Gold y gors

{{Blwch tacson
| name               = Caltha palustris 
| image              = Bayrischer Wald 9928.JPG
| image_width        = 
| image_alt          = Delwedd o'r rhywogaeth
| image_caption      = 
| image2             = 
| image2_width       = 
| image2_alt         = 
| image2_caption     = 
| regnum             = Plantae
| divisio            = 
| classis            = 
| ordo               = Ranunculales
| familia            = Ranunculaceae
| genus              = Caltha
| species            = '''''| unranked_divisio   = 
| unranked_classis   = 
| unranked_ordo      = 
| status             = 
| status_system      = 
| subdivision        = 
| binomial           = Caltha palustris
| binomial_authority = 
| range_map          = 
| range_map_width    = 
| range_map_alt      = 
| range_map_caption  = 
| synonyms           = 
}}

Llysieuyn blodeuol bychan lluosflwydd cynhenid yw Gold y gors''' sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu Ranunculaceae ac yn mynychu cynefinoedd gwlyg sydd heb fod yn rhy asidigPreston, Pearson & Dines (2002) New Atlas of the British Flora Gwasg Prifysgol Rhydychen. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw Caltha palustris a'r enw Saesneg yw Marsh-marigold.Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015 Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Melyn y Gors, Aur y Gors, Cwpanau'r Brenin, Gold Mair, Gold y Gors, Llysiau Mair, Rhuddlas y Gors, Rhuddos Mai, Rhuddos y Gors, Rhuddos y Morfa, Sawdl y Fuwch, Troed yr Ebol, Troed yr Ebol y Gors.

Mae'r blodau'n gymesur ac yn ddeuryw. Nodwedd arbennig y planhigyn hwn yw bod y sepalau'n lliwgar ac yn edrych yn debyg iawn i betalau. Ceir ychydig lleia erioed o wenwyn o fewn y planhigyn: protoanemonin,sy'n wenwyn i anifail a dyn, alcaloidau neu glycodidau. Mae'n perthyn yn agos i flodyn menyn a'r lili ddŵr.

Hanes yng Nghymru a Phrydain 
Dyma un o blanhigion cynhenid mwyaf hynafol, gan iddo, yn ôl pob tebyg, oroesi'r oesoedd ia a ffynnu ar ôl yr enciliad olaf mewn tirwedd o ddyfroedd tawdd y rhewlifoedd. Hyd at ddwy ganrif yn ôl, cyn traenio'r gwlyptiroedd yn helaeth buasai gold y gors yn un o blahigion amlycaf y gwanwyn cynnar. Fel yr â'r sychu rhagddo mae gold y gors yn parhau ar drai.Maybey, R, (1996)  Flora Britannica, Sinclair-Stevenson. Fodd bynnag, dengys arolygon cynhwysfawr yr hanner canrif ddiwethaf bod y planhigyn yn dal ei dir ac yn tyfu'n wyllt mewn mwyafrif helaeth o unedau 10Km2 Cymru a Phrydain . Gan gofio hyn mae'n beth syndod nad oes cyfri am y planhigyn hwn fel meddyginiaeth yn Williams (2017)Williams, AE (2017) Meddyginiaethau Gwerin Cymru Gwasg y Lolfa

Tarddiad yr enwau
Mae ei enw gwyddonol Caltha palustris yn dod o’r hen Roeg (Caltha) κάλαθος (kalathos), sy’n golygu “gobled/cobled" (cwpan) oherwydd mae'n debyg siâp blagur y blodau. Mae’r adenw palustris'' yn dod o’r Lladin ac yn golygu “o’r wern” sydd wrth gwrs yn cyfeirio at y cynefin lle mae gold y gors yn tyfu fel arfer.

Gweler hefyd
Y Bywiadur gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau

Categori:Planhigion
Categori:Ranunculaceae