Eglwysi Presbyteraidd Cysylltiedig

bawd|280px|Llinell amser yn dangos datblygiad eglwysi'r Alban o 1560 ymlaen

Enwad Cristnogol yn yr Alban a Chanada yw'r Eglwysi Presbyteraidd Cysylltiedig (Saesneg: Associated Presbyterian Churches) a sefydlwyd o blith Eglwys Bresbyteraidd Rydd yr Alban ym 1989.

 Hanes 
Digwyddodd y rhwyg oherwydd gwahaniaeth barn parhaol ynglŷn â rhyddid cydwydbod (fel y'i diffinnir yng Nghyffes Ffydd Westminster), a aeth i'r pen dros yr Arglwydd Mackay o Clashfern yn mynychu offeren requiem fel rhan o angladd cydweithiwr, y cyn-Arglwydd Ustus Clerc yr Arglwydd Wheatley. Gan mai Arglwydd Adfocad yr Alban oedd Mackay, roedd disgwyl iddo fynd i angladd aelod ymadawdig o'r farnwriaeth ac yr oedd yn gyfaill i Wheatley hefyd. Er hynny, henadur yn Eglwys Bresbyteraidd Rydd yr Alban oedd Mackay, ac ni allai ei harweinwyr oddef ei fynychiad gan ei bod yn ystyried Pabyddiaeth yn ffug a'i hofferen yn ofergoelus. O ganlyniad i hyn, gwaharddwyd Mackay o'i swydd fel henadur. Roedd rhaid yn yr Eglwys yn anghytuno â'r gosb hon ac fe ddaeth rhwyg, nid yn unig oherwydd mater yr Arglwydd Mackay ond hefyd mater parhaol rhyddid cydwybod. Mae'r rhaid a sefydlodd yr Eglwysi Presbyteraidd Cysylltiedig yn credu nad oedd yr Eglwys Bresbyteraidd Rydd yn rhoi lle digonol i ryddid cydwybod a bod disgyblu'r Arglwydd Mackay yn y ffordd honno'n anaddas.

 Athrawiaeth 
Mae gwefan yr Eglwysi Cysylltiedig yn datgan, "Rydym yn credu ei bod yn gywir i adael i Gristnogion benderfynu drostynt eu hun ar faterion nad ydynt yn sylfaenol i'r ffydd."

Mae'r eglwys yn cydnabod:
Cyffes Ffydd Westminster
Catecism Byrraf Westminster
Pum Sola'r Diwygiad
Pum Pwynt Calfiniaeth

 Demograffeg 
Mae'i chynulleidfaoedd mwyaf yn Inbhir Nis (Inverness) a Steònabhag (Stornoway). Mae ganddi naw cyunlleidfa yn yr Alban ac un yn Vancouver yng Nghanada. Yn ogystal â'r rhain, mae gan yr enwad naw eglwys arall, ond nid yw'r cynulleidfaoedd hyn yn cynnal oedfaon ond yn addoli gydag eglwysi Presbyteraidd Cysylltiedig eraill neu gyda chynulleidfaoedd lleol Eglwys Rydd yr Alban.

 Cymdeithasau rhyngwladol 
Aelod o'r Gymdeithadas Ddigwygiedig Fyd-eang yw'r Eglwys Bresbyteraidd Gysylltiedig.

Rhestr o'r eglwysi
 Eglwys Gweinidog NodiadauBaile Dhubhthaich (Tain)Y Parch. John van EykUnwyd â Manachainn Rois.CaeredinY Parch. John RossCeann Loch Biorbhaidh (Kinlochbervie)Y Parch. Gordon MurrayAn Druim Beag (Drumbeg)cymedrolwr dros dro: Y Parch. John van EykUnwyd ag An Stòr a Loch an Inbhir ac mae'n addoli gyda'r Eglwys Rydd.Dùn Dèagh (Dundee)Y Parch. Donald C MacaskillAn t-Eilean Sgitheanach a Na Hearadhcymedrolwr dros dro: Y Parch. Gordon MurrayAn Gearasdan (Fort William)cymedrolwr dros dro: Y Parch. Archibald N. McPhailMae'n addoli gyda'r Eglwys Rydd.Inbhir Nis (Inverness)Y Parch. Y Parch. Ddr John C. A. FergusonInbhir Ùige (Wick)Y Parch. J. R. Ross MacaskillUnwyd â Srathaidh.Loch an Inbhir (Lochinver)cymedrolwr dros dro: Y Parch. John van EykUnwyd ag An Druim Beag ac An Stòr ac mae'n addoli gyda'r Eglwys Rydd.An Luirg (Lairg)Y Parch. Gordon MurrayUnwyd â Raoghard.Manachainn Rois (Fearn)Y Parch. John van EykUnwyd â Baile Dhubhthaich.An t-Òban (Oban)Y Parch. Archibald McPhailPoll Iù (Poolewe)cymedrolwr dros dro: Y Parch. Ddr A. S. Wayne PearceMae'n addoli gyda'r Eglwys Rydd.Raoghard (Rogart)Y Parch. Gordon MurrayUnwyd ag An Luirg.Srathaidh (Strathey)dimUnwyd ag Inbhir Ùige.Steòrnabhagh (Stornoway)cymedrolwr dros dro: Y Parch. John van EykAn Stòr (Stoer)cymedrolwr dros dro: Y Parch. John van EykUnwyd ag An Druim Beag a Loch an Inbhir ac mae'n addoli gyda'r Eglwys Rydd.Vancouver, CanadaY Parch. Fletcher Matandika

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
  yr Eglwysi Presbyteraidd Cysylltiedig

Categori:Cristnogaeth yn yr Alban
Presbyteraidd Cysylltiedig
Categori:Protestaniaeth
Categori:Sefydliadau 1989