Thomas Frankland Lewis

Roedd Syr Thomas Frankland Lewis (14 Mai 1780 - 22 Ionawr 1855) yn dirfeddiannwr ac yn wleidydd Cymreig a wasanaethodd fel Aelod Seneddol Biwmares, etholaeth Ennis yng Ngogledd yr Iwerddon, Sir Faesyfed a Bwrdeistref MaesyfedY Bywgraffiadur arlein LEWIS , Syr THOMAS FRANKLAND  adalwyd 4 Rhagfyr 20015

Bywyd personol
Ganwyd Lewis yn Great Ormond Street, Llundain yn unig fab John Lewis, bargyfreithiwr a thirfeddiannwr o ystâd Harpton Court, Sir Faesyfed ac Ann ei ail wraig, roedd hi'n ferch i Syr Thomas Frankland o Thirkleby Park, Swydd Efrog.

Cafodd Lewis ei addysgu yng Ngholeg Eton ac yng Ngholeg Eglwys Crist, Rhydychen; ymadawodd o'r brifysgol heb dderbyn gradd, gan fod ei dad wedi marw ym 1797 a bu'n rhaid i Lewis gymryd cyfrifoldeb am yr ystâd sylweddol bu iddo etifeddu yn Sir Faesyfed.

Priododd Harriett Cornewall ym 1805, bu iddynt dau fab, y mab hynaf oedd George Cornewall Lewis a'i olynodd fel AS Bwrdeistref Maesyfed.

Ym 1839 priododd ei ail wraig Marianne merch y Capten John Asheton.Peter Mandler, ‘Lewis, Sir Thomas Frankland, first baronet (1780–1855)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004 adalwyd 4 Rhagfyr, 2015

Gyrfa wleidyddol
Aelod Biwmares
Bu nifer o gyndeidiau Lewis yn cynrychioli, Maesyfed yn y Senedd, gan gynnwys Thomas Lewis, ei hen, hen, hen, daid ac AS cyntaf etholaeth y fwrdeistref, Thomas Lewis ei daid, a John Lewis ei dad. Roedd Frankland Lewis yn awyddus iawn i ddilyn eu trywydd, ond gan nad oedd gwagle ar ei gyfer derbyniodd gwahoddiad yr Arglwydd Bulkeley i gynrychioli Bwrdeistref Biwmares (sedd oedd ym mhoced teulu Bulckley) gan gynrychioli'r etholaeth o 1812 i 1826. Yn ystod y cyfnod hwn o'i yrfa Seneddol fe fu'n dilyn ei noddwr, Thomas Bulkeley trwy gefnogi Chwigiaid yr Arglwydd Grenville ac yn ymddiddori'n fawr ar bolisïau a oedd yn ymwneud â thlodi ac â materion ariannol. Un o'i weithgareddau mwyaf nodedig oedd sicrhau bod ymchwiliad i'r cysyniad o Wledydd Prydain yn mabwysiadu system ariannol ddegol yn cael ei ohirio ym 1824 (gohiriwyd y cysyniad am 150 mlynedd!).The History of Parliament: the House of Commons 1820-1832, ed. D.R. Fisher, 2009 LEWIS, Thomas Frankland (1780-1855), of Harpton Court, Rad. adalwyd 4 Rhagfyr 2015

Aelod Ennis
Er mwyn ryddhau ei hun oddi wrth ddylanwad Bulkeley a Greneville derbyniodd Lewis wahoddiad gan Syr Edward O'Brian i gynrychioli etholaeth Bwrdeistref Ennis yn Swydd Clare, bu newid etholaeth yn rhoi iddo'r rhyddid i gefnogi llywodraethau Torïaidd Iarll Lerpwl a George Canning. Ym mis Medi 1827 cafodd ei benodi yn Is ysgrifennydd y Trysorlys ac ym 1828 cafodd ei benodi yn Is Lywydd y Bwrdd Masnach a'i godi'n aelod o'r Cyfrin Gyngor.

Aelod Sir Faesyfed
Ym mis Mawrth 1828 bu farw Walter Wilkins, Aelod Seneddol Sir Faesyfed, er ei fod yn awchu i gynrychioli'r Bwrdeistref, fel ei gyndadau, roedd swydd wag yn y Sir yn creu cyfle ail orau rhy dda i'w gwrthod, ymddiswyddodd fel AS Ennis a chafodd ei ethol fel AS Sir Faesyfed.

Ym 1828 fe ymddiswyddodd William Huskinsson, Llywydd y Bwrdd Masnach o Gabinet yr Arglwydd Wellington wedi anghytundeb parthed y Ddeddfau Ŷd, er iddo gael cynnig i aros yn y Llywodraeth fel Brif Ysgrifennydd yr Iwerddon, penderfynodd Lewis ymddiswyddo gyda Huskinsson.

Ym 1830 cafodd ei adfer i Lywodraeth Wellington fel Trysorydd y Morlys, swydd segur, cafodd ei feirniadu'n hallt gan y Chwigiaid.

Wedi colli ei swydd pan gwympodd Llywodraeth Wellington ym 1830 bu Lewis yn gwrthwynebu polisïau Llywodraeth Chwig Iarll Grey ar ddiwygio'r bleidlais o feinciau cefn y Torïaid.

Comisiynydd 
300px|bawd|Digriflun o'r London Illustrated News yn dangos Merched Beca yn ymosod ar dollborthYm mis Awst 1834 cafodd Lewis ei benodi fel Cadeirydd cyntaf Comisiwn Deddf y Tlodion dros Gymru a Lloegr. Gan ei fod yn swydd all lywodraethol a oedd yn derbyn cyflog gan y llywodraeth bu'n rhaid i Lewis ildio ei sedd Seneddol. Yn ystod ei gyfnod ar y Comisiwn bu mewn anghydfod parhaus a Edwin Chadwick, Ysgrifennydd y Comisiwn. Ymddiswyddodd o'r corff, oherwydd resymau iechyd, ym 1839.

Ym 1841 cafodd ei benodi'n gadeirydd  y comisiwn i ymchwilio i Helyntion Beca a'r comisiwn olynol a fu'n gyfrifol am ddiddymu'r ymddiriedolaethau tyrpeg.

Ym 1846 fe'i crëwyd yn farwnig fel cydnabyddiaeth am waith gyhoeddus ef a'i etifedd.

Aelod Bwrdeistref Maesyfed
Ym 1847 ymneilltuodd Richard Price, AS Bwrdeistref Maesyfed ers bron i hanner canrif, o'r Senedd; gan gael gwared â rhwystr oes Lewis o gael gwireddu ei freuddwyd o gynrychioli sedd ei hynafiaid. Etholwyd Lewis yn ddiwrthwynebiad a llwyddodd i ddal ei afael ar y sedd am wyth mlynedd fel aelod Rhyddfrydol, mewn enw, ond heb gyfrannu lawer i waith y Senedd.The Cardiff and Merthyr Guardian Glamorgan Monmouth and Brecon Gazette adalwyd 4 Rhagfyr 2015

Marwolaeth
Bu farw yn neuadd ei ystâd, Harpton Court yn 74 mlwydd oed a rhoddwyd ei weddillion i orwedd yn Eglwys Maesyfed. Fe'i olynwyd yn y farwnigaeth ac fel AS Bwrdeistref Maesyfed gan George, ei fab hynaf.

Cyfeiriadau

Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1780
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Aelodau Seneddol Cymru 1832-1835
Categori:Marwolaethau 1855