Upton Sinclair

Llenor o Americanwr oedd Upton Beall Sinclair Jr. (20 Medi 1878 – 25 Tachwedd 1968). Ei waith enwocaf yw'r nofel The Jungle (1906) a wnaeth amlygu amodau yn y diwydiant pacio cig. Ysgrifennodd hefyd y nofel Oil! (1927), a gafodd ei haddasu'n ffilm, There Will Be Blood, yn 2007. Roedd yn nofelydd toreithiog ac yn ddadleuwr dros sosialaeth, iechyd, dirwest, rhyddid barn a hawliau gweithwyr, ymhlith achosion eraill. Roedd nifer o'i nofelau yn yr arddull cribo baw (Saes.muck raking). Yn wreiddiol newyddiadurwyr ymchwiliol oedd y cribwr baw ond bu nofelwyr fel Sinclair yn defnyddio ymchwil tebyg i ymddygiad annheg a llwgr i greu nofelau er mwyn cymeriadu'r effaith roedd yr annhegwch yn cael ar bobl.

 Bywyd cynnar 
Ganwyd Sinclair yn Baltimore, Maryland yn fab i  Upton Beall Sinclair yr hynaf a Priscilla Harden ei wraig. Roedd ei dad yn werthwr diodydd meddwol tra fo ei fam yn Eglwyswraig oedd yn gadarn dros yr achos dirwest. Doedd ei dad ddim yn llwyddiannus yn ei gwaith, yn rhannol oherwydd ei fod yn alcoholig, gan hynny magwyd Sinclair mewn tlodi.Harris, Leon. (1975) "Upton Sinclair: American Rebel." Thomas Y. Crowell Company, New York. Doedd o ddim yn dod ymlaen gyda'i rieni ac yn 16 mlwydd oed ymadawodd a chartref y teulu.. Wedi ymadael a'i rieni gwariodd rhywfaint o amser gyda'i fodryb oedd wedi priodi miliwnydd a'i thaid a nain famol oedd hefyd yn bobl gefnog. Gan hynny cafodd profiad yn ei ieuenctid o fyw ymysg tlodi mawr ac o fyw ymysg cyfoeth mawr. Roedd yn honni bod ei brofiad o fywyd ar y ddau eithaf yn achos ei gredoau sosialaidd.

Gan fod ei deulu yn symud o gwmpas y wlad brin oedd manteision addysg Sinclair. Dechreuodd mynychu'r ysgol yn 10 mlwydd oed a bu'n rhaid iddo gweithion galed i dal fynnu efo ei gyfoedion. Yn 14 mlwydd oed aeth i City Collage, Efrog Newydd. Talodd ffioedd yr ysgol trwy sgwennu jôcs, gwneud cartwnau ac ysgrifennu straeon anterth fyrion ar gyfer cylchgronau. Wedi ymadael a City Collage aeth i brifysgol Columbia i ddysgu'r gyfraith.Yoder, Jon. (1975). "Upton Sinclair." Frederick Ungar Publishing Co., New York. Wrth astudio'r gyfraith dysgodd defnyddio peiriant stenograffydd, y peiriant a defnyddiwyd mewn llysoedd i greu cofnodion ar y pryd o'r hyn oedd yn cael ei ddweud gan dystion, cyfreithwyr a'r barnwr. Trwy ddefnyddio'r stenograffydd roedd yn gallu cyhoeddi nofelau yn weddol sydyn.

Bu'n briod teirgwaith. Ym mis Hydref 1900 priododd Meta Fuller, bu iddynt un mab.Harris, Leon. (1975). "Upton Sinclair: American Rebel." Thomas Y. Crowell Company, New York. Ym 1911 gadawodd Meta Upton er mwyn cael perthynas a'r bardd Harry Kemp. Ym 1913 priododd Mary Craig Kimbourgh bu'n briod a hi hyd ei marwolaeth ym 1961. Priododd Mary Willis, ei drydedd wraig ychydig wedi marwolaeth ei ail wraig.

 The Jungle 
bawd|chwith|Clawr The Jungle

Cafodd ei lyfrau cyntaf derbyniad beirniadol da ond prin oedd eu gwerthiant.

Newidiodd ei statws fel awdur yn ddramatig ym 1905, ar ôl i'r wythnosolyn sosialaidd Appeal to Reason danfon Sinclair i wneud ymchwilio dirgel i amodau yn storfeydd  Chicago. Canlyniad ei ymchwiliad saith wythnos oedd The Jungle, a gyhoeddwyd gyntaf mewn ffurf gyfresol gan Appeal to Reason ym 1905 ac yna fel llyfr ym 1906. Y bwriadwyd oedd creu cydymdeimlad a'r mewnfudwyr oedd yn cael eu hecsploetio wrth weithio yn y diwydiant cig. Yn lle hynny cododd y nofel anniddigrwydd cyhoeddus eang am ansawdd isel a chynhwysion gwael cig wedi prosesu. Dywedodd Sinclair ar y pryd, "Roeddwn i'n anelu at galonnau'r cyhoedd ond trwy ddamwain wnes daro eu stumogau." Wedi'r ymateb i gyhoeddi'r llyfr collodd cig wedi prosesu o'r Unol Daleithiau hanner ei werthiant. Rhoddwyd pwysau ar y llywodraeth i basio deddfau yn ymwneud ac arolygu trin cigoedd a deddf safonau bwyd a chyffuriau.

 Cyhoeddiadau eraill 
Ym 1911 ysgrifennodd Sinclair nofel Love's Pilgrimage sydd yn ymdrin â'i briodas a genedigaeth ei blentyn gyda didwylledd a syfrdanodd rai beirniaid. Ym 1913 a 1914 cyhoeddwyd y nofelau Sylvia a Sylvia's Marriage, stori dwy ran yn ymdrin â bywyd hogan o de'r Unol Daleithiau a'i deffroad rhywiol. Mae'n debyg bod Mary ei ail wraig wedi ysgrifennu rhannau o'r ddau lyfr.

Parhaodd i gyhoeddi nofelau cribo baw gyda King Coal (1917), sy'n ymwneud â'r amodau gwaith gwael yn y diwydiant glo. Yn The Brass Check (1919), roedd Sinclair yn mynd i'r afael â'r buddiannau ariannol a chelwydd y syniad o "wasg rydd" y papurau newydd mawr a'r "newyddiaduraeth felen" roeddynt yn defnyddio i ddenu darllenwyr... Roedd ei nofel Oil! (1927) yn ymdrin â llygredigaeth yng ngweinyddiaeth Warren G Harding., defnyddiwyd y nofel yn sail i'r ffilm 2007 There Will Be Blood (2007) a enillodd dwy Wobr yr Academi. Roedd Boston (1928) yn cael ei ysbrydoli gan yr achos Sacco-Vanzetti. Mae ei nofel The Wet Parade (1931; a drowyd yn ffilm 1932) yn ymwneud â thrasiedi alcoholiaeth, ac mae The Flivver King (1937) yn adrodd hanes Henry Ford a sut y bu "rheolaeth wyddonol" yn disodli gweithwyr medrus yn y diwydiant moduro.
bawd|Sinclair ifanc
Wedi'i ysbrydoli gan daith trwy goedwigoedd gogleddol California ym 1936, ysgrifennodd Sinclair stori plant o'r enw The Gnomobile. Roedd yn un o'r llyfrau cyntaf i blant â neges amgylcheddol, ac fe'i haddaswyd yn ddiweddarach yn ffilm gan Walt Disney ym 1967.

Rhwng 1940 a 1953 ysgrifennodd Sinclair cyfres o 11 o nofelau hanesyddol cyfoes gyda phrif gymeriad o'r enw Lanny Budd. Roedd Lanny Bud yn fab i wneuthurwr arfau Americanaidd sydd yn defnyddio ei gysylltiadau ag arweinwyr y byd i effeithio ar faterion y dydd. Enillodd 3ydd llyfr y gyfres Dragons Teath (1943) gwobr Pulitzer ar gyfer ffuglen ym 1943.

 Gwleidyddiaeth 
Ymunodd Sinclair a'r Blaid Sosialaidd ym 1902 a safodd fel ymgeisydd y Blaid Sosialaidd ar gyfer y Gyngres yn New Jersey ym 1906. Ym 1917 ymadawodd a'r Sosialwyr er mwyn cefnogi'r Arlywydd Woodrow Wilson. Dychwelodd i'r Blaid Sosialaidd wedi i Wilson cefnogi ymyrraeth yn yr Undeb Sofietaidd newydd. Safodd fel ymgeisydd Sosialaidd yng Nghaliffornia ar gyfer y Gyngres ym 1920 a'r Senedd ym 1922. Safodd fel ymgeisydd i ddyfod yn llywodraethwr Califfornia  ym 1926 a 1930.

Ym 1933 cafodd ei berswadio i wneud cais mwy realistig am swydd y llywodraethwr gan ennill yr enwebiad fel yr ymgeisydd Democrataidd.Greg Mitchell, The Campaign of the Century: Upton Sinclair and the EPIC Campaign in California (Atlantic Monthly Press, 1991) Safodd gan ddefnyddio'r slogan " Diwedd ar Dlodi yng Nghaliffornia." Bu'n ymgyrchu am gynigion ar gyfer rhyddhad economaidd a diwygiadau i gael ei weinydd gan y wladwriaeth trwy greu nifer o sefydliadau cymdeithasol. Colli bu ei hanes eto yng ngwyneb gwrthwynebiad hynod fudr. Cafodd ei orchfygu gan ymgyrch propaganda ar y cyd, a drefnwyd gan y sefydliad gwleidyddol a busnes, papur newydd y moguls, a phenaethiaid stiwdio Hollywood, a oedd yn ei bortreadu fel comiwnydd Americanaidd. Gan ddefnyddio dynion hysbysebu, ymgynghorwyr y cyfryngau, a "thriciau budr" amrywiol. Cafodd y frwydr gwrth-Sinclair ei alw'n un o'r ymgyrchoedd difenwi mwyaf trefnus yn hanes America. Cynhaliwyd cyfweliadau ffug a'u hadrodd fel newyddion go iawn mewn theatrau ffilm. Roedd yr ymgyrch yn rhagflaenydd y "newyddion ffug" a'r hysbysebion ymosodol ar y teledu degawdau yn ddiweddarach.

 Marwolaeth 
bawd|Bedd Sinclair
Bu farw mewn cartref nyrsio yn Bound Brook, New Jersey.. a chladdwyd ei weddillion ym Mynwent Rock Creek, Washington DC gyda Mary ei wraig a fu farw blwyddyn o'i flaen.

Gwaith

bawd|Upton Sinclair yn gwerthu ei lyfr Oil! (1927) yn Boston
Ffuglen

Courtmartialed –  1898
Saved By the Enemy – 1898
The Fighting Squadron – 1898
A Prisoner of Morro – 1898
A Soldier Monk – 1898
A Gauntlet of Fire – 1899
Holding the Fort  – 1899
A Soldier's Pledge – 1899
Wolves of the Navy – 1899
Springtime and Harvest – 1901, reissued the same year as King Midas
The Journal of Arthur Stirling – 1903
Off For West Point – 1903
From Port to Port – 1903
On Guard – 1903
A Strange Cruise – 1903
The West Point Rivals – 1903
A West Point Treasure – 1903
A Cadet's Honor – 1903
Cliff, the Naval Cadet – 1903
The Cruise of the Training Ship – 1903
Prince Hagen – 1903
Manassas: A Novel of the War – 1904, reissued in 1959 as Theirs be the Guilt
A Captain of Industry – 1906
The Jungle – 1906
The Overman – 1907
The Industrial Republic – 1907
The Metropolis – 1908
The Moneychangers – 1908, reprinted as The Money Changers
Samuel The Seeker – 1910
Love's Pilgrimage – 1911
Damaged Goods – 1913
Sylvia – 1913
Sylvia's Marriage – 1914
King Coal – 1917
Jimmie Higgins – 1919
Debs and the Poets – 1920
100% - The Story of a Patriot – 1920
The Spy – 1920
The Book of Life – 1921
They Call Me Carpenter: A Tale of the Second Coming – 1922
The Millennium – 1924
The Goslings A Study Of The American Schools – 1924
Mammonart – 1925
The Spokesman's Secretary – 1926
Money Writes! – 1927
Oil! – 1927
Boston, 2 gyfrol. – 1928
Mountain City – 1930
Roman Holiday – 1931
The Wet Parade – 1931
American Outpost – 1932
The Way Out (novel) – 1933
Immediate Epic – 1933
The Lie Factory Starts – 1934
The Book of Love – 1934
Depression Island – 1935
Co-op: a Novel of Living Together – 1936
The Gnomobile – 1936, 1962
Wally for Queen – 1936
No Pasaran!: A Novel of the Battle of Madrid – 1937
The Flivver King: A Story of Ford-America  – 1937
Little Steel – 1938
Our Lady – 1938
Expect No Peace – 1939
Marie Antoinette (novel) – 1939
Telling The World – 1939
Your Million Dollars – 1939
World's End – 1940
World's End Impending – 1940
Between Two Worlds – 1941
Dragon's Teeth – 1942
Wide Is the Gate – 1943
Presidential Agent, 1944
Dragon Harvest – 1945
A World to Win – 1946
A Presidential Mission – 1947
A Giant's Strength – 1948
Limbo on the Loose – 1948
One Clear Call – 1948
O Shepherd, Speak! – 1949
Another Pamela – 1950
Schenk Stefan! – 1951
A Personal Jesus – 1952
The Return of Lanny Budd – 1953
What Didymus Did – UK 1954 / It Happened to Didymus – US 1958
Theirs be the Guilt – 1959
Affectionately Eve – 1961
The Coal War – 1976

Hunangofianol

The Autobiography of Upton Sinclair. With Maeve Elizabeth Flynn III. New York: Harcourt, Brace & World, 1962.
My Lifetime in Letters. Columbia, MO: University of Missouri Press, 1960.
The Cup of Fury – 1956

Ffeithiol

Good Health and How We Won It: With an Account of New Hygiene (1909) – 1909
The Fasting Cure – 1911
The Profits of Religion – 1917
The Brass Check – 1919
The McNeal-Sinclair Debate on Socialism – 1921
The Goose-Step – 1923
Letters to Judd, an American Workingman – 1925
MMental Radio: Does it work, and how? – 1930, 1962
Upton Sinclair Presents William Fox – 1933
We, People of America, and how we ended poverty : a true story of the future – 1933
I, Governor of California - and How I Ended Poverty – 1933
The Epic Plan for California – 1934
I, Candidate for Governor - and How I Got Licked – 1935
Epic Answers: How to End Poverty in California (1935) – 1934
What God Means to Me – 1936
Upton Sinclair on the Soviet Union – 1938New York : Weekly Masses Co.
Letters to a Millionaire – 1939

Drama

Plays of Protest: The Naturewoman, The Machine, The Second-Story Man, Prince Hagen – 1912
The Pot Boiler – 1913
Hell: A Verse Drama and Photoplay – 1924
Singing Jailbirds: A Drama in Four Acts – 1924
Bill Porter: A Drama of O. Henry in Prison – 1925
The Enemy Had It Too: A Play in Three Acts – 1950

Golygydd
The Cry for Justice: An Anthology of the Literature of Social Protest – 1915

Cyfeiriadau

Categori:Genedigaethau 1878
Categori:Marwolaethau 1968
Categori:Enillwyr Gwobrau Pulitzer
Categori:Llenorion Saesneg o'r Unol Daleithiau