Llysiau pen tai

Planhigyn blodeuol a deugotyledon suddlon yw Llysiau pen tai sy'n enw lluosog. Mae'n perthyn i'r teulu Crassulaceae. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw Sempervivum tectorum a'r enw Saesneg yw House-leek.Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015 Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys: Byddarllys, Bywfyth, Bywlys, Cwlwm y To, Cyfagwy, Cynffon y Llygoden, Dail Llygaid, Dilosg, Irddail, Llys Pen Tai, Llysiau'r Gwayw, Llysiau y Gwaew, Llysiau y Gwayw, Mochyn To a Thewddail y Muriau. Ymhlith yr  enwau Saesneg amdano mae Welcome-home-husband-though-never-so-drunk—enw mae'n ei rannu gyda Sedum acre.

Ym mynyddoedd de Ewrop mae gwreiddiau'r planhigyn bytholwyrdd hwn, ond bellach mae'n eitha cyffredin drwy Erwop, gan cynnwys Cymru. Esgblygodd y planhigyn hwn tua 100-60 miliwn o flynyddoedd yn ôl yn nwyrain Affrica a thiroedd Môr y Canoldir. Cafodd ei ddisgrifio ar bapur yn gyntaf a'i gofrestru gyda'r enw Sempervivum tectorum yn 1753 gan Linnaeus, a nododd fod y dail yn 'flewynnog a chiliedig', h.y. gyda'u hymylon wedi'u gorchuddio mewn blew mân.

Disgrifiad
Mae'n tyfu i uchder o tua 15 cm (6 mod) wrth 50 cm o led (20 mod) gan ffurfio blodau tebyg i rosetiau. Mae'r dail yn dew ac yn suddlawn ac yn llwydwyrdd; tyfant i ddiametr o 4–10 cm (2-4 mod). Yn yr haf mae'r blodau'n tyfu, mewn sypiau neu glystyrau o tua 8-16 a rheiny'n goch - piws ar ben bonyn bychan tew a blewog. Ceir amrywiaeth fawr oddi fewn i'r rhywogaeth hon.

Gweler hefyd
Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau

Categori:Planhigion
Categori:Crassulaceae