Refferendwm annibyniaeth yr Alban, 2014

Ar 18 Medi 2014 cynhaliodd Llywodraeth yr Alban refferendwm ar annibyniaeth i'r Alban. Roedd y refferendwm yn gofyn i etholwyr yr Alban: "A ddylai'r Alban fod yn wlad annibynnol?" (). Roedd hyn yn dilyn cytundeb rhwng Llywodraeth yr Alban a Llywodraeth y Deyrnas Unedig, yn dilyn papur a gyhoeddwyd ar 21 Mawrth 2013 a oedd yn gosod y seiliau. ac a gymeradwywyd gan Senedd yr Alban ar 14 Tachwedd 2013 ac yn Llundain ar 17 Rhagfyr 2013. Roedd angen mwyafrif (h.y. dros 50%) o'r pleidleisiau i annibyniaeth gael ei wireddu. Canlyniad y referendwm oedd na ddylai'r Alban fod yn annibynnol gyda 1,617,989 (44.7%) o blaid a 2,001,926 (55.3%) yn erbyn. Pleidleisiodd 71% o bobl ifanc 16-17 oed dros annibyniaeth.

Hyd at 12 diwrnod cyn y refferendwm, roedd y poliau'n nodi fod y garfan dros annibyniaeth tua chwe phwynt ar ôl y Na, ond ar y 6ed o Fedi cyhoeddwyd pôl piniwn y Times a oedd yn dangos fod 51% o'r etholwyr yn bwriadu pleidleisio dros annibyniaeth.Gwefan YouGov; adalwyd 7 Medi 2014 Mewn ymateb i hyn cyhoeddodd y Canghellor George Osborne y byddai'r Alban yn derbyn mwy o annibyniaeth a hawliau megis codi trethi, waeth beth fydd canlyniad i hyn. Yr un diwrnod, mynnodd Prif Weinidog Cymru Carwyn Jones y dylid rhoi'r un hawliau i Gymru.Gwefan y BBC; adalwyd 7 Medi 2014 Ymateb arall i hyn oedd i nifer o wleidyddion Saesneg gan gynnwys David Cameron, Prif Weinidog y Deyrnas Unedig, ymweld â'r Alban er mwyn ceisio dylanwadu ar y bleidlais.
bawd|Siambr Senedd yr Alban, Holyrood, Caeredin
bawd|Prif Weinidog presennol yr Alban Nicola Sturgeon gyda'r cyn-Brif weinidog Alex Salmond; Awst 2007
bawd|Baner yr Alban ar y chwith a Jac yr Undeb, Lloegr, ar y dde.
bawd|Arolwg barn o'r holl bolau
bawd|Graff o holiaduron yn rhagweld sut oedd yr etholaeth yn bwriadu pleidleisio

Gan i'r mwyafrif bleidleisio yn erbyn annibyniaeth yna bydd yr Alban yn parhau o dan y drefn bresennol, yn rhan o'r Deyrnas Unedig, ond addawyd y byddai rhagor o bwerau yn cael eu datganoli i'r Alban o Lundain, fel rhan o Ddeddfwriaeth yr Alban 2012. I'r perwyl hwn gwnaed nifer o argymhellion yn Nhachwedd 2014 gan Y Comisiwn Smith.

Wrth grynhoi'r ymgyrch dros annibyniaeth yn Nhachwedd 2014 dywedodd Dylan Iorwerth Golygydd Gyfarwyddwr Golwg, 'Llwyddiant rhyfeddol oedd pleidlais'Ie' refferendwm yr Alban gan fod Alex Salmond yn gwybod yn iawn mai cam oedd o, nid diwedd y daith. Mae galw Salmond yn fethiant fel pebai awduron 'Exodus' wedi dweud mai fflop oedd Moses.'Golwg; Tachwedd 20 2014; tudalen 8; erthygl 'Ta-ta Moses'.

Yr ymgyrch
Lansiwyd yr ymgyrch dros annibyniaeth ar y 25ain o Fai 2014. Y Prif Weithredwr yw Blair Jenkins, cyn Gyfarwyddwr Darlledu Teledu'r Alban (STV) a Phennaeth Newyddion a Materion Cyfoes STV a BBC yr Alban. Cefnogir yr ymgyrch gan yr SNP, Plaid Werdd yr Alban a Phlaid Sosialaidd yr Alban. Erbyn 22 Awst 2014 roedd dros un filiwn o Albanwyr wedi arwyddo deiseb yn galw am Annibyniaeth.

Lansiwyd yr ymgyrch yn erbyn annibyniaeth (Better Together) ar 25 Mehefin 2012<ref name = "better together">{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-scotland-politics-18572750|title=Scottish independence: Alistair Darling warns of 'no way back'''|work=BBC News|publisher=BBC|date=25 Mehefin 2012|accessdate=18 Gorffennaf 2012}}</ref> dan arweinyddiaeth Alistair Darling, cyn Ganghellor y Trysorlys, ac fe'u cefnogir gan y Blaid Geidwadol, y Blaid Lafur a'r Rhyddfrydwyr Democrataidd.

Cadarnhaodd Llywodraeth yr Alban drwy fesur cyfreithiol i ostwng oed pleidleisio o 18 i 16 oed, fel rhan o bolisi'r SNP dros safoni'r oedran hwn ym mhob etholiad yn yr Alban. Cytunodd y Blaid Lafur, y Rhyddfrydwyr a'r Blaid Werdd gyda'r mesur.

Yn Ionawr 2012, arweiniodd Elaine Murray, Aelod o'r Blaid Lafur, ymgyrch yn annog y dylid rhoi'r hawl i'r 800,000 o Albanwyr sy'n byw y tu allan i'r Alban i gael yr hawl i bleidleisio. Gwrthwynebwyd hyn gan Lywodraeth yr Alban, a ddadleuodd y byddai'n anodd iawn i weinyddu hyn ac y byddai Adran Hawliau Dynol y Cenhedloedd Unedig yn cwestiynu cyfreithlondeb refferendwm sydd heb ei seilio ar ffiniau daearyddol.

Dywedodd Dylan Iorwerth mai dim ond rhesymau economaidd oedd gan y garfan yn erbyn annibyniaeth; Y rhyfeddod ydi'r diffyg sôn am genedligrwydd a hanes a diwylliant. meddai.[Golwg; 28 Awst, 2014; tud 8]

Y broses
Cychwynwyd pleidleisio ar 27 Awst 2014 pan dderbyniodd pleidleiswyr post eu ffurflenni pleidleisio. Cofrestrodd 680,235 ar gyfer hyn, sef 20% yn uwch nag ym Mawrth 2014. Arestiwyd un dyn 28 oed o Drumchapel am geisio gwerthu ei ffurflen bleidleisio ar eBay. Y diwrnod olaf y gellid cofrestru ar gyfer y refferendwm oedd yr ail o Fedi.

Dadlau cyhoeddus
Wedi llawer o negydu rhwng y ddwy garfan, trefnwyd dadl deledu rhwng y ddau arweinydd Salmond a Darling ar raglen o'r enw Salmond & Darling: The Debate, a chafodd ei darlledu ar STV ar 5 Awst 2014. Cynhaliwyd ail ddadl rhyngddynt ar 25 o Awst 2014, o'r enw Scotland Decides: Salmond versus Darling ac fe'i darlledwyd ar BBC One Scotland'' a BBC 2 ar gyfer gweddill gwledydd Prydain. Ystyriwyd mai Alastair Darling enillodd y ddadl deledu gyntaf gyda 53% o'r cyhoedd yn credu mai Darling a ddaeth allan gryfaf. Fodd bynnag yn yr ail ddadl deledu credwyd mai Alec Salmond lwyddodd i berswadio'r cyhoedd orau.

Canlyniad

Cyhoeddwyd y canlyniadau fesul un, o 32 Awdurdodau unedol yr Alban. Swydd Clackmannan oedd y cyntaf i gyhoeddi eu canlyniadau:

Fesul rhanbarth
 Etholaeth Nifer o Blaid (Ie) Nifer yn Erbyn (Na) O Blaid (Ie) (%) Yn Erbyn (Na) (%) Nifer Balodau* Cynulliad (%)Dinas Aberdeen143,66481.7Swydd Aberdeen87.2Angus80,30085.7Argyll a ButeSwydd Clackmannan16,35019,03646.253.835,41088.6Dumfries a GallowayDinas Dundee53,62039,88057.3542.6593,59278.8Dwyrain Swydd Ayr84,25284.5Dwyrain Swydd Dunbarton79,01191.0Dwyrain Lothian27,46744,28371,79887.6Dwyrain Swydd Renfrew66,02190.4Dinas CaeredinFalkirk50,48958,03046.5353.47108,62688.7FifeDinas Glasgow364,66475.0Yr UcheldirInverclyde27,24327,32949.9250.0854,60187.4Midlothian26,37033,97243.7056.3060,39686.8Moray85.4Gogledd Swydd AyrGogledd Swydd LanarkPerth a Kinross104,28586.9Swydd Renfrew117,61287.3Gororau'r AlbanDe Swydd Ayr81,71586.1De Swydd Lanark22,93785.3Stirling25,01037,15340.2359.7762,22590.1Gorllewin Swydd Dunbarton33,72028,77653.9646.0462,53287.9Gorllewin LothianNa h-Eileanan Siar (Ynysoedd y Gorllewin)9,19510,54446.5853.4219,75886.2Ynysoedd Erch4,83310,00432.867.214,88783.7Ynysoedd Shetland5,6699,95136.2963.7115,63584.4 CYFANSWM1,617,9892,001,92644.7%55.3%3,619,915 84.6%

Roedd 4.2 miliwn wedi cofrestr (97% o'r etholwyr), gyda 32 sir yn cyfri'r pleidleisiau.

Dywedodd Adam Price ar raglen S4C a BBC Radio Cymru ar ddiwrnod y refferendwm: "Mae annibyniaeth yr Alban yn mynd i ddigwydd. Mae yna genhedlaeth o bobl ifanc sydd wedi cael eu gwleidyddu a dydyn nhw ddim yn mynd i dderbyn canlyniad na, felly mi ddaw yn ôl."Cymru Fyw, BBC; adalwyd 19 Medi 2014.

* Gan cynnwys baledau wedi'i sbwylio, ac felly gall y nifer fod yn fwy na chyfanswm y pleidleisiau.

Gweler hefyd
Refferendwm Catalwnia 2014
Refferendwm datganoli i Gymru, 1997

 Cyfeiriadau 

Dolen allanol
Fideo Gymraeg ar You Tube yn mynegi barn nifer o Gymry a chenhedloedd eraill pam y dylid pleidleisio dros Annibyniaeth
 Refferendwm Alban

Categori:2014
Categori:Etholiadau yn yr Alban
Annibyniaeth Alban 2014