Talaith Llywelyn

Crair wedi'i golli bellach ydy Coron Llywelyn (neu Talaith Llywelyn). Cofnodir mai mynachod Abaty Cymer ger Dolgellau oedd gwarchodwyr y creiriau brenhinol megis Y Groes Naid ers cychwyn rhyfel 1282. Lladdwyd Llywelyn yn Rhagfyr y flwyddyn honno a chredir i'r creiriau brenhinol ac eglwysig gael eu cymryd i Abaty Westminster, Llundain, yn symbol o oruchafiaeth y Saeson dros Gymru "unwaith ac am byth". Yno, fe'i gosodwyd ar gofeb Edward y Cyffeswr.
dde|bawd|160px|Dyluniad allan o Arfau Cymru" gan Lewys Dwnn sy'n dangos Coron y Genedl. Mae'n ymddangos mai coron fechan ydoedd ac un wahanol iawn i'r arfer. Mae'n ddigon posib mai dyma goron Llywelyn a ddygwyd yn 1283 gan Edward I.

Ymhlith y trysorau hyn a ddygwyd roedd coron o'r enw "Coron Arthur" a ellir ei olrhain o leiaf yn ôl i oes Owain Gwynedd (1137–1171).

Hanes y goron
Mae hanes sut y cafodd Llywelyn y goron yn ansicr a niwlog. Dywed rhai ffynonellau i Harri III, brenin Lloegr gyflwyno goron fechan i Ddafydd ap Llywelyn (mab Llywelyn Fawr a Siwan pan gafodd ei goroni yn 1240 yn Dywysog Gwynedd. Ond yn ôl yr hanesydd R. R. Davies roedd gan Ddafydd goron yn barod pan gyfarfu â Harri cyn y coroni.

He (Edward) appropriated the most valuable and potent symbols of Welsh princely independence - Llywelyn's coronet, the matrix of his seal, the jewels and crown of Arthur, and above all the most cherished relic in Wales, the piece of the true cross known as Y Groes Naid (just as he removed the Stone of Scone from Scotland in 1296). 
R.R. Davies  R. R. Davies was Chichele Professor of Medieval History at All Souls College, Oxford; Chairman of the Modern History Faculty, University of Oxford; and a former President of the Royal Historical Society.

Byr iawn oedd teyrnasiad Dafydd (brawd Llywelyn II) a bu farw ychydig wedi'i frawd, heb fedru hawlio'n ôl creiriau gwerthfawr y genedl.

Diflaniad y Goron
Ar allor Edward y Cyffeswr yn Abaty Westminster y bu'r Goron tan 1303 pan dygwyd hwy drachefn i Dŵr Llundain. Credir gan rai iddyn (ynghyd â hen greiriau Lloegr) gael eu toddi ym 1649 drwy orchymyn Oliver Cromwell. Fodd bynnag ni chyfeirir at greiriau Cymru na Choron Llywelyn yn y llyfr stoc a sgwennwyd yn y fan a'r lle.

Gweler hefyd
 Y Groes Naid
 Coron Glyn Dŵr
 Coron yr Eisteddfod Genedlaethol

Cyfeiriadau

Categori:Creiriau Tywysogion Cymru
Categori:Symbolau cenedlaethol Cymru
Categori:Teyrnas Gwynedd
Categori:Arteffactau Cymru