Dwyrain Berlin

Rhan ddwyreiniol dinas Berlin rhwng 1949 a 1990 oedd Dwyrain Berlin a phrifddinas de facto Gweriniaeth Ddemocrataidd yr Almaen. Fe'i sefydlwyd yn 1945 ar ddiwedd yr Ail Ryfel Byd. Olynodd y sector Sofietaidd o Ferlin a sefydlwyd pan feddiannwyd y ddinas gan y Cynghreiriaid yn dilyn diwedd y Rhyfel. Unwyd y sectorau Americanaidd, Prydeinig, a Ffrengig i greu Gorllewin Berlin. Rhannodd Mur Berlin y ddau hanner o'r ddinas o 13 Awst 1961 hyd at 9 Tachwedd 1989. Ni wnaeth Cynghreiriad y Gorllewin gydnabod Dwyrain Berlin fel prifddinas y GDR nac awdurdod y GDR i lywodraethu yno.
bawd|chwith|Map o'r bedair sector o Ferlin a feddiannwyd, gyda Dwyrain Berlin mewn coch

Sefydlu
Ar ôl i Brotocol Llundain yn 1944 gael ei lofnodi ar 12 Medi 1944, penderfynodd yr Unol Daleithiau, y Deyrnas Unedig a'r Undeb Sofietaidd rannu'r Almaen yn dair ardal feddiannaeth (occupation zones) a sefydlu ardal arbennig o Berlin, a feddiannwyd gan y tri Llu'r Cynghreiriaid gyda'i gilydd.

Ym Mai 1945, gosododd yr Undeb Sofietaidd lywodraeth ddinesig ar gyfer y ddinas gyfan a elwir yn "Ynadaeth Berlin Fwyaf" (Magistrate of Greater Berlin), a oedd yn bodoli tan 1947. Ar ôl y rhyfel, gweinyddodd y Lluoedd Cynghreiriol y ddinas gyda'i gilydd o fewn y Cynghreiriad Kommandatura, a wasanaethai fel corff llywodraethu'r ddinas. Fodd bynnag, ym 1948 gadawodd y cynrychiolydd Sofietaidd y Kommandatura a chwalodd y weinyddiaeth yn ystod y misoedd canlynol.

Yn y sector Sofietaidd, sefydlwyd llywodraeth ddinesig ar wahân, a barhaodd i alw ei hun yn "Ynadaeth Berlin Fwyaf".

Pan sefydlwyd Gweriniaeth Ddemocrataidd yr Almaen yn 1949, fe hawliodd yn syth Dwyrain Berlin fel ei phrifddinas - hawliad a gydnabuwyd gan bob gwlad Gomiwnyddol. Ni chafodd ei gynrychiolwyr i Siambr y Bobl mo'u hethol yn uniongyrchol ac nid oedd ganddynt hawliau pleidleisio llawn tan 1981.Berlin seit dem Kriegsende, Helmut Peitsch, Manchester University Press, 1989 tud. 18

Gweler hefyd
 Lilly Becher: un o'r awduron gwrth-Natsïaidd cyntaf i gynhyrchu gwaith dogfennol yn ymwneud ag erledigaeth Iddewon yn yr Almaen Natsïaidd yn ystod y 1930au.

Cyfeiriadau


Berlin, Dwyrain
Categori:Daearyddiaeth Berlin
Categori:Gweriniaeth Ddemocrataidd yr Almaen
Categori:Hanes yr Almaen
Categori:Prifddinasoedd cyn-wladwriaethau