Hen wrach (gwyfyn)

Gwyfyn sy'n perthyn i deulu'r Noctuidae yn urdd y Lepidoptera yw hen wrach, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy hen wrachod; yr enw Saesneg yw Mother Shipton, a'r enw gwyddonol yw Callistege mi (neu Euclidia mi). Geiriadur enwau a thermau  ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012. Cafodd ei adnabod a'i ddosbarthu gyntaf gan Carl Alexander Clerck yn 1759. Mae ei diriogaeth yn cwmpasu llawer o Ewrop, Siberia, y Dwyrain Pell ac Asia Leiaf. Yn ynysoedd Prydain, mae'n eitha niferus yn Lloegr a Chymru; a cheir heidiau bychan yn yr Alban ac Iwerddon.
bawd|200 px|left
Yn ystod y dydd mae'n hedfan: teithiau byr a chwim fel arfer a hynny ar dir gwastraff, agored.

Rhwng Mai a Medi mae'r wyau'n cael eu dodwy. O Fehefin i Fedi fe'i gwelir ar ffurf siani flewog a rhwng Gorffennaf a Mai fel chwiler. Rhwng Mai a Gorffennaf, yn ddibynol ar leoliad, daw'r oedolyn allan o'i blisg. Fel chwiler mae'n cysgu'r gaeaf a hynny ar lafn o laswellt neu yn y pridd.

Bwyd
Y prif fwyd ydy teulu'r meillionen.

Yr enw
Mae'r patrwm ar adenydd yr oedolyn yn symbol eiconig o  Ursula Southeil, a adnabyddwyd hefyd dan yr enw "Mother Shipton", hen wrach chwedlonol. Yn ôl y traddodiad fe ragwelodd hi farwolaeth  Thomas Wolsey yn 1530.

Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r hen wrach yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
 Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
 Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Cyfeiriadau

Categori:Gwyfynod