Castell y Gelli

Castell a phlasty yn y Gelli Gandryll, Powys, yw Castell y Gelli. Mae rhannau Normanaidd, Jacobeaidd a Fictoraidd i'r adeilad presennol, sydd wedi'i ddadfeilio'n rhannol.

Mae'n debyg y dechreuwyd y castell tua'r 1070au. Bu Gerallt Gymro yn pregethu'r Groesgad y tu allan i'r adeilad ym 1188. Cipiwyd y castell gan y brenin John ym 1208 ac fe'i adennillwyd gan y brodyr Breos ym 1215. Ym 1231 ymosododd Llywelyn Fawr ar y castell a'i losgi.

Ym 1233 daeth y castell yn bencadlys Harri III ar gyfer ei gyrch yn erbyn Walter Clifford, arglwydd Cantref Selyf. Ym 1265 arwyddwyd cytundeb yma gan Llywelyn II, Simon de Montfort a Harri III (a oedd erbyn hyn yn garcharor i Simon de Montfort) i ffurfio cynghrair. Yn dilyn goresgyniad Cymru gan Edward I, mab Harri, daeth Castell y Gelli yn eiddo i'r teulu de Bohun, a'r rhain oedd y perchnogion am bron i ganrif.

Yn y 1400 garsiynwyd y castell yn erbyn gwrthryfel Owain Glyn Dŵr; efallai fe'i ysbeiliwyd rywbryd ar ôl Brwydr Bryn Glas ym 1402. Ychwanegwyd y plasty gan y teulu Gwynn. Llosgodd ochr orllewinol y tŷ mewn tân ym 1939, a'r ochr ddwyreiniol ym 1977.

Llyfryddiaeth




Cyfeiriadau

Dolen allanol


Categori:Adeiladau rhestredig Gradd I Powys
Gelli