Ffetisiaeth

Yn ôl llên gwerin, gwrthrych sydd â phwerau goruwchnaturiol, neu, yn benodol, gwrthrych gwneud sydd â phwerau dros bobl a phethau eraill ydyw ffetis (hefyd a elwir yn eilun). Mae'r gair yn dod o'r gair Ffrangeg fétiche, sy'n dod o'r gair Portiwgaleg feitiço, ac mae'r gair Portiwgaleg ei hun yn dod o'r gair Lladin facticius, sy'n golygu "artiffisial" a facere, "i wneud"). Yn y bôn, y priodoliad o werth ymfodol neu bwerau i wrthrych ydyw ffetisiaeth.

 Hanes 

 Ymarfer 
Yn ddamcaniaethol, y mae ffetisiaeth yn bresennol ymhob crefydd, ond o ran crefydd, y mae'n dod o gredau crefyddol traddodiadol Gorllewin Affrica, yn ogystal â Fwdŵ, sy'n dod o'r credau hynny.

Ystyrir gwaed yn ffetis neu gynhwysyn grymus o fewn ffetisiaeth a ffetisiau eu hunain. Yn ogystal â gwaed, y mae gwrthrychau a sylweddau eraill yn ffetisiau cyffredin mewn traddodiadau o ddiwylliannau byd-eang, megis esgyrn, ffwr, crafangau, plu, gemfeini a grisialau, dŵr o lefydd penodol, a mathau o blanhigion a phren penodol.

Defnyddiwyd ffetisiau yn gyffredin o fewn ymarferion a chrefyddau Brodorol Americanaidd."Animals: fact and folklore," New Mexico Magazine, Awst 2008, tudalennau 56-63, gweler Gwefan cylchgrawn New Mexico. Cynrychiolir y siaman gan yr arth, y darparwr ydyw'r byfflo, y rhyfelwr ydyw'r cwgr, a'r gwarcheidwad ydyw'r blaidd.

 Theorïau Ffetisiaeth yn y Gorllewin 
Yn y 19g, addasodd Karl Marx y term i ddisgrifio ffetisiaeth nwyddau fel elfen bwysig o gyfalafiaeth. Y dyddiau hyn, y mae ffetisiaeth nwyddau a chyfalaf yn gysyniad canolog Marcsiaeth.
Wedi hynny, addasodd Sigmund Freud y cysyniad i ddisgrifio math o paraffilia lle mai gwrthrych difywyd neu ran benodol o berson dan sylw ydyw gwrthrych yr anwyldeb; gweler ffetisiaeth rywiol.

 Gweler hefyd 
 Eilunaddoliaeth
 Ffetis (gwahaniaethu)
 Animistiaeth
 Totemiaeth
 Tabŵ
 The Power of Myth

 Cyfeiriadau 

 Dolenni allanol 
 Andrew Lang, Ffetisiaeth ac Ysbrydoliaeth , The Making of Religion, (Pennawd VIII), Longmans, Green, a C°, Llundain, Efrog Newydd, a Bombay, 1900, tudalennau 147–159.

Categori:Gwrthrychau crefyddol
Categori:Anthropoleg
Categori:Crefydd