Bwlch Pen Barras

Lleolir Bwlch Pen Barras ym Mryniau Clwyd, gogledd-ddwyrain Cymru. Mae'r bwlch 360 metr yn gorwedd rhwng bryniau Moel Fenlli (i'r de) a Moel Famau (i'r gogledd-ddwyrain).

Croesir y bwlch gan ffordd gul. Hon oedd yr hen lôn hanesyddol rhwng Dyffryn Clwyd, Sir Ddinbych a'r Wyddgrug yn Sir y Fflint cyn i'r ffordd dyrpeg (yr A494  bellach) gael ei adeiladau dros Fwlch y Parc yn y 18fed ganrif. Mae'n cysylltu Llanbedr Dyffryn Clwyd a Tafarn-y-Gelyn.

Cyfeiria'r hynafiaethydd Thomas Pennant at ryw "Fwlch Agricola" yn gorwedd rhwng Moel Fenlli a Moel Eithinen, gan honni mai dyma oedd llwybr Agricola ar ei ymgyrch yn erbyn yr Ordoficiaid.Frank Price Jones, Crwydro Dwyrain Dinbych (Llyfrau'r Dryw, 1961), tud. 134.

Mae'r ffordd o'r dwyrain yn esgyn yn syth heb fod yn rhy serth; fodd bynnag, mae ffordd fwy cul gyda llethrau serth ar ochr orllewinol y bwlch, lle mae'r ffordd yn disgyn 260 metr o fewn 2.4 km gyda llethr 25% bron.

 Hamdden 
Mae’r bwlch yn boblogaidd fel man cychwyn er mwyn dringo Moel Famau. Mae yna hefyd ddau faes parcio sy'n eiddo i Gyfoeth Naturiol Cymru: un ar gopa'r bwlch a maes parcio arall milltir i lawr yr ochr ddwyreiniol i gyfeiriad Tafarn-y-Gelyn. Mae llwybrau yn dringo drwy'r goedwig o'r ddau faes parcio i gopa Moel Famau.

Mae'r ddringfa serth ar y ffordd orllewinol o Lanbedr-Dyffryn-Clwyd yn golygu bod y bwlch yn boblogaidd gyda seiclwyr a beicwyr modur. Mae cylchgrawn Cycling Weekly wedi rhoi sylw i'r bwlch ac yn ei alw'n 'Killer Climb', ac mae hefyd wedi'i restru yn y Dave Lloyd Mega cyclosportive. Mi wnaeth Nigel Blackwell o'r band Half Man Half Biscuit sôn am y bwlch mewn cyfweliad yn 2012 pan ddywedodd o: “Y gamp fwyaf i mi yw creu sefyllfa i fy hun lle gallaf godi yn y bore a phenderfynu mynd i daclo Bwlch Pen Barras ar y beic.".

Cyfeiriadau

Pen Barras