Edward James Reed

Roedd Syr Edward James Reed KCB, FRS (20 Medi 1830 – 30 Tachwedd 1906) yn bensaer llynges, yn awdur, perchennog rheilffyrdd a gwleidydd Rhyddfrydol a oedd yn eistedd yn Nhŷ'r Cyffredin o 1874 i 1906.Cardiff Times, 17 Ebrill 1909, Tribute to Sir E J Reed  adalwyd  14 mawrth 2015

Bywyd Personol
Ganwyd Edward James Reed yn Sheerness, Swydd Caint yn fab i John Reed, swyddog dociau ag Elizabeth (né Arney) ei wraig. Derbyniodd ei addysg yn Ysgol Fathemateg ac Adeiledd Llynges, Portsmouth Cardiff Times, 16 Gorffennaf 1892 The Welsh Members  adalwyd 14 mawrth 2015. Priododd Rosetta Barnaby ym 1851.

Gyrfa
Ym 1852 dechreuodd ei yrfa ym maes cynllunio morwrol yn nociau Sheerness, ond fe ymddiswyddodd wedi anghydfod gyda'r rheolwr; wedyn fu'n gweithio ym maes newyddiaduraeth gan gynnwys gweithio fel golygydd y Mechanic's Magazine. Ym 1860 cafodd ei benodi yn ysgrifennydd cyntaf The Royal Institute of Naval Architects, sefydliad ar gyfer pobl a oedd yn ymwneud â dylunio, adeiladu, atgyweirio a gweithredu llongau, cychod a strwythurau morol.

Ym 1863 cafodd ei benodi yn brif adeiladydd llongau'r llynges, yn ystod ei gyfnod yn y swydd gwelwyd y trawsnewid terfynol o adeiladu llongau ryfel o bren i rai o haearn.
Ymysg y llongau rhyfel nodedig a adeiladwyd o dan ei gyfarwyddyd oedd:

 HMS Bellerophon ym 1865
 HMS Monarch ym 1868
 HMS Devastation ym 1871

Ymddiswyddodd ym 1870 ar ôl i'r llynges comisiynu'r llong HMS Captain heb ymgynghori ag ef na'i adran ond barhaodd i gynllunio llongau ryfel i nifer o wledydd eraill gan gynnwys  Brasil, yr Almaen, Chile a Japan.Cambrian 7 Rhagfyr 1906 Sir Edward Reed  adalwyd 16 Mawrth 2015

Yn ogystal â'i ddiddordeb masnachol yn y busnes llongau yr oedd hefyd yn un o brif gyfranddalwyr yng nghwmnïau'r rheilffyrdd yn Florida, UDA Gregg Turner, A Short History of Florida Railroads (Charleston, De Carolina, 2003), tt.51–53

Gyrfa wleidyddol
Fe safodd Reed ei etholiad seneddol cyntaf, heb lwyddiant, mewn isetholiad yn Hull ym 1873. Yn etholiad cyffredinol 1874 cafodd ei ethol yn Aelod Seneddol Rhyddfrydol Bwrdeistrefi Penfro.

Yn yr Etholiad Cyffredinol 1880 safodd yn llwyddiannus yn etholaeth Caerdydd. Ym 1886 fe'i penodwyd yn Arglwydd y Trysorlys (sef un o chwipiaid y llywodraeth) yn nhrydedd weinidogaeth Gladstone. Yn dilyn ei benodiad  cyhoeddodd y Western Mail erthygl yn awgrymu bod Reed wedi cael swydd cyflogedig barhaol gan Gladstone fel rhyw fath o lwgrwobr; erlynwyd y papur yn llwyddiannus mewn achos enllib gan ReedWeekly Mail 4 Rhagfyr 1886 The Action for Libel by Sir E J Reed Mp against the Western Mail  adalwyd 16 Mawrth 2015

Collodd Reed ei sedd seneddol ym 1895, ond fe lwyddodd i'w adennill ym 1900. Ym 1905 cyhoeddodd ei fwriad i ymddeol o'r senedd yn yr etholiad nesaf (a gynhaliwyd ym 1906).

Anrhydeddau
Cafodd Reed ei benodi'n Gydymaith Urdd y Baddon (CB) ym 1868, gan gael ei ddyrchafu'n Marchog Cadlywydd Urdd y Baddon (KCB) ym 1880.  Cafodd ei ethol yn Gymrawd  o'r Gymdeithas Frenhinol (FRS) ym 1876. Derbyniodd hefyd nifer o anrhydeddau gan wledydd eraill  megis Rwsia, Awstria  Twrci ac eraill

Marwolaeth
Bu farw Reed o drawiad ar y galon yn ei gartref yn Y Strand, Llundain ym mis Tachwedd 1906. Fe'i claddwyd ym Mynwent Putney Vale ar 4 Rhagfyr.Graces Guide to British Industrial History Sir Edward James Reed  adalwyd 16 Mawrth 2015

Cyhoeddiadau
Shipbuilding in Iron and Steel (1868)
Our Ironclad Ships, their Qualities, Performance and Cost (1869)
Japan: its History, Traditions, and Religions Two volumes. London, J. Murray (1880)
Treatise on the stability of ships (1884)

Cyfeiriadau

Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig dros etholaethau Caerdydd
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig dros etholaethau Cymreig
Categori:Genedigaethau 1830
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1906
Categori:Rhyddfrydiaeth