Llyffant y twyni

Llyffant a geir mewn twyni a rhostir yng ngorllewin a chanolbarth Ewrop yw llyffant y twyni (Epidalea calamita). Mae'r gwryw'n 5–6.5 cm o hyd ac mae'r fenyw'n 6–7.5 cm.Inns, Howard (2009) Britain's Reptiles and Amphibians, Wildguides, Hampshire. Mae ei groen yn frown, llwyd neu wyrdd gyda llinell felen ar hyd y cefn.Arnold, Nicholas & Denys Ovendon (2004) A Field Guide to the Reptiles and Amphibians of Britain and Europe, Collins, Llundain. Mae'n bwydo ar chwilod a phryfed eraill fel rheol.

Mae'n brin iawn yng ngwledydd Prydain ac Iwerddon. Yng Nghymru, mae wedi cael ei ailgyflwyno i Dalacre a Gronant.Cyngor Cefn Gwlad Cymru: Llyffant y twyni. Adalwyd 17 Tachwedd 2012.

Hanes yng Nghymru
Prin iawn yw hanes y creadur hwn yng Nghymru er y gallwn yn hawdd ddychmygu iddo fod yma am ganrifoedd, yn ddiarwybod i neb, gan ei fod yn byw hyd heddiw yn nhwyni Ainsdale, Formby, Swydd Gaerhirfryn. Ond mae yna hen hanes o lyffantod y twyni yng Nghymru  mewn lle ychydig yn annisgwyl, sef beddrod Barclodiad y Gawres ym Môn

Mae Barclodiad y Gawres yn feddrod ar ffurf croes gydag eithafion y groes yn perthyn i'r meirw a'r canol yn fan cyhoeddus. Yn y mannau dirgel, ar gyfer y meirw yn unig, y dyluniwyd delweddau haniaethol, ac yn y canol cyhoeddus yn 60au'r ganrif ddiwethaf daethpwyd o hyd i olion anifeiliaid na fyddai fyth yn cyd-ddigwydd yno yn naturiol.
Dyma sut y disgrifiodd yr archeolegydd Frances Lynch y darganfyddiadau ym mhridd y beddrod: 
“Ni chafodd y canol ei ddefnyddio i gladdu, ond yn hytrach ar gyfer defodau. Cynheuwyd tân yng nghanol y llawr a thra roedd yn mudlosgi arllwyswyd dogn o lobsgóws drosto, cyn ei ddiffodd gyda haen o gerigos a chregyn maharen. Adnabyddid cynhwysion y lobsgóws, o'r mân esgyrn yn y pridd, fel gwrachen, yslywen, gwyniad môr, llyffant, llyffant dafadennog, llyffant y twyni (natterjack), neidr y gwair, llygoden, llyg ac ysgyfarnog".

Gwrachod Shakespeare a anfarwolodd ddefod debyg ym Macbeth a T. Gwynn Jones gyfieithodd eu llafargan i ni i’r Gymraeg:

Llyffant fu dan garreg oer,
Fis ynghwsg yn magu poer,
Llysnafeddog wenwyn bryntaf,
Berwer di'n y pair yn gyntaf....

Dwbwl, dwbwl drin a thrwbwl, 
Llosged tân i ferwi'r cwbl”.Addasiad o erthygl a ymddangosodd yn Y CymroLlên Natur Bwletin 11, tud. 11.

Cyfeiriadau

250px|chwith|bawd|Penbyliaid

Categori:Amffibiaid