Mark Drakeford

Gwleidydd ac academydd o Gymru yw'r Athro Mark Drakeford (ganwyd 19 Medi 1954) a wasanaethodd fel Prif Weinidog Cymru ac arweinydd Llafur Cymru rhwng 2018 a Mawrth 2024. Ar hyn o bryd (Mawrth 2025), ef yw Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a'r Gymraeg. Bu'n Aelod o'r Senedd dros Orllewin Caerdydd ers 2011.

 Bywgraffiad 
Ganwyd a magwyd Drakeford yn Sir Gaerfyrddin, Gorllewin Cymru, cyn symud i Gaerdydd. Ers hynny mae wedi byw yn ardal Pontcanna yng Ngorllewin Caerdydd, gyda'i wraig a'i blant.
Bu'n gweithio fel swyddog prawf, yn weithiwr cyfiawnder ieuenctid ac arweinydd prosiect Barnardo's yn ardaloedd Elai a Chaerau o Gaerdydd. Ar ôl cyfnod yn gweithio fel darlithydd ym Mhrifysgol Abertawe, dychwelodd i weithio yng Nghaerdydd, lle ddaeth yn Athro Polisi Cymdeithasol a Gwyddorau Cymdeithasol Cymhwysol ym Mhrifysgol Caerdydd yn 2003.
Mae wedi ysgrifennu a chyhoeddi nifer o lyfrau ac erthyglau o gyfnodolion ar wahanol agweddau ar bolisi cymdeithasol.

Fe'i urddwyd i'r Orsedd yn Eisteddfod Genedlaethol Ceredigion 2022 gan gymryd yr enw barddol 'Mark Pengwern'. Wrth ei dderbyn, derbyniodd ganmoliaeth gan yr Archdderwydd, Myrddin ap Dafydd, am ei "arweiniad urddasol drwy gyfnod Covid a'r cyfnodau clo".

Priododd ei wraig Clare yn 1977 ac roedd ganddynt tri o blant. Yn ystod pandemig COVID datgelwyd fod Mark wedi byw am y rhan fwyaf o 2020 mewn adeilad ar wahân i'w prif gartref yng Nghaerdydd. Roedd hyn i amddiffyn ei wraig a'i fam oedrannus a oedd yn gwarchod rhag y firws oherwydd eu hiechyd. Bu farw Clare yn sydyn ar 28 Ionawr 2023 a danfonwyd negeseuon o gydymdeimlad i Mark a'r teulu gan arweinyddion pob plaid.

 Gyrfa wleidyddol 
Roedd gan Drakeford ddiddordeb mewn gwleidyddiaeth erioed, a dywedodd ei fod yn rhan o ffabrig bywyd yn y 1960au yn sir Gaerfyrddin.
Roedd yn gynghorydd Plaid Lafur ar Gyngor Sir De Morgannwg dros ardal Pontcanna o 1985 – 1993, gan arbenigo mewn materion addysg, gan gynnwys addysg cyfrwng Cymraeg.

Rhwng 2000 a 2010 bu'n gweithio fel cynghorydd ar iechyd a pholisi chymdeithasol i Gabinet Llywodraeth Cynulliad Cymru, ac yn ddiweddarach yn bennaeth gwleidyddol swyddfa'r Prif Weinidog yn ystod cyfnod Rhodri Morgan fel Prif Weinidog.
Daeth Drakeford yn aelod o'r Cynulliad Cenedlaethol pan enillodd sedd Gorllewin Caerdydd ym Mai 2011, gan olynu Rhodri Morgan. Yn fuan ar ôl ei ethol, daeth yn Gadeirydd Pwyllgor Iechyd a Gofal Cymdeithasol y Cynulliad, ac yn Gadeirydd y Pwyllgor Rhaglen Monitro Traws-Cymru ar gyfer cronfeydd Ewropeaidd.

Penodwyd Drakeford fel y Gweinidog dros Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol yn dilyn ad-drefnu'r cabinet ar 14 Mawrth 2013. Cafodd ei benodiad ei groesawu gan y Gymdeithas Feddygol Prydeinig a'r Coleg Nyrsio Brenhinol.
Yng Ngorffennaf 2013, tywysodd Drakeford y Ddeddf Trawsblannu Dynol (Cymru) drwy'r Senedd, a arweiniodd at Gymru i ddod y rhan gyntaf o'r Deyrnas Unedig i gyflwyno caniatâd tybiedig ar gyfer rhoddwyr organau. Galwodd hi'n "ddiwrnod hanesyddol i Gymru", ac yn "bolisi blaengar ar gyfer genedl blaengar".

Arweinyddiaeth Llafur Cymru

Yn dilyn cyhoeddiad Carwyn Jones ar 21 Ebrill 2018 ei fod yn bwriadu ymddiswyddo fel arweinydd y blaid a Prif Weinidog, dywedodd Drakeford ei fod yn rhoi 'ystyriaeth ddwys' i gynnig am yr arweinyddiaeth. Dau ddiwrnod yn ddiweddarach, cyhoeddodd ei fod am wneud cais i fod yn ymgeisydd yn y gystadleuaeth. Ar unwaith, derbyniodd gefnogaeth gyhoeddus gan 7 AC Llafur arall, gan ei gymryd dros y nifer o enwebiadau angenrheidiol i gystadlu am yr arweinyddiaeth. Cyn i Jones rhoi hysbysiad ysgrifenedig o'i ymddiswyddiad ar 26 Medi, cyhoeddodd naw AC Llafur arall eu cefnogaeth i Drakeford, oedd yn golygu byddai mwyafrif Grŵp Llafur yn y Senedd yn cefnogi ei gais. Yn ddiweddarach, derbyniodd gefnogaeth gan 10 AS, wyth undeb llafur a 24 Pleidiau Llafur Etholaethol.

Mewn cynhadledd arbennig ar 15 Medi 2018, penderfynwyd newid y system bleidleisio ar gyfer etholiadau arweinydd Llafur Cymru i un aelod, un bleidlais - newid yr oedd Drakeford wedi ymgyrchu drosto ers dros 20 mlynedd.

Roedd cynigion polisi cynnar gan ymgyrch Drakeford yn cynnwys peilot ar gyfer bwndeli babanod a gwthio am ddatganoli y Gwasanaeth Prawf. Yn lansiad gogleddol ei ymgyrch, datganodd ei gynlluniau ar gyfer Deddf Partneriaeth Cymdeithasol i amddiffyn hawliau cyflogaeth, a cynlluniau i sefydlu Banc Cymunedol i Gymru.https://twitter.com/hannahblythyn/status/1051547797206511618

Ar 6 Rhagfyr 2018, cyhoeddwyd fod Drakeford wedi ei ethol yn arweinydd newydd Llafur Cymru i ddilyn Carwyn Jones. Derbyniodd 46.9% o'r bleidlais yn rownd gyntaf y gystadleuaeth, a 53.9% yn yr ail rownd i gymharu a 41.4% ar gyfer Vaughan Gething.

Ar 12 Rhagfyr 2018 fe'i enwebwyd ar gyfer swydd Prif Weinidog Cymru. Yn ogystal, enwebwyd arweinydd Plaid Cymru, Adam Price ac arweinydd y Ceidwadwyr, Paul Davies. Enillodd Drakeford 30 o bleidleisiau ac felly fe'i gadarnhawyd fel Prif Weinidog Cymru. Derbyniodd Davies 12 pleidlais a Price 9 pleidlais. Ar 13 Rhagfyr 2018 tyngodd ei lw o flaen yr uwch farnwr Mr Ustus Lewis er mwyn cadarnhau ei benodiad yn swyddogol.

Ar 12 Rhagfyr 2023, union bum mlynedd ers ei enwebu fel Prif Weinidog, cyhoeddodd y byddai yn sefyll lawr fel arweinydd Llafur yng Nghymru ar unwaith ac yn ymddiswyddo fel Prif Weinidog erbyn diwedd mis Mawrth 2024. Cychwynodd hyn y broses o ethol arweinydd newydd i Lafur. Etholwyd Vaughan Gething fel ei olynydd yn arweinydd Llafur yng Nghymru ar 16 Mawrth 2024. Ymddiswydodd Drakeford fel Prif Weinidog ar 20 Mawrth 2024.

Ail-ymunodd a'r Llywodraeth fel Ysgrifennydd Iechyd 'dros dro' dan arweinyddiaeth Eluned Morgan fis Awst 2024. Ym mis Medi 2024, fe'i hapwyntiwyd yn Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a'r Gymraeg.

 Cyfeiriadau 

 Dolenni allanol 
 Cynulliad Cenedlaethol Cymru - Aelod Cynulliad 

Categori:Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2011–2016
Categori:Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2016–2021
Categori:Aelodau Senedd Cymru 2021-2026
Categori:Genedigaethau 1954
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion y Blaid Lafur (DU)
Categori:Pobl o Sir Gaerfyrddin
Categori:Prif Weinidogion Cymru