Partneriaeth Masnach a Buddsoddiad TrawsIwerydd

Cytundeb a fwriedid rhwng yr Undeb Ewropeaidd ac Unol Daleithiau America oedd TTIP neu Partneriaeth Masnachu a Buddsoddi Trawsiwerydd (Saesneg: Transatlantic Trade and Investment Partnership. Roedd y rheiny oedd y tu ôl i'r cytundeb yn hawlio y gwnai wella'r hinsawdd diwydiannol a masnachol ar bob ochr,"This EU-US trade deal is no 'assault on democracy'", Ken Clarke, The Guardian, 11 Tachwedd 2013 ond mynnai eraill y gwnai gynyddu pwerau corfforaethau mawr ar draul pobl gyffredin a hawliau gwledydd bychain i reoli eu hunain.This transatlantic trade deal is a full-frontal assault on democracy, George Monbiot, The Guardian, 4 Tachwedd 2013

Barn yr Unol Daleithiau oedd bod y cytundeb hwn yn dilyn esiampl cytundeb TTIP (Traws-Gefnfor Tawel, neu Trans-Pacific Partnership.Transatlantic Interests In Asia, Russel, Daniel R., United States Department of State, 13 Ionawr 2014 Yn Ionawr 2015 cyhoeddodd y Comisiwn Ewropeaidd fras olwg dros y cytundeb.www.trade.ec.europa.eu adalwyd 7 Ebrill 2015

Y bwriad gwreiddiol oedd arwyddo'r cytundeb cyn diwedd 2014,<ref>{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/news/business-21647540 |title=BBC News - EU 'growth boost from US free-trade deal''' |publisher=Bbc.co.uk |date=2013-03-03 |accessdate=2014-02-21}}</ref> ond newidiwyd y dyddiad hwn i rywbryd yn ystod 2015. Erbyn 2019, datganodd yr Undeb Ewropeaidd nad oedd y trafodaethau'n berthnasol bellach.

Yr ymgyrch yn erbyn

Eiddo deallusol
Ym Mawrth 2013 daeth nifer o ymgyrchwyr at ei gilydd gan gyhoeddi datganiad ar y cyd a oedd yn galw ar y partneriaid negydu (yr Unol Daleithiau a'r Undeb Ewropeaidd) i drafod y cytundeb yng Nghyngres yr Unol Daleithiau a Senedd Ewrop yn ogystal ag yn llywodraethau'r gwledydd unigol a fforymau agored eraill yn hytrach nag yn guddiedig rhwng drysau clo. Argymhellwyd na ddylai eiddo deallusol fod yn rhan o'r cytundeb hwn.

Sofraniaeth
Mae ISDS (Investor-state dispute settlement) yn offeryn cyfreithiol sy'n caniatáu buddsoddwr i ddod ag achos yn erbyn gwladwriaeth ble sefydlwyd (neu leolwyd) y buddsoddiad, ac sy'n analluogi gwladwriaeth y buddsoddwr i wneud affliw o ddim i'w hatal. Yn Rhagfyr 2013 daeth dros 200 o gyrff amgylcheddol, undebau llafur ac eraill at ei gilydd a chyhoeddwyd llythyr agored yn galw am gladdu'r ISDS a'i hepgor o unrhyw drafodaethau pellach. Mynegwyd y pryder mai 'stryd unffordd' oedd yr ISDS: "...a one-way street by which corporations can challenge government policies, but neither governments nor individuals are granted any comparable rights to hold corporations accountable".

Mynegwyd fod posib i'r cytundeb masnachu gael ei ddefnyddio i bwrpas amgenach, ac y gellid ei gamddehongli mewn modd dichellgar, yn enwedig y cymal sy'n amddiffyn buddsoddwr ar draul gwladwriaeth fechan.

Yn Rhagfyr 2013 rhybuddiodd Martti Koskenniemi, Athro prifysgol ym Mhrifysgol Helsinki fod y cynllun yn peryglu sofraniaeth y gwladwriaethau sy'n ei arwyddo. Rhagwelai y gallai cnewyllyn bychan o gyfreithwyr (yn yr Unol Daleithiau, dyweder) gamddefnyddio eu grym gan erlyn cwmni un o wledydd Ewrop ar eu telerau nhw (yr Unol Daleithiau), gan hepgor deddfau lleol y wlad (ee yr Eidal neu Gymru).

Cymru
Y blaid cyntaf yng Nghymru i wyntyllu'r cytundeb yma oedd Plaid Cymru pan basiwyd polisi ganddynt yn eu cynhadledd yn 2004, a nododd 'Gallai’r gwasanaethau cyhoeddus, cynnyrch bwyd o ansawdd uchel, diogelu cwsmeriaid a safonau lles gael eu dal mewn ras i’r gwaelod. Byddau’r setliad Anghydfod Buddsoddwr-Wladwriaeth (ISDS) yn caniatáu i gwmnïau i erlyn llywodraethau sydd yn mynd yn groes i'r cytundeb. Gallai hyn olygu mwy o breifateiddio a llai o bŵer i lywodraethau. Geilw’r Gynhadledd ar yr Undeb Ewropeaidd
i atal yr holl drafodaethau, i gyhoeddi eu mandad trafod ac i ganiatáu archwiliad priodol o'r cytundeb gan Senedd Ewrop, Seneddau
Cenedlaethol a Chynulliad Cenedlaethol Cymru. Dyma'r unig ffordd y gallwn asesu a yw'r gytundeb hon yn wirioneddol er budd cenedlaethol Cymru.'TTIP & Chymru gol: Jill Evans ASE;  adalwyd 6 Ionawr 2015

Pasiodd Cyngor Sir Gwynedd hefyd yn ei erbyn, yn 2014, gan fynegi: ‘Mae Cyngor Gwynedd yn datgan gwrthwynebiad llwyr i Bartneriaeth Fasnach a Buddsoddiad Trawsiwerydd: (TTIP: Transatlantic Trade and Investment Partnership). Cytundeb masnachu rhwng yr Unol Daleithiau ac Ewrop yw TTIP, sy’n cael eu trafod y tu ôl i ddrysau caeedig ac yn annemocrataidd. Mae TTIP yn ceisio lleihau rhwystrau
rheoleiddiol i fusnesau mawr - pethau fel cyfraith diogelwch bwyd ac amgylcheddol, rheoliadau bancio a grym cenhedloedd unigol. Mae gwasanaethau fel y GIG mewn peryg’ - mae TTIP yn fandad i gwmnïau preifat gymryd gwasanaethau drosodd. Ar hyn o bryd, mae’r  trafodaethau yn dal i gynnwys y GIG. Mae’r trafodaethau yn peryglu democratiaeth gan y bydd hawl gan gwmnïau preifat erlyn llywodraethau os yw polisïau’r llywodraethau hynny yn achosi colledion mewn elw. Mandad i gwmnïau mawr i gymryd yr awenau yw hwn, yn hytrach na’r system ddemocrataidd, etholedig fel sydd gennym ar hyn o bryd.Yn ôl Gareth Clubb a Sam Lowe, Ymgyrchwyr Amgylcheddol: "Mae’r UE wedi ei gwneud hi’n glir taw un o brif amcanion allweddol y negodiadau TTIP yw i wthio’r UDA [sic] i ostwng neu ddiddymu’r cyfyngiadau presennol ar allforio olew crai a nwy siâl. Mae’n edrych yn debygol y gallai cynnydd yn y galw gan yr UE arwain at ehangu ffracio yn yr UDA [sic] a hwyluso allforion olew o dywodydd tar, a gloddiwyd yng Nghanada ac a burwyd / cludwyd drwy’r UDA i’r UE.[sic]"Gweler hefyd
TAFTA: Transatlantic Free Trade Area'' - Ardal Masnachu Rhydd Trawsiwerydd

Cyfeiriadau

Categori:2013
Categori:Cytundebau
Categori:Economi Ewrop
Categori:Economi Gogledd America
Categori:Economi'r Undeb Ewropeaidd
Categori:Economi'r Unol Daleithiau
Categori:Masnach ryngwladol