Cyflafan Sandy Hook

Cyfres o lofruddiaethau yn Newtown, Connecticut, UDA, ar 14 Rhagfyr 2012 oedd cyflafan Sandy Hook neu gyflafan Sandy Newtown. Ar fore'r Dydd Gwener hwnnw, lladdodd Adam Lanza ei fam, Nancy Lanza, a gyrrodd i Ysgol Gynradd Sandy Hook a saethu 20 o blant a chwech o oedolion yn farw cyn iddo ladd ei hunan.

Bu farw 18 o blant a chwe oedolyn yn yr ysgol ei hun. Bu farw dau blentyn arall yn hwyrach yn yr ysbyty lleol. Menywod oedd yr oedolion i gyd: dwy athrawes, dwy gynorthwywraig addysg, y brifathrawes, a seicolegydd yr ysgol. Roedd y plant fu farw i gyd yn 6 neu 7 mlwydd oed, ac wyth ohonynt yn fechgyn a 12 yn ferched. Cafodd dwy athrawes arall eu hanafu.

 Y llofrudd 
Dyn 20 oed oedd Adam Peter Lanza (22 Ebrill 1992 – 14 Rhagfyr 2012) a drigai gyda'i fam yn Sandy Hook, adran o Newtown, mewn tŷ 8 km o'r ysgol gynradd. Nid oedd ganddo gofnod troseddau. Mynychodd Ysgol Gynradd Sandy Hook am gyfnod, ac yna Eglwys Gatholig St. Rose Lima yn Newtown. Mynychodd Ysgol Uwchradd Newtown ac yno'n fyfyriwr ar restr yr anrhydeddau, ond cafodd ei dynnu allan o'r ysgol yn 16 oed. Cafodd ei addysgu yn y cartref gan ei fam a'i dad, ac enillodd gymhwyster yr GED. Mynychodd Prifysgol Daleithiol Gorllewin Connecticut yn 2008 a 2009. Yn ôl ei athrawon a'i gyd-ddisgyblion o'r ysgol uwchradd, roedd Lanza yn "ddeallus, ond yn bryderus ac aflonydd", ac yn fachgen swil heb unrhyw gyfeillion agos.

Derbynodd diagnosis o anhwylder prosesu synhwyraidd, nodwedd gyffredin o awtistiaeth, pan dechreuodd yn yr ysgol gynradd. Cafwyd bod syndrom Asperger ganddo pan oedd yn 13 oed. Ym mis Hydref 2006 derbynodd presgripsiwn am gyffuriau gwrthiselder Celexa a therapi ymddygiadol i drin anhwylder gorfodaeth obsesiynol. Cafodd y driniaeth ei chwestiynu gan ei fam, a pheidiodd Adam gymryd y feddyginiaeth a mynychu'r therapi ar ôl pedwar sesiwn. Mewn cyfweliad yn 2013, awgrymodd Peter Lanza yr oedd gan ei fab sgitsoffrenia yn ogystal â'i afiechydon eraill. Mae'n debyg roedd yn dioddef anorecsia pan oedd yn ei arddegau. Yn ôl cofnod meddygol o Chwefror 2008, roedd ganddo daldra o 5'10" ac yn pwyso 112 o bwysau. Pan fu farw, roedd yn dioddef o ddiffyg maeth a niwed felly i'w ymennydd, yn 6' o daldra a 112 o bwysau.

Yn ôl ei chwaer-yng-nghyfraith, "selogyn gynnau" oedd Nancy Lanza ac yn berchen ar ddeuddeg o ddrylliau o leiaf. Roedd yn aml yn hebrwng ei meibion i'r maes saethu lleol a'u addysgu i saethu. Roedd Nancy Lanza wedi prynu reiffl o galibr .22, AR-15, a nifer o arfau eraill yn y blynyddoedd cyn y cyflafan. Roedd gan Adam ddiddordeb yn nhorflofruddiaethau, gan gynnwys cyflafanau Ysgol Uwchradd Columbine a Phrifysgol Gogledd Illinois. Arddangosodd Adam ymddygiadau gwrthgymdeithasol a rhyfedd, ond ni chredai ei dad Peter roedd Nancy yn ofni ei mab.

 Y drosedd 
Saethodd Adam Lanza ei fam Nancy pedair gwaith yn ei phen gyda'r reiffl .22 a'i lladd. Cyn iddo adael y tŷ, dinistriodd Adam disgyrrwr caled ei gyfrifiadur. Casglodd ei arfau a gyrrodd yng nghar ei fam i Ysgol Gynradd Sandy Hook, ysgol gyhoeddus i blant o'r dosbarth meithrin i'r pedwerydd dosbarth. Teithiodd Adam i'r ysgol gyda'r AR-15, dau bistol lled-awtomatig, dryll pelets, a channoedd o rowndiau o fwledi. Cyrhaeddodd yr ysgol tua 9:30 y bore, a gadawodd y dryll pelets yn y car. Roedd drws yr ysgol ar glo, ond saethodd Lanza ffenestr i ddringo mewn i'r ysgol. Cafodd ei gwrdd yn y coridor gan y brifathrawes, Dawn Hochsprung, a seicolegydd yr ysgol, Mary Sherlach, a'r athrawes Natalie Hammond. Saethwyd y tair ohonynt, a bu farw Hochsprung a Sherlach. Llwyddodd Hammond i lusgo'i hunan i'r gynadleddfa. Tua 9:35, derbynodd y gwasanaethau brys y galwad ffôn cyntaf o'r ysgol.

Cafodd sŵn taniadau'r gwn ei glywed gan yr holl ystafelloedd dosbarth drwy'r system sain. Dechreuodd yr athrawon ddiogelu'r plant yn unol â'r drefn argyfwng a ymarferid ynghynt. Cafodd plant eu cuddio mewn cypyrddau a'r tai bach, a chafodd drysau eu rhwystro gyda dodrefn neu gan yr athrawon eu hunain. Cerddodd Lanza i mewn i ystafell yr athrawes Lauren Rousseau gan ladd hi a 14 o blant. Yn yr ail ystafell, roedd yr athrawes Victoria Soto wedi cuddio'i disgyblion mewn cwpwrdd. Dywedodd Soto i Lanza roedd ei dosbarth hi yn y neuadd ar ochr draw'r adeilad. Saethodd Soto, a chwe phlentyn a geisiodd ffoi o'r guddfan. Llofruddiodd hefyd y cynorthwywraig anghenion arbennig Anne Marie Murphy, a'r therapydd ymddygiad Rachel D’Avino. Aeth y heddweision cyntaf i mewn i'r ysgol a gwelant unigolyn yn gwisgo dillad tywyll. Am 9:40, clywodd y taniad olaf pan wnaeth Lanza ladd ei hun gyda phistol. Canfuwyd ei gorff ger drws ystafell Victoria Soto.

Danfonwyd nifer mawr o heddweision lleol a thaleithiol i'r ysgol i ymchwilio i fangre'r drosedd. Wrth gynnal awtopsïau ar gyrff y meirw, dangoswyd i bob un ohonynt gael eu saethu mwy nag unwaith.

 Ymateb 
bawd|chwith|Sylwadau'r Arlywydd Obama ar ddiwrnod y cyflafan.
Cafodd y drychineb hon effaith sylweddol ar y cyhoedd Americanaidd, yn enwedig oherwydd oedran y meirw.

Cynhaliwyd munud o dawelwch ar draws yr Unol Daleithiau ar 21 Rhagfyr 2012 er cof am feirw Sandy Hook.

 Y ddadl dros ddrylliau 
Yn debyg i nifer o gyflafanau drylliau eraill yn hanes yr Unol Daleithiau, cododd ddadl dros ddeddfau ar reoli drylliau yn sgil y drychineb. Galwodd Dan Malloy, Llywodraethwr Connecticut, am ddeddfwriaeth lymach i reoli drylliau ar lefel genedlaethol.

Canolbwyntiodd y dadleuon o blaid rheoli drylliau ar yr AR-15, fersiwn lled-awtomatig o'r reiffl ymosodol filwrol M16, a'r storgelloedd 30-rownd.

Yn y dyddiau wedi'r cyflafan, datganodd yr Arlywydd Barack Obama y byddai’n "gwneud popeth yn ei allu" i geisio osgoi trychineb arall o’r fathObama: ‘Rhaid i America newid i ddiogelu ei phlant’, Golwg360 (17 Rhagfyr 2012). Adalwyd ar 19 Ionawr 2017. ac addawodd cyflwyno deddfwriaeth i dynhau'r rheolau ynglŷn ag arfau erbyn mis Ionawr 2013.Obama: Cynlluniau i dynhau rheolau gynnau erbyn mis Ionawr, Golwg360 (20 Rhagfyr 2012). Adalwyd ar 19 Ionawr 2017. Ceisiodd nifer o wleidyddion ail-gyflwyno'r Gwaharddiad Ffederal ar Arfau Ymosodol, adran o Ddeddf Rheoli Tor-cyfraith Tresigar a Gorfodi'r Gyfraith 1994 aeth yn ddi-rym yn 2004.

Ymatebodd y Gymdeithas Reiffl Genedlaethol (NRA) drwy feio gemau fideo a ffilmiau arswyd, a galwodd am warchodwyr arfog ym mhob ysgol yn yr Unol Daleithiau.  David Nakamura a Tom Hamburger. Put armed police in every school, NRA urges, The Washington Post (21 Rhagfyr 2012). Adalwyd ar 19 Ionawr 2017.
Yn yr wythnosau wedi'r lladdfa, bu mwy a mwy o Americanwyr yn prynu gynnau pwerus, gan ddisgwyl y bydd deddfau newydd yn cyfyngu ar y rheiny. Fel rheol, mae cynnydd mewn gwerthiant drylliau yn digwydd ar ôl pob trychineb o'r fath yn yr Unol Daleithiau, ond yn ôl ffigurau o nifer o daleithiau prynwyd mwy nag erioed o ynnau yn sgil cyflafan Newtown. Bu rhieni hefyd yn prynu bagiau ysgol sy'n gallu gwrthsefyll bwledi.Munud o dawelwch i gofio’r plant, Golwg360 (21 Rhagfyr 2012). Adalwyd ar 19 Ionawr 2017.

 Ymateb rhyngwladol 
Roedd newyddion y cyflafan yn stori fawr mewn nifer o wledydd, gan gynnwys Japan, Gweriniaeth Pobl Tsieina, a'r Deyrnas Unedig. Anfonodd Carwyn Jones, Prif Weinidog Cymru, lythyr ar yr Arlywydd Obama i fynegi cydymdeimlad ar ran pobl Cymru. Yn y cyfnod rhwng y cyflafan a'r Nadolig, danfonwyd degau o filoedd o deganau i blant Sandy Hook gan bobl ar draws y byd.Plant Sandy Hook yn denu sylw’r byd i gyd, Golwg360 (23 Rhagfyr 2012). Adalwyd ar 19 Ionawr 2017.

Cefnogwyd y mudiad rheoli drylliau gan leisiau ar draws y byd, gan gynnwys Rowan Williams, Archesgob Caergaint, a ddywedodd: "Mae pobl yn defnyddio gynnau, ond mae gynnau yn defnyddio pobl hefyd. Pan mae technoleg dreisgar ar gael mor rhwydd, mae'n bosib i ninnau gael ein cyflyru i ymddwyn yn dreisgar. Pan mai gwn yw'r unig beth sydd gyda chi, mae popeth arall yn edrych fel targed."Archesgob – “angen rheoli gynnau”, Golwg360 (22 Rhagfyr 2012). Adalwyd ar 19 Ionawr 2017.

 Cyfeiriadau 

Categori:2012 yn yr Unol Daleithiau
Sandy Hook
Categori:Hanes Connecticut
Categori:Saethu torfol yn yr Unol Daleithiau
Categori:Trosedd yn yr Unol Daleithiau