Cwlt

Term difrïol yw cwlt sy'n cyfeirio at fudiad crefyddol newydd neu grŵp debyg sydd efo chredoau neu arferion a ystyrir yn anarferol neu'n eithafol. Ceir diffiniadau amrywiol, ac mae rhai yn ei ystyried yn derm propaganda. Yn aml ystyrir gorfodaeth seicolegol yn dacteg sy'n diffinio mudiad yn gwlt, a hefyd arweinydd neu grŵp o arweinwyr sy'n mynnu ufudd-dod llwyr gan ddilynwyr y mudiad, a'r dilynwyr yn byw gyda'i gilydd mewn ffordd annarferol. Oherwydd y ddadl dros ystyr y term, mae rhai academyddion yn ei weld yn ddiystyr.

Yn yr 20g daeth mudiadau crefyddol newydd yn bwnc llosg i'r sectorau crefyddol a seciwlar yng nghymdeithasau Ewrop a Gogledd America, a defnyddiwyd y gair "cwlt", term crefyddol sy'n golygu addoliad at endid penodol, er enghraifft "cwlt y Forwyn Fair", i ddisgrifio rhai o'r mudiadau hyn. Ymddangosodd nifer ohonynt yn sgil gwrthddiwylliant y 1960au, rhai ohonynt efo syniadau apocalyptaidd neu sy'n credu mewn milflwyddiaeth. Datblygodd y mudiad gwrth-gyltiau yn y 1970au yn sgil troseddau gan aelodau o gyltiau, yn bennaf llofruddiaethau'r Teulu Manson a'r llofruddiaethau ac hunanladdiadau torfol yn Jonestown gan aelodau'r Peoples Temple. Mae'r mudiad gwrth-gyltiau yn cynnwys nifer o gyn-aelodau'r fath mudiadau a theuluoedd aelodau presennol, a hefyd nifer o Gristnogion sy'n pryderu am fudiadau crefyddol "ffug-Gristnogol" sy'n dysgu credoau sy'n groes i uniongrededd Cristnogaeth. Yn ôl y mudiadau a labelir yn gyltiau, mae'r mudiad gwrth-gyltiau yn dystiolaeth o erledigaeth a gormes grefyddol yn eu herbyn.

Ceir nifer o ddadleuon rhwng y mudiad gwrth-gyltiau ac academyddion. Mae nifer o wrthwynebwyr yn cyhuddo cyltiau o bwylldreisio'u haelodau, ond mae'r mwyafrif o ymchwilwyr academaidd yn gwrthod hyn. Mae cymdeithasegwyr yn ceisio llunio damcaniaethau i esbonio cyltiau. Mae nifer o ysgolheigion yn gytûn taw seciwlareiddio ac enciliad crefyddau traddodiadol yn y Gorllewin sydd wedi creu lle i fudiadau crefyddol newydd ffynnu, a bod anffyddwyr, agnostigiaid a dilynwyr hen grefyddau yn gwrthod hyn. Yn ôl un ddarlun o gyltiau, mae rhieni sy'n anhapus a'u plant mewn oed sy'n ymuno â mudiadau crefyddol newydd yn ailfynnu eu hawdurdod trwy wrthwynebu'r mudiadau. Cafodd hyn ei waethygu gan y cyfryngau'n cyhoeddi straeon cyffrogarol am gyltiau rhyfedd, yn enwedig yn ystod panig y 1980au dros gamdrin defodol Satanaidd, a berswadiodd y cyhoedd o fygythiadau cyltiau. Datblygodd diwydiant oedd yn "datbwylldreisio" aelodau mudiadau crefyddol newydd, ac felly tyfodd nifer o grwpiau oedd yn cael budd o wrthwynebu cyltiau.Lewis (2008), t. 6.

Defnyddir y label "cwlt" i feirniadu nifer o fudiadau crefyddol, gan gynnwys Scientoleg, Eglwys yr Uniad (y "Moonies"), ac hyd yn oed y Mormoniaid. Mae'r gair yn llai dadleuol wrth ddisgrifio mudiadau sydd yn hyrwyddo tor-cyfraith a hunanladdiad, megis Aum Shinrikyo, Ordre du Temple Solaire,http://www.oxfordscholarship.com/view/10.1093/acprof:oso/9780199735631.001.0001/acprof-9780199735631-chapter-6 y Branch Davidians, a Heaven's Gate. Gelwir y fath grwpiau yn "gyltiau peryglus" neu "gyltiau distrywiol", hynny yw mudiadau sy'n annog camdriniaeth, llofruddiaeth ac hunanladdiad, ac mae llywodraethau a heddluoedd wedi cymryd camau yn erbyn grwpiau a ystyrir yn beryglus.

 Cyfeiriadau 

Categori:Crefydd a chymdeithas
Categori:Geiriau difrïol
Categori:Mudiadau crefyddol newydd
Categori:Seicoleg gymdeithasol