Epidemig y firws Zika

Er bod gwyddonwyr wedi astudio'r Firws Zika o fewn rhuban o diriogaeth o Affrica i Asia ers yr 1950au, ym Mrasil, yn Ebrill 2015 y dechreuodd y feirws ymledu'n wyllt, nes y cyhoeddwyd yn Ionawr 2016 ei fod wedi cyrraedd lefel epidemig yn yr Americas. Ofnir ei fod bellach wedi ymledu, drwy'r mosgito i wledydd eraill yn Ne a Chanol America, Mecsico a'r Caribî.

Yn Ionawr 2016 cyhoeddodd Cyfundrefn Iechyd y Byd ei bod yn bur debygol y gwelir y firws yn ymledu drwy'r rhan fwyaf o'r Americas. Yn Chwefror cyhoeddodd y Gyfundrefn y credant fod cysylltiad rhwng y firws Zika a'r afiechyd Microceffali (lleihad ym maint y pen) a Syndrom Guillain–Barré (y cyhyrau'n gwanhau'n sydyn o achos fod y system imiwnedd yn difrodi'r system nerfol.

Gwraidd y drwg yw'r mosgito Aedes aegypti sy'n eitha cyffredin yn nhrofanau ac isdrofannau De America. Gall Teigr Asia (neu'r mosgito Aedes albopictus) hefyd ei ymledu. Mae'r mosgito yma i'w gael yn eitha cyffredin mor ogleddol a'r Llynnoedd Mawr yn Unol Daleithiau America. Cafwyd sawl achos lle ceir tystiolaeth y gall y firws Zika hefyd ymledu drwy ryw.

Twymyn eitha cyffredin a chochni tebyg i frech dros y croen yw'r unig symtomau a gaiff un pumed y bobl a heintir, a gelwir ef yn 'dwymyn Zika'. Ond pan fo'r mosgito'n ymosod ar ferch feichiog, mae'r baban a gaiff ei eni'n aml yn dioddef o microceffali drwy iddo gael ei heintio gan y fam.

Epidemioleg
Ym Mai 2015, cadarnhaodd gwyddonwyr o Brifysgol Ffederal Bahia mai'r firws Zika oedd y drwg yn y caws, wedi iddynt ddefnyddio techneg a elwir yn RT-PCR. Roedd eu hastudiaeth, yn wreiddiol, wedi'i sefydlu yng ngogledd a dwyrain Brasil: sef ardal Camaçari a dinas Salvador; roeddent yn astudio symtomau tebyg i'r ffliw neu'r gwibgymalwst a elwir hefyd yn 'deng'. Wedi cyfnod o symtomau ffliw, sylwyd fod brech yn ffurfio dros groen y claf. Roedd y patrwm yn eitha tebyg i haint arall sydd wedi ymledu gan y firws Chikungunya.

Erbyn Hydref roedd yr haint wedi cyrraedd Colombia a gwledydd eraill yn America Ladin gan gynnwys ynysoedd y Caribî yn Nhachwedd a Rhagfyr.

Cafwyd, hefyd sawl achos o bobl wedi'u heintio, wedi teithio o'r gwledydd hyn i Ewrop, un mor gynnar a Mawrth 2015 a deithiodd o Frasil i'r Eidal. Cafwyd achosion eraill yn Unol daleithiau'r America, Awstralia a thri achos yng ngwledydd Prydain. a thri yng Nghanada erbyn Ionawr 2015.

Cyfeiriadau

Categori:Clefydau heintus
Categori:Epidemigau
Categori:Iechyd cyhoeddus