Critérium du Dauphiné

Ras seiclo ffordd flynyddol yw'r  Critérium du Dauphiné (a adnabyddwyd fel y Critérium du Dauphiné Libéré cyn 2010), a gystadlir dros wyth cymal yn rhanbarth Dauphiné, Ffrainc yn ystod hanner cyntaf mis Mehefin. Dyfeiswyd y ras gan bapur newydd lleol, y Dauphiné Libéré, a roddodd i'r ras ei henw. Rhannwyd y gwaith o drefnu'r ras rhwng cyhoeddwyr y papur a'r Amaury Sport Organisation (ASO) am nifer o flynyddoed: ond yn 2010, ildiodd y papur yr holl gyfrifoldeb am redeg y ras i ASO, a byrrhawyd enw'r ras. Ynghyd â'r Tour de Suisse, mae'r Dauphiné yn ras bwysig yn arwain at y Tour de France ym mis Gorffennaf, ac mae'n ran o galendr Rheng y Byd, UCI.

Oherwydd fod y Dauphiné yn ardal fynyddig, arbenigwyr dringo yw'r enillwyr yn aml. Mae nifer o esgyniadau sy'n adnabyddus o'u cynnwys yn y Tour de France, megis Mont Ventoux, l'Alpe d'Huez, a'r Col du Galibier nau Col de la Chartreuse, yn aml yn ymddangos yn y Dauphiné Libéré. Mae pob un o'r seiclwyr sydd wedi ennill y Tour de France bum gwaith neu fwy, hefyd wedi ennill y Dauphiné Libéré.

Cynhaliwyd y Dauphiné Libéré gyntaf ym 1947, pan enillodd Edouard Klabinski o Wlad Pwyl. Mae Nello Lauredi, Luis Ocaña, Charly Mottet a Bernard Hinault yn rhannu'r record am y nifer fwyaf o fuddugoliaethau, gyda tair yr un.

 Hanes 
Wedi'r Ail Ryfel Byd, wrth i seiclo adnewyddu wedi seibiant o bump i chwe mlynedd, penderfynodd y papur newydd Dauphiné Libéré sefydlu a threfnu ras seiclo cymalog trwy rhanbarth Dauphiné. Ers y cychwyn, defnyddiwyd y ras gan reidwyr Ffrengig, megis Louison Bobet a John Robic, i baratoi ar gyfer y Tour de France. Gwasanaethodd hefyd er mwyn profi offer arloesol y seiclwyr ac offer darlledu, sydd odan bwysedd ychwanegol yn y mynyddoedd.

Daeth ffurf presennol y critérium i fod, wedi iddo gyfuno gyda'r Circuit de la Six-Provinces-Dauphiné yn 1969.

Y Critérium yw'r unig ras sydd hefyd wedi cael ei ennill gan pob un o enillwyr bum gwaith y Tour de France (Anquetil, Merckx, Hinault, Indurain ac Armstrong). Mae saith seiclwr hefyd wedi ennill y Dauphiné Libéré a'r Tour de France yr un flwyddyn: Louison Bobet ym 1955, Jacques Anquetil ym 1963, Eddy Merckx ym 1971, Luis Ocaña ym 1973, Bernard Thévenet ym 1975, Bernard Hinault ym 1979 a 1981, Miguel Indurain ym 1995 a Lance Armstrong yn 2002 a 2003.

Y dinasoedd sydd wedi cynnal cychwydd newu ddiwedd y ras amlaf yw: Grenoble (44 gwaith), Avignon (32 gwaith), Saint-Étienne (23 gwaith), Annecy (22 gwaith), Chambéry (21 gwaith), Gap (21 gwaith), Lyon (19 gwaith), Aix-les-Bains (18 gwaith), Valence (16 gwaith), Briançon (15 gwaith) a Vals-les-Bains (15 gwaith).

 Crysau 
Mae arweinydd y dosbarthiad cyffredinol yn gwisgo crys melyn gyda band glas, sydd yn eu gwahaniaethu oddi wrth y reidwyr eraill. Gwobrwywyd crys coch gyda dotiau polca gwyn i'r dringwr gorau cyn gynhared a 1948, oherywdd llwybr mynyddig y Critérium, cyflwynwyd crys werdd ar gyfer y sbrintiwr gorau ym 1955.

Enillwyr
 Blwyddyn Enillydd Tîm 1947  Edouard Klabinski     1948  Édouard Fachleitner     1949  Lucien Lazarides     1950  Nello Lauredi     1951  Nello Lauredi     1952  Jean Dotto     1953  Lucien Teisseire     1954  Nello Lauredi     1955  Louison Bobet     1956  Alex Close     1957  Marcel Rohrbach     1958  Louis Rostollan     1959  Henry Anglade     1960  Jean Dotto     1961  Brian Robinson     1962  Raymond Mastrotto     1963  Jacques Anquetil     1964  Valentin Uriona     1965  Jacques Anquetil     1966  Raymond Poulidor     1969  Raymond Poulidor     1970  Luis Ocaña     1971  Eddy Merckx    Molteni 1972  Luis Ocaña    1973  Luis Ocaña    1974  Alain Santy    1975  Bernard Thévenet    Peugeot BP Michelin 1976  Bernard Thévenet   Peugeot-BP-Michelin 1977  Bernard Hinault    Gitane-Campagnolo 1978  Michel Pollentier     1979  Bernard Hinault    Renault-Elf-Gitane 1980  Johan van der Velde    TI-Raleigh 1981  Bernard Hinault    Renault-Elf-Gitane 1982  Michel Laurent    Peugeot-Esso-Michelin 1983  Greg LeMond    Renault-Elf-Gitane 1984  Martin Ramirez (cyclist)    Systeme U 1985  Phil Anderson    Panasonic 1986  Urs Zimmermann    Carrera-Inoxpran 1987  Charly Mottet    Systeme U-Gitane 1988  Luis Herrera    Café de Colombia 1989  Charly Mottet    RMO 1990  Robert Millar    Z 1991  Luis Herrera    Postobon 1992  Charly Mottet    RMO 1993  Laurent Dufaux    ONCE 1994  Laurent Dufaux    ONCE 1995  Miguel Indurain    Banesto 1996  Miguel Indurain    Banesto 1997  Udo Bölts    Team Telekom 1998  Armand De Las Cuevas    Banesto 1999  Alexander Vinokourov    Casino-Ag2r Prévoyance 2000  Tyler Hamilton    US Postal 2001  Christophe Moreau    Festina 2002  Lance Armstrong    US Postal 2003  Lance Armstrong    US Postal 2004  Iban Mayo    Euskaltel-Euskadi 2005  Iñigo Landaluze    Euskaltel-Euskadi 2006  Levi Leipheimer    Gerolsteiner 2007  Christophe Moreau    AG2R Prévoyance 2008  Alejandro Valverde    Caisse d'Epargne 2009  Alejandro Valverde    Caisse d'Epargne 2010  Janez Brajkovič    Team RadioShack 2011  Bradley Wiggins    Team Sky 2012  Bradley Wiggins    Team Sky

 Buddugoliaethau yn ôl gwlad 
 Gwlad Nifer 30  10  5  4 3  3 3  1 1 1 1 1 1

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
 Gwefan swyddogol 


Categori:Seiclo yn Ffrainc
Categori:Rasys seiclo
Categori:Sefydliadau 1947