Tafarn y Vulcan, Caerdydd

Gwesty a thafarn hanesyddol roedd Tafarn y Vulcan neu Gwesty'r Vulcan yn ardal Adamsdown o Gaerdydd. Roedd bwriad i'w ddymchwel yn 2009 ond ar ôl ymgyrch gyhoeddus hir i ddiogelu un o dafarndai hynaf Caerdydd, fe roddwyd yr adeilad i Amgueddfa Werin Cymru Sain Ffagan yn 2012, lle fyddai'n cael ei ailgodi.

 Hanes 
chwith|bawd|Arwydd tafarn The Vulcan, Chwefror 2012
Adeiladwyd Gwesty'r Vulcan yn 1853, yn nyddiau cynnar ehangiad Caerdydd a datblygiad ardal Adamsdown y ddinas, gyda'r cyfeiriad gwreiddiol ar Whitmore Lane, Newtown. Roedd enw'r Vulcan, hen dduw Rhufeinig tân a gwaith metel, a gedwid drwy ei fodolaeth, yn cyfeirio at y gwaith haearn gerllaw.

Roedd y dafarn yn agos i orsaf reilffordd brysur Heol y Frenhines a ddim yn bell o Garchar Caerdydd, mewn ardal dosbarth gweithiol i'r de o Heol Casnewydd. Roedd yn dafarn brysur amser cinio ac yn y prynhawn, yn cael ei fynychu gan bobl ddosbarth gweithiol, yn aml o dras Wyddelig.

Ail-adeiladwyd yr adeilad yn sylweddol tua 1900, a fe'i hailwampiwyd tu mewn yn 1914 gan y pensaer lleol F. J. Veall, ac addurnwyd yr adeilad drwyddi gyda theils ceramig brown a gwyrdd.Historic Welsh Pub Threatened with Demolition, Save Britains Heritage. Roedd ganddo arddull mewnol hawdd ymarferol a hawdd i'w lanhau, felly ni newidiwyd yr adeilad tu fewn na thu allan heblaw am ambell got o baent. Dros amser, fe ddymchwelwyd ac ail-adeiladwyd yr adeiladau Fictoraidd o'i gwmpas, ddwywaith ar un ochr. Cadwodd y dafarn eu droethleoedd brown ceramig, er bod gweddill y tu fewn wedi ei ddiweddaru yn y 1950au.

Agorwyd Campws yr Atriwm Prifysgol Morgannwg, cartref Ysgol Diwydiannau Creadigol a Diwylliannol Caerdydd, dros y ffordd i'r dafarn yn Nhachwedd 2007, a daeth a hyn nifer fawr o gwsmeriaid newydd i'r dafarn.

Pleidleisiwyd y Vulcan yn Dafarn y Flwyddyn Caerdydd  gan gangen leol o CAMRA yn 1997 a 2009.

 Dymchwel 
dde|bawd|Y Vulcan yn Ebrill 2008, yn edrych tua'r de tuag at yr adeiladau uchel yn cynnwys lletya preifat a llety myfyrwyr Tŷ Pont Haearn, chweched adeilad uchaf Caerdydd
Yn 2009, cadarnhaodd Bragdy Brains eu bod am ddiddymu eu les ar yr adeilad. Roedd gan berchennog a rhydd-ddeiliad y safle, y dyn busnes Derek Rapport, drwy ei gwmni Marcol Asset Management, gynlluniau i ddymchwel yr adeilad ac ail-ddatblygu'r safle gyda defnydd cymysg, yn cynnwys maes parcio aml-lawr. Derbyniwyd y cais cynllunio gan Gyngor Caerdydd.

Cychwynnodd ymgyrch leol i amddiffyn yr adeilad, oedd erbyn hynny y dafarn hynaf i oroesi yng Nghaerdydd. Casglwyd deiseb gyda dros 5,000 o lofnodion, cafwyd pwysau gan wleidyddion a chafwyd cefnogaeth ac ymweliadau i'r dafarn gan enwogion fel James Dean Bradfield o'r Manic Street Preachers a'r actor Rhys Ifans. Fe recordiodd y band o Gaerdydd Future of the Left fideo ar gyfer ei sengl The Hope That House Built ar y safle. Fe wrthododd Cadw wneud yr adeilad yn un rhestredig, am fod yr adeilad wedi ei ail-adeiladu yn sylweddol yn y 1900au, a bod esiamplau gwell yn goroesi mewn llefydd eraill. Fodd bynnag, oherwydd pwysau gan y cyhoedd, cytunodd y rhydd-ddeiliaid i roi estyniad tair mlynedd o'r les i Brains.

Yn gynnar yn 2012, cadarnhaodd Brains y byddent yn terfynu'r les pan ddaeth i ben yn Mawrth 2012, gan ddweud nad oedd y busnes yn ymarferol yn fasnachol. Gyda'r bygythiad i ddymchwel yr adeilad unwaith eto, ond gyda'r ymgyrch leol yn parhau, cytunodd Marcol Asset Management i roi'r adeilad i Amgueddfa Sain Ffagan. Caewyd y dafarn yn Mai 2012, a cychwynnodd yr amgueddfa apêl am luniau, gwrthrychau a hanesion yn perthyn i'r Vulcan.

Ailadeiladu
bawd|Y Vulcan yn Sain Ffagan ym Mehefin 2024
Yn Gorffennaf 2012, cychwynnodd gontractwyr adeiladu a  chadwraeth yr Amgueddfa Genedlaethol ddadadeilad y dafarn, bric wrth fric er mwyn ei symud i Sain Ffagan. Erbyn Gorffennaf 2013, roedd darnau o'r adeilad yn cael eu storio ar safleoedd yr amgueddfa yn Sain Ffagan a Nantgarw, yn aros am ganiatâd cynllunio i ailgodi'r adeilad. O ystyried cyfyngiadau cyllid amcangyfrifir y bydd y gwaith yn dechrau erbyn 2016, a'r bwriad yw ail-agor y dafarn yn 2019. Y cynllun yn y pen draw yw ail-agor y dafarn gyda thema hanesyddol, gydag actorion yn gweini cyrfau hanesyddol.

Agorwyd y tafarn yn ei lleoliad newydd, o'r diwedd, ym Mai 2024. Byddai'r Vulcan yn gwerthu cwrw wedi’i fragu’n arbennig ar gyfer yr dafarn.

 Cyfeiriadau 

Vulcan
Vulcan
Categori:Adeiladau yn yr Amgueddfa Werin Cymru