Uwch Gynghrair Ynysoedd Ffaro

Uwch Gynghrair Ynysoedd Ffaro (a elwir yn Betri deildin menn am resymau nawdd) yw lefel uchaf pêl-droed yn Ynysoedd Ffaro. Fe’i sefydlwyd ym 1942 fel Meistaradeildin, ac mae ganddo enw’r Uwch Gynghrair er 2005, pan ddisodlodd yr 1. deild fel prif adran bêl-droed y wlad. Trefnir y gynghrair gan Gymdeithas Bêl-droed Ynysoedd Ffaro.

Mae 10 clwb yn ei herio. Ar ddiwedd pob tymor, mae dau dîm yn cael eu hisraddio a dau yn cael eu dyrchafu o 1. deild. Mae gan bob tîm yn y gynghrair statws lled-broffesiynol. Ers 1992 mae clybiau Ynysoedd Ffaro wedi cystadlu yng nghystadlaethau UEFA.

Y clwb mwyaf lwyddiannus yn hanes y gynghrair yw HB Tórshavn sydd wedi ennill 22 o bencampwriaethau.

Ym mis Awst 2019, mae Uwch Gynghrair Ynysoedd Ffaro yn y 53fed safle allan o 55 cynghrair yng nghyfernod UEFA.

Hanes
bawd|de|250px|Maes cartref clwb Skála ÍF in Skála
Sefydlwyd y gynghrair yn ystod yr Ail Ryfel Byd yn 1942 (pan oedd nifer o luoedd arfog Prydain yn preswylio ac amddiffyn yr Ynysoedd), er na chymerodd clybiau ran mewn cystadlaethau Ewropeaidd tan 1992, oherwydd ymunodd Cymdeithas Bêl-droed Ynysoedd Ffaro ag UEFA yn unig yn 1990. Rhwng 1942 a 1946 chwaraewyd y gystadleuaeth mewn fformat taro allan, ac o 1947 ymlaen mewn fformat cynghrair.

Y timau yn yr adran gyntaf hynny yn 1942 oedd: KÍ Klaksvík, TB Tvøroyri, B36 Tórshavn a HB Tórshavn sefydlu'r Meistaradeildin (Adran y Pencampwyr). Ym 1976 sefydlwyd y 1. deild (Adran Gyntaf) ac am y tro cyntaf roedd timau yn disgyn ac yn esgyn rhwng y 1. deild a 2. deild (Ail Adran).

Cyn creu Cymdeithas Bêl-droed Ynysoedd Ffaro ym 1979, trefnwyd y gynghrair gan Gymdeithas Chwaraeon Ynysoedd Ffaro. Yr unig dro na chwaraewyd tymor oedd yn ystod meddiannaeth Prydain ym 1944, pan achosodd diffyg peli pêl-droed y tymor.

Roedd sawl enw ar y gynghrair; o'i sefydlu ym 1942 hyd 1975, fe'i gelwid yn Meistaradeildin. Newidiodd ei enw i 1. deild ym 1976 a chyflwynodd system esgyn a disgyn. Er 2005 gelwir yr adran yn "Uwch Gynghrair" ("Premiere League").

Cenedligrwydd
Chwaraewyr
Er 1947 mae 89% o'r holl gemau wedi'u cyflawni gan Ffaroese. Serbia (2.6%) sydd â'r gyfran fwyaf o chwaraewyr tramor, ac yna Denmarc (1.8%) a Gwlad Pwyl (1.4%). Yn 2019 y dosbarthiad oedd 86% Ffaroaidd. Y gyfran fwyaf o chwaraewyr tramor oedd Serbia eto gyda 3.7%. Fe'i dilynwyd gan Ddenmarc (3%) a Norwy (2.1%).

Hyfforddwr
Er 1947, mae 187 o wahanol hyfforddwyr wedi gofalu am y timau yn yr adran gyntaf, ac roedd 85 (45%) ohonynt yn Ffaröeg. Roedd y fintai dramor fwyaf yn cynnwys hyfforddwyr Danaidd gyda 43 o hyfforddwyr (23%), ac yna Gwlad yr Iâ gyda 16 hyfforddwr (9%) a'r Serbiaid ac Iwgoslafia gyda 14 hyfforddwr (7%).

Noddwyr
Er 2005 ac ail-frandio'r gynghrair, defnyddiwyd pedwar enw noddwr cynghrair:

 Formuladeildin (2005-2008)
 Vodafonedeildin (2009–2011)
 Effodeildin (2012–2017)
 Betrideildin (2018-presennol)
 Ers 2018, gelwir Uwch Gynghrair Ynysoedd Ffaro yn Betri deildin menn, ar ôl i FSF arwyddo cytundeb pum mlynedd gyda banc a chwmni yswiriant o'r Ynysoedd, Betri.

Fformat y gystadleuaeth
bawd|200px|Stadiwm Torsvollur, Torshavn lle chwareir gemau pwysig yr Ynysoedd

Mae'r gynghrair yn cael ei hymladd gan 10 tîm, sy'n chwarae ei gilydd deirgwaith. Tynnir gêm gyfartal cyn ymhelaethu gemau'r tymor nesaf i benderfynu pa dimau fydd â gêm gartref ychwanegol. Gynt penderfynwyd ar hyn yn seiliedig ar berfformiad clybiau yn y tymor blaenorol.

Esgyn a disgyn
Ar ddiwedd y tymor, mae dau dîm yn cael eu hisraddio a dau yn cael eu dyrchafu i ac o 1. deild. Fel yn Sbaen, caniateir i'r timau roi eu timau B ac C yn yr adrannau isaf, a dim ond os bydd o leiaf un tîm di-warchod yn gorffen yn y tri uchaf deild.

Yn y gorffennol, defnyddiodd y gynghrair playoff hyrwyddo-relegation rhwng y tîm 9fed safle a'r tîm 2il safle yn 1. deild, a chwaraewyd rhwng 1995 a 2005.

Cymhwyster Ewropeaidd
Ar hyn o bryd, mae'r pencampwr Ffaro yn gymwys i rownd ragbrofol gyntaf Cynghrair Pencampwyr UEFA, tra bod y timau ail a thrydydd safle yn ymuno â Chynghrair Europa UEFA yn y rownd Ragarweiniol. Rhoddir angorfa ychwanegol yn rownd ragarweiniol Cynghrair Europa i enillwyr Cwpan Ynysoedd Ffaro. Os yw enillwyr y gystadleuaeth honno eisoes wedi cymhwyso i gystadleuaeth Ewropeaidd, rhoddir yr angorfa i'r pedwerydd tîm sydd wedi'i osod yn y gynghrair.

Pencampwyr fesul clwb
ClwbLleoliadTeitl Ail safleHBTórshavn2325KÍKlaksvík1813B36Tórshavn1110TBTvøroyri710GÍNorðragøta63B68Toftir31EB/StreymurEiði / Streymnes25VíkingurNorðragøta / Leirvík20NSÍRunavík13VBVágur12ÍFFuglafjørður12SÍSørvágur11B71Sandur10MBMiðvágur01SkálaSkála01

Clybiau mewn inc trwm yn chwarae'n yr hael uchaf yn gyfredol.
Clybiau mewn italig ddim bellach yn chwarae gyda'r timau oedolion.

 Record fesul nifer 
 Pencampwyr Clwb Tymor 24 HB Tórshavn 1955, 1960, 1963, 1964, 1965, 1971, 1973, 1974, 1975, 1978, 1981, 1982, 1988, 1990, 1998, 2002, 2003, 2004, 2006, 2009, 2010, 2013, 2018, 2020 22 KÍ Klaksvík 1942, 1945, 1952, 1953, 1954, 1956, 1957, 1958, 1961, 1966, 1967, 1968, 1969, 1970, 1972, 1991, 1999, 2019, 2021, 2022, 2023, 2025 11 B36 Tórshavn 1946, 1948, 1950, 1959, 1962, 1997, 2001, 2005, 2011, 2014, 2015 7 TB Tvøroyri 1943, 1949, 1951, 1976, 1977, 1980, 1987 6 GÍ Gøta 1983, 1986, 1993, 1994, 1995, 1996 3 B68 Toftir 1984, 1985, 1992 2 EB/Streymur 2008, 2012 2 Víkingur Gøta 2016, 2017 1 SÍ Sørvágur 1947 1 ÍF Fuglafjørður 1979 1 B71 Sandur 1989 1 VB Vágur 2000 1 NSÍ Runavík 2007

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
Y Gynghrair ar wefan UEFA
Y Gynghrair ar wefan Cymdeithas Bêl-droed Ynysoedd Ffaro, yr FSF
League at Faroe Soccer
Rhestr stadiymau yn Ynysoedd Ffaro – Nordic Stadiums

Ynysoedd Ffaro
Categori:Pêl-droed yn Ynysoedd Ffaro