Sir Gaernarfon (etholaeth seneddol)

Roedd etholaeth Sir Gaernarfon yn ethol aelodau i senedd San Steffan o 1542 hyd 1950 pan ddiddymwyd yr etholaeth.

Hanes
O dan y Deddfau Uno roedd gan bob Sir yng Nghymru (ac eithrio Sir Feirionnydd) yr hawl i ddanfon dau Aelod Seneddol i San Steffan, un ar gyfer y Sir ac un ar gyfer y Bwrdeistrefi. Roedd Sir Gaernarfon yn cynrychioli'r bobl a oedd yn byw y tu allan i fwrdeistrefi tref Caernarfon, Conwy, Cricieth, Nefyn a Phwllheli ac o 1832 Bangor.

Cyn diwygio'r etholfraint ym 1832 roedd etholaeth Sir Gaernarfon yn cael ei hystyried yn un "dan ddylanwad" teulu Paget Marcwysau Môn.

Er gwaethaf ambell i gamsyniad nid etholaeth Lloyd George oedd Sir Gaernarfon, yr oedd o'n aelod dros y Bwrdeistrefi

Ar gyfer etholiad 1885 holltwyd etholaeth Caernarfon yn ddau gan ffurfio etholaethau Gogledd Sir Gaernarfon a De Sir Gaernarfon ail grëwyd yr etholaeth sirol unigol ar gyfer etholiad 1918.

Dyma'r etholaeth i Blaid Cymru ei hymladd gyntaf erioed. Gwnaed hynny yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1929 yr ymgeisydd oedd Lewis Valentine, Llywydd Cyntaf y Blaid. Cafodd 609 o bleidleisiau sef 1.6% o gyfanswm o 38,043.

 Aelodau Seneddol 
 1541 — Syr Richard Bulckeley
 1547 — Syr John Puleston, bu farw 1552 a'i olynu gan John Wynn ap Hugh
 1553 (Maw) — John Wynn ap Hugh
 1553 (Hyd) — Morris Wynn
 1554 (Ebrill) — Morris Wynn
 1554 (Tach) — David Lloyd ap Thomas
 1555 — Syr Rhys Gruffydd
 1558 — William Wynn Williams
 1558—1559 — Robert Pugh
 1563 (Ionawr) — Morris Wynn
 1571 — John Wynn ap Hugh
 1572 (Ebrill) — John Gwynne, bu farw 1574 a'i olynu gan William Thomas
 1584 — William Thomas
 1586 — John Wynn
 1588 (Hyd) — Hugh Gwyn Bodvel
 1593 — William Maurice
 1597 (Hydref) — William Griffith
 1601 (Medi) — William Jones
 1604 — Syr William Maurice 
 1614 — Richard Wynn 
 1621 — John Griffith
 1624 — Thomas Glynn
 1625 — Thomas Glynn
 1626 — John Griffith
 1628 — John Griffith
 1640 Ebrill — Thomas Glynn
 1640 Tachwedd — John Griffith iau — diswyddo 1642
 1647 — Syr Richard Wynn, 4ydd Barwnig 
 1653 — Heb gynrychiolaeth yn Senedd yr esgyrn sychion
 Blwyddyn—Aelod Cyntaf—Ail Aelod
Dau aelod yn y senedd warchodaeth gyntaf a'r ail senedd warchodaeth
 1654 — Syr John Glynne — Thomas Madryn
 1656 — Syr John Glynne
 Henry Lawrence—Robert Williams
 1659 — William Glynne
 1660 – 1661: Syr John Glynne
 1661 – 1675: Syr Richard Wynne
 1675 – 1679: Robert Bulkeley
 1679 – 1689: Thomas Bulkeley
 1689 – 1697: Syr William Williams
 1697 – 1705: Thomas Bulkeley
 1705 – 1713: Syr John Wynn, 5ed Barwnig
 1713 – 1715: William Griffith
 1715 – 1740: John Griffith
 1740 – 1741: John Wynn
 1741 – 1754: William Bodfel
 1754 – 1761: Syr John Wynn
 1761 – 1774: Thomas Wynn, Barwn 1af Niwbwrch
 1774 – 1780: Thomas Assheton Smith
 1780 – 1790: John Parry
 1790 - 1826: Syr Robert Williams, 9fed Barwnig	
 1826 - 1830: Syr Thomas Wynn, 3ydd Barwnig
 1830 – 1832: Charles Wynn Griffith-Wynne

Aelodau ar ôl Deddf Diwigio'r Senedd 1832

 1832 – 1837: Thomas Assheton Smith (Ceidwadol)James, Arnold J a Thomas, John E. Wales at Westminster - A History of the Parliamentry Representation of Wales 1800-1979 Gwasg Gomer 1981 ISBN 0 85088 684 8
 1837 – 1841: John Ralph Ormsby-Gore, Barwn 1af Harlech (Ceidwadol)
 1841 – 1866: Edward Douglas-Pennant (Ceidwadol)
 1866 – 1868: George Douglas-Pennant (Ceidwadol)
 1868 – 1874: Love Jones-Parry (Rhyddfrydol)
 1874 – 1880: George Douglas-Pennant (Ceidwadol)
 1880 – 1880: Charles James Watkin Williams (Rhyddfrydol)
 1880 – 1885: William Rathbone(Rhyddfrydol)

Diddymwyd y sedd ym 1885 a'i ail greu ym 1918

 1918 – 1922: Charles Edward Breese (Rhyddfrydol Clymblaid)
 1922 – 1923: Robert Thomas Jones (Llafur)
 1923 – 1945: Goronwy Owen (Rhyddfrydol)
 1945 – 1945: David Davies (Rhyddfrydol)
 1945 – 1950: Goronwy Roberts (Llafur)

Etholiadau Diwrthwynebiad o'r 1830au i'r 1860au

Etholwyd Thomas Assheton Smith (Ceidwadol) yn ddiwrthwynebiad yn etholiadau 1832 ac 1835.

Etholwyd John Ralph Ormsby-Gore (Ceidwadol) yn ddiwrthwynebiad ym 1837.

Etholwyd Edward George Douglas Pennant (Ceidwadol) yn ddiwrthwynebiad ym 1841, 1847, 1852, 1857, 1859 a 1865.

Dyrchafwyd Edward George Douglas Pennant i Dŷ'r Arglwyddi ar farwolaeth ei dad ym 1866 ac fe'i olynwyd fel AS gan ei fab George Sholto Douglas-Pennant yn ddiwrthwynebiad yn isetholiad 1866, collodd George Douglas-Pennant ei sedd i'r Rhyddfrydwr Love Jones Parry mewn etholiad cystadleuol ym 1868.

Etholiadau yn y 1870au

Etholiadau yn y 1880au

Ym Mis Tachwedd 1880 cafodd Watkin Williams ei ddyrchafu'n farnwr llys a bu'n rhaid iddo ymddiswyddo o'r Senedd. Cynhaliwyd isetholiad ar 2 Rhagfyr 1880:

1885 - 1918
Ar gyfer etholiad 1885 holltwyd etholaeth Caernarfon yn ddau gan ffurfio etholaethau Gogledd Sir Gaernarfon a De Sir Gaernarfon ail grëwyd yr etholaeth sirol unigol ar gyfer etholiad 1918

Etholiadau yn y 1910au

 Etholiadau yn y 1920au 

 Etholiadau yn y 1930au 

 Etholiadau yn y 1940au 

Cyfeiriadau

Gweler hefyd
Caernarfon (etholaeth seneddol)
Gogledd Sir Gaernarfon (etholaeth seneddol)
Eifion (etholaeth seneddol)
Conwy (etholaeth seneddol)
Arfon (etholaeth seneddol)
Dwyfor Meirionnydd (etholaeth seneddol)
Aberconwy

Categori:Etholaethau hanesyddol yng Nghymru
Categori:Hanes Gwynedd
Categori:Sir Gaernarfon