Norah Isaac

Awdur ac ymgyrchydd dros addysg Gymraeg oedd Norah Isaac (3 Rhagfyr 1914 – 3 Awst 2003). Hi, yn 1939, oedd prifathrawes yr ysgol Gymraeg gyntaf, ac ysbrydolodd lawer o bobl ifanc yn yr ymgyrch dros addysg Gymraeg a thros y theatr yng Nghymru. Roedd hi yn gymrawd yr Eisteddfod Genedlaethol - yr unig fenyw i dderbyn yr anrhydedd.

Fe'i ganed yn 71 Heol Treharne, ym mhentref Caerau, ger Maesteg yn yr hen Sir Forgannwg ond roedd ei gwreiddiau'n ddwfn yn ardal Drefach Felindre, Sir Gaerfyrddin; roedd yn ferch i David Isaac a'i wraig Margaret (née Jones). Derbyniodd ei haddysg yng Ngholeg Hyfforddi Morgannwg, y BarriPapurau Norah Isaac ar Wefan Llyfrgell Genedlaethol Cymru;  adalwyd 3 Gorffennaf 2015 lle daeth o dan ddylanwad y Pennaeth, Ellen Evans.  

Gyrfa
Yn 1935 cafodd ei phenodi'n drefnydd Sir Forgannwg, Urdd Gobaith Cymru a gweithiodd yno tan ei phenodiad yn brifathrawes yr ysgol Gymraeg gyntaf yng Nghymru, sef Ysgol Gymraeg Aberystwyth a agorodd ar 25 Medi 1939; gweithiodd yno tan 1949 a chododd nifer y disgyblion o 7 i 24. Cydweithiodd lawer gyda sefydlydd yr Urdd, Syr Ifan ab Owen Edwards, a roddodd lawer o'i amser hefyd yn hyrwyddo addysg Gymraeg; ysgrifennodd fywgraffiad arno. Treuliodd gyfnod fel darlithydd yng Ngholeg y Barri (1950-195) cyn symud i fod yn Brif Ddarlithydd Drama a'r Gymraeg yng Ngholeg y Drindod Caerfyrddin gan ddylanwadu ar sawl cenhedlaeth o fyfyrwyr. Yno, sefydlodd Norah yr Adran Ddrama Gymraeg gyntaf erioed mewn Coleg.

Cyhoeddi
Cyfrannodd nifer o sgriptiau radio i'r BBC dros y blynyddoedd. Bu'n Gadeirydd Pwyllgor Gwaith Eisteddfod Genedlaethol Caerfyrddin, 1974. Cyhoeddodd lawer o lyfrau gan gynnwys straeon byrion, teithlyfr ar ei hymweliad â Brasil, yr Ariannin a Cholombia a nifer o ddramâu am gewri'r genedl fel Iolo Morganwg, Griffith Jones, Llanddowror a William Williams, Pantycelyn.

Gwobrau
Yn 1995 derbyniodd Radd Doethur er Anrhydedd Prifysgol Cymru a dyfarnwyd Medal y Cymmrodorion iddi yn 2003, ond bu farw cyn ei derbyn.

Gwobr Norah Isaac
Yn 2014 lansiwyd 'Gwobr Norah Isaac' gan y Coleg Cymraeg Cenedlaethol. Dyfernir hi i’r myfyriwr a gafodd y canlyniad gorau yn asesiad Tystysgrif Sgiliau Iaith Gymraeg y Coleg.

 Enillwyr 
 2014 - Cerith Rhys Jones, Prifysgol Caerdydd
 2015 - Manon Elwyn Hughes, Prifysgol Bangor
 2016 - Meinir Olwen Williams, Prifysgol Bangor
 2017 - Aneirin Karadog, Prifysgol Abertawe
 2018 - Anna Wyn Jones, Prifysgol Aberystwyth
 2019 - Cerian Colbourne, Prifysgol Abertawe
 2020 - Gruffydd Rhys Davies, Prifysgol Aberystwyth
 2021 - Sioned Spencer, Prifysgol Bangor
 2022 - Catrin Llwyd
 2023 - Elin Bartlett
 2024 - Owain Huw Parry
 2025 - Sion Ifan Jones

 Oriel 

Cyfeiriadau

Categori:Cenedlaetholdeb Cymreig
Categori:Dramodwyr Cymraeg
Categori:Genedigaethau 1914
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion Plaid Cymru
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Addysgwyr o Gymru
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 2003
Categori:Pobl o Faesteg
Categori:Ysgolheigion Cymraeg
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru