Doris Day

Actores, cantores ac ymgyrchydd hawliau anifeiliaid oedd Doris Day (ganwyd Doris Mary Ann Kappelhoff, 3 Ebrill 1922 – 13 Mai 2019).. Cychwynodd ei gyrfa fel canwr 'big band' yn 1949 a cynyddodd ei phoblogrwydd gyda'i recordiad llwyddiannus cyntaf "Sentimental Journey" (1945). Ar ôl gadael band Les Brown & his Band of Renown i ddechrau gyrfa unigol, recordiodd mwy na 650 cân rhwng 1947 a 1967, gan ei gwneud yn un o gantorion mwyaf poblogaidd a chanmoledig yr 20g.

Cychwynnodd gyrfa ffilm Day yn ail hanner y cyfnod Ffilm Hollywood Clasurol gyda'r ffilm Romance on the High Seas (1948), a thrwy lwyddiant y ffilm cychwynnodd ei gyrfa ugain mlynedd fel actores mewn ffilmiau nodwedd. Serennodd mewn sawl ffilm lwyddiannus yn cynnwys sioeau cerdd, comediau a dramau. Chwaraeodd y prif ran yn Calamity Jane (1953) a serennodd yn ffilm Alfred Hitchcock The Man Who Knew Too Much (1956) gyda James Stewart. Ei ffilmiau mwyaf llwyddiannus oedd y rhai lle'r oedd yn cyd-serennu gyda Rock Hudson a James Garner, megis Pillow Talk (1959) a Move Over, Darling (1963), yn eu trefn. Cyd-serennodd gyda sawl gŵr blaenllaw fel Clark Gable, Cary Grant, David Niven, a Rod Taylor. Ar ôl ei ffilm olaf yn 1968, aeth ymlaen i serennu ar y gomedi sefyllfa The Doris Day Show (CBS, 1968–1973).

Roedd Day fel arfer yn un o'r cantorion deg uchaf rhwng 1951 a 1966. Fel actores, daeth yn un o'r sêr benywaidd mwyaf yn yr 1960au cynnar, gan gyrraedd rhif chwech mewn rhestr o berfformwyr yn y ffilmiau mwyaf llwyddiannus yn ariannol erbyn 2012.
Yn 2011, ryddhaodd ei 29ain albwm stiwdio gyda deunydd newydd, My Heart a ddaeth yn albwm 10 uchaf yn y DU. Ymhlith ei gwobrau, derbyniodd Wobr Cyflawniad Oes y Grammy a Gwobr Chwedl gan Society of Singers. Yn 1960, fe'i henwebwyd ar gyfer Gwobr Academi ar gyfer Actores Orau,Doris Day awards and nominations, Dorisday.com ac yn 1989 derbyniodd y Wobr Cecil B. DeMille am gyflawniad oes mewn ffilmiau nodwedd. Yn 2004, derbyniodd Fedal Rhyddid Arlywyddol gan yr Arlywydd George W. Bush wedi ei ddilyn yn 2011 gan Wobr Cyflawniad Gyrfa y Los Angeles Film Critics Assocation. Roedd yn un o sêr olaf oedd wedi goroesi ers Oes Aur Hollywood.

Bywyd cynnar
Ganwyd Doris Mary Ann Kappelhoff ar 3 Ebrill 1922, yn Cincinnati, Ohio, yn ferch i Alma Sophia (née Welz; 1895–1976), gwraig tŷ, a William Joseph Kappelhoff (1892–1967), athro cerdd ac arweinydd côr.. (registration required; initial 14-day free pass) Roedd ei theidiau a neiniau i gyd yn fewnfudwyr Almaenig. Am y rhan fwyaf o'i bywyd, mae'n debyg y fod Day yn credu ei bod wedi ei geni yn 1924 a felly yn cyfrifo ei oed o hynny; ond ni ddysgodd y dyddiad cywir nes ei phen-blwydd yn 95 oed pan ddarganfuwyd ei thystysgrif geni gan yr Associated Press, gan ddangos mai blwyddyn ei geni oedd 1922.

Roedd yr ieuengaf o dri plentyn, roedd ganddi ddau frawd hŷn: Richard (a bu farw cyn ei genedigaeth) a Paul, dwy neu dair mlynedd yn hŷn. Oherwydd anffyddlondeb honedig ei thad, gwahanwyd ei rhieni. Dangosodd ddiddordeb cynnar mewn dawnsio, ac yng nghanol y 1930au ffurfiodd ddeuawd dawns gyda Jerry Doherty a berfformiodd yn lleol yn Cincinnati. Cafodd ddamwain car ar 14 Hydref 1937 gan niweidio ei choes dde ac amharodd hyn ei dyfodol fel dawnswraig broffesiynol. 

Bywyd personol
Wedi ymddeol o fyd ffilmiau, roedd Day yn byw yn Carmel-by-the-Sea, Califfornia. Roedd ganddi nifer o anifeiliaid anwes ac yn mabwysiadu anifeiliaid crwydr.

Roedd Day yn cefnogi'r Blaid Weriniaethol drwy gydol ei hoes.. Roedd ei hunig fab Terry Melcher yn gynhyrchydd recordiau a chyfansoddwr a gafodd lwyddiant yn yr 1960au gyda "Hey Little Cobra" o dan yr enw The Rip Chords - bu farw o melanoma yn Tachwedd 2004. Roedd Day yn cyd-berchen ar westy yn Carmel-by-the-Sea, y Cypress Inn, gyda'i mab. Cafodd Terry fab o'r enw Ryan gyda'i ail wraig Jacqueline Carlin. Mae Ryan yn werthwr tai sy'n byw a gweithio yn Carmel.

Priodasau
Priododd bedair gwaith. Roedd ei priodas cyntaf gyda'r cerddor Al Jorden, rhwng Mawrth 1941 a Chwefror 1943. Cafodd y cwpl un mab, Terrence Paul Jorden (adnabyddwyd yn ddiweddarach fel Terry Melcher) (1942-2004), a dyma unig blentyn Day. Roedd ei hail briodas i'r cerddor George Weidler, rhwng 30 Mawrth 1946 a 31 Mai 1949.

Ar ddiwrnod ei phen-blwydd 3 Ebrill, yn 1951, priododd Martin Melcher a bu'r ddau gyda'i gilydd hyd farwolaeth Melcher yn Ebrill 1968. Mabwysiadodd Melcher ei mab o'r briodas gyntaf. Cynhyrchodd Martin Melcher nifer o ffilmiau Day.

Roedd priodas olaf Day gyda Barry Comden (rhwng 14 Ebrill 1976 a 2 Ebrill 1981). Roedd Comden (1935–2009) yn maître d'hôtel yn un o hoff fwytai Day.

Marwolaeth
Bu farw Day ar 13 Mai 2019 ar ôl dal niwmonia. Cyhoeddwyd ei marwolaeth gan ei helusen, y Doris Day Animal Foundation.

Ffilmiau
Romance on the High Seas (1948)
Young Man with a Horn (1949)
Tea for Two (1950)
Lullaby of Broadway (1951)
On Moonlight Bay (1951)
Starlift (1951)
April in Paris (1952)
By the Light of the Silvery Moon (1953)
Calamity Jane (1953)
Young at Heart (1954)
Love Me or Leave Me (1955)
The Man Who Knew Too Much (1956)
The Pajama Game (1957)
Teacher’s Pet (1958)
Pillow Talk (1959)
Please Don’t Eat the Daisies (1960)
Lover Come Back (1961)
That Touch of Mink (1962)
The Thrill of It All (1963)
Move Over, Darling (1963)

Disgyddiaeth
Albymau
You're My Thrill (1949)
Day By Day (1956)
Day by Night (1957)
Cuttin' Capers (1959)
What Every Girl Should Know (1960)
Show Time (1960)
Bright and Shiny (1961)
You'll Never Walk Alone (1962)
The Doris Day Christmas Album (1964)
Latin for Lovers (1965)
Doris Day's Sentimental Journey (1965)

Llyfryddiaeth
Doris Day: Her Own Story (1975)

Cyfeiriadau

Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Derbynwyr Medal Rhyddid yr Arlywydd
Categori:Genedigaethau 1922
Categori:Marwolaethau 2019
Categori:Pobl o Cincinnati
Categori:Seientiaid Cristnogol
Categori:Merched yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau