Plas Machynlleth

Plasty yn nhref farchnad Machynlleth, Powys ((Sir Drefaldwyn gynt), yw Plas Machynlleth neu Y Plas. Roedd yn gartref yng Nghymru i Ardalyddion Londonderry. Daeth i ran y teulu trwy briodas George Henry Robert Charles William Vane-Tempest, Is-iarll Seaham (ac wedi hynny Iarll Vane a 5ed Ardalydd Londonderry), â Mary Cornelia Edwards. Roedd ei thad, Syr John Edwards, wedi ymestyn ac ailenwi'r plas.

Hanes
Y plas oedd cartref teuluol 5ed Ardalydd Londonderry. Gadawodd ei fab hynaf Machynlleth wedi iddo ddod yn Ardalydd, ond arhosodd ei fab ieuengaf, yr Arglwydd Herbert Vane-Tempest, gan breswylio yn y Plas hyd nes iddo gael ei ladd yng ngwrthdrawiad trên Aber-miwl ar 26 Ionawr, 1921.

Daw darnau hynaf y plas o'r 17g; ychwanegwyd y brif fynedfa blaen ym 1853. Greenfields oedd enw'r plas am flynyddoedd lawer. Cafodd ei ail-enwi'n ddiweddarach ar ôl y dref.

Rhoddodd 7fed Ardalydd Londonderry y plas a'r stad yn rhodd i'r dref, a defnyddiwyd y plas ar gyfer swyddfeydd y cyngor. Ym 1995, ar ôl gwaith adnewyddu gwerth £3 miliwn, a ariannwyd gan Gyngor Dosbarth Maldwyn a'r Undeb Ewropeaidd, daeth yr adeilad yn ganolfan dreftadaeth "Celtica". Am nifer o flynyddoedd, llwyddodd y ganolfan i ddenu twristiaid, ymweliadau addysgol a chynadleddau. Daeth i feddiant yr awdurdod unedol newydd, Cyngor Sir Powys. Gydag ychydig iawn o fuddsoddiad gan y Cyngor, a nifer yr ymwelwyr yn dirywio, penderfynodd y Cyngor gau'r ganolfan yn 2006, gan nodi colled o £1,100,000 rhwng 1998 a 2006. Defnyddir y Plas bellach fel canolfan gymunedol a lleoliad cyfarfodydd.

Y Fynedfa

Gweler hefyd
Cartrefi eraill Ardalyddion Londonderry, disgynyddion Robert Stewart a gafodd y teitl yn 1816:
Londonderry House yn Llundain
Mount Stewart yn Swydd Down yng ngogledd Iwerddon
Neuadd Seaham yn Swydd Durham
Wynyard Park yn Swydd Durham
Neuadd Loring yng Nghaint

Cyfeiriadau

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith ym Machynlleth
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II* Powys