John Ellis Williams (1901-1975)

Awdur a dramodydd Cymraeg oedd John Ellis Williams (19 Ebrill 1901 – 7 Ionawr 1975). Cyhoeddai dan yr enw J. Ellis Williams.

Bywgraffiad
Ganed ef ym mhentref Penmachno, ac addysgwyd ef yn Ysgol y Sir, Llanrwst. Hyfforddodd fel athro yn Y Coleg Normal, Bangor, a bu'n dysgu ym Manceinion, Blaenau Ffestiniog a Llanfrothen cyn ymddeol yn 1961. Yn 1962, derbyniodd M.A. er anrhydedd gan Brifysgol Cymru, ac MBE.Dewiniaid Difyr: llenorion plant Cymru hyd tua 1950 (Llandysul, 1983). Enillodd y wobr ariannol am y ddrama hir orau yn Eisteddfod Genedlaethol Abertawe 1926 am y ddrama, Y Ffon Dafl, a Thlws y Ddrama yn Eisteddfod Genedlaethol Bangor 1943 am ei ddrama hir, Wedi'r Drin.

Cyhoeddodd nifer fawr o nofelau, straeon byrion a dramâu, ac roedd yn gyfrannwr cyson i nifer o newyddiaduron. Cydweithredodd gyda Syr Ifan ab Owen Edwards i ysgrifennu a chynhyrchu y ffilm sain gyntaf yn Gymraeg, Y Chwarelwr, yn 1935. Ysgrifennodd nifer o lyfrau plant, yn cynnwys Haf a'i Ffrindiau (tri llyfr, 1929–1930) a Stori Mops (1952). Cyhoeddodd ei hunangofiant, Inc yn fy Ngwaed (1963) gyda Llyfrau'r Dryw. Cafodd llawer o'i ddramâu eu cyhoeddi fel rhan o'r gyfres Welsh Drama Series.

Roedd yn arloeswr y nofel dditectif yn Gymraeg, gan ysgrifennu dwy gyfres ohonynt, sef Cyfres Hopkyn a Chyfres Parri, gyda phum nofel yn y ddwy.

Llyfryddiaeth ddethol

 Dramâu 

 Dramâu Hir 

 Rhamant a Rhyfel (1922)
 Twyllo Hen Lwynog (1923)
 Syr Galahad (1926)
 Yr Hupopotamus (1926)
 Y Ffon Dafl (1926) drama hir fuddugol Eisteddfod Genedlaethol Cymru Abertawe 1926
 Ceidwad y Porth (1927)
 Y Corn (1927) neu Cariad Margiad (1952)
 Meistr y Tŷ (1929) - addasiad o ddrama Stanley Houghton
 Ffilosoffydd Clwt y Bonc (1929) - addasiad o ddrama Harold Chapin
 Pawen y Mwnci (1929) - addasiad o ddrama W.W. Jacobs
 Pris y Glo (1930) - addasiad o ddrama Harold Brighouse
 Y Pwyllgorddyn (1931)
 Pen y Daith (1932)
 Drama Tomos (1933)
 Taith y Pererin (1934) addasiad o The Pilgrim's Progress
 Cân y Criciedyn (1935) addasiad
 The Sheep of William Morgan (1936)
 Yr Erodrom (1937)
 Chwalu'r Nyth (1939)
 Wedi'r Drin (1943) - drama hir fuddugol Tlws y Ddrama Eisteddfod Genedlaethol Bangor 1943
 Awel Gref (1945) - cyfaddasiad o The Wind of Heaven gan Emlyn Williams
 Cŵyr Crydd (1946) - addasiad o ddrama Eynon Evans
 Dwy Frân Ddu (1946) - addasiad o ddrama Eynon Evans
 Y Llaw Gudd
 Y Wlad Bell
 Porth Ewyn
 Tobias yr Angel - addasiad o ddrama James Bridie
 Y Tarw Coch - addasiad o ddrama William Schwenck Gilbert 
 Plentyn yn y Tŷ - addasiad o ddrama Gwen Pierce

 Dramâu Byr 

 Deg o Ddramodau Byrion (1917)
 Cyngor Plwy' (1919)
 Pa Leshad? (1926) - buddugol yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Abertawe 1926
 Y Ddrama Fawr (1926)
 Arthur Fawr (1926)

 Cerddi ac Ysgrifau 

 'Sglodion (1932)
 Whilmentan (1961)
 Inc yn fy Ngwaed (1963) - rhyw lun o hunangofiant
 Y Gŵr Drws Nesaf
 Tri Dramaydd Cyfoes

Llyfrau Plant

 Llyfr y Dyn Du (1923)
 Haf a'i Ffrindiau (Tynnu Lluniau, Plant Drwg, Mynd i'r Ysgol 1929-1930)
 Drwy Ddŵr a Thân
 Sadig y Ditectif
 O Bell ac Agos

Stori Mops (1952)
Cwningen Fach
Y Gwningen Fach a'r Hen Lwynog
Y Chwarelwr
Y Gwningen Fach a'i Ffrindiau

 Nofelau ditectif 

 Cyfres Hopkyn 
Y Gadair Wag
Talu'r Pwyth
Y Gymwynas Olaf (1959)
Y Gwenith Gwyn
Llwybrau Cam

 Cyfres Parri 
Celwydd Golau
Y Trydydd Tro
Nos Galan
Gwerin Gwyddbwyll (1967)
Porth Ewyn

Astudiaethau
Meredydd Evans (gol.), Gŵr wrth Grefft: Cyfrol Deyrnged i J. Ellis Williams (Cyngor Llyfrau Cymraeg, 1974). Ceir llyfryddiaeth lawn yn y gyfrol hon. 
Elfyn Pritchard, "John Ellis Williams", yn Dewiniaid Difyr: Llenorion Plant Cymru hyd tua 1950, gol. Mairwen a Gwynn Jones (Gwasg Gomer, 1983)

Cyfeiriadau

Categori:Academyddion o Gymru
Categori:Bro Machno
Categori:Dramodwyr Cymraeg
Categori:Genedigaethau 1901
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion plant Cymraeg
Categori:Marwolaethau 1975
Categori:Nofelwyr Cymraeg
Categori:Pobl o Gonwy