James Birch

Oriadurwr a sectydd o Gymru oedd James Birch (fl. 1771–1790, bu farw mis Hydref 1800?) a sefydlodd mudiad y Birchiaid.

Ymddengys iddo gael ei eni yn Sir Benfro. Gweithiodd fel oriadurwr yn Llundain a chlywir y sôn cyntaf amdano ym 1759, yn aelod o'r Muggletoniaid. Gadawodd â'r mudiad hwn ym 1778 gan gychwyn sect ei hunan.

Honodd Birch taw ef oedd trydydd proffwyd y Muggletoniaid ar ôl Lodowicke Muggleton a John Reeve. Datganodd Birch fod y byd yn dod i ben a bod Duw yn casglu'i "ddefaid" ac yn cael gwared â'i "eifr". Condemniodd broffwydi eraill gan alw ei hunan yn "broffwyd rheswm". Cyfansoddodd ganeuon i ddenu dilynwyr, y mwyafrif ohonynt yn Gymry yn enwedig o Sir Benfro. Ar ei anterth roedd gan Birch rhwng 50 a 60 o ddilynwyr. Symudodd y Birchiaid i ffwrdd o ysbrydolrwydd pur y Muggletoniaid gan ddilyn credo o hawliau naturiol a rhyddid cydwybod.

Erbyn 1788 cyhuddwyd Birch o fod yn ddiafol ac yn swynwr gan Fuggletoniaid eraill, ac ym 1795 y crybwyllir ef am y tro diwethaf a hynny yn archifau'r Muggletoniaid. Tua'r flwyddyn 1800 cyhoeddodd ddau lyfr rhyfedd, a chredir iddo farw yn Hydref 1800, fwy na thebyg yn Llundain. Goroesodd ei sect hyd y 1860au, pan oedd rhai Birchiaid yn Swydd Derby yn dilyn dysgeidiaeth y Muggletoniad Thomas Tomkinson, ac roedd dau ddilynwr yn dal i fyw ym 1871.

 Cyfeiriadau 

Categori:Arweinwyr crefyddol Cristnogol
Categori:Cristnogion o Gymru
Categori:Marwolaethau 1800
Categori:Oriadurwyr o Gymru
Categori:Pobl o Sir Benfro
Categori:Pobl y 18fed ganrif o Gymru