Llygoden

Cnofil bychan hollysol o deuluoedd y Muridae a'r Cricetidae yw llygoden (enw benywaidd; lluosog: llygod), sy'n hawdd ei hadnabod ar ei thrwyn pigfain, llygaid treiddgar, clustiau crwm a chynffon fain ddi-flew neu bron heb flew. Y mwyaf cyffredin yw llygoden y tŷ (Mus musculus) a chaiff ei magu fel anifail anwes. Mewn rhai cynefinoedd mae llygoden y coed (Apodemus sylvaticus) hefyd yn gyffredin iawn. Mae'n ysglyfaeth i rai adar mawr eu maint megis y cudyll, y dylluan a'r eryr a mamaliaid eraill megis y gath a'r neidr. Ar adegau maent yn dod i fewn i dai pobl a gallant lochesu oddi fewn i hen waliau.

Gallant ar adegau fod yn bla, gan fwyta a difetha cnyda'r amaethwr gan achosi cryn golled a lledaenu afiechydon drwy'r parasitiaid sy'n byw arnynt a thrwy eu hysgarthiad. Yng Ngogledd America, mae anadlu llwch sy'n cynnwys eu hysgarthiad wedi'i gysylltu gyda hantavirus, a all, yn ei dro, achosi Hantavirus Pulmonary Syndrome (HPS).

Anifail nosol ydynt yn bennaf sy'n dibynnu ar eu clyw yn hytrach na'u golwg.Behney - Explorations of Deer-MouseThe Field Mouse Mae eu synnwyr arogli hefyd wedi'i fireinio'n arbennig iawn, yn enwedig er mwyn canfod bwyd a lleoli helwyr fel cathod.

Mewn llenyddiaeth
bawd|Rhyddhau 100 o lygod pengron y dŵr ym Mro Morgannwg
 Crogi llygoden: Yn nhrydedd gainc y Mabinogi (sef chwedl Manawydan fab Llŷr) mae Manawydan, brawd Branwen a Brân Fendigaid a Phryderi yn dychwelyd i Ddyfed, lle mae Pryderi yn cael ei gaethiwio mewn caer hud, ac yna mae Rhiannon hithau yn cael ei charcharu wrth geisio ei achub, gan adael dim ond Manawydan a Chigfa ar ôl. Ymhen dwy flynedd mae Manawydan yn dal un o'r llygod sydd wedi bod yn bwyta ei ŷd, ac yn mynd ati i'w chrogi. Daw ysgolhaig, offeiriad ac yna esgob heibio i geisio perswadio Manawydan i beidio crogi'r lygoden. Datgelir mai gwraig feichiog Llwyd fab Cil Coed yn rhith llygoden ydyw, ac mai Llwyd a osododd yr hud ar Ddyfed fel dial am y modd y cafodd ei gyfaill Gwawl fab Clud ei gamdrin gan Pwyll yn y gainc gyntaf. Rhyddheir ei wraig ar yr amod ei fod yn rhyddhau Pryderi a Rhiannon a chodi'r hud.
 'Crogi Llygoden' - cân gan Geraint Jarman.Gwefan Last FM; adalwyd 24/12/2012
 Ceir hen bennill enwog am ddwy lygoden:
Mi welais ddwy lygoden
Yn cario Pont Llangollen,
Rownd-abowt o gylch y ddôl
Ac yn eu hôl drachefen!

Rhywogaethau o ‘lygod’ yng Nghymru
bawd|Dwy gneuen wedi'u cafnu gan llygoden y coed a llygoden goch yn eu tro

Llygod bach
 Llygoden y coed – Apodemus sylvaticus
 Llygoden warfelen – Apodemus flavicollis
 Llygoden y tŷ – Mus musculus
 Llygoden yr ŷd – Micromys minutus

Llygod mawr
 Llygoden Ffrengig – Rattus norvegicus
 Llygoden ddu – Rattus rattus

Llygod pencrwn
 Llygoden goch – Myodes glareolus (Clethrionomys glareolus cynt)
 Llygoden y gwair – Microtus agrestis
 Llygoden y dŵr – Arvicola amphibius (Arvicola terrestris cynt)
 Llygoden Sgomer – Myodes glareolus skomerensis (Clethrionomys glareolus skomerensis cynt)

Llygon (chwistlod)
(dim wir yn llygod o gwbl)
 Llŷg cyffredin (chwistlen gyffredin) – Sorex araneus
 Llŷg lleiaf (chwistlen leiaf) – Sorex minutus
 Llŷg y dŵr (chwistlen ddŵr) – Neomys fodiens

Cyfeiriadau

Gweler hefyd
 Rhestr mamaliaid Cymru
 Bochdew
 Llyg (Shrew: Sorex)

Dolennau allanol

 Fancy Mice: sut i gadw llygod dof
 Ymenydd y llygoden mewn lluniau
 Hanes y llygoden a geneteg diweddar 
 Mouse Tracks: Adnabod olion y llygoden

Categori:Genera o gnofilod
Categori:Muridae