Richard Roberts (peiriannydd)

Peiriannydd a dyfeisiwr o Gymru oedd Richard Roberts (22 Ebrill 1789 – 11 Mawrth 1864) a anwyd yn Llanymynech, Trefaldwyn (Powys heddiw). Datblygodd ddulliau o otomeiddio peiriannau nyddu a gwehyddu a oedd ymysg y cyntaf o systemau masgynhyrchu. Mae'n cael ei ddisgrifio gan haneswyr fel Richard Leslie Hills fel y peiriannydd pwysicaf o holl wledydd Prydain yn y 19g.

Roedd Roberts yn ddyfeisiwr a gwneuthurwr toreithiog, o wneud clociau tyred i gerbydau ffordd, o adeiladu llongau haearn i ddyfeisio peiriant dyrnu platiau haearn o wahanol fathau. Un o'r cyfarpar dyrnu yma oedd yn gyfrifol am y tyllau rifed yn y platiau haearn sy'n ffurfio'r bont rheilffordd dros afon Conwy. 

Y dyddiau cynnar
Ganwyd Richard yn Llanymynech, ar y ffin rhwng Cymru a Lloegr, yn fab i grudd o'r enw William Roberts a oedd hefyd yn gyfrifol am dollborth Newbridge. Offeiriad lleol a'i addysgodd a chafodd waith ar un o gychod Camlas Ellsmere. Aeth yn ei flaen i weithio mewn chwarel galch lle cafodd ei hyfforddi gan Robert Bough, syrfewr a oedd yn gweithio i Thomas Telford i gynllunio a dylunio.

Llwyddiannau
bawd|Cynllun 1835 o'i brif ddyfais: "y mul troellog"
Ei ddyfais bwysicaf, a gofrestrodd yn 1825, oedd y  The self-acting (automatic)spinning mule. Enillodd ei 'gloc tyred Alffa' fedal wobr yn Arddangosfa Fawr 1851.

Parhaodd Roberts fel peiriannydd ymgynghorol a dyfeisiwr hyd ei farwolaeth, gan sicrhau cyfanswm o 18 patent. Yn 1860, yn 71 oed, symudodd i Lundain, lle y bu mewn trallod arianol.

Mae'n cael ei ddisgrifio gan haneswyr fel Richard Leslie Hills fel y peiriannydd pwysicaf o holl wledydd Prydain yn y 19g. Yn ôl ei fywgraffydd Richard Leslie Hills, ei brif gyfraniad oedd cyflwyno peiriannau manwl iawn; heb y rhain ni fyddai'n boisib i systemau otomatig a masgynhyrchu fod wedi digwydd a byddai'r hyn a elwir heddiw yn production engineering ddim yn bodoli. Roedd, felly, allweddol i'r Chwyldro Diwydiannol ond oherwydd ei fethiant fel dyn busnes bu farw'n dlawd ym mreichiau ei ferch ac fe'i claddwyd ym mynwent Kensall Green yn Llundain yn 75 oed.

Cyfeiriadau

Categori:Gwyddonwyr o Gymru
Categori:Dyfeiswyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1789
Categori:Marwolaethau 1864