Berain

Hen blasty canoloesol yn Llanefydd, Bwrdeisdref Sirol Conwy yw Berain, a'r tŷ lle ganed Catrin o Ferain yn 1534, un o'r bobl mwyaf dylanwadol yng Nghyfnod y Tuduriaid yng Nghymru. Saif tua hanner ffordd rhwng Llannefydd a Henllan, ger pentrefan Cefn Berain. Cofrestrwyd y plasty hwn, sydd heddiw'n ffermdy, gan Cadw yn Radd II* 'oherwydd ei arwyddocâd pensaernïol arbennig fel tŷ bonedd Tuduraidd cynnar a phwysig ac am ei bwysigrwydd hanesyddol fel cartref Catrin (Tudur) o Ferain, 'Mam Cymru'.'

Etifeddodd Catrin Berain gan ei thad, Tudur ap Robert o'r Ferain, ac o ochor ei mam, Jane, etifeddodd gyfoeth a thiroedd Syr Rowland Velville, Llywodraethwr Castell Biwmares a mab anghyfreithlon brenin Harri VII o Loegr, a oedd felly'n daid i Catrin. 

Roedd yma blasty cynharach na'r un a welir heddiw ac mae'r plasty presennol, yn dyddio'n ôl i o leiaf y 14g, ac yn cynnwys tair prif ran: yr hynaf yw'r neuadd fawr, 'soffistigedig', bloc llety deulawr a hanner tal gyda simneiau yn y talcen ac uned ar ochr gorllewinol y tŷ, sydd hefyd o'r cyfnod Tuduraidd.Gwefan Cadw; adalwyd 30 Hydref 2024.

Ceir llawer o nodweddion gwreiddiol, Tuduraidd yn yr adeilad canoloesol hwn. Er enghraifft, ceir 'solar' neu ystafell wnio neu ddarllen ar y llawr cyntaf, ac fe'i gelwir yn draddodiadol yn `Lloft-y-Marchog' (neu 'Siambr y Marchog'). Mae gan hwn nenfwd cain wedi'i fframio mewn tair ffordd gyda thrawstiau wedi'u mowldio; ceir tystiolaeth o hen fynediad ysgol o'r ystafell hon i'r llawr uchaf.

Gweler hefyd
 Plas-y-ward, cartref 4ydd gŵr Catrin
 Dolbelydr

Cyfeiriadau

Categori:Catrin o Ferain
Categori:Ffermdai Cymru
Categori:Plasdai Conwy
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II* Conwy