Brychan yr ardd

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw brychan yr ardd (yn aml  brychan y gerddi) sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy brychanau'r  ardd; yr enw Saesneg yw Garden Carpet, a'r enw gwyddonol yw Xanthorhoe fluctuata fluctuata. Geiriadur enwau a thermau  ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r brychan yr ardd yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Disgrifiad
Mae ganddo led adenydd o . Mae'r adenydd yn wyn llwydaidd gyda thri smotyn du afreolaidd ar hyd costa yr adain flaen, y mwyaf yn y canol. Weithiau, mae ffurfiau llawer tywyllach (melanig) yn digwydd. "Hawdd ei adnabod, er gwaethaf ei amrywioldeb. Yn y ffurf nodweddiadol, mae'r lliw gwaelodol yn wyn budr ac mae'r band canol bron neu'n gyfan gwbl wedi darfod yn ei hanner ôl.

Bioleg
Mae gan y rhywogaeth dymor hedfan eithriadol o hir sy'n ymestyn dros ddwy neu dair cenhedlaeth mewn blwyddyn, a gellir gweld yr oedolion unrhyw bryd o fis Ebrill i fis Hydref yn Ynysoedd Prydain. Gall hyn amrywio mewn rhannau eraill o'i chynefin. Mae'n hedfan drwy gydol y nos ac mae'n cael ei ddenu at olau - mae'n un o'r rhywogaethau sydd fwyaf tebygol o gael ei gweld mewn ffenestri wedi'u goleuo.

Mae'r larfa yn llwyd neu'n wyrdd gyda marciau golau, siâp diemwnt ar hyd y cefn. Mae fel arfer yn bwydo ar cruciferau: brassicaau wedi'u tyfu a rhywogaethau gwyllt fel flixweed, mwstard garlleg, rowced wal lluosflwydd, blodyn wal, a radys gwyllt. Mae hefyd wedi'i gofnodi'n bwydo ar nasturtium. Mae'r rhywogaeth yn gaeafu fel pupa.

Cofnodion a sylwadau unigol
 Brychan y gerddi Nefyn 1.9.19 Bethan Vaughan Davies https://www.facebook.com/share/p/18dLkRW6At/?mibextid=wwXIfr
 Brychan y gerddi (Garden Carpet). Clydach, Cwm Tawe 23.07.2025.  Dewi Lewis https://www.facebook.com/share/p/19NKK6pHaf/?mibextid=wwXIfr
 [Brchan yr ardd]... Drws ffrynt bora ma 30/08/2024 ochra Treborth. Rowena Thomas https://www.facebook.com/share/p/19b5HUNsNN/?mibextid=wwXIfr
 Brychan y gerddi yn y porch adra ochra Treborth pnawn ddoe 13/06/2025  Rowena Thomas https://www.facebook.com/share/p/14JihTcGWrb/?mibextid=wwXIfr
 Brychan y gerddi (Garden Carpet). Clydach, Cwm Tawe 23.07.2025  Dewi Lewishttps://www.facebook.com/share/p/19NKK6pHaf/?mibextid=wwXIfr
 brychan y gerddi (Xanthorhoe fluctuata). Cyffredin, yn enwedig mewn cynefinoedd trefol, y lindysod yn bwydo ar ystod eang o blanhigion teulu'r bresych (ond nid yn bla arnynt). Iwan Roberts https://www.facebook.com/share/p/19b5HUNsNN/?mibextid=wwXIfr

Gweler hefyd
 Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
 Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Cyfeiriadau

Categori:Gwyfynod