Brwydr Trefynwy (1233)

Ar 25 Tachwedd 1233 ymladdwyd Brwydr Trefynwy rhwng milwyr Harri III (brawd Siwan) a Richard Marshal, 3ydd Iarll Penfro a oedd wedi wedi dod i gytundeb gyda Llywelyn Fawr ac Owain ap Gruffudd (ŵyr  yr Arglwydd Rhys). Roedd Richard yn fab i'r enwog William Marshal, Iarll 1af Penfro.
bawd|chwith|Cofeb William Marshal (tad Richard) yn Temple Church, Llundain.

Asgwrn y gynnen oedd y ffaith i Marshal wrthod ymweld â'r brenin yn ei Lys yng Nghaerloyw yn Awst 1233 a chyhoeddodd y brenin ef yn fradwr; dychwelodd Marshall i'w gastell yng Nghas-gwent. Ymateb y brenin oedd symud ei filwyr i'r Fenni. Daeth Owain a'i fyddin i ymuno â byddin Marshall ac aethant ar eu hunion i gipio Castell Caerdydd, Castell Casnewydd, y Fenni a Chastell y Grysmwnt, 10 milltir i'r gogledd o Drefynwy, o fewn tafliad carreg â'r ffin rhwng Sir Fynwy a Swydd Henffordd yn Lloegr. Dychwelodd y brenin i Gaerloyw.

Daeth y ddwy fyddin at ei gilydd ychydig i'r gorllewin o Afon Mynwy, ger Trefynwy: ar dir a elwir heddiw yn "Gaeau Vauxhall". "RCAHMW: Monmouth, Site of battle" .  Adalwyd 16 Rhagfyr 2011 Lladdwyd nifer helaeth o filwyr y brenin wrth iddynt geisio dianc; Marshall ac Owain a orfu.

Cyfeiriadau

Categori:1233
Categori:13eg ganrif yng Nghymru
Trefynwy
Categori:Hanes Sir Fynwy
Categori:Erthygl Pedia Trefynwy
Categori:Trefynwy