David Cuthbert Thomas

Milwr yn y Rhyfel Byd Cyntaf oedd David Cuthbert Thomas (16 Mehefin 1895 – 18 Mawrth 1916). Fe'i anfarwolwyd nid am ei farddoniaeth ond am fod yn gyfaill i ddau fardd nodedig.

Cafodd ei eni ym Montarddulais, yn fab Evan as Ethelinda Thomas o Reithordy Llanedi. Derbyniodd ei addysg yng Ngholeg Crist, Aberhonddu. 

Flwyddyn ar ôl dechrau'r Rhyfel Byd Cyntaf (1914-1918), fe wnaed Thomas yn Is-gapten yn 3ydd Bataliwn y Ffiwsilwyr Brenhinol Cymreig. Yno, fe wnaeth daeth yn gyfaill i feirdd nodedig megis  Robert Graves a Siegfried Sassoon. Ysgrifennodd y ddau gerddi amdano. Rhannodd Thomas ystafell gyda Sassoon yn ystod eu hyfforddiant swyddogion yng Ngholeg Penfro, Caergrawnt tan fis Tachwedd 1915 pan gawsant eu danfon i faes y gad.

Ar 18 Mawrth 1916, yn ugain oed, arweiniodd grŵp o filwyr i dir neb i drwsio rhai o'r gwifrau pigog pan saethwyd ef yn ei wddw. Roedd marwolaeth Thomas yn gnoc enfawr i Sassoon a newidiodd ei agwedd tuag at ryfel, a daeth yn heddychwr. Roedd rhai o’i gerddi rhyfel pwysicaf am David Thomas, gan gynnwys y gerdd ‘A Subaltern’, ‘The Last Meeting’ a ‘A Letter Home’ a ddanfonodd at Robert Graves:

Out in Wales, you’ll say, he marches

Arm-in-arm with oaks and larches;

Hides all night in hilly nooks,

Laughs at dawn in tumbling brooks.

Yet, it’s certain, here he teaches

Outpost-schemes to groups of beeches.

And I’m sure, as here I stand,

That he shines through every land,

That he sings in every place

Where we’re thinking of his face.

Yn ei lyfr hunangofiannol, Good-Bye to All That (1929) sonia Graves am ei ddyddiau ysgol ym Mhenrallt, yn y bryniau y tu ôl i Lanbedr, lle y cychwynodd farddoni. Ysgrifennodd y gerdd ‘Not Dead,’ ac ynddi mae'n mynd i chwilio am ysbryd Thomas:

Walking through trees to cool my heat and pain,

I know that David’s with me here again.

All that is simple, happy, strong, he is.

Caressingly I stroke

Rough bark of the friendly oak.

A brook goes bubbling by: the voice is his.

Turf burns with pleasant smoke;

I laugh at chaffinch and at primroses.

All that is simple, happy, strong, he is.

Over the whole wood in a little while

Breaks his slow smile.

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
Rhestr Commonwealth War Graves Commission "Debt of Honour"
Thomas ar y cofeb rhyfel yn Llanedy

Categori:Genedigaethau 1895
Categori:Marwolaethau 1916