Arthur Cowell-Stepney

Roedd Syr Emile Algernon Arthur Keppel Cowell-Stepney, 2il Farwnig (26 Rhagfyr 1834 – 2 Gorffennaf 1909) yn dirfeddiannwr ac yn wleidydd o Gymru a wasanaethodd fel Aelod Seneddol Bwrdeistref Caerfyrddin rhwng 1876 a 1878 ac eto rhwng 1886 a 1892.

 Bywyd personol 
Ganwyd Cowell-Stepney yn Manheim, yr Almaen, yn fab i Syr John Cowell-Stepney, ac Euphemina Jemeima Murray ei ail wraig.

Cafodd ei addysgu yng Ngholeg Eton.

Bu farw mab hynaf Syr John ym Mrwydr Inkerman, Rhyfel Crimea, ym 1872, gan hynny pan fu farw ym 1877 Arthur oedd etifedd y farwniaeth.

Bu wyres i Syr Arthur, Marged Howard-Stepney, yn un o niferus gariadon, ac yn noddwr, i'r bardd Dylan Thomas.Dylan Thomas: A New Life Andrew Lycett  adalwyd 23 Awst 2015

 Priodas ac ysgariad 
bawd|chwith|Y Ledi Cowell-Stepney a Meriel Cowell-StepneyAr 24 Awst, 1875 priododd a Margaret Leicester Warren, pedwaredd ferch yr ail Arglwydd De Tabley, bu iddynt un ferch Catherine Meriel a anwyd ar 17 Medi 1876.

O ddechrau'r briodas bu ymddygiad Syr Arthur yn echreiddig, bu'n ymadael a'r cartref am gyfnodau heb roi gwybod i'w wraig ei fod yn mynd nac i ble yr oedd yn mynd ond byddai yn gwneud ensyniadau di-sail i weision y tŷ mae anniweirdeb ei wraig oedd yn gyfrifol am yr absenoldebau. Ar 6ed Hydref 1876, ychydig ar ôl enedigaeth ei ferch, fe ymadawodd a'r cartref teuluol am byth.

Ym 1901 ymfudodd Cowell-Stepney i Unol Daleithiau America, gan ddod yn ddinesydd y wlad. Ym 1902 fe ddeisebodd llysoedd Idaho am ysgariad oddi wrth ei wraig gan ei bod hi wedi ymadael ag ef, caniatawyd yr ysgariad iddo. Gan nad oedd y Ledi Cowell-Stepney wedi cael cyfle i roi ei hochr hi o'r hanes yn yr Unol Daleithiau, fe ddeisebodd hi yn llysoedd Lloegr am ddatganiad bod y dyfarniad yn Idaho yn annilys ac i ganiatáu ymwahaniad stadudol iddi hi ar sail ymadawiad ei gŵr.

Cynhaliwyd yr achos ar 28in Mai 1903, gan greu cryn gyffro yn y wasg, yn rhannol o'r herwydd bod ysgariad yn beth eithaf dieithr yn y cyfnod ond yn bennaf o'r herwydd y darpar dystion yr oedd Ledi Cowell-Stepney yn bwriadu eu galw pe bai Syr Arthur yn amddiffyn yr achos, megis y cyn prif weinidog William Gladstone.

Penderfynodd Syr Arthur i beidio ag amddiffyn yr achos a chaniatawyd ymwahaniad i'r Ledi Cowell-Stepney; buddugoliaeth bwysig gan ei bod yn nodi eu bod wedi ymwahanu yn hytrach nag wedi eu hysgaru gan amddiffyn hawl Catherine Meriel Cowell-Stepney i ystâd ei thad, o dan gyfraith Lloegr, pe bai o wedi ailbriodi a chael etifeddion newydd o ganlyniad i'r ysgariad yn yr Unol Daleithiau. 

Gyrfa
Ar ôl ymadael a'r ysgol dechreuodd Cowell-Stepney gyrfa fel gwas sifil yn y Swyddfa Dramor, gan weithio yno am dros ugain mlynedd cyn etifeddu ystadau ei dad yn The Dell, Llanelli a Wood End De Ascot, Berkshire, ystâd a oedd yn rhoi incwm sylweddol iddo o dros £5,000 y flwyddyn. Roedd yn landlord llym a gadwodd lefelau ei rent yn uchel,  ond yr oedd hefyd yn gymwynaswr mawr i ysgolion lleol, y llyfrgell leol a Sefydliad Mecaneg Llanelli.M Cragoe, An Anglican Aristocracy: The Moral Economy of the Landed Estate in Carmarthenshire 1832-95 (1996)

Gyrfa wleidyddol
Safodd Cowell-Stepney fel ymgeisydd Rhyddfrydol yn etholaeth Bwrdeistref Caerfyrddin yn etholiad cyffredinol 1874, gan golli i'r Aelod Seneddol Ceidwadol Charles William Nevill. Ymneilltuodd Nevill o'r Senedd oherwydd pwysau gwaith ym 1876 ac etholwyd Cowell-Stepney fel olynydd iddo yn ddiwrthwynebiad. Cyn pen dwy flynedd fe ymneilltuodd Cowell-Stepney o'r senedd o'r herwydd problemau iechyd meddwl.

Yn etholiad cyffredinol 1886, penderfynodd AS Rhyddfrydol Caerfyrddin, John Jones Jenkins, i sefyll fel ymgeisydd y Rhyddfrydwyr Unoliaethol, mewn gwrthwynebiad i bolisïau, William Gladstone, arweinydd y Rhyddfrydwyr ar achos ymreolaeth yr Iwerddon. Er gwaethaf sefyllfa od ei briodas, roedd merch Gladstone a'r Ledi Cowell-Stepney yn gyfeillion agos, gan hynny penderfynodd Syr Arthur sefyll yr etholiad fel Rhyddfrydwr Gladstonaidd gan ennill yr etholiad. Penderfynodd beidio ag amddiffyn y sedd yn etholiad cyffredinol 1892

Prin bu ei gyfraniad i waith y Senedd yn ystod ei dau dymor fel AS.

Roedd yn Ynad Heddwch ar Fainc Sir Gaerfyrddin ac ym 1884 gwasanaethodd fel Uchel Siryf Sir Gaerfyrddin

Marwolaeth
Canfuwyd corff Syr Arthur ar orsaf reilffordd yn Yuma, Arizona, ar 2 Gorffennaf 1909, yn ôl pob tebyg yr oedd wedi mynd yno i geisio ychwanegu glöyn byw prin at ei gasgliad o bryfynod. Bu farw o ganlyniad i drawiad ar y galon a achoswyd trwy or-wresogi. Cludwyd ei gorff yn ôl i Lanelli a chladdwyd ei weddillion yn nhir Eglwys Sant Elli, Llanelli, yn hytrach nag yng nghladdgell ei deulu.

Cyfeiriadau

Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1834
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1909
Categori:Rhyddfrydiaeth