Mwg-y-ddaear amrywiol

Planhigyn blodeuol sydd hefyd yn un o symbolau cenedlaethol Tsieina yw Mwg-y-ddaear amrywiol sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu Papaveraceae. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw Fumaria muralis a'r enw Saesneg yw Common ramping-fumitory.Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015 Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Mwg y Ddaear Amrywiol.

Mae'r teulu'n nodedig am ei briodweddau meddygol (honedig, yn enwedig yn Corea, Tsieina a Japan. Mae'n un o symbolau cenedlaethol Tsieina. Caiff ei dyfu ar gyfer gerddi oherwydd maint ei flodau unigol, ac mae'r morgrugyn yn cael ei ddenu at y neithdar sydd ar ei betalau.

Disgrifiad
Mae Fumaria muralis yn blanhigyn blynyddol cain sy'n blodeuo yn y gwanwyn.  Mae'n hawdd ei wahaniaethu gan ei flodau, sydd â phetalau pinc gyda blaenau coch neu borffor tywyll.  Mae tua deuddeg o flodigion fesul blodyn cyfansawdd

Mae'r coesau'n codi i ddechrau ac yna'n ymledu neu'n dringo.  Maent yn wan ac â llawer o ganghennau, hyd at 1000 mm (39.4 modfedd) o hyd, ac yn ddi-flew

Mae'r dail yn wyrdd neu'n wyrdd golau llachar, aml-yn-unig, 2- i 4-pinntisect [angen eglurhad] gyda segmentau trefn olaf eliptig cul neu hirsgwar.  Mae'r dail cyntaf yn tyfu'n unigol ac yn 7-15 mm (0.3-0.6 modfedd) o hyd gyda choesyn 7-15 mm (0.3-0.6 modfedd), ac mae ganddyn nhw dair deiligen ddi-flew.  Yn ddiweddarach mae dail yn dod yn fwy cyfansawdd a llabedog.  Mae dail aeddfed deirgwaith yn llabedog dwfn gyda thair deiligen neu fwy, 3-15 mm (0.1-0.6 in) o hyd.  Mae dail eraill yn ffurfio rhoséd.  Mae segmentau dail yn siâp wy i drionglog ac fel arfer yn dri llabedog ac yn ddi-flew.  Mae'r llafn yn llwyd-wyrdd i las-wyrdd, gwastad, a hyd at 80 mm o hyd x 40 mm o led (3.2 x 1.6 in)
Y Ffrwyth
Math o ffrwyth a elwir yn acenyn (achene) sydd ganddo. Mae'n belaidd i ofaidd ei ffurf gyda wyneb fymryn yn grychog.

Rhywogaethau tebyg
Mae rhywogaethau tebyg https://www.llennatur.cymru/Y-Bywiadur#Fumaria%20bastardi  yn cynnwys:

Mae Fumaria bastardii (mwg-y-ddaear grymus) yn debyg iawn ond mae ganddo sepalau llai, coesig (peduncle) byrrach na'r blodyn cyfansawdd a ffrwythau cryfion garw.  Mae ganddo flodau pinc gyda blaenau porffor a mwy nag 20 o flodigion (florets)  ym mhob fflurfa (inflorescence).  Mae'n gallu heibrideiddio gyda F. muralis.
Mae gan Fumaria capreolata (mwg-y-ddaear gwyn) flodigion lliw hufen mwy na F. muralis gyda blaenau coch-du.  Mae'r fflurfa o leiaf cyhyd â'r coesig.  Mae'n heibrideiddio gyda F. muralis"Wall Fumitory factsheet collated by www.herbiguide.com.
Mae Fumaria densiflora (mwg-y ddaear mân-flodeuog) yn debyg iawn i F. muralis ond mae'n tueddu i fod yn fwy porffor-wyrdd, mae'r dail ifanc yn llai gyda llabedau cyrliog, ac mae ganddo flodau llai ond mwy niferus.
Mae Fumaria melilaica yn cael ei nodweddu gan ei sepalau hynod lacrad a'i ffrwythau cryf garw.
Mae gan Fumaria officinalis (mwg-y-ddaear cyffredin) flodau pinc porffor llai (6-9 mm o hyd) gyda 20-40 (-50) o flodigion fesul fflurfa (inflorescence) sy'n amlwg yn ehangach na hir gyda thocyn neu bigau ymylol.
Fumaria parviflora (fumitory blodau bach)
Mae gan Fumaria reuteri flodau mwy (11-13 mm o hyd), sepalau tanddaearol, coesig (peduncle yn fyrrach na rasem, esgair hirach a stigma, llabed canolog mor fawr â'r rhai ochrol.

Dosbarthiad a chynefin
Mae F. muralis yn frodorol i ranbarthau tymherus a Môr y Canoldir gorllewin Ewrop a gorllewin Gogledd Affrica. Yn ystod ei ddosbarthiad brodorol, fe'i darganfyddir ym Macaronesia, Portiwgal, Ffrainc, Gwlad Belg, yr Almaen, y Deyrnas Unedig, Iwerddon, a Norwy. Y tu allan i'w ystod frodorol mae'n bresennol yn Sbaen, yr Iseldiroedd, Denmarc, Japan, Seland Newydd, Awstralia, De Affrica a'r Unol DaleithiauGlobal Compendium of Weeds: Fumaria muralis (Fumariaceae). Mae'n well gan F. muralis dyfu mewn ardaloedd agored, moel ac fe'i hystyrir yn chwyn o borfeydd, ochrau ffyrdd, gerddi, llwybrau troed, tiroedd llwyni arfordirol ac ardaloedd wedi eu haflonydduLidén M., 1986. Synopsis of Fumarioideae with a monograph of the tribe Fumarieae. Opera Bot. 88Lidén M. 1986. Fumaria L. In: Castroviejo S., Laínz M., López-González G., Montserrat-Recoder P.,Muñoz-Garmendia F., Paiva J., Villar L. (eds.). Flora iberica: plantas vasculares de la Península Iberica y Islas Baleares. Vol. I Lycopodiaceae-Papaveraceae: 447–467. Real Jardín Botánico. CSIC. Madrid. http://www.floraiberica.es/floraiberica/texto/pdfs/01_038_13_Fumaria.pdf

Ffenoleg
Cafodd F. muralis ei gofnodi ar 1 Ionawr 2012 yn ardal Doc y Rhath (cylchfan yr A4232) fel rhan o ymdrech i gofnodi blodau oedd yn blodeuol yng Nghaerdydd ddiwrnod cynta'r flwyddynhttps://www.facebook.com/groups/CymunedLlenNatur/permalink/932310883630882/

Gweler hefyd
Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau

Categori:Planhigion
Categori:Papaveraceae