Harper Lee

Nofelydd o'r Unol Daleithiau oedd Nelle Harper Lee (28 Ebrill 1926 – 19 Chwefror 2016) a oedd yn adnabyddus am ei nofel To Kill a Mockingbird. Roedd y nofel yn llwyddiant o'r cychwyn, gan ennill Gwobr Pulitzer ac fe ddaeth yn glasur o lenyddiaeth Americanaidd fodern.

Roedd y plot a'r cymeriadau wedi eu seilio yn fras ar ei arsylwadau o'i theulu a'i chymdogion, yn ogystal â digwyddiad yn agos i'w thref yn 1936, pan oedd yn 10 mlwydd oed. Mae'r nofel yn ymdrin ac afresymoldeb agwedd oedolion tuag at hil a dosbarth ym Mhellafoedd y De yn ystod y 1930au, drwy lygaid dau blentyn. Roedd y nofel wedi ei ysbrydoli gan yr agweddau hiliol a welodd fel plentyn yn ei chartref o Monroeville. Er mai dim ond un llyfr a gyhoeddodd Lee mewn hanner canrif, fe gwobrwywyd gyda Medal Rhyddid yr Arlywydd am ei chyfraniad i lenyddiaeth. Derbyniodd Lee nifer o raddau er anrhydedd, ond dewisodd peidio siarad ar bob achlysur. Fe wnaeth Lee gynorthwyo ei ffrind agos Truman Capote gyda'i ymchwil ar gyfer ei lyfr In Cold Blood (1966).

 Bywyd cynnar 
Ganwyd a magwyd Nelle Harper Lee yn Monroeville, Alabama, yr ieuengaf o bedwar o blant i Frances Cunningham (Finch) a Amasa Coleman Lee. Ei enw cyntaf, Nelle, oedd enw ei mamgu wedi ei sillafu o chwith, a dyna'r enw roedd hi'n defnyddio. Harper Lee oedd ei llysenw. Roedd ei mam yn wraig tŷ; roedd ei thad, yn gyn golygydd a pherchennog papur newydd, yn gyfreithiwr a wasanaethodd gyda Deddfwrfa Daleithiol Alabama o 1926 hyd 1938. Cyn i A.C. Lee ddod yn gyfreithiwr teitl, fe amddiffynnodd dau ddyn du oedd wedi ei gyhuddo o lofruddio perchennog siop gwyn. Cafodd y ddau, tad a mab, eu crogi. Roedd gan Nelle Lee tri brawd neu chwaer: Alice Finch Lee (1911–2014), Louise Lee Conner (1916–2009) ac Edwin Lee (1920–1951).

Wrth fynychu Ysgol Uwchradd Sirol Monroe, datblygodd Lee ddiddordeb mewn llenyddiaeth Saesneg. Ar ôl graddio o ysgol uwchradd yn 1944, fe fynychodd y coleg i ferched (ar y pryd) Huntingdon College yn Montgomery am flwyddyn, yna trosglwyddodd i Brifysgol Alabama yn Tuscaloosa, lle astudiodd y gyfraith am sawl blwyddyn, a lle ysgrifennodd i bapur newydd y brifysgol, ond ni chwblhaodd ei gradd.

Marwolaeth

By farw Lee yn ei chwsg ar fore 19 Chwefror 2016 yn 89 mlwydd oed. Hyd ei marwolaeth, roedd hi'n byw yn Monroeville, Alabama.

Gwaith
Llyfrau
To Kill a Mockingbird (1960)
Go Set a Watchman (2015)

Erthyglau
"Love—In Other Words". (15 Ebrill 1961) Vogue, pp. 64–65
"Christmas to Me". (Rhagfyr 1961) McCall's
"When Children Discover America". (Awst 1965) McCall's
"Romance and High Adventure" (1983), papur gyflwynwyd yn Eufaula, Alabama, a gasglwyd yn 1985 yn y casgliad Clearings in the Thicket.
Llythyr agored ii Oprah Winfrey (Gorffennaf 2006), O: The Oprah Magazine

 Cyfeiriadau 

 Dolenni allanol 
 Harper Lee  ar Rhestr Llyfrau Rhyngrwyd
 Harper Lee ar wefan yr Internet Movie Database
 Gweithiau gan neu am Harper Lee mewn llyfrgelloedd (Catalog WorldCat)
 Harper Lee ar wefan The Guardian

Categori:Derbynwyr Medal Rhyddid yr Arlywydd
Categori:Enillwyr Gwobrau Pulitzer
Categori:Genedigaethau 1926
Categori:Marwolaethau 2016
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Categori:Nofelwyr Saesneg o'r Unol Daleithiau