Llywodraeth Catalwnia

Llywodraeth Catalwnia (Generalitat de Catalunya) yw prif gorff llywodraethol Catalwnia. Lleolir y Llywodraeth ym mharc Ciutadella, Barcelona ac mae'n cynnwys 135 o aelodau ("diputats"). Ar 27 Hydref yn dilyn Refferendwm 2017, cyhoeddodd Llywodraeth Catalwnia, dan arweiniad ei Llywydd, Carles Puigdemont, Ddatganiad o Annibyniaeth, a'u bod yn sefydlu Gweriniaeth Catalwnia; pleidleisiwyd 70–10 dros y cynnig. Fel ymateb i hyn, cyhoeddodd Mariano Rajoy, Prif Weinidog Sbaen ei fod yn dod a Llywodraeth Catalwnia i ben, ac y byddai'n cynnal etholiad yn Rhagfyr.

Cynhaliwyd yr etholiadau diweddaraf ar 27 Medi 2015; gweler: Etholiad Cyffredinol Catalwnia, 2015.

Hyd at 27 Hydref 2017, Llywydd Llywodraeth Catalwnia oedd Carme Forcadell (Junts pel Sí), a chyn hynny Artur Mas o'r blaid Convergència i Unió a ddaeth i'w swydd yn Etholiad Cyffredinol Catalwnia, 2010. Nid enillodd ei blaid fwyafrif clir ond ceir cytundebau dros-dro gydag ambell blaid arall, ar ffurf cynghrair achlysurol. Cefnogwyd ei arweinyddiaeth gan Esquerra Republicana de Catalunya (Plaid Sosialaidd Catalwnia).

Llywydd y Generalitat o flaen Mas oedd José Montilla, arweinydd Plaid Sosialaidd Catalwnia. Mae ei bencadlys swyddogol ym Mhalas y Generalitat (neu'r Palau de la Generalitat de Catalunya). Yn 2006 roedd gan y Generalitat gyfrifoldeb am dros €24 biliwn a godwyd i €33 biliwn yn 2010.<ref>{{cite web|url=http://www.idescat.cat/pub/?id=aec&n=660&lang=en |title=Statistical Institute of Catalwnia, '''Generalitat de Catalunya. Cyllideb. 2006-2010, pennod''' |publisher=Idescat.cat |date= |accessdate=2014-04-18}}</ref>

Y Canoloesoedd
Deillia'r  Generalitat o sefydliad o'r Canoloesoedd a oedd yn rheoli yn enw Coron Aragon ac o Lysoedd Brenhinol Catalan (neu'r Corts Catalanes) o gyfnod Jaume I el Conqueridor (1208-1276) ac mae'r Cyfansoddiad cyntaf yn dyddio'n ôl i 1283.

Cynsail gyfreithiol arall yw'r Diputació del General de Catalunya sef Comisiwn y Ddirprwyaeth sydd hefyd a'i wreiddiau yn y Canoloesoedd.

Datganiad o Sofraniaeth
320px|bawd|chwith|Bwriwyd 85 o bleidleisiau o blaid annibyniaeth a 41 yn erbyn
bawd|140px|chwith|Hen faner y Generalitat.
Ar 23 Ionawr 2013 derbyniodd y Llywodraeth gynnig o 85 pleidlais i 41 (gyda 2 yn ymatal): "Datganiad o Sofraniaeth a'r Hawl i bobl Catalwnia Benderfynu eu Dyfodol eu Hunain." Pasiwyd gan fwyafrif o 44 dros y cynnig; arweiniodd hyn at gynnal Refferendwm Catalwnia 2014. Roedd rhan o'r Cynnig yn mynegi:

O blaid annibyniaeth (a nifer y pleidleisiau)
Convergència i Unió, CiU - 50
Esquerra Republicana de Catalunya, ERC - 21
Iniciativa per Catalunya Verds, ICV - 13
Candidatura d'Unitat Popular, CUP - 1

Yn erbyn
Partit Popular de Catalunya, PPC - 19
Ciutadans (Plaid y Bobl, Sbaen) - 9
Partit dels Socialistes de Catalunya, PSC-PSOE - 15

Ar 8 Mai 2013, mynegodd Prif Lys Sbaen fod yn rhaid i'r penderfyniad hwn gael ei ohirio.www.tribunalconstitucional.es;  adalwyd 2015 Fel ymateb i hyn, cyhoeddodd y llywodraeth eu bwriad i gynnal Etholiad Cyffredinol Catalwnia, 2015 a fyddai'n refferendwm de facto'' dros annibyniaeth.

 Llywyddion y Generalitat 1932–presennol) 
 Pleidiau
 (4)
 (2)
 (2)
 (1)

 Cyfnod Llun Enw Plaid Nodiadau 122 14 Rhagfyr 1932  25 Rhagfyr 1933  60px  Francesc Macià  ERC  Bu farw tra yn ei swydd. 123 25 Rhagyr 1933  15 Hydref 1940  60px  Lluís Companys  ERC  Bu'n alltud o 23 Ionawr oherwydd Rhyfel Cartref Sbaen ac yna unbeniaeth Francisco Franco; arestiwyd ef gan y Gestapo yn Ffrainc yn 1940, ei symud i Sbaen lle saethwyd ef. 124 15 Hydref 1940  7 Awst 1954  Josep Irla  ERC  Alltud.  125 7 Awst 1954  24 Ebrill 1980  60px  Josep Tarradellas  ERC  Yn alltud hyd at 17 Hydref 1977.Ymddeolodd wedi Etholiad 1980.  126 24 Ebrill 1980  16 Rhagfyr 2003  60px  Jordi Pujol  CiU  127 16 Rhagfyr 2003  28 Tachwedd 2006  60px  Pasqual Maragall  PSC  128 28 Tachwedd 2006  27 Rhagfyr 2010  60px  José Montilla  PSC  Y Llywydd cyntaf i beidio â bod yn Gatalan.  129 27 Rhagfyr 2010  10 Ionawr 2016  60px  Artur Mas  CiU   13010 Ionawr 2016  28 Hydref 2017  60px  Carles Puigdemont  JxSí  Diddymwyd ei swydd gan Senedd Sbaen yn dilyn Refferendwm 2017 a Datganiad o Annibyniaeth a sefydlu Gweriniaeth Catalwnia ychydig wythnosau wedi hynny.–28 Hydref 2017–Yng ngolwg Llywodraeth Sbaen, diddymwyd y swydd a throsglwyddwyd y cyfrifoldebau i Ddirprwy Brif weinidog Sbaen, Soraya Sáenz de Santamaría. Yng ngolwg Puigdemont a'r rhai o blaid annibyniaeth, ni newidiwyd dim, gan nad oedd gan Sbaen hawl i ymyrryd. 131 17 Mai 2018  30 Medi 2020  60px  Joaquim Torra Junts  132 24 Mai 2021  8 Awst 2024  60px  Pere Aragonès  ERC  133 8 Awst 2024  Cyfredol  60px  Salvador Illa  PSC  

Gweler hefyd
Rhestr o Arlywyddion Catalwnia

Cyfeiriadau

Categori:Catalwnia
Categori:Cenedlaetholdeb Catalanaidd