Charles Herbert James

Roedd Charles Herbert James (16 Mehefin 1817 – 10 Hydref 1890) yn gyfreithiwr ac yn wleidydd Rhyddfrydol a chynrychiolodd  Merthyr Tudful  fel Aelod Seneddol rhwng  1880 a 1888.

Bywyd personol
Ganwyd James ym Merthyr ym  1817 yn drydydd mab i William James, ceidwad siop, a Margaret ei wraig.  Cafodd ei fedyddio yn yr Eglwys Wladol ym Merthyr ar 13 Gorffennaf 1817.Cofrestr Bedyddiadau Merthyr Tudful 1817, t.128 cofnod 1021 (Gwasanaethau Archifau Cymru)

Cafodd ei addysgu yn ysgol Taliesin Williams (mab Iolo Morganwg) cyn symud i ysgol ym Mryste."Death of Mr C H James, Merthyr", Cardiff Times, 11 Hydref 1890; adalwyd 27 Mehefin 2015  Bu'n astudio'r gyfraith fel efrydydd allanol ym Mhrifysgol Llundain gan raddio ym 1837.

Ym 1842 priododd a Sarah, Merch Thomas Thomas amaethwr a pherchennog cwmni sebon o Langatwg (cyfnither iddo) a bu iddynt 9 o blant saith mab a dwy ferch."The Death of Mrs James Merthyr", Evening Express, 11 Mawrth 1897; adalwyd 27 Mehefin 2015

Gyrfa
Wedi gorffen ei addysg aeth James i weithio fe clerc erthyglau yng nghwmni cyfreithiol Perkins, Merthyr gan ddod yn bartner yn y cwmni ar ôl iddo gymhwyso fel cyfreithiwr. Wedi ymddeoliad Mr Perkins daeth Charles James a'i gefnder Frank James yn gyd perchenogion y cwmni gan newid ei enw i C H & Frank James. Roedd cwmni James yn arbenigo yn y gyfraith yn ymwneud a'r diwydiant glo.Yn ogystal â bod yn gyfreithiwr i'r diwydiant glo roedd James hefyd yn berchennog ar byllau glo gan gynnwys rhai ar stadau'r Brithdir, Gelligaer a Llannerch, Pont y Pŵl.

Gyrfa wleidyddol
Safodd James fel ymgeisydd Rhyddfrydol yn etholaeth Bwrdeistref Merthyr Tudful yn etholiad cyffredinol 1880 gan lwyddo i gael ei ethol fel yr ail aelod gyda'i gyd ymgeisydd Rhyddfrydol Henry Richard yn cipio'r safle cyntaf. Cafodd Richard a James eu hail ethol yn ddiwrthwynebiad yn etholiadau 1885 a 1886. Fe ymddiswyddodd o'r senedd am resymau teuluol ym 1888. "Marwolaeth Mr C H James Merthyr Tydfil"; Llan, 10 Hydref 1890; adalwyd 27 Mehefin 2015

Roedd James yn cael ei ystyried yn aelod seneddol radical, yn ddadleuydd rhugl ac yn areithiwr huawdl, ond tueddai i'w doniau cael eu cuddio o dan gysgod ei gyd aelod.

Gyrfa gyhoeddus
Roedd James yn gefnogwr brwd i bob ymgyrch i ledaenu addysg ym mysg y dosbarth gweithiol. Fe fu yn flaenllaw yn y mudiad i sicrhau bod ysgolion anenwadol (British Schools) yn cael eu hadeiladu yn y Gymru anghydffurfiol er mwyn sicrhau nad oedd orfodaeth i blant o gefndiroedd anghydffurfiol yn cael eu hanfantais trwy orfod mynychu ysgolion Eglwysig (National Schools). Ef oedd yn bennaf gyfrifol am sicrhau codi'r British School yn Abermorlais."Death of Mr Chas Herbert James", Aberdare Times, 11 Hydref 1890; adalwyd 27 Mehefin 2015 Bu yn gefn i ysgol waddoledig Gelligaer ac yn aelod o fwrdd ysgolion Merthyr. Bu yn Llywodraethwr Prifysgol Aberystwyth a Phrifysgol Llundain.

Roedd James yn aelod o enwad yr Undodiaid, gan wasanaethu fel athro ysgol Sul a chodwr canu ei gapel undodaidd lleol a gan wasanaethu am gyfnod fel llywydd Undeb yr Undodiaid.

Marwolaeth
Bu farw yn ei gartref, Brynteg, Merthyr yn 73 mlwydd oed a chladdwyd ei weddillion ym mynwent Y Cefn, Merthyr.

Cyfeiriadau

Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1817
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1890
Categori:Rhyddfrydiaeth
Categori:Cyfreithwyr o Gymru