Y Firws Zika

Aelod o deulu'r Flaviviridae ydyw'r firws Zika (neu ZIKV) a'r genws Flavivirus, sy'n cael ei gario liw dydd gan y mosgito Aedes aegypti. Daw'r enw Zika o'r Fforest Zika yn Wganda lle gwelwyd y firws yn 1947 am y tro cyntaf.

O fewn bodau dynol, mae'r symtom cyntaf yn ddigon diddim didda ac ysgafn a gelwir ef yn 'dwymyn Zika', sydd wedi'i hastudio o fewn rhuban o dir o Affrica i Asia ers yr 1950au. Am ryw reswm, yn 2014, ymledodd y firws tua'r dwyrain ac ar draws y Cefnfor Tawel ac i Ynys y Pasg. Yn 2015 ymledodd ymhellach - i ganol America, y Caribî a De America, lle cafwyd epidemig y firws Zika. Mae'r firws Zika yn perthyn yn eithaf agos i gwibgymalwst (neu 'deng'), y dwymyn felen, Japanese encephalitis a firws Gorllewin y Nil. Mae'r dwymyn a geir yn ddigon tebyg i gwibgymalwst, a chaiff ei thrin drwy orffwyso'r claf, ond nid oes unrhyw feddyginiaeth a all ei gwella. Ceir cysylltiad rhwng y dwymyn Zika â Microceffali mewn babanod newydd eu geni, pan fo'r fam wedi'u heintio a throsglwyddir y firws i'r plentyn yn y groth..
chwith|bawd|Aedes aegypti—math o fosgito sy'n cario'r firws Zika

Yn Ionawr 2016 cyhoeddodd Canolfan Atal Heintiau Unol Daleithiau'r America (CDC) ganllawiau manwl ynglŷn â theithio i'r gwledydd hynny lle mae'r firws yn rhemp, gan gynnwys cymryd gofal cyn dechrau'r daith, canllawiau i ferched beichiog gydag awgrym y dylent ganslo'r daith. Dilynwyd y CDC gan nifer o gyrff tebyg mewn gwledydd eraill.
Yn Ionawr 2016 hefyd, cyhoeddodd Cyfundrefn Iechyd y Byd ei bod yn bur debygol y gwelir y firws yn ymledu drwy'r rhan fwyaf o'r Americas.

Achos yr ymledu
Trosglwyddir y firws Zika gan fosgito yn y genws Aedes, fel yr A. aegypti sy'n weithgar yn ystod y dydd a'r mosgito A. africanus, A. apicoargenteus, A. furcifer, A. hensilli, A. luteocephalus, a'r A. vitattus sy'n byw mewn coedwigoedd. Dengys yr astudiaeth ddiweddaraf (2016) fod cyfnod deor i'r mosgitos hyn oddeutu 10 diwrnod. Wedi i'r pryfyn gael mynediad i'r corff dynol, drwy gyfathrach rhywiol, mae'n turio i mewn i gorff merch, ac i mewn i'w brych ac yn ymosod ar y ffetws cyn ei eni.

Cyfeiriadau

Categori:Clefydau heintus
Categori:Epidemigau
Categori:Iechyd cyhoeddus