Sgwatio

Am y safle gorfforol, gweler cwrcwd. Am yr ymarfer i hyfforddi cryfder, gweler cyrcydu (ymarfer).
bawd|Symbol rhyngwladol y sgwatwyr
Meddiannu adeilad gwag (neu ran ohono) nad yw'r sgwatiwr yn ei berchen, yn ei rentu, na gyda chaniatâd i'w ddefnyddio yw sgwatio. Ers 1 Medi 2012, mae sgwatio mewn aneddiad yng Nghymru yn weithred anghyfreithlon. Amcangyfrifir fod dros biliwn o bobl yn sgwatio drwy'r bydForum: Qualitative Social Research, Review: Shadow Cities gan weithiau feddiannu ardaloedd cyfan, er enghraifft slymiau Mumbai neu Fafelas Rio de Janeiro.

Mae nifer helaeth o ganolfannau cymdeithasol a mannau cymunedol di-elw yn sgwatiau. Mae rhain eto (gan amlaf) yn ymwneud ag athrawiaethau gwleidyddol y sgwatiwr, fel arfer radical chwith, yn enwedig anarchiaeth. Enghreifftiau o'r math hyn o sgwatiau cymunedol yng Nghymru yw'r Ymbrela Coch a Du yng Nghaerdydd a'r prosiect Cwtch yn Abertawe.

 Y gyfraith yn y Deyrnas Unedig 
Ers 1977 yng Nghymru a Lloegr, roedd yn anghyfreithlon i fygwth neu i ddefnyddio trais er mwyn cael mynediad i adeilad lle yr oedd rhywun yn byw ac yn gwrthod i rywun arall cael mynediad. Pwrpas y ddeddf hon oedd i atal landlordiaid rhag defnyddio trais i ddadfeddiannu tenantiaid, ond enillodd yr enw "hawliau ysgwatwyr"Lewis, Robyn. Termau Cyfraith (Llandysul, Gwasg Gomer, 1972), t. 176. gan iddi gael ei defnyddio gan bobl nad oedd yn denantiaid. Hyd 2012, yr oedd sgwatio yn fater sifil ac yr oedd rhaid i berchennog yr adeilad ddwyn achos sifil a phrofi yr oedd y sgwatwyr yn tresmasu ar ei eiddo. Os oedd rhywun yn byw yn y tŷ cyn i'r sgwatwyr symud i mewn, ac wedi eu gwneud yn ddigatref, gallent mynd i mewn i'r adeilad a gorchymyn i'r sgwatwyr gadael. Yn yr achos hon, gall cyn-drigolion y tŷ galw ar yr heddlu i'w helpu. Yn 2012 cafodd sgwatio mewn adeiladau preswyl ei wneud yn dramgwydd troseddol yng Nghymru a Lloegr, gan ddod â therfyn i "hawliau ysgwatwyr". Bellach gellir cosbi sgwatio gan ddirwy o £5000 a dedfryd o garchar am chwe mis. Dan y ddeddf newydd, nid yw tenantiaid sydd y tu ôl â'u rhent yn sgwatio, ac nid yw'r gyfraith wedi newid parthed adeiladau dibreswyl.

Cymru
Ers 1 Medi 2012, mae sgwatio mewn adeilad yng Nghymru, fel gweddill gwledydd Prydain, yn weithred anghyfreithlon.

Mae'r rhan fwyaf o sgwatwyr yn ei wneud er mwyn cael cartref, ond nid sicrhau annedd yw'r unig gymhelliant. Sgwatiodd (neu 'meddiannodd) aelodau o  Gymdeithas yr Iaith mewn tai drwy bentref Rhyd ger Borthmadog yn 1975 fel protest yn erbyn y ffaith mai tŷ haf oedd bron pob adeilad. Gwnaed hyn hefyd yn Nerwen Gam a nifer o dai haf ledled Cymru yn y 1970au a'r 80au. Dyma enghraifft o sgwatio fel gweithred wleidyddol uniongyrchol.

Yr Alban
Yn yr Alban, mae sgwatio wedi bod yn anghyfreithlon ers y 19g.

Gweler hefyd
 Tŷ unnos

Cyfeiriadau

 Darllen pellach 
 Alexander Vasudevan, The Autonomous City: A History of Urban Squatting (Llundain: Verso, 2017),

Categori:Cyfraith eiddo
Categori:Digartrefedd