Rheilffordd cledrau cul

Mae rheilffordd cledrau cul (weithiau rheilffordd gul) yn rheilffordd â chledrau sydd yn agosach at ei gilydd na'r rhai safonol a ddefnyddir gan y mwyafrif o reilffyrdd ym Mhrydain ac mewn mannau eraill yn y byd, sef 1,435 mm (4 tr 81⁄2 mod). Y mesuriadau hyn ydy'r bwlch sydd rhwng y cledrau. Mae'r rhan fwyaf o gledrau cul rhwng 2 dr (610 mm) a 3 tr 6 mod (1,067 mm).

bawd|canol|400px|Cymharu'r ddau fath o gledrau: cledrau safonol (glas) a chledrau cul (coch)

Trosolwg
Pan osodir cledrau cul ar y llawr gyda thro ynddynt, mae'r radiws yn llai na'r tro y gellir ei gael ffurfio gyda chledrau safonol. Mae'r cledrau cul eu hunain hefyd yn pwyso llai, yn cynnwys llai o fetel ynddynt ac yn costio llai. Mae medru troi'n gwneud y system cledrau cul yn llawer mwy hwylus ar gyfer ardaloedd mynyddig neu anodd. Cânt eu defnyddio mewn chwaeli a mannau diwydiannol eraill am yr un rhesymau.

Ar y llaw arall, mae gan gledrau safonol y gallu i gludo mwy o lwyth, llwyth trymach ac yn gynt na chledrau cul.

Gwledydd Prydain
Un o'r rheilffyrdd cyntaf yn y byd oedd Rheilffordd Penydarren, yn Ne Cymru: cledrau cul oedd y system a ddefnyddiwyd yno. Mae'r rheilffordd cludo teithwyr hiraf i'w gael yng Ngogledd Cymru, sef Rheilffordd Eryri a Ffestiniog a oedd yn un, ac a oedd yn mesur 58 km (36 milltir). Fe'i orffenwyd yn 2011 gan godi hyd y linell i 64 km (40 milltir). Pasiwyd deddf i ganiatau i Rheilffordd Talyllyn gludo teithwyr, dyma'r cyntaf i gael ei rhedeg gan wirfoddolwyr yn 1951 ar ôl i'r perchennog, Syr Henry Haydn Jones, farw .Gwefan Rheilffordd Talyllyn  Adalwyd 28 Medi 2012. Yn groes i reilffyrdd eraill a redir gan wirfoddolwyr, ni fu erioed doriad rhwng gwasanaethau yr hen gwmni a'r rhai a ddarperid o dan y drefn newydd.

Mae llawer o'r rheilffyrdd hyn wedi'u hynysu oddi wrth ei gilydd; oherwydd hyn nid oedd yn rhaid i led y cledrau fod yr un faint.

Mae Rheilffordd yr Wyddfa yn cael ei chyfri'n reilffordd unigryw ac arbennig iawn oherwydd ei system rack-and-pinion.

Rheilffyrdd cledrau cul yng Nghymru
 Rheilffordd Corris 2' 3" (686 mm)
 Rheilffordd Dyffryn Rheidol 1' 113⁄4" (603 mm)
 Rheilffordd Eryri (Rheilffordd Ucheldir Cymru) 1'  111⁄2" (597 mm)
 Rheilffordd Fynydd Frycheiniog 1' 113⁄4" (603 mm)
 Rheilffordd Ffestiniog 1' 111⁄2" (597 mm)
 Rheilffordd Llyn Llanberis 1' 111⁄2" (597 mm)
 Rheilffordd Llyn Padarn 1' 111⁄2" (597 mm)
 Rheilffordd Llyn Tegid 1' 115⁄8" (600 mm)
 Rheilffordd Talyllyn 2' 3" (686 mm)
 Rheilffordd y Trallwng a Llanfair Caereinion 2' 6" (762 mm)

Cyfeiriadau


Categori:Rheilffyrdd