Eglwys Sant Tomos y Merthyr, Trefynwy

Saif Eglwys Sant Tomos y Merthyr, Trefynwy (neu Eglwys Sant Tomos ar lafar) ar bwys Pont Canol Oesol Mynwy yn Nhrefynwy, Sir Fynwy, de-ddwyrain Cymru. Mae'r bont yn croesi Afon Mynwy. Mae rhan o'r adeilad yn mynd yn ôl i tua 1180 ac mae ganddo bwa cangell sy'n dyddio'n ôl i'r 12fed ganrif. Adferwyd y tu allan yn y 19g.

Mae'n un o ddau-ddeg-pedwar adeilad yn Nhrefynwy sydd ar y Llwybr Treftadaeth (plac glas). Mae rhai'n honi mai dyma adeilad pwysicaf y dre, oherwydd ei bensaernïaeth unigryw.Adeiladau Cofrestredig Gwledydd Prydain; adalwyd 07/04/2012.

Hanes a phensaernïaeth
bawd|chwith|Yr eglwys a'r groes yn 1904
Tywodfaen coch yw gwneuthuriad y waliau.John Newman, The Buildings of Wales: Gwent/Monmouthshire (Penguin Books, 2000), t.398 Enwyd yr eglwys ar ôl St Thomas à Becket,Welcome to Monmouth, St Thomas Church Monmouth . Adalwyd 7 Rhagfyr 2011 fe'i gwnaed yn gapel anwes i Briordy Trefynwy gan nad oedd ganddo blwy. Fe'i rhestrwyd mewn dogfen a wnaed gan y Pab Urbanus III yn 1186. Ymddengys iddo fod wedi'i godi erbyn 1170.

Cafodd y Priordy a'r bont gyfagos eu dinistrio gan dân ym Mrwydr Trefynwy yn 1233 pan godwyd gwrthryfel: y barwniaid yn erbyn Harri III. Bu'n rhaid atgyweirio'r eglwys drwy ddefnyddio 12 derwen enfawr a roddwyd i'r eglwys gan Gwnstabl St Briavels yn Swydd Gaerwrangon.  Yn 1256 roedd nifer helaeth o feudwyaid yn byw yn y Priordy.Monmouth Civic Society, Guide to the Monmouth Heritage Blue Plaque Trail, n.d., t.3

Deiliaid

Oriel
Y tu fewn

Y tu allan

Cyfeiriadau

 Gweler hefyd 
Wicipedia:Pedia Trefynwy
Neuadd y Sir, Trefynwy
Pont Trefynwy

Dolen allanol
   Monmouth Parishes, St Thomas the Martyr 

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Nhrefynwy
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith y 15fed ganrif
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II* Sir Fynwy
Sant Tomos y Merthyr, Trefynwy
Categori:Hanes Sir Fynwy

Categori:Erthygl Pedia Trefynwy