Aberhonddu (etholaeth seneddol)

Roedd Aberhonddu yn etholaeth seneddol i Dŷ'r Cyffredin yn Senedd y Deyrnas Unedig o 1542 hyd at 1885.

Hanes yr Etholaeth
Roedd Aberhonddu yn etholaeth seneddol yng Nghymru a oedd yn dychwelyd un Aelod Seneddol i Dŷ'r Cyffredin o 1542 hyd iddo gael ei ddiddymu ar gyfer etholiad cyffredinol 1885.

Yn wreiddiol roedd yr Aelod yn cynrychioli rhydd-ddeiliaid holl fwrdeistrefi Sir Frycheiniog, sef tref Aberhonddu, Llywel, Talgarth,  Y Gelli Gandryll a Chrucywel, ond erbyn i etholiadau cael eu cystadlu yn y 19eg ganrif dim ond bwrdeiswyr tref Aberhonddu ei hun oedd yn cael pleidleisio, does dim sicrwydd pendant pa bryd y collodd y bwrdeiswyr eraill eu hetholfraint ond tybir ei fod rhywbryd rhwng 1603 a 1715.

Hyd 1727 yr oedd holl ryddfreinwyr Aberhonddu yn cael pleidleisio, lle bynnag yr oeddynt yn byw, ond ym 1727 dyfarnodd Tŷ Cyffredin mai dim ond y rhyddfreinwyr oedd yn byw yn Nhref Aberhonddu oedd yn cael pleidleisio.

Ystyrid nifer o etholaethau bach yn eiddo  teuluoedd bonheddig arbennig, perchnogion etholaeth Aberhonddu oedd Teulu Morgan Parc Tredegar.Wales at Westminster James, Arnold J a Thomas John E Gwas Gomer 1981Y Bywgraffiadur ar-lein MORGAN (TEULU), Tredegar Park, etc., sir Fynwy http://yba.llgc.org.uk/cy/c-MORG-TRE-1384.html adalwyd Ion 6 2014

Diddymwyd yr etholaeth ar gyfer Etholiad cyffredinol 1885 a chynhwyswyd Aberhonddu yn rhan o etholaeth sirol Brycheiniog

Aelodau Seneddol
1542 - 1554 Edward Games 
1554 - 1555 Meredith Games 
1555 -1558 anhysbys
1558 – 1559 William Aubrey 
bawd|William Aubrey AS 1558-1559
1559 - 1567 Roland Vaughan 
1567 – 1571  Syr Roger Vaughan 
1571 - 1572 Richard Price 
1572 - 1583 Walter Games 
1584 - 1593 David Williams 
1593 - 1597  Syr Matthew Morgan 
1597 - 1601 David Williams 
1601 -1614 Syr Henry Williams 
1614 - 1620  Syr John Crompton 
1620 - 1626  Syr Walter Pye 
1626 - 1628  Syr Henry Lynde 
1628 – 1640 Walter Pye 
1640 - 1653 Herbert Price 
 1647 - 1653 Ludovic Lewis
1653 – 1658 Dim Cynrychiolydd
1658 - 1659 Samuel Wightwick
1659 - 1660 anhysbys
1660 - 1661  Syr Henry Williams  
1661 – 1678 Syr Herbert Price  
1678 - 1679 Thomas Mansel  
1679 – 1689 John Jeffreys  
1689 Thomas Morgan (Wig)
1690 - 1698 Jeffrey Jeffreys  
1698 - 1701 Thomas Morgan (Wig ) (Hefyd wedi ei ethol dros Sir Fynwy)
1701 - 1709 Syr Jeffrey Jeffreys  
1709 – 1713 Edward Jeffreys  
1713 – 1722 Roger Jones  
1722 William Morgan   (Hefyd wedi ei ethol dros Sir Fynwy)
1723 – 1734 Thomas Morgan  
1734 – 1754 Yr Anrhydeddus  John Talbot  
1754 Thomas Morgan (Ymddiswyddodd er mwyn sefyll yn Sir Fynwy)
1763 Charles Morgan  (Ymddiswyddodd er mwyn sefyll yn Sir Frycheiniog)
1769, John Morgan  (Ymddiswyddodd er mwyn sefyll yn Sir Fynwy)
1772 -1778 Charles Van  
1778 Syr Charles Gould  (Ymddiswyddodd er mwyn sefyll yn Sir Frycheiniog)
bawd|Syr Charles Morgan
1787 Syr Charles Gould Morgan  (Ymddiswyddodd er mwyn sefyll yn Sir Fynwy)
1796 - 1812 Syr Robert Salusbury (Tori)
1812 - 1818  Charles Morgan Robinson Morgan (Wig)
1818 - 1830 George Gould Morgan (Tori)
1830 - 1832 Charles Morgan Robinson Morgan (Wig)
1832 – 1835 John Lloyd Vaughan Watkins (Rhyddfrydwr)
1835 – 1847 Charles Morgan Robinson Morgan (Ceidwadwr)
1847 - 1852 John Lloyd Vaughan Watkins (Rhyddfrydwr)
1852 - 1854 Charles Rodney Morgan (Ceidwadwr)
1854 – 1866 John Lloyd Vaughan Watkins (Rhyddfrydwr)
1866  Chwefror – Hydref John Pratt, Iarll Aberhonddu (Rhyddfrydwr)
1866 - 1869 Howel Gwyn (Ceidwadwr) (etholwyd Howel Gwyn eto ym 1868 ond diddymwyd canlyniad yr etholiad)
1869 - 1870 Edward, yr Arglwydd Hyde (Rhyddfrydwr)
bawd|Edward Hyde Villiers, Vanity Fair, 1901-01-10
1870 - 1880 James Price William Gwynne-Holford (Ceidwadwr)
1880 – 1885 Cyril Flower (Rhyddfrydwr)
1885 Diddymwyd yr etholaeth

Etholiadau

Etholiadau yn y 1830au

Etholiadau yn y 1840au

Etholiadau yn y 1850au

Bu farw Charles Rodney Morgan ym 1854 a chynhaliwyd isetholiad ar 6 Chwefror 1854 pan ail-etholwyd John Lloyd Vaughan Watkins yn ddiwrthwynebiad gan gipio'r sedd yn ôl i'r Blaid Ryddfrydol. Ail-etholwyd Watkins yn ddiwrthwynebiad eto yn etholiadau cyffredinol 1857 a 1859.

Etholiadau yn y 1860au
Etholwyd J Ll V Watkins yn ddiwrthwynebiad yn Etholiad cyffredinol 1865 ond bu farw yn gynnar ym 1866. Fe'i olynwyd ar ran y Blaid Ryddfrydol gan Iarll Brycheiniog, eto'n ddiwrthwynebiad, mewn isetholiad a gynhaliwyd ar 27 Chwefror 1866. Dyrchafwyd Iarll Brycheiniog i Dŷ'r Arglwyddi ar farwolaeth ei dad Ardalydd Camden gan achosi isetholiad arall a gynhaliwyd  ar 3 Hydref 1866.

Yn dilyn etholiad 1868 danfonwyd deisebau  yn erbyn dychwelyd 54 o Aelodau Seneddol oherwydd cyhuddiad o lwgrwobrwyaeth ym mysg y rhain yr oedd deiseb yn erbyn Howel Gwyn. Dyfarnwyd yn erbyn Gwyn a chafodd canlyniad yr etholiad ei ddileu gan achosi isetholiad a gynhaliwyd ar 24 Ebrill 1869 Seren Cymru 18 Rhagfyr 1868 http://papuraunewyddcymru.llgc.org.uk/cy/page/view/3198026/ART42 adalwyd Ion 6 2014.

Etholiadau'r 1870au
Ym 1870 dyrchafwyd Edward, Yr Arglwydd Hyde i Dy'r Arglwyddi ar farwolaeth ei dad Iarll Clarendon a chynhaliwyd isetholiad ar 19 Gorffennaf 1870.

Etholiadau yn yr 1880au

Cyfeiriadau

Categori:Aberhonddu
Categori:Etholaethau hanesyddol yng Nghymru
Categori:Hanes Powys