Bôn (rhifyddeg)

Mewn systemau rhifol mathemategol, y bôn (ll. bonion)Y Termiadur Addysg - Ffiseg a Mathemateg; gweler www.termau.cymru; adalwyd 25 Awst 2018. (weithiau: radicstermau.cymru; adalwyd 25 Awst 2018. neu 'sylfaen') yw'r nifer o ddigidau unigryw, gan gynnwys sero, mae system rhifo, ble mae lleoliad y digid yn bwysig, yn ei ddefnyddio i gynrychioli rhifau. Er enghraifft, ar gyfer y system ddegol (y system fwyaf cyffredin sy'n cael ei ddefnyddio heddiw) mae'r radics yn ddeg (10), gan ei fod yn defnyddio deg digid - o 0 i 9.

Mewn unrhyw system rhifol safonol, lleoliadol, mae'r rhif, fel arfer, yn cael ei ysgrifennu fel  gydag x fel y llinyn o ddigidau ac y fel ei bôn. Gyda bôn 10, mae'r tanysgrif yn cael ei gymryd yn ganiataol (ac yn cael ei hepgor) ar gyfer bôn deg, gan mai dyma'r ffordd fwyaf cyffredin i fynegi gwerth. Er enghraifft, mae (100)dec = 100 (yn y system degol) yn cynrychioli'r nifer cant, tra bod (100)2 (yn y system ddeuaidd gyda bôn 2) yn cynrychioli'r rhif pedwar.

Radics yw'r term Lladin am 'wreiddyn'.

Systemau rhifol cyffredin
O fewn system Bôn 13, mae'r llinyn o ddigidau e.e. 398 yn golygu:
 = 632.

Yn fwy cyffredinol, mewn system bôn b (), mae rhes o ddigidau  yn dynodi rhif , ble mae .

Rhai bonion eitha cyffredin:
 Bôn Enw Disgrifiad 2 System ddeuaidd Bôn 2; y ddau ddigid yw "0" ac "1" ("I FFWRDD" ac "YMLAEN"). Dyma'r system a ddefnyddir oddi mewn i bron pob cyfrifiadur.  8 System wythol Bôn 8. Fe'i defnyddir yn achlysurol mewn cyfrifiadureg. Yr wyth digid yw: "0–7" ac mae'n cynrychioli 3 bit (23). 10  System ddegol Bôn 10. Y sytem a ddefnyddir fwyaf drwy'r blaned. Ceir deg digid: "0–9". 12 System deuddegol Bôn 12. Fe'i defnyddir yn aml oherwydd y gellir rhannu 12 gyda 2, 3,4, a 6. Arferid ei ddefnyddio tan yn ddiweddar (1971) ar y ffurf "dwsin" yn enwedig i gyfrif arian: roedd deuddeg (neu un-deg-dau) ceiniog mewn swllt.  16 System hecsadegol Bôn 16. Fe'i defnyddir weithiau mewn cyfrifiadureg, ynghyd a'r sytem ddeuol (1 digid hex i bobr 4 bit). Ceir un-deg-chwech digid: "0–9" ac yna "A–F" neu "a–f". 20 System ugeiniol Bôn 20. Fe'i ceir yma ac acw ledled y byd. 

Cyfeiriadau

Categori:Mathemateg elfennol
Categori:Rhifyddeg