Caer Cadwgan

Nodyn: Yn anffodus, mae'r gaer hon wedi ei henwi yn anghywir. Enw ar y gaer yma yw "Gaer Morys" (neu "Gaer Maurice"). Yn llyfr Meyrick, History of Cardiganshire (1805), neu A Topographical History of Wales enw y gaer yma yw "Gaer Morys". Ond ers i Goleg Dewi Sant, Llanbedr-pontsteffan, fod yn cloddio yma yn yr 1980au mae'r enw "Gaer Cadwgan" wedi cael ei ddefnyddio. Doedd neb wedi gofyn i'r werin bobl lleol! Mae yna dy o'r enw "Caer-cadwgan" yw gael tua 400 llath i'r gorllewin (SN616478), ond lluest (encampment) oedd yma. Nid yn Llanfair Clydogau ym Mhlwyf Cellan y lleolir y gaer hon.

Bryngaer Geltaidd sy'n perthyn i Oes yr Haearn, wedi'i lleoli ger Llanfair Clydogau,Ceredigion, Cymru, yw Caer Cadwgan.

Cofrestrwyd y fryngaer hon gan Cadw a chaiff ei hadnabod gyda'r rhif SAM unigryw: CD114.Cofrestr Cadw. Ceir tua 300 o fryngaerau ar restr CADW o henebion, er bod archaeolegwyr yn nodi bod oddeutu 570 ohonyn nhw i gyd yng Nghymru.

Fel arfer, fel mae'r gair yn ei awgrymu, ar fryn y codwyd y caerau hyn, er mwyn i'r amddiffynwyr gael mantais milwrol. Un o'r bryngaerau mwyaf trawiadol yng Nghymru ydy Tre'r Ceiri, a hon yw'r fryngaer Oes Haearn fwyaf yng ngogledd-orllewin Ewrop.References Wales gan John May; Gwasg Prifysgol Cymru. Mae ei harwynebedd  oddeutu 2.5ha. Y mwyaf o ran maint (arwynebedd), fodd bynnag ydy Bryngaer Llanymynech sydd ag arwynebedd o 57 hectar.

Lloches i gartrefi a gwersyllfeydd milwrol oedd eu pwrpas felly, cyn y goresgyniad Rhufeinig; a chafodd cryn lawer ohonynh nhw eu hatgyfnerthu a'u defnyddio, yng nghyfnod  y Rhufeiniaid; er enghraifft Dinorben yng ngogledd Cymru. Oes aur bryngaerau gwledydd Prydain oedd rhwng 200 CC ac OC 43.

Gweler hefyd 
 Rhestr o fryngaerau Cymru
 Cylchoedd cerrig
 Rhestr copaon Cymru
 Llwythau Celtaidd Cymru

Cyfeiriadau

Categori:Bryngaerau Ceredigion