Luc

Sant Cristnogol oedd Luc (o'r Groeg Λουκᾶς, Loukás), un o'r pedwar Efengylydd ynghyd â Mathew, Marc a Ioan. Yn ôl traddodiad ef oedd awdur yr Efengyl yn ôl Luc ac Actau'r Apostolion, dau o lyfrau'r Testament Newydd. Dethlir ei ddydd gŵyl ar 18 Hydref.

Mae bron y cyfan a wyddom am Luc yn dod o'r Testament Newydd. Yn ôl Llythyr Paul at y Colosiaid (4:14) roedd yn feddyg, a honir o Col. 4:11 ei fod yn Roegwr; mae natur idiomatig ei iaith yn ategu'r ddamcaniaeth hon. Roedd yn ddisgybl i'r apostol Paul ac yn gydymaith iddo ar ei deithiau i wlad Groeg a Rhufain. Honir ei fod wedi pregethu yn yr Aifft a gwlad Groeg wedi marwolaeth Paul. Ef yw nawddsant meddygon ac arlunwyr. Ych adeiniog yw ei symbol.

Yn 356–7 OC trosglwyddwyd ei greiriau o Thebes i Gaergystennin, a phan adeiladwyd eglwys yr Apostoleion yn y ddinas honno fe'i harddongoswyd yno. Mae traddodiad hwyrach bod Luc wedi bod yn arlunydd, ac ei fod wedi peintio portread y Forwyn Fair. Yn yr oesoedd canol, priodolwyd peintiad o Fair yn eglwys Santa Maria Maggiore yn Rhufain iddo.

Portreadir ef yn aml gyda phen llawn o wallt, barf hir, ac o'i gwmpas lo, ychen, sgroliau, llyfrau neu foddion.

Eglwysi cysegredig i Luc yng Nghymru
 Hen eglwys Sant Luc, Cwmbwrla, Abertawe 
 Eglwys Sant Luc, Treganna, Caerdydd
 Hen eglwys Sant Luc, Abercarn, Bwrdeistref Sirol Caerffili (1923–6; Gradd II*)
 Hen eglwys Sant Luc, Y Porth, Cwm Rhondda
 Eglwys Sant Luc, Gellideg, Merthyr Tudful
 Eglwys Sant Luc, Cilfynydd, Pontypridd
 Eglwys Sant Luc, Cwmdâr, Rhondda Cynon Taf
 Eglwys Sant Luc, Rhydyfelin, Rhondda Cynon Taf
 Eglwys Sant Luc, Llanllwni, Sir Gaerfyrddin

Gweler hefyd
Y Pedwar Efengylydd

Cyfeiriadau

Categori:Cymeriadau'r Testament Newydd
Categori:Seintiau Cristnogol
Categori:Y Testament Newydd