr Undeb Sofietaidd. Drwy ddisgrifiad manwl iawn o un dydd o waith a'r cymeriadau amrywiol sydd wedi eu carcharu ag ef mae Ifan yn rhoi cip i ni ar gyfundrefn y gwersyll, meddwl y bobl a blas ar galedi bywyd yn nwyrain yr USSR.

Roedd y llyfr yn agoriad llygaid yn Rwsia ac y Gorllewin pan gyhoeddwyd ef yn gyntaf. Roedd yn rhaid cael ymyrriad Nikita Khrushchev ei hun i gyhoeddi'r nofel am ei bod yn negyddol iawn am gyfnod Stalin. Seilwyd y gwersyll ar un yng Nghasacstan lle treuliodd yr awdur ei hun gyfnod o garchar.

Cyhoeddwyd y nofel yn y cylchgrawn llenyddol Novy Mir am y tro cyntaf ym mis Rhagfyr 1962. Mae'r nofel yn disgrifio'r amodau byw mewn gwersyll Gulag ar ddechrau'r 1950au, drwy lygaid y carcharor Ivan Denisovich Shukhov. Mae cyhoeddi'r nofel wedi cyflwyno i ddarllenwyr Sofiet dystiolaeth o'r Gwlag am y tro cyntaf.

Cynlluniodd Solzhenitsyn y prosiect yn 1950 neu 1951 pan gafodd ei gadw yng ngwersyll Ekibastuz Casachstan. Ym mis Mawrth 1953 symudodd i Kok-Terek ac yno y dechreuodd ysgrifennu y stori dan yr enw "'Chtch-854, diwrnod zek .  Llysenw dirmygus am garcharor yw 'zek'. Ond ym mis Tachwedd 1961 derbyniodd y testun gan Aleksandr Tvardovsky, golygydd y cylchgrawn pwysig Novy Mir a dechreuwyd cyfeillgarwch oedd i bara hyd farwolaeth Tvardovski yn 1971.

Aeth y nofel o flaen Politburo y Blaid Gomiwnyddol yr Undeb Sofietaidd ac i'r arweinydd Khrushchev. Ceid dau argraffiad ar wahân, y cyntaf yn y cyfnodolyn 'Gazeta' a'r llall yn 'Sovietski Pissatel'. Fodd bynnag, mae llawer o ddarnau wedi cael eu cyflwyno i'r sensor.

Cyflwynwyd  Un Diwrnod Ifan Denisofitsh   i Lenin. Cyfieithwyd wedyn i lawer o ieithoedd y byd, yn cynnwys y Gymraeg ym 1977.

 Crynodeb 
Mae Ifan Denisofitsh Shwchof, rhif cofrestru CH-854, wedi ei ddedfrydu i alltudiaeth mewn gwersyll llafur.  Ar ôl ei gyhuddiad o  ysbïo, oherwydd iddo gael ei ddal gan yr Almaenwyr yn ystod yr Ail Ryfel Byd.  Er iddo gael ei ddedfrydu i ddeng mlynedd, yr oedd ef eisoes wedi gwasanaethu wyth mlynedd. Felly mae Shwchof yn gwybod bod e'n debygol i adael y gwersyll yn fyw.

Mae'r hanes yn agor am bump y bore yn y gaeaf, ac mae Shwchof yn sâl. Ond mae'n cael ei gosbi gan oruchwyliwr i gell am dridiau gyda gwaith: Rhaid iddo ddechrau gyda glanhau llawr ystafell y gwarchodwyr, ac yr ystafell yn cael ei gynhesu tra bod hi'n -27.5 °tu allan,Wedyn mae'n mynd i'r clinig i geisio gofal. Ni all y meddyg ei eithrio oherwydd ei fod wedi eisoes wedi rhagori ar ei chwota 'salwch' dyddiol. felly rhaid iddo ddychwelyd i'r gwaith. Ymddengys bod Shwchof yn weithiwr caled, a oedd wedi ennill parch ei gyfoedion. Ceir dognau bwyd Casha (yd wedi hollti) cyfyngedig iawn a phob diferyn o'r cawl amrwd yn bwysig. Ar ddiwedd y dydd, mae'n dod i wneud gwasanaethau bach i Cesar, dyn mor freintiedig yn y carchar ei fod yn derbyn pecynnau bwyd o'i berthnasau, mae'n rhannu gyda Shwchof mewn gwerthfawrogiad o'i wasanaeth.

Erbyn diwedd y dydd, er gwaethaf y caledi  mae Shwchof yn hapus, "bron yn ddiwrnod da" am ei fod yn gallu goroesi.  Mae Solzhenitsyn yn darparu darllenwyr, mewn llyfr byr a hygyrch, paentiad o greulondeb y gwersylloedd crynhoi. Dyn oedd yn benderfynol o dderbyn  trais y system, cyfyngu ei obethion i anghenion sylfaenol bywyd a dal ati i oroesi tan yfory.

Mae'r nofel fer a ysgrifennwyd mewn arddull sobr a mirein, yn dwyn ynghyd y rhan fwyaf o hoff themâu Solzhenitsyn. Y Gwlag, fffawd Rwsia, arwriaeth a chaledi bywydau cyffredin. Nid yw hiwmor yn absennol o'r nofel, er gwaethaf y caledi, oerni, salwch, a dioddef drwy'r dydd, mae Shwchof yn llwyddo i dal gafael ar obaith ac ar fywyd.

 Cyfeiriadau 
 Un Diwrnod Ifan Denisofitsh; gan Alecsandr Solzhenitsyn,(Алекса́ндр Иса́евич Солжени́цын) cyfieithwyd gan W Gareth Jones Cyfres Yr Academi 5, Yr Academi Gymreig 1977
 Feuer, Kathryn (Ed). Solzhenitsyn: A collection of Critical Essays. (1976). Spectrum Books, 
 Moody, Christopher. Solzhenitsyn. (1973). Oliver and Boyd,  Edinburgh 
 Labedz, Leopold. Solzhenitsyn: A documentary record. (1970). Penguin 
 Scammell, Michael. Solzhenitsyn. (1986). Paladin.
 Solzhenitsyn, Aleksandr. Invisible Allies. (Translated by Alexis Klimoff and Michael Nicholson). (1995). The Harvill Press 
 Grazzini, Giovanni. Solzhenitsyn. (Translated by Eric Mosbacher) (1971).  Michael Joseph, 
 Burg, David; Feifer, George. Solzhenitsyn: A Biography. (1972).
 Medvedev, Zhores. 10 Years After Ivan Denisovich. (Translated by Hilary Steinberg). (1973). Macmillan, London.
 Rothberg, Abraham. Aleksandr Solzhenitsyn: The Major Novels''. (1971). Cornell University Press.

Categori:Cyfieithiadau o nofelau i'r Gymraeg
Categori:Nofelau 1962
Categori:Nofelau Rwseg yr 20fed ganrif