Bwrdeistrefi Sir Fynwy (etholaeth seneddol)

Roedd Bwrdeistrefi Sir Fynwy yn etholaeth hanesyddol Gymreig a oedd yn arfer dychwelyd un Aelod Seneddol i Dŷ'r Cyffredin o 1542 hyd 1918.

Hanes
Crëwyd yr etholaeth o dan Ddeddfau Uno Cymru a Lloegr danfonwyd ei gynrychiolydd cyntaf i San Steffan ym 1542. Yn wreiddiol roedd yr etholfraint yn perthyn i fwrdeiswyr Trefynwy, Caerllion, Casnewydd, Tryleg, Brynbuga, Cas-gwent, Y Fenni ac o bosib y Grysmwnt. Ym 1680 bu achos llys i herio canlyniad etholiad pan geisiodd Trefynwy i ddychwelyd aelod i'r Senedd heb gynnwys y bwrdeistrefi eraill. Canlyniad yr achos oedd datgan bod yr hawl i bleidleisio yn perthyn i'r rhyddfreinwyr a oedd yn preswylio yn Nhrefynwy, Casnewydd a Brynbuga.

Cafodd yr etholaeth ei ddiddymu o dan Ddeddf Cynrychiolaeth y Bobl 1918, gyda Chasnewydd yn dod yn fwrdeistref seneddol yn ei rhinwedd ei hun, tra fo Trefynwy a Brynbuga yn cael eu cynnwys yn etholaeth sirol Mynwy.

Aelodau Seneddol
1542-1831
BlwyddynAelod 1542Thomas Kynnyllyn 1545 Richard Morgan  1547Giles Morgan 1553 (Maw)anhysbys 1553 (Hyd)John Philip Morgan 1555 Thomas Lewis 1558 Matthew Herbert 1559 Moore Powell  1571 Charles Herbert  1572 Moore Powell 1576 Syr William Morgan  1584 Moore Gwillim  1586 Moore Gwillim  1588 Philip Jones  1593 Edward Hubberd  1597 Syr Robert Johnson  1621 Thomas Ravenscroft 1624 Walter Stewart  1626William Fortune 1628William Morgan  1629–1640 Dim Senedd 1640Charles JonesCafodd ei ethol ar gyfer Biwmares hefyd ond cafodd y senedd ei addoedi cyn iddo ddewis ei sedd 1640Gwag 1646Thomas Pury 1653 Dim cynrychiolaeth 1659Nathaniel Waterhouse 1660Syr Trevor Williams 1661 Syr George Probert 1677Charles Somerset Arglwydd Herbert1679Syr Trevor Williams 1679Charles Somerset Arglwydd Herbert  1680John Arnold 1685Charles Somerset, Ardalydd Caerwrangon 1685Syr James Herbert1689John Arnold 1689 Syr John Williams 1690Syr Charles Kemeys 1695John Arnold 1698Henry Probert 1701John Morgan 1705Syr Thomas Powell 1708Clayton Milborne 1715William Bray 1720Andrews Windsor 1722Edward Kemeys 1734Yr Arglwydd Charles Somerset 1745Syr Charles Kemeys Tynte 1747Fulke Greville 1754Benjamin Bathurst 1767(Syr) John Stepney  1788 Henry Somerset, Ardalydd Caerwrangon 1790Charles Bragge 1796 Syr Charles Thompson 1799Yr Arglwydd Robert Edward Henry Somerset 1802Yr Arglwydd Charles Henry Somerset 1813 Henry Somerset Ardalydd CaerwangonMai 1831 Benjamin Hall 1831 Henry Somerset Ardalydd Caerwangon 

1832-1918
BlwyddynAelodPlaid 1832 Benjamin Hall Rhyddfrydol 1837 Reginald James Blewitt Rhyddfrydol 1852Crawshay Bailey Ceidwadol 1868Syr John Ramsden Rhyddfrydol 1874Thomas Cordes Ceidwadol 1880Syr Edward Hamer Carbutt Rhyddfrydol 1886Syr George Elliot Ceidwadol 1892Albert Spicer Rhyddfrydol 1900Dr Frederick Rutherfoord Harris  Ceidwadol 1901Joseph Lawrence Ceidwadol 1906Lewis Haslam Rhyddfrydol 1918 diddymu'r etholaeth

Etholiadau
Etholiadau yn y 1910au

Etholiadau yn y 1900au
220px|bawd|Lewis Haslam



Yn dilyn Etholiad Cyffredinol 1900 cafodd Dr Harris ei ddiarddel o'i sedd ar ôl i lys canfod ei fod wedi ei ennill ar sail gwneud datganiadau celwyddog am gymeriad ac ymddygiad ei wrthwynebydd. Cynhaliwyd isetholiad ar 7 Mai 1901:Y Ddeiseb yn Erbyn Etholiad Dr Rutherford Harris yn Mynwy yn Gwalia 9 Ebrill 1901  adalwyd 31 Ionawr 2015
270px|bawd|Dr Rutherfoord Harris

Nodyn: Gan fod canlyniad yr etholiad blaenorol yn ddi-rym, bu i'r Ceidwadwyr ennill y sedd yn hytrach na'i gadw.

Etholiadau yn y 1890au
220px|bawd|Albert Spicer

Etholiadau yn y 1880au
220px|bawd|Syr George Elliot yn Vanity Fair 1879

220px|bawd|Syr Edward Hamer Carbutt (1837-1905)

Etholiadau yn y 1870au

Etholiadau yn y 1860au

Yn Etholiad Cyffredinol 1865 cafodd Crawshay Bailey ei ddychwelyd yn ddiwrthwynebiad

Etholiadau yn y 1850au
Ymddiswyddodd Blewitt o'r Senedd ym 1852 a bu isetholiad i ganfod olynydd iddo ar 3 Ebrill 1852
bawd|Crawshay Bailey

Crawshay Bailey oedd yr Aelod Seneddol ar ran y Blaid Geidwadol am weddill y 1850au gan cael ei ethol yn ddiwrthwynebiad ym 1852, 1857 a 1859

Etholiadau yn y 1840au
Cafodd Reginald James Blewitt ei ethol yn ddiwrthwynebiad yn etholiad 1847

220px|bawd|Murlun y Siartwyr yng Nghasnewydd cyn ei ddifrodi

Etholiadau yn y 1830au

220px|bawd|Syr Benjamin Hall

Cyfeiriadau

Categori:Etholaethau hanesyddol yng Nghymru