Faunula Grustensis

Llyfr ar fyd natur gan John Williams yw Faunula Grustensis, a gyhoeddwyd yn Llanrwst yn 1830. Ystyr lythrennol y teitl Lladin yw "Planhigion ac anifeiliaid Crwstaidd", sef "Byd natur ardal Llanrwst".Carey Jones, Y Llanc o Lan Conwy. Gwasg Gee, 1990.

Cynnwys
Mae'r Faunula Grustensis yn llyfr gwyddonol ar gyfer lleygwyr er mwyn iddynt allu dysgu am fyd natur a sut i gofnodi'r hyn y maent yn eu darganfod. Mae'r llyfr yn trafod yr anifeiliaid a'r planhigion y darganfu'r awdur yn ardal Llanrwst, ond roedd ei apêl yn ehangach na'r fro ei hun; gobaith yr awdur oedd y byddai darllenwyr trwy Gymru yn creu cofnodion cyffelyb ar gyfer eu hardaloedd hwy. Yn ogystal â nodi sut i greu cofnodion ysgrifenedig mae'r llyfr hefyd yn rhoi cyfarwyddyd ar sut i gadw samplau o fyd natur trwy egluro sut i flingo a stwffio anifeiliaid a sychu planhigion.

Yn ogystal, mae'r llyfr yn cynnwys gwybodaeth am rai o'r afiechydon mwyaf cyffredin yn Nyffryn Conwy a chynghorion y meddyg ar y moddion gorau i'w trin nhw. Mae'n trafod cyflwr masnach ac amaethyddiaeth y fro gan resynu at ddiffyg mentergarwch y trigolion yn eu defnydd o'r cynnyrch naturiol; ymysg pethau eraill mae'n awgrymu tyfu afalau yn yr ardal ac agor bragdy er mwyn cynhyrchu seidr i'w werthu yn Lloegr, tyfu cnydau tybaco, agor ffatri sebon i greu sebon o wymon y môr a phuro halen o ddŵr yr arfordir ger Llandudno.

Gwerth mwyaf y llyfr efallai yw ei restrau o enwau anifeiliaid a phlanhigion tair ieithol yn y Lladin, y Saesneg a'r Gymraeg a fu (yn ôl y diweddar Thomas Shankland, Llyfrgellydd Prifysgol Cymru Bangor) yn foddion i gadw rhai o'r enwau Cymraeg hynny yn fyw.Llawysgrifau Thomas Shankland, Adran Archifau Prifysgol Bangor.

Cyhoeddwyd argraffiad newydd o'r llyfr yn 2019 wedi'i olygu gan John EdmondsonJohn Edmondson (gol.), John Williams, Faunula Grustensis, the Natural History of the Parish of Llanrwst. Cambridge Scholars Press, 2019., gynt o'r Ardd Fontanegol Frenhinol yng Nghaeredin. Yn ogystal â chopi verbatim o'r testun gwreiddiol, ceir bywgraffiad o'r awdur, arolwg o'r llenyddiaeth gynnar sy'n trafod hanes naturiol yr ardal, rhestrau o enwau'r rhywogaethau a llyfryddiaeth.

Cyhoeddwr
Cyhoeddwyd y Faunula Grustensis gan yr argraffydd lleol John Jones, Llanrwst (1786-1865), ŵyr yr argraffydd arloesol Dafydd Jones o Drefriw. Roedd yn un o sawl llyfr a argraffwyd ganddo ar y wasg argraffu a adeiladwyd ganddo ei hunan; mae'r llyfrau unigryw hynny yn cynnwys y llyfrau Cymraeg lleiaf a argraffwyd erioed.Gerald Morgan, Y Dyn a Wnaeth Argraff (Gwasg Carreg Gwalch, Llanrwst, 1982).

Gweler hefyd
Cymdeithas Edward Llwyd

Cyfeiriadau

Categori:Llanrwst
Categori:Llyfrau Cymreig 1830
Categori:Llyfrau am fyd natur Cymru
Categori:Llyfrau am Gonwy