Ceidwadwyr Cymreig

Mae'r Ceidwadwyr Cymreig yn blaid asgell dde unoliaethol, sef cangen ffederal y Blaid Geidwadol yng Nghymru. Ers etholiad 2021, y Ceidwadwyr yw'r ail blaid fwyaf yn Senedd Cymru, gyda 16 o'r 60 sedd yn y Senedd. Yn etholiadau San Steffan, hi oedd blaid wleidyddol ail-fwyaf poblogaidd yng Nghymru ar un cyfnod, wedi sicrhau'r gyfran ail fwyaf o'r bleidlais ym mhob etholiad cyffredinol o 1931Jones, B, Welsh Elections 1885 – 1997(1999), Lolfa, gyda hyd at 14 aelod (yn 1983 ac eto yn 2019). Ers etholiad 2024, nid oes ganddynt ddim un o'r 32 sedd sy'n cynrychioli Cymru yn Senedd y Deyrnas Unedig. Mae gan y blaid rheolaeth gyffredinol ar un awdurdod lleol, Cyngor Sir Fynwy.

 Hanes 
Ffurfiwyd Ceidwadwyr Cymru (fel Cyngor Ceidwadol ac Unoliaethol Cymru a Sir Fynwy) ym 1921 trwy uno'r tair Cymdeithas Plwyfol Gymreig bresennol yn Undeb Cenedlaethol y Blaid.Melding, D, Have We Been Anti-Welsh? The Conservative Party and the Welsh Nation (2005), Cymdeithas Y Kymberiaid Am lawer o'u hanes roeddent yn cael eu dominyddu gan y blaid yn Lloegr. Ar ôl i'r Cynulliad gael ei sefydlu ym 1999, yr oedd eu haelodau yn gwrthwynebu y blaid yn Lloegr, gwnaethant addasu i ddod yn fwy o blaid Cymraeg.

Dangosodd eu harweinydd cyntaf, cyn Weinidog Swyddfa Cymru, Rod Richards, arddull gynhenid o wleidyddiaeth yn erbyn y llywodraeth Lafur. Ymddiswyddodd Richards wedi hynny yn fuan ar ôl i'r Cynulliad ymsefydlu mewn ymateb i honiadau o ymosodiad, y cafodd ei glirio ohono yn ddiweddarach.

Yna daeth Nicholas Bourne, athro cyfraith a chyn arweinydd yr ymgyrch Na yn refferendwm Cynulliad Cymru, yn arweinydd mewn etholiad a oedd yn ddiwrthwynebiad. Rhwng 1999 a 2007 arhosodd y blaid yn gadarn yn yr wrthblaid yng Nghymru, yn hytrach na ffurfio cynghrair â phleidiau gwleidyddol eraill. Newidiodd hyn yn 2007 pan gymerodd Ceidwadwyr Cymru ran fer mewn trafodaethau clymblaid ar ôl etholiad ansicr 2007 ar "glymblaid enfys" gyda Democratiaid Rhyddfrydol Cymru a Phlaid Cymru a fethodd ar ôl i'r Democratiaid Rhyddfrydol gefnu. Gwrthododd Plaid Cymru ei hun allan o gael clymblaid gyda'r Ceidwadwyr ar sail ideolegol. Yn y pen draw, ffurfiodd Plaid Cymru a Llafur y llywodraeth o dan delerau eu cytundeb Cymru'n Un. O ganlyniad i'r cytundeb, daeth y Ceidwadwyr, yr wrthblaid fwyaf, yn Wrthblaid Swyddogol yng Nghynulliad Cymru.

Yn etholiadau Cynulliad Cymru yn 2011 a oedd yn llwyddiannus yn bennaf, collodd Arweinydd Ceidwadol Cymru, Nicholas Bourne (2000–2011), ei sedd rhestr ranbarthol yng Nghanolbarth a Gorllewin Cymru. Ef oedd yr arweinwyr gwleidyddol hiraf a wasanaethodd hiraf yng Nghynulliad Cymru.

Yna daeth Aelod Cynulliad Preseli Penfro Paul Paul Davies yn Arweinydd Dros Dro tra cynhaliwyd etholiad. Yna yn yr ornest hynny roedd Andrew RT Davies (Canol De Cymru) yn erbyn Nick Ramsay (Sir Fynwy). Enillodd Andrew RT Davies gyda thua 53.1 y cant o'r bleidlais. Hefyd ar ôl etholiad Cynulliad Cymru 2011 cafodd David Melding (Canol De Cymru) ei ddewis i fod yn Ddirprwy Lywydd Cynulliad Cymru, y tro cyntaf i Geidwadwr ddal y swydd hon.

Fe ddaeth Darren Millar yn arweinydd y grŵp ym mis Rhagfyr 2024.

 Perfformiad etholiadol 

 Etholiadau lleol 
bawd|Ceidwadwyr Cymru yn ôl rheolaeth ward a chyngor ar ôl etholiadau lleol 2017
 Blwyddyn  Pleidleisiau  %  +/-  Rheolaeth gyffredinol ar Gynghorau  +/-  Seddi  +/-  1993  84,909  12.5%  ?  0  ?  32  ? ?  1995  75,448  8.1%  4.4%  0  42  10  1999  99,565  10.1%  2.0%  0  75  33  2004  99,991  11.0%  0.9%  1  1  107  32  2008  148,708  15.6%  4.6%  2  2  165  19  2012 *  108,365  12.8%  2.8%  0  2  105  66  2017  182,520  18.8%  6.3%  1  1  184  79 
* Nid yw ffigurau 2012 yn cynnwys Ynys Môn a etholwyd yn 2013 er bod y newid mewn seddi a phleidleisiau a ddangosir yn gymhariaeth uniongyrchol rhwng ffigurau 2008 a 2012 yn y 21 cyngor a etholwyd. Mae ffigurau 2017 yn seiliedig ar newidiadau o etholiadau 2012 a 2013.

 Etholiadau Cynulliad Cymru/ Senedd Cymru 

 Etholiad Etholaeth Rhabarth Cyfanswm y seddi +/– Llywodraeth Pleidleisiau % Seddi Pleidleisiau % Seddi 1999 162,133 15.8  168,206 16.5    2003 169,832 19.9  162,725 19.2    2  2007 218,730 22.4  209,153 21.4    1  2011 237,388 25.0  213,773 22.5    2  2016 215,597 21.1  190,846 18.8    3  2021 289,802 26.1  278,560 25.1    5 

 Etholiadau cyffredinol y DU 
dde|bawd| Perfformiad Ceidwadwyr Cymru yn etholiad cyffredinol 2019 
 Blwyddyn  Cyfran y pleidleisiau  Seddi  1922  21.4%  1923  21.0%  1924  28.3%  1929  21.9%  1931  22.1%  1935  23.3%  1945  16.5%  1950  21%  1951  27.6%  1955  26.7%  1959  29.6%  1964  27.6%  1966  27.0%  1970  27.7%  1974 (Chwef)  25.9%  1974 (Hydref)  23.9%  1979  32.2%  1983  31.0%  1987  29.5%  1992  28.6%  1997  19.6%  2001  21.0%  2005  21.4%  2010  26.1%  2015  27.2%  2017  33.6%  2019  36.1% 

 Cyfeiriadau 

Categori:Pleidiau gwleidyddol yng Nghymru