Addoldai Cymraeg Caerdydd

Dyma restr anghyflawn o addoldai Cymraeg yng Nghaerdydd.

LlunEnwArdalAgorCauEnwadManylion pellach  Bethlehem  Eyre Street, Y Sblot  1895  1908  Annibynwyr  Merch eglwys i Ebeneser (gw. isod). Fe'i corfforwyd yn 1896.J. Austin Jenkins ac R. Edwards James, The History of Nonconformity in Cardiff (Cardiff, 1901), t. 92.  Bethlehem (yr un eglwys ag uchod)  Eyre Street, Y Sblot  1908  ?  Annibynwyr  Penseiri: Habershon & Faulkner, Caerdydd.d.e., ''Caerdydd', Y Tyst (25 Tachwedd 1908), t. 10.  Beulah  Rhiwbeina  1851  1891  Annibynwyr  Corfforwyd yr eglwys yn 1849.Beulah United Reformed Church History, gwelwyd 1 Chwefror 2015. 120px  Beulah (yr un eglwys ag uchod)  Rhiwbeina  1891  —  Annibynwyr  Saif y capel newydd gyferbyn â'r un blaenorol. Wedi cyfnod o weithredu'n ddwyieithog, troes i'r Saesneg yn 1898.  Ebeneser  Paradise Place, canol y ddinas  1828  1978  Annibynwyr  Corfforwyd yr eglwys yn 1826; y sillafiad Ebenezer a ddefnyddid yn wreiddiol. Mae'r adeilad wedi ei ddymchwel, ond mae plac yn nodi'r safle yng Nghanolfan Siopa Dewi Sant.d.e., 'Dadorchuddio cofeb hen Gapel Ebeneser, Caerdydd', Barn, 263 (Rhagfyr 1984), t. 394. Symudodd yr eglwys i hen gapel yr Annibynwyr Saesneg ar Charles Street yn 1978 (gw. isod). Mae dwy gyfrol o hanes yr eglwys wedi eu cyhoeddi.H. M. Hughes, Hanes Ebenezer Caerdydd: 1826–1926 (Caerdydd, 1926); W. C. Elvet Thomas ac Aneirin Lewis, Ebeneser, Caerdydd 1826–1976 (Abertawe, 1976). x120px|center Ebeneser (yr un eglwys ag uchod)  Charles Street, canol y ddinas  1978  2012  Annibynwyr  Mae'r eglwys bellach yn cwrdd yng Nghanolfan yr Eglwys Newydd ac yn City Church, Windsor Place. 120px  Minny Street Cathays  1887  —  Annibynwyr  Merch eglwys i Ebeneser (gw. uchod). Corfforwyd yr eglwys ar 18 Chwefror 1885. Codasid ysgoldy eisoes yn 1884 (sef festri'r capel presennol). Mae tair cyfrol o hanes yr eglwys wedi eu cyhoeddi.d.e., Llawlyfr hanner canmlwydd Eglwys Annibynnol Minny Street Caerdydd, 1884–1934 (Caerdydd, c.1934); Iwan Jones, Braslun o hanes Eglwys Annibynnol Minny Street Caerdydd 1884–1984 (Caerdydd, 1985); John Gilbert Evans, Glyn E. Jones ac Iolo M. Ll. Walters (gol.), Llewyrch Ddoe, Llusern Yfory: Eglwys Annibynnol Minny Street, Caerdydd 1884–2009 (Caerdydd, 2009).   Mount Stuart  Sgwâr Mount Stuart, Tre-biwt  1858  1912  Annibynwyr  Merch eglwys i Ebeneser (gw. uchod). Ymadawyd â Sgwâr Mount Stuart yn 1912. Dymchwelwyd y capel er mwyn codi'r Phoenix Buildings presennol.  Mount Stuart (yr un eglwys ag uchod)  Pomeroy Street, Tre-biwt  1912  rhywdro cyn 1956  Annibynwyr  Penseiri: James & Morgan, Caerdydd. Er symud i Pomeroy Street, daliwyd i ddefnyddio'r enw 'Mount Stuart' am yr achos.d.e., 'Mount Stuart, Caerdydd', Y Tyst, 20 Mai 1914, t. 7. Erbyn 1955 roedd y capel yn gartref i un o achosion y Bedyddwyr Saesneg (Bethel).Coflein: Bethel Congregational Chapel, Pomeroy Street, Butetown; gwelwyd 5 Chwefror 2015. Caeodd yr achos hwnnw yn 2000 a dymchwelwyd y capel tua 2012. 120px  Severn Road  Glan'rafon  1868  1979  Annibynwyr  Corfforwyd yn 1867 yn ferch eglwys i Ebeneser (gw. uchod). Archif ar gael yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru. Mae'r capel bellach yn fosg.  Ainon  Walker Road, Y Sblot  1896  1975 Bedyddwyr  Corfforwyd yn 1894 yn ferch eglwys i Salem, Adamsdown. Cyflwynwyd gwasnaethau Saesneg yn 1911 ac erbyn 1929 roedd y cyfan yn Saesneg. Ymadawodd ag Undeb Bedyddwyr Cymru yn 1926 er mwyn ymuno â'r Baptist Union of Great Britain. Archif yn Archifdy Morgannwg. Cyhoeddwyd cyfrol o'i hanes.G. Sorton Davies, These Forty Years: A History of Ainon Baptist Church, Splott, Cardiff, 1889-1929 (Cardiff, 1929). Dymchwelwyd y capel oddeutu 1977.Coflein: Ainon Baptist Chapel ; gweld 1 Chwefror 2015. 120px  Llandaff Road  Treganna  1853  ?  Bedyddwyr  Merch eglwys i'r Tabernacl (gw. isod). Troes yr iaith i'r Saesneg ar ddiwedd y 19g. Mae'r capel bellach yn gartref i'r Cardiff Chinese Christian Church. 120px  Salem  Moira Terrace, Adamsdown  1860  1972  Bedyddwyr  Merch eglwys i'r Tabernacl (gw. isod). Adeiladwyd gan John Jones, Newtown. Pensaer: Thomas Davies. Gwerthwyd y capel i'r Church of Christ yn 1972. Cyhoeddwyd cyfrol o'i hanes hyd at 1911.Henry Griffiths 'Croesgochiad', Hanner-can-mlwyddiaeth Salem, Eglwys y Bedyddwyr, Caerdydd, 1861–1911 (Caerdydd, 1911).  Siloam  Sgwâr Mount Stuart, Tre-biwt  1858  1901  Bedyddwyr  Merch eglwys i'r Tabernacl (gw. isod). Ymadawyd â chapel Sgwâr Mount Stuart ar 29 Medi 1901 ac yn fuan wedyn dymchwelwyd yr adeilad i godi'r Phoenix Buildings presennol. Symudwyd i'r capel newydd y flwyddyn ganlynol.W. Harries, 'Eglwys y Bedyddwyr Siloam Docks, Caerdydd', Seren Cymru, 5 Rhagfyr 1902, t. 6. 120px  Siloam (yr un eglwys ag uchod)  Corporation Road, Grangetown  1902  1950au  Bedyddwyr  Pensaer: G. L. Walkins. Gwerthwyd y capel yn ystod y 1950au i Fyddin yr Iachadwriaeth (sydd yno hyd heddiw). Roedd y gwasanaethau Cymraeg wedi dod i ben beth amser cyn hynny. 120px  Tabernacl  Yr Aes, canol y ddinas  1821  —  Bedyddwyr  Archif rannol yn Archifdy Morgannwg. Cyhoeddwyd dwy gyfrol o hanes yr eglwys.Charles Davies, Canmlwyddiant Eglwys y Bedyddwyr Cymreig yn y Tabernacl, Caerdydd (Caerdydd, 1914); John Gwynfor Jones a Denzil Ieuan John (gol.), Eglwys y Tabernacl, Caerdydd: dathlu 200 mlynedd: rhannu cariad Crist yng nghanol y ddinas (Caerdydd, 2013).  Eglwys y Galon Sanctaidd  Broad Street, Treganna  ?  ?  Yr Eglwys Gatholig  Dymchwelwyd yr eglwys yn Hydref 2015.  Eglwys Sant Philip Evans  Rhodfa Llanedern, Llanedern  ?  —  Yr Eglwys Gatholig  Yma y dethlir yr offeren Gymraeg ar hyn o bryd (Chwefror 2015).Plwyf St Philip Evans: Croeso ; gwelwyd 10 Chwefror 2015.  Eglwys yr Holl Saint  Stryd Tyndall, Tre-biwt  1856  1899  Eglwys Loegr  Pensaer: Alexander Roos. Cafwyd y gwasanaeth Cymraeg olaf yn 1875.Roger Lee Brown, Irish Scorn, English Pride and the Welsh Tongue: A History of the Welsh Church in Cardiff during the Nineteenth Century (Tongwynlais, 1987), tt. 22 a 84.  Eglwys Dewi Sant  Gerddi Howard, Adamsdown  1889  1941  Eglwys Loegr, yna'r Eglwys yng Nghymru  Pensaer: E. M. Bruce Vaughan. Dinistriwyd yr eglwys hon mewn cyrch awyr ym mis Mawrth 1941.Roger Lee Brown, Irish Scorn, English Pride and the Welsh Tongue: A History of the Welsh Church in Cardiff during the Nineteenth Century (Tongwynlais, 1987), t. 81. 120px  Eglwys Dewi Sant  Cilgant Sant Andreas, Cathays  1956  —  Yr Eglwys yng Nghymru  Hen eglwys Saesneg Sant Andreas, a gysegrwyd yn gyntaf yn 1863. Cynhaliwyd rhai gwasnaethau Cymraeg yno ar ddiwedd y 1880au.Roger Lee Brown, Irish Scorn, English Pride and the Welsh Tongue: A History of the Welsh Church in Cardiff during the Nineteenth Century (Tongwynlais, 1987), t. 83.  Bethania  Sgwâr Loudoun, Tre-biwt  1856  1937  Methodistiaid Calfinaidd  Pan gaeodd y capel symudodd yr aelodau i gapel Pembroke Terrace (gw. isod).J. Gwynfor Jones (gol.), Cofio yw Gobeithio[:] Cyfrol Dathlu Canmlwyddiant Achos Heol-y-Crwys, Caerdydd 1884–1984 (Caernarfon, 1984), t. 25. Dymchwelwyd y capel ar ddechrau'r 1960au.Addoldai Cymru: Bethania; gwelwyd 1 Chwefror 2015. 120px  Eglwys y Crwys Richmond Road, Plasnewydd  1988  —  Methodistiaid Calfinaidd Parhad o achos Heol y Crwys (gw. isod). Roedd y capel yn wreiddiol yn berchen i'r Gwyddonwyr Cristnogol. Mae cyfrol o hanes yr achos wedi ei chyhoeddi.J. Gwynfor Jones (gol.), Eglwys y Crwys 1884–2009: yng ngolau Ffydd, llyfryn y dathlu 125 mlynedd (Caerdydd, 2009). (Gw. hefyd ar Heol y Crwys isod.)  Gilgal  Chapel Street, Llandaf  1859  ?  Methodistiaid Calfinaidd Merch eglwys i Ebenezer, yr Eglwys Newydd (gw. uchod).Edgar L. Chapell, Old Whitchurch: The Story of a Glamorgan Parish (Cardiff, 1945), t. 111. Mae'r adeilad bellach yn neuadd gymunedol. 120px  Heol y Crwys Cathays  1900  1988  Methodistiaid Calfinaidd Parhad o achos Horeb (gw. isod). Pensaer: J. H. Phillips. Mae'r adeilad bellach yn fosg. Mae cyfrol o hanes yr achos wedi ei chyhoeddi.J. Gwynfor Jones (gol.), Cofio yw gobeithio: cyfrol dathlu canmlwyddiant achos Heol-y-Crwys, Caerdydd, 1884–1984 (Caerdydd, 1984). (Gw. hefyd ar Eglwys y Crwys uchod.) 120px  Horeb  May Street, Cathays  1884  1900  Methodistiaid Calfinaidd Merch eglwys i Pembroke Terrace (gw. isod). Parhaodd yr achos yn Heol y Crwys (gw. uchod). Mae'r adeilad bellach yn eiddo i Fyddin yr Iachawdwriaeth.  Jerusalem  Manon Street/Walker Road, Y Sblot  1892  ?  Methodistiaid Calfinaidd  Merch eglwys i Pembroke Terrace (gw. isod).J. Austin Jenkins ac R. Edwards James, The History of Nonconformity in Cardiff (Cardiff, 1901), t. 92 Pan gaeodd yr achos symudodd yr aelodau i Eglwys y Crwys (gw. uchod). Chwalwyd yr adeilad yn 1987.Jeff Childs, Roath, Splott and Adamsdown: One Thousand Years of History (Stroud, 2012). 120px  Pembroke Terrace  Churchill Way, canol y ddinas  1878  1975  Methodistiaid Calfinaidd  Pensaer: Henry C. Harris. Parhad o achos Seion. Pan gaeodd capel Pembroke Terrace symudodd yr aelodau i achos Heol y Crwys. Mae'r capel bellach yn dŷ bwyta.  Salem  Edward Street, Treganna  1856  1903  Methodistiaid Calfinaidd  Adnewyddwyd yn 1868. 120px  Salem (yr un eglwys ag uchod) Market Street, Treganna  1903    Methodistiaid Calfinaidd  Mae'r capel yn dal ar agor. 120px  Tabernacl  Heol Merthyr, yr Eglwys Newydd  1866  —  Methodistiaid Calfinaidd Wedi cyfnod o gynnal gwasanaethau dwyieithog yn y 1880au a'r 1890au, troes yr iaith yn gyfan gwbl i'r Saesneg yn 1896, er i'r achos yn weinyddol barhau'n rhan o'r Cylch Misol Cymraeg hyd at 1899.Edgar L. Chapell, Old Whitchurch: The Story of a Glamorgan Parish (Cardiff, 1945), tt. 114–15. Datgorfforwyd yr achos yn swyddogol ym mis Gorffennaf 2023. Symudodd Eglwys Efengylaidd Gymraeg Caerdydd ei chyfarfodydd yno o’i hadeilad blaenorol yn Cathays yn 2021. 120px  Tabernacl  Crofft y Genau, Sain Ffagan  1837  —  Methodistiaid Calfinaidd Adnewyddwyd yn 1900. Newidiodd yr iaith i'r Saesneg rywdro cyn 1903.D. M. T., 'Marwolaeth a Chladdedigaeth Mr. Daniel Morgan, St. Fagans, ger Caerdydd', Y Goleuad, 20 Mawrth 1903, t. 12.  Bethel  Union Street    1978  Methodistiaid Wesleaidd   120px  Bethel (yr un achos ag uchod)  Rhiwbeina      Methodistiaid Wesleaidd  Parhad o'r achos uchod.  Gilead  Tredelerch  c. 1814  1929  Methodistiaid Wesleaidd  Roedd yr iaith wedi troi i'r Saesneg erbyn 1900.'Cyfarfod Talaethol Deheudir Cymru', Y Gwyliedydd, 30 Mai 1900. Symudodd yr achos Saesneg i adeilad newydd yn 1929. Mae cyfrol o'i hanes wedi ei chyhoeddi.Frances a Margaret Hobbs, 170 Years of Wesleyan Methodist Witness, 1823-1993: Rumney Methodist Church (Cardiff, 1993).  Llandaf  Cardiff Road, Llandaf    ?  Methodistiaid Wesleaidd  Trosglwyddwyd yr achos i'r gylchdaith Saesneg erbyn 1891.'Crefyddol', Y Cymro, 15 Ionawr 1891, t. 7. x120px|center  Eglwys West Grove  Plasnewydd  1954  2005  Undodiaid Cafwyd y gwasanaethau Cymraeg cyntaf yn 1954.d.e., 'Undodiaid Caerdydd', Y Dinesydd 15 (Tachwedd 1974), t. 12. Gwerthwyd Eglwys West Grove (a agorwyd gyntaf yn 1887) yn 2005.d.e., 'Undodiaid Caerdydd '; gwelwyd 20 Chwefror 2015. 120px|center  Tŷ Cwrdd y Crynwyr  Charles Street, canol y ddinas  2005  —  Undodiaid Parhad o achos Eglwys West Grove (gw. uchod).

Cyfeiriadau

 *Cymraeg

Categori:Rhestrau Caerdydd