John James Hughes (Alfardd)

Bardd a llenor Cymraeg a golygydd oedd John James Hughes (1842 – 8 Ionawr 1875), a adnabyddid gan amlaf wrth ei enw barddol Alfardd. Roedd yn amddiffynnydd pybyr i'r iaith Gymraeg, a hawliau Cymru a'i gwerin.R. Môn Williams, Enwogion Môn (Bangor, 1913) Roedd yn frodor o Ynys Môn.

Bywgraffiad
Ganed John James mewn bwthyn gerllaw Carreglefn, ym mhlwyf Llanbadrig yn y flwyddyn 1842. Bu farw ei dad cyn ei eni. Cafodd addysg ddyddiol o saith hyd ddeuddeng mlwydd oed. Wedi hynny, gwasanaethodd am rai tymhorau fel gwas fferm gydag amaethyddwyr yr ardal. Pan yn 16 mlwydd oed symudodd i Fangor, lle y bu am dair blynedd yn gertiwr i adeiladydd, ac wedi hynny am bum mlynedd yn gweini ar seiri meini.

Yn 1866 ymunodd â'r heddlu lle daeth yn argyhoeddedig o anghyfiawnder y drefn Seisnig yng Nghymru a dechreuodd ysgrifennu erthyglau ar bynciau llosg y dydd gan ennill sylw iddo'i hun. Yn 1870 cafodd ei benodi'n is-olygydd yr Herald Cymraeg. Bu farw yn Ionawr 1875, yn 33 mlwydd oed, a chladdwyd ef ym mynwent Glanadda, Bangor.

Gwleidyddiaeth
Yn ôl ei fywgraffydd, R. Môn Williams: 
"Yr oedd ei sêl dros bopeth Cymreig yn angherddol, a chynhyrfodd y wlad yn erbyn penodiad barnwyr Seisnig i'r llysoedd yng Nghymru. Dinoethodd anghyfiawnder a gorthrwm ymhob cylch, ac amcanodd dros ddylanwad y Wasg er daioni y werin."

Llenor
Cyfranodd Alfardd nifer o gerddi ac erthyglau i gylchgronau Cymraeg y cyfnod. Yn ogystal, ysgrifennodd ddwy nofel yn Gymraeg, sef Yr Hafoty Gwyn ac Ifor Wyn; themâu moesol a dirwestol yn arddull gweddill nofelau Cymraeg y cyfnod a geir ynddynt.

Llyfryddiaeth
Ifor Owen. Nofel.
Yr Hafoty Gwyn. Nofel.

Cyfeiriadau

Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Cenedlaetholdeb Cymreig
Categori:Genedigaethau 1842
Categori:Golygyddion o Gymru
Categori:Llanbadrig
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1875
Categori:Nofelwyr Cymraeg
Categori:Pobl o Ynys Môn
Categori:Sosialwyr o Gymru