Nansi Richards

Telynores o Gymru oedd Nansi Richards a adnabyddid hefyd fel Telynores Maldwyn (14 Mai 1888 – 24 Rhagfyr 1979). Ganwyd ar Fferm Penybont, Penybontfawr. Bu farw yn 1979, a chafodd ei chladdu, efo'i gŵr, Cecil Jones, yn eglwys Pennant MelangellCwrs Canolradd gan Eirian Conlon ac Emyr Davies, cyhoeddwyd gan CBAC; tudalen 82. Dywedodd mai'r dylanwadau mwyaf arni hi oedd ei thad, teulu Abram Wood (sipsiwn a arhosodd ar eu fferm) a Tom Lloyd (Telynor Ceiriog) a ddysgodd Nansi i ganu'r delyn. Penodwyd hi'n delynores swyddogol i'r Tywysog Siarl.Gwefan Last fm

Bu'n fuddugol yn yr Eisteddfod Genedlaethol dair gwaith yn olynol, y tro cyntaf yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llangollen 1908.

Aeth i Goleg y Guildhall yn Llundain am flwyddyn cyn iddi adael i deithio'r neuaddau cerdd efo digrifwraig, 'Happy' Fanny Fields.Gwefan Folktrax Derbynnodd sawl gwahoddiad yn ddiweddarach i chwarae o flaen Teulu Brenhinol y Deyrnas Unedig. Bu'n gweithio ar ffilmiau Emlyn Williams The Last Days of Dolwyn a Fruitful Years. Yn ystod ei gyrfa, gweithiodd yn aml yn yr Unol Daleithiau: ym 1923 a eto yn Efrog Newydd ym 1973. Roedd hi'n gyfaill i William Kellogg, perchennog y cwmni sy'n cynhyrchu Creision ŷd, a honir mai hi awgrymodd wrtho ddefnyddio ceiliog ar y paced.

Yn ystod yr Ail Ryfel Byd teithiodd hyd a lled gwledydd Prydain gydag ENSA i ddiddori'r milwyr a chymerodd ran mewn dros 2,000 o gyngherddau gyda Chôr Telyn Eryri o 1930 ymlaen. Perfformiodd droeon o flaen Teulu Brenhinol Lloegr a chafodd yr hawl gan George V i arddel y teitl "y Delynores Frenhinol", ond dewis peidio a wnaeth. Derbyniodd MBE ym 1973 am ei chyfraniad i gerddoriaeth Cymru. Ym 1977 cafodd radd Doethur er Anrhydedd mewn cerddoriaeth gan Brifysgol Cymru.

Cyhoeddwyd cyfrol o'i hatgofion,Cwpwrdd Nansi, ym 1973, a chyfrol arall ychydig wedyn. Ymhlith y bobl y dylanwadodd arnynt mae Gwyndaf a Dafydd Roberts (Ar Lôg).

Ysgoloriaeth Nansi Richards
Mae Ymddiriodolaeth Nansi Richards yn cynnig Ysgoloriaeth blynyddol i delynorion o dan 25 oed sy'n byw yng Nghymru neu â anwyd yng Nghymru. Mae Catrin Finch a Gwenan Gibbard ymhlith enillwyr yr ysgoloriaeth.

Recordiadau
Nansi Richards, Brenhines y Delyn
SAIN SCD 2383 (2003)

Pwt ar y bys
Morfa'r Frenhines
Pant Corlan yr Wyn
Pibddawns Gwŷr Wrecsam
Morfa Rhuddlan
Dŵr Glân
Pen Rhaw
Llydaw
Mathafarn
Ffidl Ffadl
Cainc Dona
Pibddawns Rhif Wyth
Cwrw Melyn
Fairy Dance – rîl Gwyddelig
Melfyn
Wyres Megan
Moel yr Wyddfa
Codiad yr Ehedydd
Gwenynen Gwent
Cainc Iona
Gorhoffedd Gwŷr Harlech
Cainc Ifan Ddall
Llwyn Onn
Rhyd Ddu
Cainc William Nantgoch
Caerhun
Y Ferch o'r Sger
Clychau Aberdyfi
Cainc Dafydd Borffwyd
Erddygan Caer Waun
Sir Watkin's March
Cader Idris
Pibddawns Abertawe
Napoleon Crossing the Alps
Polca Saforella
Polca Llewelyn Alaw
Beibl Mam
Castell Rhuthun
Pibddawns y Sipsi
Costa's Wedding
Nes atat ti
Bugeilio'r Gwenith Gwyn
Y Gaeaf
Pwt ar y bys

Folktrax FTX-351 (caset)

Gorhoffedd Gwŷr Harlech (a sgwrs)
The Roberts Breakdown (a sgwrs)
Pibddawns y Sipsi (efo amrywiadau a sgwrs)
Pibddawns y Sipsi (efo clocsio gan Hywel Wood)
Pibddawns Gwŷr Wrecsam (a sgwrs am David Wood)
Pibddawns Rhif Un  (efo amrywiadau a sgwrs)
Nos Galan
Fairy Dance
Moel Yr Wyddfa
Ymdeith Napoleon / Y Tafarn yn y Dref
Codiad yr Hedydd (efo amrywiadau)
Pibddawns Rhif Wyth
Llwyd Onn
Pibddawns Rhif Dau (efo amrywiadau)
Clychau Aberdyfi (efo amrywiadau)
Pant Corlan yr Wyn (efo amrywiadau)
Clêr Sisiliaidd (efo amrywiadau)
Ymdeith y Frenhines
Galliard(Trabaci)
Bale
Miniwet Cownt Sax (Parry) (efo amrywiadau)
Aria (Parry)
Ymdeith Rhuddlan
Caer Waen
Cainc Dafydd Broffwyd
Castell Rhuthun
Morfa'r Frenhines

Recordiwyd a Golygwyd gan Peter Kennedy

 Oriel 

Cyfeiriadau

Categori:Genedigaethau 1888
Categori:Marwolaethau 1979
Categori:Merched y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Telynorion o Gymru