Crwner

Swyddog llywodraethol sy'n ymchwilio i achosion marwolaethau yw crwner (Lladin: custos placitorum coronae; Eingl-Normaneg: corouner).Lewis, Robyn. Termau Cyfraith (Llandysul, Gwasg Gomer, 1972), t. 47. Mae crwner yn un o hen swyddi'r gyfraith gyffredin,Black's Law Dictionary (ail argraffiad, 1910), [coroner]. ac mae'n parhau heddiw mewn nifer o wledydd. Gan amlaf bydd crwner yn gyfrifol am ymchwilio i farwolaethau annaturiol o fewn awdurdodaeth benodol.

 Y Deyrnas Unedig 
 Cymru a Lloegr 
bawd|chwith|Mynedfa Llys y Crwner yn London Road Fire Station, Manceinion.
Yng Nghymru a Lloegr mae crwner yn swydd farnwrol annibynnol. Rhaid i grwner fod yn gyfreithiwr neu'n feddyg, ac mewn rhai achosion, y ddau. Maent yn ymchwilio i farwolaethau treisgar neu annaturiol, marwolaethau sydyn am resymau anhysbys, a marwolaethau sydd wedi digwydd yn y carchar. Rhaid hysbysu'r crwner hefyd os na all meddyg teulu roi tystysgrif briodol ynghylch achos y farwolaeth, os digwyddodd y farwolaeth yn ystod llawdriniaeth, neu os afiechyd diwydiannol oedd i gyfrif am y farwolaeth.

 Yr Alban 
Ni cheir crwneriaid yn yr Alban. Y Procuradur Ffisgal sy'n archwilio marwolaethau arbennig, ac weithiau cynhelir ymchwiliad llys gerbron y Barnwr Sirol dan Ddeddf Damweiniau Marwol a Marwolaethau Sydyn (Yr Alban) 1976. Nid yw'r Barnwr Sirol yn arbenigwr mewn marwolaethau, ac felly mae'r swydd yn wahanol i swydd y crwner yng Nghymru, Lloegr a Gogledd Iwerddon.

 Gogledd Iwerddon 
Yng Ngogledd Iwerddon penodir cyfreithwyr neu fargyfreithwyr gan yr Arglwydd Ganghellor i fod yn grwneriaid.

 Gweriniaeth Iwerddon 
bawd|Llys y Crwner, Dulyn.
Rheolir swydd y crwner yng Ngweriniaeth Iwerddon gan Ddeddf Crwneriaid 1962. Os oes rhaid cynnal archwiliad post-mortem, bydd patholegydd yn gweithredu ar ran y crwner.

 Canada 
bawd|chwith|Llys y Crwner, Vancouver, British Columbia.
Penodir crwneriaid yng Nghanada trwy orchymyn gan Gyngor Gweithredol y dalaith neu'r diriogaeth. Mae crwneriaid neu archwilwyr meddygol yn archwilio rhwng 15% ac 20% o'r holl farwolaethau yng Nghanada.

 Unol Daleithiau America 
bawd|Llythyr gan Siryf-Grwner San Luis Obispo County, Califfornia, i gadarnhau bu farw L. Ron Hubbard o achosion naturiol (4 Tachwedd 1987).
Yn yr Unol Daleithiau, mae system o grwneriaid gan tua hanner o'r taleithiau. Yn y mwyafrif o awdurdodaethau mae'n swydd etholedig, ac yn aml bydd gan y crwner y grym i gyhoeddi gwarant i arestio personau gall wedi achosi marwolaeth. Mewn awdurdodaethau eraill, bydd archwiliwr meddygol yn cyflawni dyletswyddau tebyg i'r crwner.

 Cyfeiriadau 

Categori:Galwedigaethau cyfreithiol
Categori:Galwedigaethau meddygol
Categori:Marwolaeth