Cofeb Ryfel Genedlaethol Cymru

Lleolir Cofeb Ryfel Genedlaethol Cymru yng Ngerddi Alexandra, Parc Cathays, Caerdydd. Mae'n coffa'r holl Gymry a fu farw yn y Rhyfel Byd Cyntaf a'r Ail Ryfel Byd. 

 Hanes y gofeb 
Cynlluniwyd hi ym 1923 gan Ninian Comper ac fe'i hagorwyd yn swyddogol ym 1928 gan Dywysog Cymru (yn hwyrach Edward VIII). tt. 156–8

Cofeb ydyw yn yr arddull glasurol, fel sawl adeilad arall yng nghanolfan ddinesig y brifddinas. Ysbrydolwyd Comper gan adfeilion o oes yr ymerawdwr Hadrian a welodd ar ei wyliau yng Ngogledd yr Affrig. Cynlluniodd y gofeb ar ffurf colonâd cylchog gyda thri cyntedd a thrwy bob un o'r rhain gellir gweld cerflun un ai o forwr, milwr neu awyrennwr, ill dri yn dal coronbleth. Uwchben y rhain saif negeseuydd adeiniog noeth, yn dal cleddyf ar ben ei waered megis croes. Un morwr ifanc a'i ddewisiwyd gan y pensaer oedd y model ar gyfer y pedwar cerflun.

Ceir arysgrifau ar y gofeb yn nhair iaith, Cymraeg, Saesneg a Lladin. Cyfansoddwyd yr arysgrifau Cymraeg gan y beirdd T. Gwynn Jones ac R. Williams Parry a'r arysgrif Saesneg gan Syr Henry Newbolt. Daw'r ymadrodd Lladin o ddigwyddiad adnabyddus yn hanes yr ymerodraeth Rufeinig; yn ôl y chwedl, tra'n ymladd ym mrwydr Pont Milvius cafodd Gystennin I weledigaeth o arwydd y Groes yn yr awyr a clywodd llais yn darogan, in hoc signo vinces ("gyda'r arwydd hyn cei orchfygu").

Arysgrifau
I FEIBION CYMRU A RODDES EU BYWYD DROS EI [sic] GWLAD YN RHYFEL MCMXIV – MCMXVIII Y ffrîs crwn (mewn tair rhan) ar y tu allanDROS FOR FE DROES I FARWY ffrîs ar y cyntedd uwchben y morwrGER Y FFOS YN GORFFWYSOY ffrîs ar y cyntedd uwchben y milwrYN Y NWYFRE YN HOFRANY ffrîs ar y cyntedd uwchben yr awyrennwrREMEMBER HERE IN PEACE THOSE WHO IN TUMULT OF WAR BY SEA, ON LAND, ON AIR, FOR US AND FOR OUR VICTORY ENDURETH UNTO DEATHY ffrîs cylchog ar y tu mewnIN HOC SIGNO VINCESFfrîs y strwythur cylchog yng nghanol y gofeb

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
  Mae'r erthygl hon yn sôn am y mymryn o Gymraeg a ddysgodd y Tywysog ar gyfer seremoni'r dadorchuddio.



Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II* Caerdydd
Categori:Cofebion rhyfel Cymru
Categori:Y Rhyfel Byd Cyntaf
Categori:Yr Ail Ryfel Byd
Categori:Llwybrau Byw
Categori:Cymru yn y Rhyfeloedd Byd