Harriet Lewis

Athrawes ac actores o Gymru oedd Harriet Lewis (24 Ebrill 1911 – 24 Tachwedd 1999) oedd yn fwyaf adnabyddus am chwarae Magi 'Post' Mathias ar Bobol y Cwm.

 Bywyd cynnar 
Ganwyd Harriet Mary Lewis yn Nhrebannws, Cwmtawe yn fab i John Lewis, gweithiwr dur ac Annie, gwraig tŷ. Yn ôl cyfrifiad 1939, roedd yn byw yn Dan y Graig, Trebanws gyda'i theulu yn cynnwys ei chwiorydd Janet (ganwyd 1913) a Tegwen (ganwyd 1924). Ei disgrifiad swydd yn y cyfrifiad hwnnw oedd "BBC Artiste".

 Gyrfa 

 Darlledu 
Roedd Harriet yn un o arloeswyr cynnar darlledu yn Gymraeg. Mae archif rhaglenni y BBC yn dangos ei bod yn un o gyflwynwyr rhaglen radio 'Awr y Plant' yn 1935. Roedd hwn yn cael ei ddarlledu ar sianel BBC Regional Programme ar gyfer y Gorllewin (cychwynodd gwasanaeth benodol i Gymru yn 1937). Yn 1939 actiodd yn y ddrama radio "Y Fatl Fawr".  Yn y 1950au ymddangosodd mewn nifer o ddramau radio yn Saesneg, yn cynnwys darllediad gwreiddiol Under Milk Wood.

Yn 1954 a 1955, ymddangosodd ar deledu mewn rhaglen adloniant a cherddoriaeth gwerin Aelwyd Yr Hendre. Parhaodd i ymddangos yn achlysurol fel actores ar radio a theledu drwy'r 1960au a'r 1970au. Yn 1987 actiodd yn y gyfres Hawkmoor, drama Saesneg oedd yn seiliedig ar hanesion Twm Siôn Cati.

Yn 63 mlwydd oed, wedi ymddeol fel athrawes, ymunodd a'r gyfres Pobol y Cwm o'r cychwyn yn 1974. Chwaraeodd ran Magi 'Post' Mathias oedd yn rhedeg Swyddfa Post pentref Cwmderi, a ddaeth yn gymeriad eiconig.

 Addysg 
Bu'n gweithio fel athrawes yn ardal Cwm Nedd a Phontardawe. Yn 1959 penodwyd Lewis yn brifathrawes ar Ysgol Gynradd Gymraeg Cwm Nedd pan oedd eisoes yn adnabyddus ym myd radio a theledu. Yna yn 1964 fe'i penodwyd yn brifathrawes Ysgol Gynradd Gymraeg Pontardawe.

 Bywyd personol 
Bu farw yn ei chartref yn Nhrebannws yn 88 mlwydd oed. Cynhaliwyd ei angladd ar Ddydd lau, 2 Rhagfyr 1999, yn breifat yn ei chartref wedi ei ddilyn gyda gwasanaeth cyhoeddus yn Amlosgfa Abertawe am 2.00 o'r gloch.
 Ffilmyddiaeth 
TeitlBlwyddynRhanDarlledwr/cwmniNodiadauThe Singing Pig1956MamBBCDrama radioEleven Plus1957Miss HopkinsBBCDrama deleduWinning Ways1957Martha Williams next doorBBCDrama deleduDavy Jones' Clock1958Liza HargestBBCDrama deleduBarlow at Large: A Welcome in the Hillside1971EirwenBBCDrama deleduGravediggers1972Mrs. MaggsBBCDrama deleduPobol y Cwm1974-1996Magi 'Post' MatthiasBBC CymruBus to Bosworth1976Maggie the BusBBCHawkmoor1978Cloth sellerBBC WalesThe District Nurse1984Mrs. LiasBBC WalesY Dyn 'Nath Ddwyn y Dolig1985BesiS4C / Ffilmiau GauchoPobl y Chyff1994HTVPennod: Merched y Wawr
 Cyfeiriadau 

 Dolen allanol 
 Harriet Lewis ar yr Internet Movie Database

Categori:Genedigaethau 1911
Categori:Marwolaethau 1999
Categori:Pobl o Abertawe
Categori:Athrawon o Gymru
Categori:Actorion radio o Gymru
Categori:Actorion teledu o Gymru
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru