Edward Jones Williams

Peiriannydd oedd Edward Jones Williams (19 Gorffennaf 1857 – 3 Gorffennaf 1932).

Ganed Edward Jones Williams yn Durham, yn fab i rieni Cymraeg o Sir y Fflint a Sir Ddinbych. Fe'i haddysgwyd yn Ysgol Ramadeg Treffynnon, ond gan na allai ei dad fforddio addysg brifysgol iddo, ymrwymodd ei dad ef i brentisiaeth gyda Joseph J. Williams, prif beiriannydd mwyngloddio'r ardal, am dair blynedd i dderbyn hyfforddiant fel peiriannydd mwyngloddio a thirfesurydd.  Ar ôl blwyddyn o brentisiaeth, ysgrifennodd draethawd yn dwyn y teitl 'The Mineral Resources of Denbighshire and Flintshire' a gyhoeddwyd yn Journal of the Geological Society yn Llundain.  Yn ystod trydedd flwyddyn ei brentisiaeth, enillodd fedal ac £20 yn Eisteddfod Genedlaethol 1878 am lawlyfr Cymraeg ar Ddaeareg.

Er gwaethaf ei brofiad ym maes Daeareg, Peirianwaith Mwyngloddio a Thirfesureg, ni lwyddodd i gael swydd ac ar ddiwedd 1880 felly, ymunodd gyda'i rieni a gweddill y teulu ar y daith i Batagonia. Arhosodd Edward yn Buenos Aires i ymgyfarwyddo â sefydliadau peirianyddol proffesiynol yr Ariannin a meistroli termau'r proffesiwn yn Sbaeneg.  Tra'r oedd yno, gwnaeth gysylltiadau gwerthfawr yn y byd masnachol a llywodraethol.

Yn y Wladfa, manteisiodd ar y profiad a gafodd fel prentis gan fynd ati i greu rhwydwaith o ffosydd a mesur y tir ac yn 1884 aeth i chwilio am le i osod trac rheilffordd arfaethedig.  Mae ei lyfr nodiadau yn adlewyrchu manylder ei gynlluniau.

Yn 1890, dychwelodd i Gymru i briodi Mary Elizabeth Price ar 9 Rhagfyr a ganed 6 o blant iddynt.

Mewn teyrnged iddo gan Y Parch R J Jones, Prestatyn, dywedodd ei fod yn un o genhedlaeth o ymfudwyr a ddylanwadodd ar fywyd y Wladfa o ran masnach a chrefydd.  Gydag eraill dechreuodd Arddangosfa Amaethyddol a arweiniodd at ddatblygu a gwella amaethyddiaeth a garddwriaeth.  Roedd yn gefnogwr brwd o eisteddfodau a chyfarfodydd llenyddol; gweithiodd yn ddiflino i hybu cariad at lenyddiaeth Gymraeg ymysg yr ifanc ac i feithrin yr iaith.  Bu'n gadeirydd Cymdeithas Fasnachol y Camwy ac roedd yn athro Ysgol Sul yng Nghapel Tabernacl Trelew.

Gadawodd y teulu'r Wladfa ym mis Gorffennaf 1907 a dychwelyd i Gymru ond ym mis Ebrill 1908 teithiodd Edward yn ôl i'r Wladfa am flwyddyn yn unig i greu estyniad i'r rheilffordd i'r Gaiman.  Aeth â'i ddau fab, Iorwerth a William Penri, gydag ef.  Parhaodd i weithio ar gynlluniau i ymestyn y rheilffordd a chreu cynlluniau i adeiladu melin ddŵr.

Ar ôl dychwelyd i Gymru bu'r teulu'n byw yn Grange Mount, Y Rhyl, cyn symud i Bendyffryn ym mis Mawrth 1914 ac yno y bu Edward Jones Williams farw ar 3 Gorffennaf 1932.

Llyfryddiaeth
 Eirionedd Baskerville, Cydymaith i'r Wladfa Gymreig ym Mhatagonia 
 Kenneth Skinner, Railway in the Desert (Wolverhampton, 1984).

Dolenni allanol
 Y Wladfa, Cymdeithas Cymru-Ariannin
 Glaniad  Gwefan deirieithog sy'n adrodd hanes sefydlu'r Gwladfeydd Cymreig ym Mhatagonia
 Andes Celtig Gwefan deirieithog sydd â gwybodaeth a mapiau o'r Wladfa Gymreig ym Mhatagonia
 Hanes y Wladfa Gymreig yn Patagonia, gan Abraham Mathews (1894), ar wefan Internet Archives
 Hanes y Wladva Gymreig, Tiriogaeth Chubut, gan L. J. Luis Jones (1898), ar wefan Internet Archives


Categori:Genedigaethau 1857
Categori:Hanes yr Ariannin
Categori:Pobl y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Pobl yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1932
Categori:Peirianwyr o Gymru