Seán O'Casey

Roedd Seán O'Casey (Gwyddeleg: Seán Ó Cathasaigh) (30 Mawrth 1880 - 18 Medi 1964) yn ddramodydd, sosialydd a chymeriad o gryn bwys yn llenyddiaeth gyfoes Iwerddon.

 Bywgraffiad
Fe'i anwyd yn Nulyn ar y 30eg o Fawrth, 1880 i deulu tlawd.  Bu farw tad O'Casey pan oedd yn chwech oed ac oherwydd nam ar ei olwg prin y cafodd addysg ffurfiol. Gadawodd yr ysgol yn 14 oed a gweithiodd ar y rheilffordd am gyfnod. Priododd yr actores Eileen Carey Reynolds yn 1927 tra yn Llundain ac fe anwyd dau fab ac un ferch iddynt. Bu farw ar y 18fed o Fedi 18ed 1964 yn Torquay, Lloegr.

Gwleidyddiaeth
Ymunodd O'Casey efo'r Conradh na Gaeilge yn 1906 a dysgodd rhywfaint o Wyddeleg. Defnyddiai'r fersiwn Gwyddeleg o'i enw, sef Seán Ó Cathasaigh. Cymerodd ddiddordeb yn yr Irish Transport and General Workers Union, dan Jim Larkin. Daeth yn Ysgrifennydd Cyffredinol yr Irish Citizen Army ym Mawrth 1914, yn rhagflaenydd i James Connolly. Ond roedd yn rhy fodlon cymodi ac yn rhy elyniaethus i'r IRA. Ym 1917, bu farw ei ffrind Thomas Ashe ar Streic Llwgu. A dyna ddiwedd ei gyfnod politicaidd.
bawd|Y tŷ lle ysgrifennodd O' Casey The Dublin Trilogy.

Theatr
Ysgrifennodd ddramau o hyn ymlaen ar themâu Gwyddelig. Cafwyd ymateb ffyrnig yn erbyn The Plough and the Stars (1926); debyg i'r terfysg yn erbyn John Millington Synge a'i The Playboy of the Western World yn 1907.  Roedd rhyw a chrefydd yn drech na'r moesau ar y pryd. Ond y peth cryfa yn ei erbyn oedd aralleirio geiriau Pádraig Pearse a fflangellu'r hyn a ystyriai fel "holl ffug-rhamanteiddio" arwyr Gwrthryfel y Pasg. (Gwyddeleg: Éirí Amach na Cásca).  Enillodd ddigon o elynion wedyn.

Daeth i Brydain, byth i ddychwelyd i fyw yn Iwerddon, yn 1927 er mwyn derbyn y wobr Hawthornden ac i gynhyrchu Juno and the Paycock, ac yn 1928 gwrthododd ei ddrama The Silver Tassie gan W. B. Yeats ar gyfer Theatr yr Abaty Dulyn, felly llwyfanodd y ddrama yn Llundain efo set gan Augustus John.  Arhosodd yn Lloegr. Ysgrifennodd The Star Turns Red (1940), drama a seilwyd ar fywyd yr undebwr James Larkin) ac sy'n feirniadaeth lem ar gymdeithas Iwerddon a'r Eglwys Gatholig Rufeinig yn arbennig. Wedi ei farwolaeth aeth ei bapurau dros y byd, yn cynnwys casgliadau yn Llyfrgell Gyhoeddus Efrog Newydd, Llyfrgell Prifysgol Cornell,  Llyfrgell Tŷ'r Senedd, Prifysgol Llundain, a Llyfrgell Genedlaethol Iwerddon.

Gwaith
 Lament for Thomas Ashe (1917), dan y fersiwn Gwyddeleg o'i enw Sean O'Cathasaigh
 The Story of Thomas Ashe (1917), dan y fersiwn Gwyddeleg o'i enw  Sean O'Cathasaigh
 Songs of the Wren (1918), dan y fersiwn Gwyddeleg o'i enw  Sean O'Cathasaigh
 More Wren Songs (1918), dan y fersiwn Gwyddeleg o'i enw  Sean O'Cathasaigh
 The Harvest Festival (1918)
 The Story of the Irish Citizen Army (1919), dan y fersiwn Gwyddeleg o'i enw  Sean O'Cathasaigh
 The Shadow of a Gunman (1923)
 Kathleen Listens In (1923)
 Juno and the Paycock (1924)
 Nannie's Night Out (1924)
 The Plough and the Stars (1926) (fersiwn Llydaweg: An Arar hag ar Stered 1993)
 The Silver Tassie (1927)
 Within the Gates (1934)
 The End of the Beginning (1937)
 A Pound on Demand (1939)
 The Star Turns Red (1940)
 Red Roses for Me (1942)
 Purple Dust (1940/1945)
 Oak Leaves and Lavender (1946)
 Cock-a-Doodle Dandy (1949)
 Hall of Healing (1951)
 Bedtime Story (1951)
 Time to Go (1951)
 The Bishop's Bonfire (1955)
 A Sad Play within the Tune of a Polka  (1955)
 The Drums of Father Ned (1959)
 Behind the Green Curtains (1961)
 Figuro in the Night (1961)
 The Moon Shines on Kylenamoe (1961)
 Niall: A Lament (1991)
 Hunangofiant (6 cyfrol):Mirror in my House 1965.
 I Knock at the Door
 Pictures in the Hallway
 Drums Under the Window
 Inishfallen Fare Thee Well
 Rose and Crown
 Sunset and Evening Star

Cyfeiriadau
Krause, David. Seán O'Casey and his World. New York: C. Scribner's, 1976. ISBN 0-5001305-5-8
Irish Writers on Writing featuring Seán O'Casey. Edited by Eavan Boland ; Trinity University (Texas) Trinity University Press, 2007.
Schrank, Bernice. Sean O'Casey: A Research and Production Sourcebook. Greenwood Press, 1996. ISBN 0-313-27844-X

Dolenni allanol
safle am Seán O'Casey 
Seán O’Casey a gwrthryfel y Pasg 1916
 O'Casey yn Today in Literature

Categori:Genedigaethau 1880
Categori:Marwolaethau 1964
Categori:Dramodwyr yr 20fed ganrif o Iwerddon
Categori:Dramodwyr Saesneg o Iwerddon
Categori:Sosialwyr o Iwerddon
Categori:Pobl a aned yn Nulyn
Categori:Pobl fu farw yn Nyfnaint