Charles Morgan Robinson Morgan

Roedd Charles Morgan Robinson Morgan, Barwn 1af Tredegar (10 Ebrill 1792 - 16 Ebrill 1875) yn sgweier,  ac yn wleidydd Ceidwadol Cymreig yn Nhŷ'r Cyffredin ac yn Nhŷ'r Arglwyddi.Y Bywgraffiadur MORGAN (TEULU), Tredegar Park, etc., sir Fynwy  adalwyd 18 Awst 2015

Bywyd personol
Roedd yn fab i Syr Charles Gould Morgan (Gould yn wreiddiol), 2il Farwnig a Mary Margaret Stoney, ei wraig.

Cafodd ei addysgu yn Ysgol Harrow, Ysgol Westminster a Choleg Eglwys Crist, Rhydychen lle graddiodd ym 1811.

Ym 1827 priododd Rosamund, merch y Cadfridog Godfrey Basil Mundy. Bu iddynt pum mab a chwe merch.. Roedd yn dad i Charles Rodney Morgan, Godfrey Charles Morgan a Frederick Courtenay Morgan.

 Gyrfa filwrol 
Gwasanaethodd Morgan fel capten ym milisia gorllewin Sir Fynwy o 1812, ym milisia gogledd Hampshire o 1819, ym milisia gorllewin Morgannwg o 1824 a milisia canol Morgannwg o 1829 i 1832.

Ym 1831 bu'n arwain milisia canol Morgannwg yn erbyn terfysgwyr Merthyr ond roedd y milisia yn gwbl aneffeithiol, felly galwyd milwyr llawn amser Ucheldirwyr Argyll a Sutherland i ail-sefydlu'r drefn. Dadfyddiniwyd milisia Canol Morgannwg y flwyddyn ganlynol o ganlyniad i'w aneffeithlonrwydd ond ni roddwyd unrhyw fai ar Morgan am fethiannau'r milisia, yn wir clodforwyd ef fel un haeddiannol o ddyrchafiad milwrol, er ni ddaeth y dyrchafiad  hyd 1846 pryd gafodd ei ddyrchafu yn Gyrnol Penswyddog milisia Gorllewin Mynwy, gan barhau yn y swydd hyd ei farwolaeth.The History of Parliament: the House of Commons 1820-1832, ed. D.R. Fisher, 2009 MORGAN, Charles Morgan Robinson (1792-1875), of Ruperra, Glam. and Tredegar, Mon.  adalwyd 18 Awst 2015

 Gyrfa wleidyddol 
Cyn deddfau diwygio'r Senedd ystyrid bod etholaethau yn eiddo rhai teuluoedd bonheddig; ystyrid bod etholaethau Sir Frycheiniog, Aberhonddu, a Sir a Bwrdeistrefi Mynwy yn eiddo i deulu Morganiad, Tredegar heb nawdd y teulu y byddai'n anodd i ddyn cael ei ethol i'r seddi (er bu ambell eithriad megis John Lloyd Vaughan Watkin). Aelodau'r teulu bydda'n cael y flaenoriaeth wrth ddewis ymgeiswyr, a bu Morganiaid yn cynrychioli’r etholaethau o ddyddiau'r deddfau uno.

Bu Taid Charles Morgan yn Aelod Seneddol Aberhonddu rhwng 1778 a 1787 a Sir Frycheiniog rhwng  1787-1806; bu ei dad yn Aelod Seneddol Aberhonddu rhwng 1787 a 1796 a Sir Fynwy rhwng 1796 a 1800. Bu ei frawd George Gould Morgan yn Aelod Seneddol Aberhonddu o 1818 i 1830; bu brawd arall iddo Charles Octavius Swinnerton Morgan yn Aelod Seneddol Sir Fynwy o 1841 i 1874; bu ei fab Charles Rodney Morgan yn AS Aberhonddu 1852-1854, bu ei fab Godfrey Charles Morgan yn AS Sir Frycheiniog  o 1858 i 1875 a bu ei fab Frederick Courtenay Morgan yn cynrychioli etholaethau yn Sir Fynwy o 1874 i 1906. 

Cafodd Charles ei ethol yn Aelod Seneddol Aberhonddu ym 1812 yn 1818 cytunodd ildio'r sedd i George, ei frawd cyn ei hawlio yn ôl yn etholiad 1830. Fe gollodd ei sedd yn annisgwyl i'r ymgeisydd  Rhyddfrydol John Lloyd Vaughan Watkins yn Etholiad Cyffredinol 1832. Cipiodd y sedd yn ôl ym 1835 gan wasanaethu hyd ymddeol o'r sedd ym 1847  gyda'r bwriad o sefyll yn Sir Frycheiniog lle'r oedd disgwyl i'r AS Ceidwadol, Thomas Wood, i ymddeol ond penderfynodd Wood ei fod am geisio eto gan adael Charles heb sedd.

Fe'i benodwyd Uchel Siryf Sir Fynwy ar gyfer 1821-22 ac Uchel Siryf Sir Frycheiniog ar gyfer 1850-51. Cafodd ei urddo'n Farwn Tredegar ym 1859 ac roedd yn Arglwydd Raglaw Sir Fynwy o 1866 hyd ei farwolaeth.

Marwolaeth
bawd|250px|Tŷ Tredegar
Bu farw yn ei gartref Tŷ Tredegar, Casnewydd yn 83 mlwydd a rhoddwyd ei weddillion i orwedd ym meddgor y teulu yn Eglwys Basaleg.

Cyfeiriadau

Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1792
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1875
Categori:Aelodau Tŷ'r Arglwyddi
Categori:Milwyr o Gymru
Categori:Pobl o Gasnewydd