Y Blaid Democrataidd Cenedlaethol a Llafur

Roedd Y Blaid Democrataidd, Cenedlaethol a Llafur (Saeneg: National Democratic and Labour Party) a adweinir wrth y llythyrau NDP yn blaid wleidyddol fyrhoedlog yn y Deyrnas Unedig.

Gwreiddiau'r Blaid
Cododd y blaid allan o rwyg yn y Blaid Sosialaidd Brydeinig, yn bennaf oherwydd agweddau tuag at y Rhyfel Byd Cyntaf. Ym 1915 ffurfiwyd Pwyllgor Amddiffyn Cenedlaethol Sosialaidd gan y sosialwyr blaenllaw Victor Fisher, Alexander M. Thompson a Robert Blatchford. Bwriad y pwyllgor oedd cefnogi y syniad tragwyddol o genedligrwydd a hyrwyddo mesurau sosialaidd yn ymdrech y rhyfel.John Callaghan, Socialism in Britain (1990), t. 74.

Ym 1916, ffurfiodd y pwyllgor Cynghrair Gweithwyr Prydain a oedd yn disgrifio ei hun fel grŵp llafur gwladgarol ac yn canolbwyntio ar enyn cefnogaeth i'r rhyfel a'r Ymerodraeth Brydeinig. Roedd y Gynghrair yn cael ei ariannu gan yr Arglwydd Milner, ac yn cael ei gefnogi gan Aelodau Seneddol Llafur megis William Abraham, James O'Grady a Stephen Walsh. Nod y Gynghrair oedd herio heddychwyr a oedd am fod yn ymgeiswyr Seneddol Llafur. Roedd un ar ddeg o'r 38 AS Llafur yn rhoi eu cefnogaeth i Gynghrair Gweithwyr Prydain, gan achosi rhwyg yn y Blaid Lafur er bod y mwyafrif wedi aros yn driw i Lafur pan drodd y pwyllgor yn blaid wleidyddol.

Ym 1918 penderfynodd y Blaid Lafur ymadael a'r Llywodraeth Clymblaid a fu'n llywodraethu ar adeg y Rhyfel, ond fe wrthododd George Barnes, AS Glasgow Blackfriars ac arweinydd y Blaid Lafur i ymadael gan ymddiswyddo o'r Blaid Lafur swyddogol a sefyll fel Llafur y Glymblaid yn Etholiad Cyffredinol 1918

Er mwyn dangos eu cefnogaeth i Barnes trodd Cynghrair Gweithwyr Prydain i mewn i'r Blaid Democrataidd Cenedlaethol a Llafur. Enillodd y grŵp gefnogaeth Undeb y Cerddorion a rhannau o undebau eraill, gan gynnwys rhai adrannau o Ffederasiwn Glowyr Prydain.By any other Name LLGC Papurau Cymru arlein Merthyr Pioneer 8 Mehefin 1918  Adalwyd 21 Rhagfyr 2014Peter Barberis, John McHugh, Mike Tyldesley entry on British Workers League Encyclopedia of British and Irish Political Organizations (Continuum International Publishing Group, 2005), t. 274

Yn etholiad cyffredinol 1918 safodd wyth ar hugain o ymgeiswyr yn enw'r Blaid Democrataidd Cenedlaethol a Llafur neu yn enw Llafur y Glymblaid gan gipio deg sedd.

Aelodau Seneddol 
 Aberdâr - Charles Stanton
 Birmingham Duddeston - Eldred Hallas
 De East Ham - Allen Clement Edwards
 Don Valley  - James Walton
 Dwyrain Bradford - Charles Edgar Loseby
 Glasgow Blackfriars - George Barnes
 Gorllewin Caerlŷr - Joseph Frederick Green
 Gorllewin Walthamstow - Charles Jesson
 Stoke-on-Trent Hanley - James Andrew Seddon
 Wallsend - Matthew Turnbull Simm

Diwedd y Blaid
Etholiad Cyffredinol 1922 penderfynodd Barnes beidio ag amddiffyn ei sedd a safodd gweddill yr Aelodau Seneddol yn enw'r Blaid Ryddfrydol Genedlaethol. Cafodd y blaid ei ddirwyn i ben yn ffurfiol ym 1923.

Cyfeiriadau

Democrataidd Cenedlaethol a Llafur
Deyrnas Unedig, Y
Categori:Sefydliadau 1918