Diddymiad yr Undeb Sofietaidd

Diddymiad strwythurau gwleidyddol ffederal a llywodraeth ganolog yr Undeb Sofietaidd (UGSS) oedd diddymiad yr Undeb Sofietaidd neu gwymp yr Undeb Sofietaidd a arweiniodd at annibyniaeth i bob un o'r bymtheg gweriniaeth Sofietaidd rhwng 11 Mawrth 1990 a 25 Rhagfyr 1991.

Yr achos uniongyrchol oedd methiant yr arweinydd Sofietaidd Mikhail Gorbachev i ailfywhau economi ei wlad trwy geisio rhyddfrydoli'r Undeb Sofietaidd yn wleidyddol trwy glasnost a perestroika, er yr oedd UGSS yn wladwriaeth un-blaid gomiwnyddol.

Canlyniad ehangach y diddymiad oedd cwymp comiwnyddiaeth fel ideoleg fyd-eang rhwng 1989 a 1991 a diwedd y Rhyfel Oer. Digwyddodd y diddymiad yn sgîl Chwyldroadau 1989 a ddaeth â newidiadau gwleidyddol i nifer o wledydd y Bloc Dwyreiniol, gan gynnwys Gwlad Pwyl, Dwyrain yr Almaen, Rwmania, Hwngari, Bwlgaria, a Tsiecoslofacia. Ymhen ychydig o flynyddoedd bu diddymiad heddychlon yn Tsiecoslofacia ym 1993, a chyfres o ryfeloedd trwy'r 1990au wrth i Iwgoslafia chwalu.

Daeth i'r Undeb Sofietaidd yn gyfreithiol i ben yng Cytundebau Belovezh a arwyddwyd rhwng arweinwyr Rwsia, Belarws ac Wcráin ym mis Rhagfyr 1991. Daeth y Cytundebau yma ddad-wneud Cytundeb Creu yr Undeb Sofietaidd yn 1922. Yn sgil y Cytundebau yma daeth Ffederasiwn Rwsia yn olynydd-aelod yr Undeb Sofietaidd yn y Cenhedloedd Unedig.

 Digwyddiadau'r diddymiad 
 Y Chwyldro Canu a'r Gadwyn Faltig yn Estonia, Latfia a Lithwania
 Refferendwm yr Undeb Sofietaidd, 1991
 Refferendwm annibyniaeth Georgia, 1991
 Cais coup d'état yr Undeb Sofietaidd, 1991
 Datganiad Annibyniaeth Moldofa
 Refferendwm annibyniaeth Wcráin, 1991
 Cytundebau Belovezh Rhagfyr 1991

 Gweler hefyd 
 Cymanwlad y Gwladwriaethau Annibynnol
 Cyn-weriniaethau'r Undeb Sofietaidd
 Rhyfeloedd yng nghyn-weriniaethau'r Undeb Sofietaidd

Categori:1990
Categori:1991
Undeb Sofietaidd, Yr
Categori:Hanes yr Undeb Sofietaidd

ca:Història de la Unió Soviètica (1985-1991)
is:Saga Sovétríkjanna 1985-1991
ro:Istoria Uniunii Sovietice (1985-1991)
simple:History of the Soviet Union (1985-1991)
vi:Lịch sử Liên bang Xô viết (1985-1991)
war:Katumbahan han Unyon Sobyet (1985–1991)