Caerfyrddin (etholaeth seneddol y DU)

Mae etholaeth Caerfyrddin yn ethol aelod i senedd San Steffan. 

Cafodd ei greu ar gyfer Etholiad cyffredinol 1918. Roedd yr etholaeth yn cynnwys bron y cyfan o'r hen Sir Gaerfyrddin ac eithrio'r rhannau diwydiannol o'r sir o amgylch tref Llanelli. Mae'r etholaeth yn nodedig am yr isetholiad a gynhaliwyd yno ym 1966, lle etholwyd Gwynfor Evans yn Aelod Seneddol cyntaf Plaid Cymru, ac am etholiad cyffredinol Chwefror 1974 pa bryd fethodd Evans gael ei ailethol o ddim ond 3 pleidlais. Mae pob ward o fewn Sir Gaerfyrddin.

Cafodd yr etholaeth ei ddileu yn ei ffurf wreiddiol ar gyfer etholiad cyffredinol 1997, ond fe'i hailsefydlwyd ar gyfer etholiad cyffredinol 2024.

Ffiniau
Ailsefydlwyd yr etholaeth fel 'Caerfyrddin' fel rhan o Adolygiad Cyfnodol 2023 o etholaethau San Steffan ac o dan gynigion terfynol Mehefin 2023 y Comisiwn Ffiniau i Gymru ar gyfer Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2024. 

Abergwili, Twyn-yr-Odyn, Peniel, Bridell, Rhydaman, Y Betws, Gogledd a De Caerfyrddin, Gorllewin Tref Caerfyrddin, Cenarth a Llangeler, Dre-fach Felindre, Cil-y-cwm, Gwarter Bach, Cynwyl Elfed, Garnant, Glanaman, Trefgordd Talacharn, Llanboidy, Llanddarog, Llandeilo,  Llanymddyfri, Llandybie, Tŷ-croes, Pen-y-banc, Llanegwad, Llanfihangel Aberbythych, Pen-y-groes, Saron, Rhydaman, Llanfihangel-ar-Arth, Alltwalis, Dolgran, Gwyddgrug, Llangadog, Bethlehem, Capel Gwynfe, Llangynnwr, Nant-y-caws, Pwll-trap, Bancyfelin, Login, Pibwr-lwyd, Cilymaenllwyd, Llanybydder, Manordeilo a Salem, Maenordeilo a Salem, Penygroes, Saron, Sanclêr gyda Llansteffan, Trelech a Hendy-gwyn.

 Aelodau seneddol
EtholiadAelodPlaid1918  John Hinds Rhyddfrydol (clymblaid) 1923  Ellis Jones Ellis-Griffith  Rhyddfrydol1924 Alfred Mond  Rhyddfrydol1926  Ceidwadwyr1928  William Nathaniel Jones Rhyddfrydol1929  Daniel Hopkin  Llafur1931  Richard Thomas Evans  Rhyddfrydol1935  Daniel Hopkin  Llafur1941 Goronwy Moelwyn Hughes  Llafur1945  Rhys Hopkin Morris  Rhyddfrydol1957  Megan Lloyd George  Llafur1966  Gwynfor Evans  Plaid Cymru1970  Gwynoro Jones  LlafurHyd 1974  Gwynfor Evans  Plaid Cymru1979  Dr Roger Thomas  Llafur1987  Alan Wynne Williams  Llafur2024Ann Davies Plaid Cymru

Etholiad 1918

Etholiad cyffredinol 1918: John Hinds yn ennill y sedd i'r Rhyddfrydwyr yn ddiwrthwynebiad.

Etholiadau yn y 1920au
bawd|John Hinds

bawd|Ellis Jones Ellis-Griffith



Ymddiswyddodd Syr Ellis Jones Ellis-Griffith ym 1924 a chynhaliwyd isetholiad i ddewis ei olynydd:

bawd|dde|Syr Alfred Mond





Oherwydd anghydweld a pholisi David Lloyd George i genedlaetholi tir amaethyddol trodd Mond ei gôt gan ymuno a'r Blaid Geidwadol ym 1926.
bawd|William Nathaniel Jones
Ym 1928 dyrchafwyd Mond i Dŷ'r Arglwyddi a chynhaliwyd isetholiad i ddewis olynydd iddo:

Etholiadau yn y 1930au

Etholiadau yn y 1940au

Ym 1941 cafodd Hopkin ei benodi yn ynad cyflogedig yn Llundain gan sefyll i lawr o'r Senedd. O dan drefniadaeth rhwng y tair plaid fawr i beidio cystadlu isetholiadau yn erbyn ei gilydd yn ystod cyfnod yr Ail Ryfel Byd cafodd Goronwy Moelwyn Hughes ei ethol yn ddiwrthwynebiad ar ran y Blaid Lafur.

Etholiadau yn y 1950au

Bu farw Syr Rhys Hopkin Morris ar 22 Tachwedd 1956 Y Bywgraffiadur ar lein http://wbo.llgc.org.uk/cy/c4-MORR-HOP-1888.html adalwyd Chwef 16 2014 a chynhaliwyd isetholiad ar 27 Chwefror 1957 i ganfod olynydd iddo:

Etholiadau yn y 1960au

Etholiadau yn y 1970au

Etholiadau yn y 1980au

Etholiadau yn y 1990au

Diddymwyd y sedd ar gyfer etholiad 1997 a'i olynu gan etholaethau Dwyrain Caerfyrddin a Dinefwr
a Gorllewin Caerfyrddin a De Sir Benfro. Ail sefydlwyd ar gyfer etholiad 2024

Canlyniadau Etholiadau yn y 2020au

Gweler hefyd
 Bwrdeistref Caerfyrddin (etholaeth seneddol)
 Dwyrain Caerfyrddin (etholaeth seneddol)
 Gorllewin Caerfyrddin (etholaeth seneddol)
 Llanelli (etholaeth seneddol)
 Dwyrain Caerfyrddin a Dinefwr (etholaeth seneddol)
 Gorllewin Caerfyrddin a De Sir Benfro (etholaeth seneddol)

Cyfeiriadau

Categori:Caerfyrddin
Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Nghymru
Categori:Etholaethau hanesyddol yng Nghymru
Categori:Hanes Sir Gaerfyrddin
Categori:Sefydliadau 2024