Cwthbert

Sant a mynach o'r Eglwys Northumbriaidd neu'r Eglwys Geltaidd oedd Cwthbert neu Gwthbert o Lindisfarne (tua 634 – 20 Mawrth 687). Roedd yn esgob ac yn feudwy a gysylltir gyda mynachlogydd Maolros (ystyr: 'moel' a 'rhos'; Gaeleg: Maol-Rois; Melrose yn Saesneg) a Lindisfarne (hen enw Cymraeg: Ynys Metcaud) yn yr hen deyrnas a ellir heddiw ei galw'n Deyrnas Northumbria yng ngogledd-ddwyrain Lloegr ac a ffurfiwyd allan o'r hen deyrnas Geltaidd Brynaich tua 634.

Daeth yn un o seintiau pwysicaf Gogledd Lloegr - wedi iddo farw, gyda chwlt o ddilynwyr wedi eu canoli o amgylch ei feddrod yn Eglwys Gadeiriol Durham. Ef yw nawddsant Gogledd Lloegr a chynhelir ei ddiwrnod gŵyl ar 20 Mawrth a 4 Medi.

Mae'n debygol iddo gael ei eni a'i fagu'n agos at Abaty Moelros, un o chwaer abatai Lindisfarne, sydd heddiw wedi'i leoli yng Ngororau'r Alban. Dywedir iddo gael troedigaeth yn 651 a dod yn fynach wedi iddo weld rhith o ysbryd Sant Aidan yn dringo i'r nefoedd ar yr union noson ac y bu Aidan, a sefydlodd Lindisfarne, farw. Rhoddwyd iddo swydd yn Abaty Ripon bron ar unwaith, ond gwnaed Wilfrid yn ben arni ychydig wedyn a dychwelodd Cwthbert gydag Eata o Hexham i Foelros.Battiscombe, 120–125; Farmer, 57 Tua 662 fe'i wnaed yn brior yn Lindisfarne ac yn 684 dyrchafwyd ef yn esgob. Ond, unwaith eto, byr ydoedd yno a dychwelodd i Foelros wedi cwta dwy flynedd. Dychwelodd gan ei fod yn credu ei fod am farw, er nad oedd ond yn ei 50au.Battiscombe, 125–141; Farmer, 60

Dywedir iddo droi'n feudwy eto ar ddiwedd ei oes, gan encilio i fan ger Holburn a elwir hyd heddiw yn Ogof Cwthbert, ac oddi yno aeth i ynysoedd mewnol Ynysoedd Farne (dwy filltir o Bamburgh), gan fyw o'r llaw i'r genau. Dywedir iddo, yn 676, greu deddfau a oedd yn gwarchod anifeiliaid yr ynys, gan gynnwys yr hwyaden. Bu farw yn 687.

Teulu
Mae'n bosib fod Cwthbert yn gyfyrder i Aldfrith of Northumbria yn ôl llawysgrifau Gwyddelig.'Was St.Cuthbert an Irishman' Google BooksCelt.dias.ie . Aldfrith of Northumbria and the Irish genealogies. Ireland, C. A., in Celtica 22 (1991). Cafod y weledigaeth am farwolaeth Sant Aidan pan oedd yn fachgen ifanc yn bugeilio'i ddefaid, a myn rhai nad oedd o deulu ariannog. Dywedir mewn man arall iddo gael ei fabwysiadu, sy'n awgrymu efallai fod ei rieni'n dilyn traddodiad yr oes (i bobl cefnog) sef talu i rieni faethu eu plant.

Fe'i ganed ddeng mlynedd wedi i Edwin, brenin Northumbria (Edwin Gawr) gael troedigaeth i Gristnogaeth. Roedd traddodiadau Celtaidd yr 'Eglwys Fore' felly'n fyw iawn, fel y gwelir yn arferiad Cwthbert o fynd yn alltud i fanau anghysbell, yr "alltudiaeth dros Grist" - arferiad y seintiau Celtaidd.Corning, tud. 18.Koch, p. 432–434.

   Báetán mac Muirchertaig
     |
     |___________________________________________________________
     |                   |           |            |             |
     |                   |           |            |             |
     Colmán Rímid        Máel Umai   Forannán     Fergus        Ailill.
     |                               |            |             |
     |                               |            |             |_____________________________
     ?                         Hui Forannáin   Cenél Forgusa    |                          |
     |                                                          |                          |
     |                                                          Cenn Fáelad mac Aillila    Sabina
     Fín   =    Oswiu o Northumbria                                                       |
           |                                                                               |
           |                                                                   Cwthbert o Lindisfarne
           Oswiu
         = ?
           |
           |__________________________________________
           |                         |      |        |
           |                         |      |        |
           Osred I o Northumbria    Offa    Osric?   Osana?

Gweler hefyd
 Rhestr o seintiau Cymru
 Oswallt
 Wilfrid

Cyfeiriadau

Categori:Pobl y 7fed ganrif
Categori:Brynaich
Categori:Seintiau o Loegr
Categori:Yr Hen Ogledd
Categori:Eingl-Sacsoniaid