Hominidae

Teulu o epaod mawr a nodweddir gan wyneb di-flew gyda gwefusau ymwthiol a dwylo gydag olion bysedd cymhleth ac ewinedd gwastad yw'r Hominidae (hefyd: epaod mawr neu hominidau), sy'n cynnwys saith rhywogaeth mewn 4 genws: Pongo, orangwtang Borneo, orangwtang Sumatra; Gorila, gorila gorllewinol, gorila'r Dwyrain; Pan, y tsimpansî cyffredin a bonobo; a Homo, sef bod dynol.

Gyda darganfyddiadau archaeolegol newydd, mae'r dosbarthiad gwyddonol yn newid yn aml, ac mae union ddiffiniad y gair hominid hefyd wedi newid dros y blynyddoedd. At fodau dynol (Homo) a'u perthnasau agos yn unig y cyfeiriai ar y cyhwyn. Bellach defnyddir y term 'hominin' i'w disgrifio y grŵp hwn. Erbyn yr 21ain ganrif roedd y gair 'hominid' yn cynnwys yr 'epaod mawr' i gyd, gan gynnwys bodau dynol.

Trigodd yr hynafiaid cyffredin agosaf i'r presennol oddeutu 14 miliwn o flynyddoedd yn ôl (CP) pan wahanodd hynafiaid yr orangwtang o linell y tri genera arall.Dawkins R (2004) The Ancestor's Tale. Roedd hynafiaid y teulu Hominidae eisioes wedi gwahanu o deulu'r Hylobatidae (y giboniaid), rhwng 15 a 20 miliwn o flynyddoedd yn ôl.

Dosbarthiad
Fel rheol, fe'i dosberthir fel a ganlyn:

 Teulu Hominidae
 Is-deulu Ponginae
 Genws Pongo
 Orangwtang Borneo, Pongo pygmaeus
 Pongo pygmaeus pygmaeus
 Pongo pygmaeus morio
 Pongo pygmaeus wurmbii
 Orangwtang Sumatra, Pongo abelii
 Is-deulu Homininae
 Llwyth Gorillini
 Genws Gorilla
 Gorila Gorllewinol, Gorilla gorilla 
 Gorila Gorllewinol yr Iseldir, Gorilla gorilla gorilla
 Gorila Afon Cross, Gorilla gorilla diehli
 Gorila Dwyreiniol, Gorilla beringei 
 Gorila Mynydd, Gorilla beringei beringei
 Gorila Dwyreiniol yr Iseldir, Gorilla beringei graueri
 Llwyth Hominini
 Genws Pan
 Tsimpansî Cyffredin, Pan troglodytes
 Tsimpansî'r Canolbarth, Pan troglodytes troglodytes
 Tsimpansî Gorllewin Affrica, Pan troglodytes verus
 Tsimpansî Nigeria, Pan troglodytes vellerosus
 Tsimpansî Dwyreiniol, Pan troglodytes schweinfurthii
 Bonobo (tsimpansî lleiaf), Pan paniscus
 Genws Homo
 Bod dynol, Homo sapiens sapiens

Categori:Epaod