Dinas Dinlle (bryngaer)

Bryngaer ym mhentref Dinas Dinlle, Gwynedd, yw Dinas Dinlle, sy'n sefyll ar fryn isel ar draeth Morfa Dinlle. Enwir y pentref ar ôl y gaer. Mae'n dyddio o Oes yr Haearn, sef cyfnod y Celtiaid.

Disgrifiad
Mae'n gaer arfordirol o bridd a'i ochr orllewinol wedi'i hysu i ffwrdd gan y môr erbyn hyn. Codwyd dau glawdd anferth o gwmpas y bryn gan yr adeiladwyr. Tybir ei fod yn perthyn i ail gyfnod Oes yr Haearn (Oes yr Haearn B). Cafwyd gwrthrychau ynddi sy'n dyddio i'r 2ail ganrif a'r 3g, sy'n dangos fod pobl yn dal i fyw yno yng nghyfnod y Rhufeiniaid.Christopher Houlder, Wales: an archaeological guide (Faber and Faber, 1978).

250px|bawd|chwith|Dinas Dinlle o'r de
250px|bawd|chwith|Dinas Dinlle o bentref Dinas Dinlle

Pedwaredd Gainc y Mabinogi
Mae'r gaer yn enwog yn llenyddiaeth Gymraeg a diwylliant Cymru oherwydd ei chysylltiad â Phedair Cainc y Mabinogi. Yn y bedwaredd gainc, Math fab Mathonwy, mae'r arwr Lleu ('Lleu Llaw Gyffes') yn cael ei feithrin yn Ninas Dinlle ('Dinas Dinllef' yw'r sillafiad a geir yn y testun) gan y dewin Gwydion ap Don i farchogaeth a dwyn arfau:

'Yna y daethant [h]wy parth a Dinas Dinllef. Ac yna meithrin Lleu Llaw Gyffes yny allwys (nes y gallai) marchogaeth pob march ac yny oedd gwbl o bryd, a thwf a meint.'Ifor Williams (gol.), Pedair Cainc y Mabinogi (Caerdydd, 1930), tud. 81. Diweddarwyd yr orgraff fymryn.

'Dinas Dinllef' sydd gan y copïydd yn y llawysgrif, sef 'Dinas Dinlleu', o 'Dinlleu', sef 'Caer Lleu' ('din' = caer). 'Dinas Dinlla' yw'r enw ar lafar yn y cylch.

Yn 'Englynion y Beddau' yn Llyfr Du Caerfyrddin dywedir i Wydion gael ei gladdu yn Ninas Dinlle:
'Bedd Gwydion ap Don
ym Morfa Dinlleu
i-dan faen defeillion.'Dyfynnir gan Ifor Williams, op. cit.

Yn y môr gyferbyn â Dinas Dinlle ceir Caer Arianrhod, cartref arallfydol Arianrhod yn y Mabinogi.

Cyfeiriadau

Gweler hefyd
 Rhestr o fryngaerau Cymru
 Rhestr o fryngaerau mwyaf Cymru
 Rhestr o fryngaerau yng Nghymru wedi'u cofrestru

Categori:Bryngaerau Gwynedd
Categori:Llandwrog
Categori:Pedair Cainc y Mabinogi