Gwibgymalwst

Haint sy'n cael ei ymledu gan y mosgito yn y trofannau yw'r gwibgymalwst. Mae'r symtomau i'w gweld fel arfer rhwng tridiau a phythefnos wedi i'r claf gael ei bigo gan y mosgito. Gall y symtomau hyn gynnwys tymheredd uchel (twymyn), cur pen, taflu i fyny, poen yn y cyhyrau a'r cymalau a brech dros rhan o'r croen.

Mae'r claf fel arfer yn cymryd rhwng dau a saith diwrnod i wella. Mewn canran fechan o'r achosion mae'r clefyd yn datblygu i fod yn fygythiad i fywyd y claf, a gall waedu, lleihau'r nifer o blatennau yn y gwaed, colli plasma neu fynd i 'lewyg y gwibgymalwst' (dengue shock) ble mae'r pwysau gwaed yn beryglus o isel. Gall y symtomau fod yn eitha tebyg i'r rheiny a achosir gan y y Feirws Zika.

Achos
Asgwrn y gynnen, fel arfer, ydy'r mosgito yn y genws Aedes yn enwedig y rhywogaeth Aedes aegypti. Mae 5 math o'r firws; mae heintiau gan un o'r mathau hyn yn rhoi imiwnedd gydol oes i'r math hwnnw, ac imiwnedd dros dro i'r 4 math arall. Os heintir y claf yr eildro, gyda math arall o firws, yna mae'r haint yn waeth a cheir cymhlethdodau. Ceir sawl math o brawf meddygol er mwyn cadarnhau a yw'r claf wedi'i heintio, drwy ganfod gwrthgorffynnau'r firws, neu ei RNA.

Cynnydd
Cynyddodd yr achosion o wibgymalwst ers yr Ail Ryfel Byd, gan ddod yn endemig mewn dros 110 o wledydd. Pob blwyddyn mae rhwng 50 a 528 miliwn o bobl yn cael eu heintio a 20,000 yn marw. Disgrifiwyd yr haint hwn am y tro cyntaf yn 1779; erbyn yr 20g, roedd gwyddonwyr yn deall mai firws oedd yn ei achosi a'i fod yn cael ei ymledu gan y mosgito. Ceisir dileu a diddymu'r mosgito a cheisir hefyd ymosod ar y firws drwy feddyginiaeth.

Gweler hefyd
Epidemig y feirws Zika

Cyfeiriadau

Categori:Aedes
Categori:Clefydau heintus
Categori:Clefydau firaol