Porth Swtan

250px|bawd|chwith|Bwthyn Swtan

Pentrefan yng nghymuned Cylch-y-Garn, Ynys Môn, yw Porth Swtan () (Saesneg: Church Bay). Saif ar arfordir gogledd-orllewinol yr ynys tua milltir a hanner i'r gogledd-orllewin o bentref Llanfaethlu. Mae glannau'r bae yn greigiog ond ceir traeth tywodlyd hefyd sy'n boblogaidd gan ymwelwyr.

Enwir Porth Swtan ar ôl afon Swtan, ffrwd fechan sy'n cyrraedd y môr tu isaf i Borth Swtan. Dichon mai enw'r pysgodyn 'swtan' (gwyniad môr) a geir yn yr enw, er bod yr hynafiaethydd John Leland yn ei Itinerary in Wales (1536-39) yn dweud mai "enw cawr" ydyw.R. J. Thomas, Enwau Afonydd a Nentydd Cymru (Caerdydd, 1938), tud. 36.

Ceir dyrniad o dai ger y traeth. Mae Llwybr Arfordirol Ynys Môn yn mynd ar hyd pen y clogwynni. Mae bwthyn yma o'r enw Swtan sy'n awr yn amgueddfa werin; dywedir mai hwn yw'r bwthyn to gwellt olaf ar yr ynys.SwtanEnillodd y bwthyn Gwobr Cymru Gwledig gan Ymgyrch Diogelu Cymru Wledig (YDCW) yn 2003. Mae yna hefyd adfeilion melin wynt, Melin Drylliau, a gofnodwyd gyntaf yn 1840 ag eu ddinistriwyd mewn tân yn 1914. Cafodd ei adeiladu a'i berchen gan y teulu Williams oedd yn berchen ar nifer o felinau ar draws yr ynys.

Gellir cyrraedd Porth Swtan o gyfeiriad Llanfaethlu neu o bentref Rhydwyn, i'r dwyrain, ar ôl dilyn y briffordd A5025 o'r Fali neu o gyfeiriad Amlwch. Ceir maes parcio ger y traeth. Mae pentref Llanrhyddlad tua 2 filltir i fwrdd. 

Mae yna gaffi o'r enw Wavecrest Cafe ym Mhorth Swtan yn ogystal â bwyty o'r enw Lobster Pot.

Mae gan y traeth 'ansawdd dŵr gwych' (5 seren). Mae'r traeth yn agored i ychydig o weithgareddau fel golff, pysgota, nofio/ymdrochi a hwylio

 Pysgota 
Mae Porth Swtan yn draeth tywodlyd ar y rhan mwyaf. Mae yna amrywiaeth fach o bysgod gwahanol yn cynnwys teirw, draenogiaid y môr, cŵn bach, a llyfnhau yno i'w dal.

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
 Swtan; gwefan yr amgueddfa werin.
 'Swtan Nadolig 1900', pecyn addysgol.

Categori:Arfordir Ynys Môn
Categori:Baeau Cymru
Categori:Cylch-y-Garn
Categori:Daearyddiaeth Ynys Môn
Categori:Traethau Cymru
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ynys Môn (y DU)