Mwrllwch

Math o lygredd aer yw mwrllwch sy'n ymddangos mewn ardaloedd trefol pan bo niwl yn cyfuno â mwg o geir neu ffatrïoedd.

 Geirdarddiad 
Mae'r gair "mwrllwch" yn dyddio o 1703 ac ei ystyr draddodiadol yw niwl, tarth neu dawch.Geiriadur Prifysgol Cymru, mwrllwch . Ceir hefyd y gair tebyg "morllwch" neu "morlwch" (o dua 1300) sy'n golygu distrych y donGeiriadur Prifysgol Cymru, morllwch. (cymharwch â'r term llwch y môr). Defnyddiwyd y term Saesneg smog yn gyntaf gan H. A. Des Voeux ym 1905 i ddisgrifio'r atmosffer mewn nifer o drefi Prydain. Cyfuniad o'r geiriau Saesneg smoke (mwg) a fog (niwl) yw'r gair, a chafodd ei boblogeiddio mewn adroddiad Des Vouex i Gynhadledd Manceinion y Cynghrair er Atal Mwg ym Mhrydain Fawr ym 1911. Yn ôl yr adroddiad bu farw dros 1000 o bobl yn Glasgow a Chaeredin o ganlyniad i fwrllwch yn nhymor yr hydref 1909. Bellach, defnyddir y gair "mwrllwch" yn y Gymraeg yn gyfystyr â'r gair Saesneg smog.Geiriadur yr Academi, [smog].

 Mwrllwch sylffyraidd 
Achosir mwrllwch sylffyraidd (neu "mwrllwch Llundain") gan grynodiad uchel o ocsidiau sylffwr yn yr awyr o ganlyniad i ddefnydd tanwyddau ffosil sy'n cynnwys sylffwr, yn enwedig glo. Gwaethyga'r fath hon o fwrllwch gan leithder a chrynodiad uchel o fater gronynnol mewn daliant yn yr aer.

 Mwrllwch ffotocemegol 
Ceir mwrllwch ffotocemegol (neu "mwrllwch Los Angeles") yn bennaf mewn ardaloedd trefol sydd â nifer fawr o geir. Achosir gan yr ocsidiau nitrogen a'r anwedd hydrocarbonau a ryddheir gan geir sydd yn adweithio'n ffotocemegol yn yr atmosffer is. Daw'r nwy gwenwynig osôn o'r adwaith rhwng ocsidiau nitrogen ac anwedd hydrocarbonau yng ngolau'r haul, a chynhyrchir rhywfaint o ddeuocsid nitrogen gan yr adwaith rhwng ocsid nitrogen a golau'r haul. Mae'r mwrllwch hwn yn rhoi lliw brown golau i'r atmosffer ac yn achosi niwed i blanhigion, cosi'r llygaid, ac anhawster anadlu.

 Cyfeiriadau 

Categori:Llygredd aer
Categori:Tywydd