Stori asgwrn pen llo

Stori wirion sy'n afresymol ei chredu yw stori asgwrn pen llo.C. P. Cule. Cymraeg Idiomatig: Priod-ddulliau Byw (Y Bontfaen, D. Brown a'i Feibion, 1971), t. 27.Alun Rhys Cownie. Geiriadur Idiomau (Caerdydd, Gwasg Prifysgol Cymru, 2001),t. 111. Fel rheol natur ddigrif ond hir ac ailadroddus sydd i'r stori. Y flwyddyn 1887 yw'r dyddiad cynharaf a noder Geiriadur Prifysgol Cymru am yr ymadrodd hwn, ond cyhoeddwyd y term mewn rhifyn o gylchgrawn Yr Haul ym 1852:

 Termau tebyg mewn ieithoedd eraill 
 Shaggy dog story (Saesneg) 
Yn y Saesneg mae dwy idiom sy'n debyg i'r stori asgwrn pen llo, ond mae eu hystyron ychydig yn wahanol i'w gilydd. Jôc hir wirion yw'r shaggy dog story, ac fel rheol mae'r llinell glo yn ddibwynt, ond weithiau ceir tro sy'n wirioneddol ddoniol. Honnir i ffurf wreiddiol o'r jôc gael ei hadrodd yn y 19g. Noder un fersiwn o'r cyfnod a adroddwyd mewn cylchoedd uchaf cymdeithas Llundain:

Datblygodd ystyr yr ymadrodd i gynnwys unrhyw stori ddigrif hir, sy'n aml yn fwy o hwyl i'r person sy'n gweu'r chwedl ac yn ei actio nag i'r grandäwr. Dychwelodd y ci blewog i'r stori mewn cylch o jôcs yn y 1940au. Cofnodir enghraifft gan y geiriadurwr Eric Patridge ym 1960:

 Cock and bull story (Saesneg) 
bawd|200px|Arwyddion modern y Bull a'r Cock yn Stony Stratford.
Stori liwgar, anhygoel yw'r cock and bull story, ond nid peri chwerthin yw amcan y stori hon ond i foli'r storïwr ei hun neu i hel esgusion am ryw drwg a wnaeth.Daphne M. Gulland a David Hinds-Howell. The Penguin Dictionary of English Idioms (Llundain, Penguin, 1994), t. 68.

Tarddiad posib yw hen straeon moes am anifeiliaid, megis chwedlau Esop. Yn ôl y ffug-darddiad poblogaidd, dwy dafarn, y Cock a'r Bull, ar yr un stryd yn Stony Stratford, Swydd Buckingham, sy'n rhoi eu henwau i'r ymadrodd. Dywed, yn ystod dyddiau'r goetsh fawr, y Cock oedd man newid ceffylau'r goetsh o Lundain a'r Bull oedd arhosfan y goetsh o Birmingham. Tra'r oedd teithwyr y ddwy goetsh yn aros, buont yn storïa a chellweirio ymysg ei gilydd.Rockwood, Brewer's (2009), tt. 278–79.

Cynigid hefyd stori o 1660 gan Samuel Fisher am geiliog a tharw sy'n newid yn anifail newydd. Dibrofir y dybiaeth honno gan Eiriadur Diarhebion Apperson, sy'n dyfynnu'r defnydd cynharaf o 1608 yn y ddrama Law Trickes or who would have thought it gan John Day: "What a tale of a cock and a bull he tolde my father". Yn ôl Geiriadur Saesneg Rhydychen, y cofnod cyntaf o'r ffurf union yw'r Gazette of the United States (Philadelphia, 1795): "a long cock-and-bull story about the Columbianum". Ysgrifennid yr idiom hon, neu ffurfiau ohoni, yng nghyfieithiad Motteux (1700) o Don Quixote ac yn y nofel Tristram Shandy (1760–7) gan Laurence Sterne.Nigel Rees. A Word in Your Shell-like (Glasgow, Collins, 2004), t. 139.

 coq à l'âne (Ffrangeg) 
Ymadrodd sy'n debyg i'r cock and bull Saesneg yw'r coq à l'âne ("ceiliog ac asyn") Ffrangeg, sydd o bosib yn awgrymu bod y ddwy ohonynt yn tarddu o hen straeon am anifeiliaid sy'n siarad. Techneg lenyddol yw coq à l'âne sy'n perthyn i ddrama fer y 15g a elwir yn sotie: ffars ddychanol. Ei ystyr yw tro sydyn mewn sgwrs sy'n newid y pwnc yn llwyr.

 Lügengeschichte (Almaeneg) 
bawd|150px|Y Barwn Münchhausen yn hedfan ar belen canon.
Traddodiad llenyddol yw'r Lügengeschichte ("straeon celwydd") Almaeneg. Anturiaethau'r Barwn Münchhausen yw enghreifftiau enwocaf y genre hon.

 Gweler hefyd 
 Anecdot
 Celwydd golau
 Coel gwrach
 Chwedl drefol

Cyfeiriadau

Categori:Adrodd storïau
Categori:Digrifwch
Categori:Geiriau ac ymadroddion Cymraeg
Categori:Idiomau