Brwydr y Grysmwnt

Brwydr rhwng un o gapteiniaid Owain Glyn Dŵr, sef Rhys Gethin, a milwyr Harri V, brenin Lloegr oedd Brwydr y Grysmwnt, a ymladdwyd ar 11 Mawrth 1405. Saif Castell y Grysmwnt ger pentref o'r un enw (Cyfeirnod OS: SO4024)  yng ngogledd eithaf Sir Fynwy, 10 milltir i'r gogledd o Drefynwy, o fewn tafliad carreg â'r ffin rhwng Sir Fynwy a Swydd Henffordd yn Lloegr.

Ceir cyfeiriad at y frwydr yn yr Annales Henrici Quarti gan Thomas Walsingham, mae mynach o Sant Albans a flodeuodd rhwng 1360-1420), lle mae'n datgan: "yn y flwyddyn honno (1405), ar Ddydd Mercher y Lludw (4ydd Mawrth), y gwnaed lladdfa fawr o’r Cymry".Chronica Monasterii Sancti Albani, gol. H. T. Riley (Llundain, 1866), 399. Mae llythyr Henry at ei dad, Henry IV, fodd bynnag yn nodi 11 Mawrth.meysyddbrwydro.cymru; adalwyd 10 Mehefin 2025. 

Cododd Rhys Gethin fyddin o tua 10,000 o filwyr a llwyddodd i losgi'r dref - y tryddydd mwyaf yn ne Cymru ar y pryd.

Danfonodd brenin Lloegr, sef Harri V fyddin gan gynnwys John Talbot, John Talbot, Iarll 1af Amwythig, Syr William Newport a Syr John Greynder a fartsiodd o Henffordd gan drechu'r Cymry. Lladdwyd rhwng 800 a 1,000 ohonyn nhw. Cymerwyd Owain ap Gruffydd ap Rhisiart, Ysgrifennydd Owain Glyn Dŵr a'i frawd-yng-nghyfraith John Hanmer yn garcharorion ac aethpwyd a nhw i Dŵr Llundain.

Gweler hefyd
 Brwydr Mynydd Camstwn a gynhaliwyd 10 Mehefin 1404
 Castell y Grysmwnt

Cyfeiriadau

Categori:1405
Categori:15fed ganrif yng Nghymru
Grysmwnt
Grysmwnt
Categori:Hanes Sir Fynwy
Categori:Owain Glyn Dŵr