Sir Gaerfyrddin (etholaeth seneddol)

Roedd Sir Gaerfyrddin yn etholaeth seneddol i Dŷ'r Cyffredin Senedd y Deyrnas Unedig o 1542 hyd ei ddiddymu ym 1885. Roedd y sir yn dychwelyd un Aelod Seneddol hyd at 1832 pan ychwanegwyd ail gynrychiolydd.

Ym 1885 rhannwyd yr etholaeth yn ddwy sedd un aelod sef, Gorllewin Caerfyrddin a Dwyrain Caerfyrddin.

bawd|Tŵr PaxtonUn o etholiadau mwyaf nodedig yr etholaeth oedd Lecsiwn Fawr 1802 lle fu Syr James Hamlyn Williams yn sefyll ar ran y Torïaid a William Paxton ar ran y Chwigiaid. Gwarrwyd ffortiwn gan y naill ochor a'r llall i geisio sicrhau'r fuddugoliaethBBC - De Orllewin - Y Lecsiwn Fawr; adalwyd 7 Chwefror 2014. Amcangyfrifir bod Paxton wedi gwario £15,690 ar golli'r frwydr (gwerth tua £15.5 miliwn, yn ôl cymhariaeth cyflogau, yn 2018).Purchasing Power of British Pounds from 1245 to Present; adalwyd 7 Chwefror 2014 Yn ôl traddodiad y fro adeiladwyd  Tŵr Paxton ger Llanarthne fel prawf bod digonedd o arian ar ôl gan Paxton er gwaetha'r maint a afradwyd ar y Lecsiwn Fawr.

Aelodau Seneddol Cynnar
bawd|Syr John Perrot (c. 1527-1592)
 Blwyddyn  Aelod 1542-1545  Ansicr 1545  Richard Devereux 1548  Syr John Perrott 1553  Henry Jones 1555   Richard Jones 1558   Syr Thomas Jones  1559   Richard Jones 1563   Syr Henry Jones 1572   John Vaughan 1576    Walter Vaughan 1584   Walter Rice 1586   Syr Thomas Jones  1588   Herbert Croft 1593   Walter Vaughan 1597   Syr Thomas Jones  1601   John Vaughan  1604   Syr Robert Mansell 1620   Syr John Vaughan  1624   Richard Vaughan

Cynrychiolaeth Seneddol yng nghyfnod Rhyfel Cartref Lloegr
1629–1640 Dim Senedd

1640  Henry Vaughan (ar ran y Goron). Ym mis Chwefror cafodd Vaughan ei ddiarddel a bu'r sedd yn wag

1646  John Lloyd. Cafodd ei ddienyddio ym 1648 fel rhan o Garthiad Thomas Pride a bu'r sedd yn wag

1653 Doedd Sir Gaerfyrddin ddim yn cael ei gynrychioli yn senedd Barebones

Bu gan Sir Gaerfyrddin dau aelod yn Senedd Gyntaf y Protectoriaeth

1654 John Claypole a Rowland Dawkins

1656 Rowland Dawkins a Robert Atkyns

Doedd Sir Gaerfyrddin ddim yn cael ei gynrychioli yn Senedd y Rymp

1659  Thomas Hughes

1660  John Lloyd

1661  Yr Arglwydd Vaughan

 Aelodau Seneddol hyd Ddeddf Diwygio 1832

 Blwyddyn  Aelod  Plaid1668  Syr Henry Vaughan 1677    Altham Vaughan   1679    Yr Arglwydd Vaughan  1685    Yr Arglwydd Vaughan  1689    Syr Rice Rudd  1701    Griffith Rice   1710    Syr Thomas Powell  1715    Ardalydd Winchester   Whig1717    Syr Thomas Stepney  1722    Edward Rice 1724    Syr Nicholas Williams  1745    John Vaughan  1754    George Rice  1779   John Vaughan  1784    Syr William Mansel  1790    Yr Anrh George Talbot Rice   Tori1793    Syr James Hamlyn  1802    James Hamlyn Williams  1806    Syr William Paxton  1807    Yr Arglwydd Robert Seymour   Tori1820    Yr Anrh. George Rice Rice-Trevor  Tori1831    Syr James Hamlyn-Williams   Whig

 Aelodau Seneddol 1832-1885
EtholiadAelod cyntafPlaid cyntafAil aelodAil blaid 1832 Yr Anrh. George Rice Rice-Trevor Ceidwadol Edward Hamlyn AdamsWhig 1835 Syr James Hamlyn-Williams Whig 1837 John Jones ceidwadol 1842 is-etholiad David Arthur Saunders Davies Ceidwadol 1852 is-etholiad David Jones  (hyd 1868) Ceidwadol 1857 is-etholiad David Pugh Rhyddfrydol 1868 Edward John Sartoris Rhyddfrydol John Jones  Ceidwadol1874 Frederick Campbell, Is-iarll Emlyn Ceidwadol 1880 Walter Rice Howell Powell Rhyddfrydol

Canlyniadau etholiad o 1832

Etholiadau yn y 1830au
(Ymgeiswyr efo * wedi eu hethol)
bawd|George Rice-Trevor

Etholiadau diwrthwynebiad 1841-1865

Cafodd George Rice Rice Davies a John Jones eu hethol yn ddiwrthwynebiad yn Etholiad cyffredinol 1841 ar ran y Ceidwadwyr. Bu farw John Jones ym 1842 ac etholwyd David Arthur Saunders Davies yn ddiwrthwynebiad i'w olynu ar ran y Ceidwadwyr.

Cafodd George Rice Rice Davies a David Arthur Saunders Davies eu hethol yn ddiwrthwynebiad yn Etholiad cyffredinol 1847 ar ran y Ceidwadwyr. Daeth Rice Trevor yn Arglwydd Dinefwr a'i ddyrchafu i Dy'r Arglwyddi ym 1852. Fe'i olynwyd yn ddiwrthwynebiad gan David Jones (Ceidwadwr).

Cafodd David Arthur Saunders Davies a David Jones eu hethol yn ddiwrthwynebiad yn Etholiad cyffredinol 1847 ac eto ym 1852. Bu Davies farw ym 1857 ac etholwyd David Pugh  i'w olynu yn ddiwrthwynebiad ar ran y Blaid Ryddfrydol.

Etholwyd David Pugh a David Jones yn ddiwrthwynebiad yn Etholiad cyffredinol 1859 ac eto ym 1865.

Etholiadau 1868-1880
(Ymgeiswyr efo * wedi eu hethol)



"Etholiad Sir Gaerfyrddin", Seren Cymru, 4 Rhagfyr 1868; adalwyd 14 Chwefror 2014
bawd|Is Iarll Emlyn



Diddymwyd y sedd ar gyfer etholiad 1885 a'i olynu gan etholaethau Gorllewin Caerfyrddin a Dwyrain Caerfyrddin.

Gweler hefyd
 Bwrdeistref Caerfyrddin (etholaeth seneddol)
 Dwyrain Caerfyrddin (etholaeth seneddol)
 Gorllewin Caerfyrddin (etholaeth seneddol)
 Caerfyrddin (etholaeth seneddol)
 Llanelli (etholaeth seneddol)
 Dwyrain Caerfyrddin a Dinefwr (etholaeth seneddol)
 Gorllewin Caerfyrddin a De Sir Benfro (etholaeth seneddol)

Cyfeiriadau

Categori:Etholaethau hanesyddol yng Nghymru
Categori:Hanes Sir Gaerfyrddin