Gwŷr ieuainc dicllon

Grŵp o ddramodwyr a nofelwyr o'r dosbarth gweithiol a'r dosbarth canol is oedd y "gwŷr ieuainc dicllon" () a ddaeth i'r amlwg yn llenyddiaeth Saesneg y Deyrnas Unedig yn y 1950au. Ymhlith aelodau'r grŵp oedd John Osborne, Kingsley Amis, Alan Stilltoe, Arnold Wesker, John Braine, Bernard Kops, Colin Wilson, John Wain, Stuart Holroyd, a Bill Hopkins. Mynegasant ddirmyg ac anniddigrwydd â'r hen drefn wleidyddol-gymdeithasol Brydeinig, a chawsant eu digio'n enwedig gan fethiannau a rhagrithion honedig y dosbarth canol a'r dosbarth uchaf. Nodweddir eu gwaith gan wrthdaro rhwng yr unigolyn a'r gymdeithas, beirniadaeth o'r "Sefydliad", ansicrwydd gwrywdod, ac ymdriniaeth o effeithiau'r wladwriaeth les a'r consensws gwleidyddol newydd. Prif gymeriad cynrychioliadol y gŵr ifanc dicllon ydy dyn o'r dosbarth gweithiol, neu'r dosbarth canol is, heb wreiddiau neu'n amddifad o'i amgylchiadau, yn digio wrth awdurdod ond hefyd yn ceisio gwella'i statws yn y drefn sydd ohoni. Mae themâu trais a rhyw hefyd yn elfennau cyffredin o ffuglen y gwŷr ieuainc dicllon.Cynan Dafydd Llwyd, "‘meddwl anghyffredin iawn…’ Datblygiad y meddwl Cymreig yng nghyd-destun yr ymateb i ddramâu Saunders Lewis", t. 158.

Defnyddiwyd yr ymadrodd angry young man gan swyddog y wasg y Royal Court Theatre i ddisgrifio John Osborne wrth hyrwyddo'i ddrama Look Back in Anger ym 1956. Credir i'r term darddu o hunangofiant Leslie Paul, sefydlydd y Woodcraft Folk, a gyhoeddodd Angry Young Man ym 1951. Yn sgil llwyddiant drama Osborne, defnyddiodd y wasg Lundeinig yr enw i ddisgrifio llenorion ifanc, o Loegr yn bennaf, a oedd yn ddadrithiedig gyda'r gymdeithas draddodiadol ac wedi eu siomi gan yr addewidion nas cyflawnid yn y ddeng mlynedd ers diwedd yr Ail Ryfel Byd. Troswyd yr enw i'r Gymraeg, ar ffurf "gwŷr ieuainc dicllon", gan John Rowlands yn ei nofel Yn Ôl i'w Teyrnasoedd (1963).Elis Dafydd, "Rhwng Trawsfynydd a Pharis: Agweddau ar Waith John Rowlands" (2021), t. 50.

Term amhenodol a fu ers ei fathu, ac mae'n cyfeirio at ogwydd neu fudiad cyffredinol yn hytrach na chylch o lenorion. Nid oedd y mwyafrif ohonynt yn cydweithio neu'n cymdeithasu gyda'i gilydd, ac wrth i'r 1950au mynd rhagddi aeth gwaith y prif lenorion yn fwyfwy wahanol. Fodd bynnag, bu tri ohonynt—Holroyd, Wilson, a Hopkins—yn gyfeillion, ac mae rhai beirniaid yn ystyried Declaration (1957), antholeg o ysgrifau gan gynnwys sawl un o'r gwŷr ieuainc dicllon, yn rhyw fath o faniffesto ar y cyd i'r mudiad. Bu'r beirniad theatr Kenneth Tynan yn brif ladmerydd Osborne a'r dramodwyr eraill, gan ganu clodydd y ddrama realaidd Seisnig. Pallodd y mudiad erbyn dechrau'r 1960au.

 Cyfeiriadau 

Categori:Llenyddiaeth y Deyrnas Unedig yn yr 20fed ganrif
Categori:Mudiadau llenyddol y Deyrnas Unedig
Categori:Theatr yn y Deyrnas Unedig yn yr 20fed ganrif