Morwenna (santes)

Santes o'r 6g o Gernyw  oedd Morwenna a elwir Mwynen yng Nghymru.

 Hanes 
Roedd Mwynen yn ferch i Cymorth a Brynach ac felly'n gor-wyres i Brychan. Roedd ganddi dair chwaer: Mynfer, Mabyn ac Endelyn (Endellion). Symudodd ei rhieni a'i chwaer Mynfer i Gernyw o dde Cymru cyn iddi cael ei geni. Mae'r cofnod cynharaf ohoni'n dyddio o'r 12g. Rhoddodd ei henw i Morwenstow yng Ngogledd Cernyw a chredir fod ei henw Cernyweg yn tarddu o'r gair 'morwyn'.Baring-Gould, Sabine (1914), The Lives of the Saints, J. Grant, tud. 263.
Yn y ddogfen The Life of Nectan of Hartland y ceir y cofnod cynharaf ohoni, mae'n debyg, a hynny yn y 12g, ynghyd â seintiau eraill o'r ardal, sef Mabyn a Menfre.Orme, Nicholas (2000). , Oxford University Press, p. 196.Spencer,R, 1991, Saints of Wales and the West Country, Llannerch

Teithiodd i Hennacliff, Gernyw a alwyd yn ddiweddarach yn Morwenstowe. Saif ei heglwys ar gopa bryncyn sy'n edrych dros fôr garw Cefnfor yr Iwerydd a lle gellir gweld Cymru ar ddiwrnod clir. Dywedir iddi godi'r eglwys gyda'i dwylo'i hun a thrwy gario'r cerrig o waelod y graig i'r copa, ar ei phen. O'r fan lle gorffwysodd (rhwng y ffordd o'r traeth i ben y bryn), tarddodd ffynnon. Ceir chwedl amdani yn ei henaint, bron a marw, ac iddi ofyn i Nectan  i'w chodi ar ei heistedd yn y gwely, er mwyn iddi gael cip ar y môr, am y tro olaf. Dywedir iddi gael ei chladdu yn Eglwys Morwenstow.

Sant Morwenna oedd enw'r eglwys ym Morwenstowe hyd at  pan roddwyd yr eglwys dan ofalaeth ysbyty Sant Ioan, Bridgwater ac ychwangywd ei enw yntau. Santes cwbwl wahanol oedd "Marwenne" o Marhamchurch, noddwraig Eglwys Lamorran and Merther, a sant "Moren".

Llun ar y wal
Roedd paentiad o Forwenna ar un o furiau mewnol yr eglwys, tan yn ddiweddar, llun ohoni gyda sgrôl yn ei llaw chwith yn cael ei ddal yn erbyn ei bron, a'i braich dde wedi'i godi gan sancteiddio mynach a oedd yn penlinio o'i blaen. Cofnodwyd ei bod yn edrych yn 'fain ac esgyrnog'.

Gweler hefyd
 Dylid darllen yr erthygl hon yng nghyd-destun Santesau Cymru 388-680
 Santes Dwynwen
 Rhestr o seintiau Cymru

Cyfeiriadau

Categori:Merched y 5ed ganrif o Gymru
Categori:Seintiau o Gymru
Categori:Santesau Celtaidd
Categori:Oes y Seintiau