Cragen felen

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw cragen felen, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy cregyn melyn (-ion); yr enw Saesneg yw Yellow Shell, a'r enw gwyddonol yw Camptogramma bilineata. Geiriadur enwau a thermau  ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
bawd|chwith

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r cragen felen yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Disgrifiad
Yr Imago (oedolyn)Mae'r rhychwant yr adenydd yn 20–25 mm. Mae lliw'r adenydd blaen a'r adenydd cefn yn felyn i frown ocr (weithiau'n ysgafn). Mae'r adenydd blaen a'r adenydd cefn wedi'u gorchuddio â chroesfariau danheddog brown neu wyn. Fel arfer mae tri neu bedwar croesfar gwyn amlwg, a all fod â llinell ddu ar eu hyd. Mae ymyl yr adenydd yn ddu ac yn donnog. 

Yr Wy
Mae'r wyau melynaidd yn grwn, dim ond ychydig yn wastad wrth yn y pen. Mae'r wyneb yn dangos rhwyll fawr. Mae tyfiannau ar y croestoriadau. 

Y Lindys
Mae'r lindys yn wyrdd i ychydig yn frown gyda thoriadau segment amlwg. Mae'r llinell dorsal yn dywyllach na lliw'r corff. Mae'r llinell ochrol, ar y llaw arall, yn aml yn fwy disglair. Mae'r pen fel arfer yn frown golau ac yn gymharol fach. 

Y Chwiler
Mae'r chwiler yn frown cochlyd gyda chremaster byr, sy'n cynnwys dau flewyn bach. Mae gan yr ardal thorasig a'r adenydd liw brown-wyrdd.Prout, L. B. (1912–16). Geometridae. Yn A. Seitz (gol.) The Macrolepidoptera of the World. The Palearctic Geometridae, 4. 479 tt. Alfred Kernen, Stuttgart.pdfJaan Viidalepp ac Axel Hausmann, 2013 Yn: Axel Hausmann (Hrsg.): The Geometrid Moths of Europe. 1. Auflage. Cyfrol 3: Larentiinae I. Apollo Books, Stenstrup 2013, 

Bioleg
Nid yw'r rhywogaeth hon yn dangos unrhyw hoffterau am gynefin arbennig. Mae'n hedfan mewn coedwigoedd a thiroedd agored, yn ogystal ag mewn mannau gwlyb a sych. Ar ymylon coedwigoedd llysieuol, fodd bynnag, mae dwysedd uwch o wyfynod. Yn yr Alpau fe'i ceir hyd at 1,600 metr uwchben lefel y môr. Mae'n gyffredin, ond mewn niferoedd gwahanol iawn o flwyddyn i flwyddyn.

Mae'r gwyfynod yn hedfan o fis Mehefin i fis Awst..

Mae'r larfa yn bwydo ar amryw o blanhigion sy'n tyfu'n isel fel gwylyddyn y dom, tafol a rhywogaethau eraill o'r teulu Polygonaceae.Cronfa ddata HOSTS, Amgueddfa Hanes Genedlaethol, Llundain. Adalwyd 2024

Profiad unigolion

 Cragen felen (Yellow Shell), Clydach, Cwm Tawe 12.07.2025 Dewi Lewis https://www.facebook.com/share/p/1JBqeytC2y/?mibextid=wwXIfr

Gweler hefyd
 Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
 Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Cyfeiriadau