Comelinid

Grŵp mawr o blanhigion blodeuol monocotyledonaidd yw'r comelinidau (Saesneg: commelinids). Fe'u nodweddir gan gyfansoddion anarferol yn eu cellfuriau sy'n fflwroleuol mewn golau uwchfioled. Mae'r grŵp yn cynnwys nifer o blanhigion o bwysigrwydd economaidd megis palmwydd, bananas, sinsir a grawnfwydydd fel gwenith, indrawn a reis.

Urddau a theuluoedd
Mae'r comelinidau'n cynnwys 4 urdd a 31 o deuluoedd yn ôl y system APG III:The Angiosperm Phylogeny Group (2009)
An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III
Botanical Journal of the Linnean Society 161 (2), 105–121.
 Dasypogonaceae: llwyni a choed o Awstralia, 16 rhywogaeth
 Arecales
 Arecaceae: y palmwydd, 2361 rywogaeth e.e. palmwydden goco, palmwydden ddatys
 Commelinales
 Commelinaceae: planhigion llysieuol suddlon, 652 rywogaeth  e.e. llysiau'r corryn
 Haemodoraceae: planhigion llysieuol â gwreiddiau coch, 116 rhywogaeth e.e. Pawen Cangarŵ
 Hanguanaceae: De-ddwyrain Asia ac Awstralasia, 10 rhywogaeth
 Philydraceae: Dwyrain Asia ac Awstralasia, 5 rhywogaeth
 Pontederiaceae: planhigion sy'n tyfu mewn dŵr neu gorsydd, 33 rhywogaeth
 Poales
 Anarthriaceae: Gorllewin Awstralia, 11 rhywogaeth
 Bromeliaceae:  yr Amerig a Gorllewin Affrica, 1779 rhywogaeth e.e. pinafal
 Centrolepidaceae: De-ddwyrain Asia, Awstralasia a De America, 35 rhywogaeth
 Cyperaceae: yr hesg, ledled y byd, 5430 rhywogaeth
 Ecdeiocoleaceae: Gorllewin Awstralia, 3 rhywogaeth
 Eriocaulaceae: trofannau ac is-drofannau, 1160 rhywogaeth
 Flagellariaceae: lianau o Affrica, de Asia ac Awstralasia, 4 rhywogaeth
 Joinvilleaceae: de-ddwyrain Asia ac Awstralasia, 2 rywogaeth
 Juncaceae: y brwyn, ledled y byd, 430 rhywogaeth
 Mayacaceae: planhigion bach o wlyptiroedd, Affrica a'r Amerig, 4-10 rhywogaeth
 Poaceae: y gweiriau, ledled y byd, 10,035 rhywogaeth
 Rapateaceae: De America a gorllewin Affrica, 94 rhywogaeth
 Restionaceae: Chile, Affrica, de-ddwyrain Asia ac Awstralasia, 500 rhywogaeth
 Thurniaceae: De America a De Affrica, 4 rhywogaeth
 Typhaceae: ledled y byd, tua 25 rhywogaeth
 Xyridaceae: gwlyptiroedd mewn rhanbarthau cynnes, 260 rhywogaeth
 Zingiberales
 Cannaceae: planhigion llysieuol mawr o'r Amerig , 10 rhywogaeth
 Costaceae:  fforestydd trofannol, 110 rhywogaeth
 Heliconiaceae: rhanbarthau trofannol o'r Amerig ac Awstralasia, 100-200 rhywogaeth
 Lowiaceae: De-ddwyrain Asia, 15 rhywogaeth
 Marantaceae: fforestydd trofannol, 550 rhywogaeth e.e. arorwt
 Musaceae: planhigion llysieuol mawr o Affrica, De Asia ac Awstralasia, 41 rywogaeth e.e. banana
 Strelitziaceae: De America, De Affrica a Madagasgar, 7 rhywogaeth
 Zingiberaceae: y trofannau, 1075-1300 rhywogaeth e.e. sinsir, cardamom, tyrmerig

Cyfeiriadau

Heywood, Vernon H.; Richard K. Brummitt, Ole Seberg & Alastair Culham (2007) Flowering Plant Families of the World, Royal Botanic Gardens, Kew.

Categori:Monocotau