David Emlyn Thomas

Roedd David Emlyn Thomas (16 Medi 1892 – 20 Mehefin 1954) yn wleidydd o Gymru. Gwasanaethodd fel Aelod Seneddol Llafur dros Aberdâr o 1946 hyd 1954. Ef oedd y cyn glöwr olaf i gynrychioli'r etholaeth.

Bywyd Ccynnar 
Cafodd Thomas ei eni ym Maesteg yn un o ddeg o blant James Thomas a Mary ei wraig. Roedd y teulu yn hanu o Ddyfed y tad o Gilgerran a'r fam o Gastellnewydd Emlyn.Yr Archif Genedlaethol, Cyfrifiad 1911 RG14; Darn: 32538; Rhif: 98. 2 Ward Street Maesteg

Dychwelodd y teulu am gyfnod i Aberteifi a Chilgerran lle derbyniodd Thomas ei addysg gynnar. Yn ddiweddarach dychwelodd y teulu i Faesteg a bu Thomas yn mynychu'r ysgol yno am gyfnod. Ymadawodd a'r ysgol yn 13 oed i weithio ym mhwll glo'r Oakwood fel clerc. Wrth weithio yn y maes glo fu'n mynychu dosbarthiadau nos i ddysgu teipio a  llaw-fer.Y Bywgraffiadur ar-lein THOMAS, DAVID EMLYN http://wbo.llgc.org.uk/cy/c4-THOM-EML-1892.html adalwyd 13 Rhag 2014

Gyrfa
Ym 1919 penodwyd Thomas yn swyddog llawn amser yn swyddfa Ffederasiwn Glowyr De Cymru ym Maesteg o dan Vernon Hartshorn, AS ac Evan Williams, YH. Ymunodd Thomas â'r Blaid Lafur ym 1919 ac roedd yn ysgrifennydd pwyllgor ward y Blaid Lafur ym Maesteg.

Pan gaewyd swyddfa Ffederasiwn Glowyr De Cymru Maesteg  ym 1934 cafodd Thomas ei drosglwyddo i weithio yn  Swyddfa'r Ffederasiwn yn Aberdâr fel Ysgrifennydd Ardal. Bu hefyd yn  cyflawni dyletswyddau Asiant y Glowyr, Noah Ablett, a oedd yn ddifrifol wael. Ar farwolaeth Ablett, cafodd Thomas ei ethol yn Asiant y Glowyr, gan barhau yn y swydd hyd  1946.

Y tu allan i'r lle gwaith yr oedd Thomas yn aelod gweithgar ac yn ddiacon yng Nghapel Annibynnol Ebeneser, Trecynon.Jones, Alan Vernon (2004). Chapels of the Cynon Valley. Cynon Valley Historical Society. ISBN 0953107612

Gyrfa Seneddol
Ym 1946 cafodd George Henry Hall AS Aberdâr ei ddyrchafu i Dŷ'r Arglwyddi a dewiswyd Thomas i sefyll fel yr ymgeisydd Llafur yn yr isetholiad i ganfod olynydd iddo, enillodd y sedd gyda mwyafrif mawr a llwyddodd i ddal gafael ar y sedd hyd ei farwolaeth ym 1954.

Roedd yn aelod o Bwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus Tŷ'r Cyffredin, ac ym 1949-50 bu'n arweinydd y Grŵp Seneddol Llafur Cymreig.

Cyfeiriadau

Categori:Genedigaethau 1892
Categori:Marwolaethau 1954
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Faesteg