Englyn cil-dwrn

Mesur caeth yw'r englyn cil-dwrn. Mae'n fesur hen iawn, ond nid yw'n un o'r pedwar mesur ar hugain.

Nodweddion
Mae paladr englyn cil-dwrn yr un fath â phaladr englyn unodl union neu englyn penfyr, sef toddaid byr. Mae gan y drydedd linell unai un, dau neu dri sillaf, ac yn cynnal y brifodl.

Dyma enghraifft o englyn cil-dwrn (mae'r llinell gyntaf un sillaf yn fyr):

Hybarch yw mab y marchog - yn aur
Yn arian golerog
Torchog.

Mae dau sillaf gan y llinell olaf, a'r gair torchog yn cynnal y brifodl og. Nid oes cynghanedd rhwng y llinell olaf a'r toddaid byr.

Hanes
Dyfynnir yr enghraifft uchod yng ngwaith Siôn Dafydd Rhys, Cambrobrytannicae Cymraecaeve Linguae Institutiones et Rudimenta, a gyhoeddwyd ym 1592. Ni chafodd yr englyn ei barchu gan Syr John Morris-Jones yn ei lyfr Cerdd Dafod. Dywed:
<blockquote>
Dwl yw'r dyn ni wêl mai cellwair ydyw peth fel yna.</blockquote>

Dywed hefyd mai un o'r ofer fesurau ymysg yr oferfeirdd ydyw, gan ddiweddu'n swta fel tor mesur er mwyn peri difyrrwch.

Yn ystod y 19g, defnyddiwyd y mesur yn achlysurol mewn awdlau gan feirdd fel Hywel Eryri, ond gan gynganeddu'r llinell olaf yn ogystal â chynnal y brifodl. Erbyn heddiw, defnyddir y mesur yn achlysurol i gellweirio a gwawdio yn yr ymryson farddol Talwrn y Beirdd, ac fe'i defnyddir weithiau mewn awdlau, er nad ydyw'n fesur mewn cynghanedd gyflawn mewn gwirionedd.

Gweler hefyd
Y pedwar mesur ar hugain
Englyn
Toddaid byr
Beiau Gwaharddedig Cerdd Dafod
Cynghanedd (barddoniaeth)

Llyfryddiaeth
 John Morris-Jones, Cerdd Dafod (Gwasg Prifysgol Rhydychen, 1925)
 Alan Llwyd, Anghenion y Gynghanedd'' (Argraffiad diwygiedig, Cyhoeddiadau Barddas, 2007)

Cil-dwrn
*
Categori:Mesurau caeth
Categori:Y Traddodiad Barddol