Sir Ddinbych (etholaeth seneddol)

Roedd Sir Ddinbych yn etholaeth seneddol i Dŷ'r Cyffredin yn Senedd y Deyrnas Unedig o 1542 hyd at 1885.

Hanes
O dan y Deddfau Uno roedd gan bob Sir yng Nghymru (ac eithrio Sir Feirionnydd) yr hawl i ddanfon dau Aelod Seneddol i San Steffan, un ar gyfer y Sir ac un ar gyfer y Bwrdeistrefi. Etholaeth sirol oedd Sir Ddinbych.

Fel y rhan fwyaf o etholaethau Cymru ystyriwyd y sedd i fod o dan ddylanwad un teulu bonheddig, yn achos Sir Ddinbych Teulu Salusbury oedd yn cynrychioli'r sedd o'r cyfnod cynharaf. Pan ddaeth llinach teulu Salisbury Lleweni i ben aeth eu stadau a'u perchenogaeth ar etholaeth Sir Ddinbych yn eiddo i'r Wynniaid, gydag un o deulu Wynn o Wynnstay yn cynrychioli'r sedd bron yn ddi-dor o 1716 hyd 1885.

O dan Ddeddf Diwygio’r Senedd 1832 cafodd nifer aelodau'r sir ei gynyddu i ddau aelod.

Cafodd yr etholaeth ei ddiddymu o dan Ddeddf Ail-ddosbarthu Seddi 1885 ar gyfer etholiad seneddol 1885 pan holltwyd yr etholaeth yn ddwy sedd un aelod; Gorllewin Sir Ddinbych a Dwyrain Sir Ddinbych.

Ffiniau'r sedd oedd y cyfan o'r hen Sir Ddinbych (1283-1974).

Mae hanes cynnar cynrychiolaeth y sedd yn ddryslyd, gyda pheth anghytundeb yn y dogfennau Seneddol parthed pwy oedd yn cynrychioli'r Sir a phwy oedd cynrychiolydd y Fwrdeistref ac yn union pha John Salisbury oedd yr AS ar wahanol gyfnodau.

Mae'n debyg mae John Salusbury (bu farw tua 1548)Y Bywgraffiadur Ar-lein; adalwyd 5 Mehefin 2014. Siôn y Bodiau, mab ieuengaf Syr Thomas Salusbury oedd yr AS cyntaf. Bu John Salusbury, gŵr cyntaf Catrin o Ferain yn AS y sir, a'r Syr John Salisbury, a oedd yn barddoni yn Saesneg, hefyd. Ond mae gweithio allan dyddiau eu gwasanaeth, a gwahaniaethu rhyngddynt, o ran gwasanaeth Seneddol, bron yn amhosibl.SALUSBURY , SALISBURY , SALESBURY (TEULU), Llewenni a Bachygraig yn y Bywgraffiadur arlein adalwyd 27 Chwef 2014

Aelodau Seneddol hyd Ddeddf Diwygio 1832
 Blwyddyn  Aelod1542John Salusbury1545John Salusbury1547John Salusbury1553 (Maw)Robert Puleston1553 (Hyd)John Salusbury 1554 (Ebr)John Salusbury1554 (Tach)Syr John Salusbury 1555Edward Almer1558Syr John Salusbury 1559John Salusbury1562–1563Simon Thelwall1571Robert Puleston1572William Almer1584Evan Lloyd1586Robert Salesbury1588–1589John Edwards / William Almer1593Roger Puleston1597John Lloyd1601Syr John Salusbury1604 Peter Mutton1614Simon Thelwall  1621 Syr John Trevor1624Syr Eubulus Thelwall1625Thomas Myddelton1626 Syr Eubulus Thelwall 1628 Syr Eubulus Thelwall1629–1640Dim Senedd1640 (Ebr)Syr Thomas Salusbury1640 (Tach)Syr Thomas Myddelton1653Dim aelod1654 Simon Thelwell a John Carter1656 John Carter a John Jones  Lumley Thelwell 1659 John Carter1659Dim aelod1660Syr Thomas Myddelton1661Syr Thomas Myddelton, Barwnig 1af1664John Wynne1679Syr Thomas Myddelton, 2il Farwnig1681Syr John Trevor1685Syr Richard Myddelton, 3ydd Barwnig1716Syr Watkin Williams-Wynn, 3ydd Barwnig1727Syr Watkin Williams-Wynn, 3ydd Barwnig1741John Myddelton1742Syr Watkin Williams-Wynn, 3ydd Barwnig1749Syr Lynch Cotton, 4ydd Barwnig1774Syr Watkin Williams-Wynn, 4ydd Barwnig1789Robert Watkin Wynne1796Syr Watkin Williams-Wynn, 5ed Barwnig1832Cynyddu cynrychiolaeth i ddau aelod

 Aelodau Seneddol 1832-1885 
EtholiadAelod 1afPlaid 1af2il Aelod2il Blaid1832 Syr Watkin Williams-Wynn Ceidwadol Robert Myddelton-Biddulph Rhyddfrydol 1835 William Bagot Ceidwadol 1840 Hugh Cholmondeley Ceidwadol 1841 Syr Watkin Williams-Wynn Ceidwadol 1852 Robert Myddleton-Biddulph Rhyddfrydol 1868 George Osborne Morgan Rhyddfrydol 1885  Syr Herbert Williams-Wynn Ceidwadol 1885 Etholaeth yn cael ei ddiddymu o dan Ddeddf Ail-ddosbarthu Seddi 1885: gweler Gorllewin Sir Ddinbych a Dwyrain Sir Ddinbych

Etholiadau
Enwau mewn ysgrifen trwm wedi eu hethol

Etholiadau yn y 1830au

Etholiad cyffredinol 1837 Cafodd Syr Watkin Williams-Wynn a'r Anrhydeddus William Bagot eu hethol yn ddiwrthwynebiad ar ran y Ceidwadwyr.

Etholiadau yn y 1840au
Bu farw Syr Watkin ym 1840 a chafodd ei olynu gan ei nai Yr Anrhydeddus Hugh Cholmondeley ar ran y Ceidwadwyr yn ddiwrthwynebiad.

Ymddiswyddodd Cholmondeley ym 1841 a chafodd ei olynu gan ei gefnder Syr Watkin Williams-Wynn arall ar ran y Ceidwadwyr yn ddiwrthwynebiad.

Etholiad cyffredinol 1841 Cafodd Syr Watkin Williams-Wynn a'r Anrhydeddus William Bagot eu hethol yn ddiwrthwynebiad ar ran y Ceidwadwyr.

Etholiadau yn y 1850au

Etholiad cyffredinol 1857 Cafodd Syr Watkin Williams-Wynn ei ethol yn ddiwrthwynebiad ar ran y Ceidwadwyr a chafodd Robert Myddleton-Biddulph ei ethol yn ddiwrthwynebiad ar ran y Rhyddfrydwyr

Etholiad cyffredinol 1859 Cafodd Syr Watkin Williams-Wynn ei ethol yn ddiwrthwynebiad ar ran y Ceidwadwyr a chafodd Robert Myddleton-Biddulph ei ethol yn ddiwrthwynebiad ar ran y Rhyddfrydwyr

Etholiadau yn y 1860au

Etholiad cyffredinol 1865 Cafodd Syr Watkin Williams-Wynn ei ethol yn ddiwrthwynebiad ar ran y Ceidwadwyr a chafodd Robert Myddleton-Biddulph ei ethol yn ddiwrthwynebiad ar ran y Rhyddfrydwyr

Etholiadau (diwrthwynebiad) y 1870au a'r 1880au

Ni fu etholiad cystadleuol yn Sir Ddinbych ar ôl un 1865.

Etholiad cyffredinol 1874 Cafodd Syr Watkin Williams-Wynn ei ethol yn ddiwrthwynebiad ar ran y Ceidwadwyr a chafodd George Osborne Morgan ei ethol yn ddiwrthwynebiad ar ran y Rhyddfrydwyr.

Etholiad cyffredinol 1880 Cafodd Syr Watkin Williams-Wynn ei ethol yn ddiwrthwynebiad ar ran y Ceidwadwyr a chafodd George Osborne Morgan ei ethol yn ddiwrthwynebiad ar ran y Rhyddfrydwyr.

Bu Syr Watkin marw ym 1885 fe'i olynwyd ar 27 Mai 1885 gan Syr Herbert Lloyd Watkin Williams Wynn yn ddiwrthwynebiad ar ran y Ceidwadwyr. Cynhaliwyd etholiad cyffredinol ym mis Ebrill 1885, pan ddiddymwyd yr etholaeth.

Cyfeiriadau

Categori:Etholaethau hanesyddol yng Nghymru
Categori:Hanes Sir Ddinbych