Senedd-dy Owain Glyn Dŵr, Machynlleth

Adeilad o'r 15g yw Senedd-dy Owain Glyn Dŵr, Machynlleth, Powys, a adeiladwyd ar safle pwysig iawn yn hanes Cymru, sef y fan lle y cyfarfu Senedd Cymru yn ystod teyrnasiad y Tywysog Owain Glyn Dŵr. Gwyddom yn sicr iddo gynnal ei Senedd cyntaf yma wedi iddo gael ei goronni yn Pennal, ychydig filltiroedd i'r gogledd-orllewin. Mae'n bosib fod rhan o'r adeilad yn wreiddiol, ac wedi'i wneud o ddefnydd yr hen senedd-dy, sef carreg lleol. Mae'n ddigon posibl, hefyd, mai i'r fan hon y teithiodd Harri Tudur ar ei daith drwy Gymru yn cywain byddin, cyn troi i'r dwyrain tua Maes Bosworth ac erwau breision Lloegr.canolfanglyndwr.org;  adalwyd 16 Ebrill 2016 Cynhaliwyd dau gyfarfod o'r Senedd hefyd yn Senedd-dy Owain Glyn Dŵr, Dolgellau yn ogystal ag yng Nghastell Harlech.

Prynnwyd y tir a'r adeilad gan David Davies (Llandinam), un o ddiwydiannwyr mwyaf llwyddiannus Cymru yng nghanrif 19 ac fe'i agorwyd i'r cyhoedd ar 20 Chwefror 1812, fel canolfan gymdeithasol y dref.canolfanglyndwr.org;  adalwyd 27 Ebrill 2016

Ar draws y ffordd i'r senedd-dy, saif 'Sefydliad Glyn Dŵr', adeilad arall a luniwyd yn y 15C, o bosib gan yr un pensaer, sef Frank Shayler.Scourfield R. a Haslam R. (2013), The Buildings of Wales: Powys; Montgomeryshire, Radnorshire and Breconshire, Yale University Press. Ceir gatiau a mynedfa cywain Plas Machynlleth wrth ei ochr. Heol Maengwyn yw enw'r ffordd rhwng y senedd-dy a'r sefydliad, ffordd sy'n arwain o ganol tref Machynlleth tua'r dwyrain.“Scourfield a Haslam”. (2013), t. 195

Tua 1813 ymwelodd yr arlunydd Edward Pugh â Machynlleth ac yn 1816 cyhoeddodd lithograff lliw o'r senedd-dy.Edward Pugh (1816), ‘‘Cambria Depicta’’, tud. 222 Gyda'r darlun hwn, dywedodd: 'Dyma'r fan lle y cynhaliodd Glyn Dŵr ei Senedd: ac mae'r tŷ lle y daeth ef a'i ymlynwyr at ei gilydd yn dal i fodoli. Mae'r lle o'r tu allan yn edrych yn debyg i ysgubor, a bellach caiff ei ddefnyddio fel granar (i ddal grawn) ayb, ar wahân i'r rhan ar y pen a gaiff ei ddefnyddio fel preswylfa tlawd. Mae'r tu fewn yn hen, hen iawn: yn y cefn ceir grisiau carreg, sydd wedi dechrau dadfeilio, ac sy'n arwain i'r neuadd anferthol, ble ceir asennau pren cerfiedig.'Cyfieithwyd o: Owen Glyndwr held his parliament here: and the house is still in being in which he and his adherents assembled. Its exterior appearance is barn like, and it is now used as a granary, etc, with the exception of one end, which is occupied as a miserable dwelling-house. Its interior exhibits great age: at the back is a flight of stone stairs in ruins, leading into the great room, in which there are carved ribs etc, in timber Gweler Google Books: books.google.co.uk Cambria Depicta: a Tour Through North Wales: Illustrated with Picturesque Views]; adalwyd 16 Ebrill 2016.

 Dyddio dendrocronolegol 
Mae dyddio drwy gyfri modrwyau'r pren sy'n ffurffio asgwrn cefn yr adeilad yn dangos i'r coed gael eu torri yn 1470 Dendrochronology sef dwy genhedlaeth wedi cyfarfodydd seneddol Cymru. Er hyn, credir fod rhanau carreg yr adeilad gryn dipyn yn hŷn na'r dyddiad hwn.

Gweler hefyd 
Adeiladau rhestredig Gradd I Powys
Brwydr Hyddgen, saif maes y gad tua 5 milltir i'r de-ddwyrain o Fachynlleth

Cyfeiriadau

Llenyddiaeth
Scourfield R. a Haslam R. (2013), The Buildings of Wales: Powys; Montgomeryshire, Radnorshire and Breconshire, Yale University Press.

Dolennau allanol
 Senedd-dy Owain Glyn Dŵr, Machynlleth - gwefan swyddogol
CPAT Archwilio  
Coflein. 
British Listed Buildings 

Categori:Amgueddfeydd Cymru
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd I Powys
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith ym Machynlleth