Y Dyn Swllt

Drama lwyfan o waith y dramodydd Wil Sam Jones yw Y Dyn Swllt gafodd ei chyhoeddi gyntaf gan Wasg y Glêr ym 1963. Cafodd y ddrama ei haddasu i fod yn ddrama radio, drama lwyfan a drama i deledu ers ei hymddangosiad cyntaf yn y 1950au. Cafodd y ddrama radio ei chyhoeddi ym 1963 yn y gyfrol Pum Drama Fer gan Wasg y Glêr, a'i darlledu ar Radio'r BBC ym 1958.

Cafodd [ran] o'r ddrama lwyfan ei chynnwys yn y gyfrol Deg Drama Wil Sam ym 1995.

 Disgrifiad 
Cadw 'siop bob-peth' mae "Mr Crysmas Benjamin Huws VC" ac ar gychwyn y ddrama, mae'n brolio ei anturiaethau milwrol wrth griw o blant yn y siop. Crysmas a'i wraig Elin sy'n cadw'r siop, ac yn ystod y ddrama geilw nifer o gymeriadau gwahanol yno, i ymgomio â'r siopwr sy'n honni mai ef yw "y dyn busnas mwya llwyddiannus yn yr ardal yma". Ond buan iawn y sylweddolwn, fod bob un cwsmer unai mewn dyled i Crysmas, neu ei fod yntau mewn dyled iddynt hwy. Mr Pound, y Rheolwr Banc ydi'r cwmser olaf, sy'n datgelu fod Crysmas mewn dyled o £200 yn y banc, a bod yn rhaid iddo setlo'r mater ar fyrder.

 Cefndir 
"Iaith" y ddrama, ydi allwedd llwyddiant Y Dyn Swllt  yn ôl y llenor a'r arlunydd [a brawd y dramodydd] Elis Gwyn Jones, "...gellid dweud, nid yn unig fod y geiriau'n bwysig - ac y maent - ond eu bod yn amlach na pheidio yn rhoi bodolaeth hefyd i'r cymeriadau", awgryma."Gellid dyfynnu'n ddiderfyn o'r [Y] Dyn Swllt i gyfleu cyfoeth a chadernid (a chywirdeb) y siarad. Meddai Crysmas Huws yn y llinell gyntaf un: 'Clap o fferis i'r cynta ddyfyd fy enw i'n llawn'. 'Clap o fferis' a glywsai'r awdur nes iddo fynd i'r Ysgol Sir a gorfod bodloni ar glywed y 'fferis' er mai o hen air Saesneg y tarddodd y gair, wedi mynd yn 'betha da'. Nid bod 'petha da' yn enghraifft ddrwg, ond mai perthyn i ryw ail ddosbarth y mae'r ymadrodd. Ond am y gair 'dyfyd', dyna a glywsai erioed ar lawr gwlad ac wrth gownter siop ac mewn sgwrs a phregeth hefyd."Nid oes llawer o ddigwydd yn y ddrama, ond fel yr awgryma Elis Gwyn Jones, "...am y gwrthdaro rhyngddo ac amrywiaeth o gymeriadau y mae'r ddrama."

 Cymeriadau 
[y ddrama radio ym 1958]
 Crysmas Huws (y siopwr)
 Morwyn
 Harri Tŷ Top
 Meri Wilias
 Dic Prince
 Jane Huws
 Ned Llongwr
 Elin Jôs
 Meri Lisi
 Robin Dafydd
 John Huws
 Mari Huws
 Plant
[y ddrama lwyfan yn y gyfrol 1995]
 Crysmas Huws (y siopwr)
 Plant (4 neu 5)
 Trafeiliwr
 Robin Dafydd
 Dic Prince
 Elin Huws (gwraig y siopwr)
 Cwsmer
 Mr Pound (dyn y banc)

 Cynyrchiadau nodedig 

 1950au 
Darlledwyd y ddrama radio ym 1958.

 1960au 
Llwyfannwyd y ddrama [lwyfan] yn Theatr Fach y Gegin, Cricieth ym 1965. Recordiwyd un perfformiad yn y Theatr a'i ddarlledu ar BBC Cymru ar yr 22 Medi 1965. Roedd y cast yn cynnwys : Charles Williams [fel Crysmas Huws], Kate Pierce Jones, Stewart Jones, Menai Owen, Guto Roberts, Rhiannon Price, a Wyn Thomas [Ned Llongwr a John Huws].

"Arbrawf" oedd y cynhyrchiad yn ôl Emyr Humphreys, gan obeithio y byddai recordio drama gomedi o theatr fechan gymunedol, gydag actorion oedd yn gyfarwydd iddynt, yn apelio at y ddau neu dri fyddai'n segura o gwmpas y set deledu deuluol gartref.

 1970au 

 1980au 
Addaswyd hi'n ddrama deledu ym 1989 ar gyfer S4C. Cyfarwyddwr Alun Ffred Jones.

 Cyfeiriadau 

 Dolenni allanol 
  Manylion ar IMDB

Categori:Dramâu radio Cymraeg
Categori:Dramâu teledu Cymraeg y 1960au
Categori:Dramâu teledu Cymraeg y 1980au
Categori:Dramâu Cymraeg
Categori:Dramâu gan ddramodwyr o Gymru