Sharon Morgan

Actores a sgriptwraig o Gymraes ydy Sharon Morgan (ganed 29 Awst 1949). Yn ystod ei gyrfa, mae wedi ymddangos mewn nifer o raglenni teledu a ffilmiau gan gynnwys Gadael Lenin, Martha, Jac a Sianco, High Hopes, Doctors a Belonging. Mae wedi derbyn tair gwobr BAFTA Cymru.

Bywyd cynnar
Ganwyd Morgan yng Nghlawddowen, Sir Gaerfyrddin, yn ferch i brifathro ac athrawes ddrama. Yn ddiweddarach symudodd y teulu i Lanaman ac yna Glan-y-fferi pan cafodd ei thad swydd prifathro yn ysgol bentref Llandyfaelog. Pan oedd yn ifanc, nid oedd yn credu y gallai lwyddo fel actores ond mae'n dweud bod eu rheini bob amser yn gefnogol o'i dewis gyrfa. Astudiodd Morgan gwrs hanes ym Mhrifysgol Caerdydd yn y 1960au, cyn hyfforddi i fod yn actores lwyfan.

Gyrfa
Ers cychwyn ei gyrfa yn y 1970au, mae Morgan wedi ymddangos mewn sawl ffilm, cyfres deledu a chynyrchiadau llwyfan yn Saesneg a Chymraeg. Cyfeiriodd y Western Mail ati fel "un o'r actorion uchaf ei pharch yn ei chenhedlaeth". Mae rhannau nodedig yn cynnwys portread o Professor Margaret Edwards yn Yr Heliwr (a'r fersiwn Saesneg A Mind to Kill) rhwng 1994 a 2002, a'i rhan fel Stella Craven yn Mine All Mine, (2004) ysgrifennwyd gan Russell T Davies.

Ymysg gwaith arall, roedd ganddi prif ran reolaidd yng nghyfres ddrama'r BBC Belonging, a rhan lled-reolaidd yn Doctors ac ymddangosiadau mewn nifer o raglenni teledu Prydeinig fel Midsomer Murders, Casualty a Coronation Street. Mae ei ymddangosiadau ar raglenni teledu Cymraeg yn cynnwys Caerdydd, Pobol y Cwm ac Alys.

Yn 2002 ymddangosodd fel Kath, gwraig tŷ rhwystredig yn y comedi byr Pleasure Pill a ffilmiwyd yng Nghaerdydd. Chwaraeodd y brif ran o Martha yn y ddrama Martha, Jac a Sianco (S4C, 2008) a ddisgrifiodd fel "ffilm ddiwylliannol bwysig" sy'n "bortread cryf a sensitif o fywyd amaethyddol yng Nghymru".Martha, Jac a Sianco Enillodd ei ail wobr BAFTA Cymru am ei phortread o Martha, ar ôl ennill yn flaenorol am ei pherfformiad yn Tair Chwaer (1998].

Daeth Morgan i amlygrwydd ehangach gyda'i rhan yn Torchwood fel Mary Cooper, mam y prif gymeriad Gwen Cooper. Ymddangosodd Morgan am y tro cyntaf yn y bennod "Something Borrowed" yn yr ail gyfres (2008) a dychwelodd am chwe phennod yn y bedwaredd gyfres (2011). Yn hwyrach yn 2011 serennodd Morgan fel Maggie Jones yn y ffilm Resistance, addasiad o nofel Owen Sheers o'r un enw. Cafodd ei enwebu eto am actores orau yng ngwobrau BAFTA Cymru 2012 am ei gwaith ar Resistance; aeth ymlaen i ennill y wobr yn y seremoni ar 30 Medi 2012. Yn Medi 2012, ymunodd Morgan a chast pumed gyfres Hollyoaks Later, yn chwarae Nana Flo. Fe wnaeth hefyd serennu yn y gyfres ddrama Americanaidd Da Vinci's Demons fel Sister Albina - ffilmiwyd rhannau o'r gyfres yn Abertawe.

Yn ogystal â'i gyrfa sgrin, mae Morgan hefyd yn actores lwyfan nodedig a dramodydd. Mae ei rhannau llwyfan yn cynnwys y cynhyrchiad National Theatre Wales o A Good night out in the Valleys a berfformiwyd am y tro cyntaf 2010. Wrth ddisgrifio ei pherfformiad, ysgrifennodd adolygydd y Daily Mail fod "Sharon Morgan yn reiat fel hen ferchetan wirion sy'n gwrando ar fiwsig roc aflafar ar ei chlustffonau".

Bywyd personol

Mae gan Morgan dau blentyn, Stephan (g. 1979/1980) a Saran (g. 1995/1996) a threuliodd rhan fwyaf o'i gyrfa actio yn ymdopi gyda bywyd gwaith a'i bywyd fel rhiant sengl. Wrth siarad am dafoli ei bywyd gwaith/adref, dywedodd Morgan "Fe allwch chi ymdopi gyda help ffrindiau. Ry'ch chi'n ffeindio ffordd". Mae Morgan yn ymgyrchydd dros y Gymraeg a fe'i harestiwyd yn 1998 am beintio slogan ar adeilad y Swyddfa Gymreig. Roedd yr actores yn ofni y byddai'r cofnod troseddol hwn yn ei atal rhag cael visa i'r U.D.A. i ffilmio Torchwood yn Los Angeles.

Mae Morgan yn siarad tair iaith, Cymraeg — ei mamiaith — Saesneg a Ffrangeg. Mae hi yn hyrwyddo'r achos am aros yn weithgar wrth heneiddio ac yn cyfeirio at Helen Mirren fel ysbrydoliaeth i fenywod.

Cyhoeddodd ei hunangofiant cyntaf Hanes Rhyw Gymraes yn 2011 ac ail un yn 2022, Actores a Mam [Lolfa 2022].

 Theatr 
Mae Sharon Morgan wedi cyfieithu dramâu i'r Gymraeg, gan gynnwys Shwnani'n Siarad, cyfieithiad o Vagina Monologues gan Eve Ensler, a Gobeithion Gorffwyll, cyfieithiad o Une Femme Rompue gan Simone de Beauvoir Hi hefyd a gyfieithodd Gwaun Cwm Garw ar gyfer Theatr Bara Caws.

Roedd hi ymysg yr actorion cyntaf i berfformio a chreu Theatr Bara Caws ym 1977, wedi cyfnod hir gyda Chwmni Theatr Cymru cyn hynny. Sefydlodd cwmni theatr Sgwâr Un ym 1982/3.

 Cynyrchiadau 

 Under Milk Wood
 Tŷ Dol
 Persi Rygarug
 Diwedd y Saithdegau (1982)
 Shwnani'n Siarad
 Gobeithion Gorffwyll
 Croeso i'r Roial
 Byw yn y Wlad

Ffilmyddiaeth ddethol

 Blwyddyn  Teitl  Rhan  Nodiadau 2023   Kestav  Jenna Gwennap  Ffilm fer yn y Gernyweg (gyda'i merch Saran) 2014  Evermoor   Esmerelda Dwyer  Cymeriad cylchol 2012  Da Vinci's Demons  Sister Albina  Hollyoaks Later  Nana Flo  Cyfres 5 2011  Resistance  Maggie Jones  Enillodd wobr Bafta Cymru am Actores Orau Alys  Lisabeth Pennod 5, 6 a 7 2008,2011  Torchwood  Mary Cooper  Saith pennod: "Something Borrowed"; "The New World"; "The Categories of Life"; "Immortal Sins"; "End of the Road" ; "The Gathering" ; "The Blood Line" 2008  Martha, Jac a Sianco  Martha  Enillodd wobr BAFTA Cymru am Actores Orau After You've Gone  Beryl  Pennod: "Going Solo"2007  Midsomer Murders  Delyth Mostyn  Pennod: "Death and Dust" 2006  Caerdydd  Anne Davies  Dau bennod High Hopes  Professor Blunt  Dau bennod Calon Gaeth  Aunt Hetty  Ffilm deledu 2005–2007   Doctors  Gwyneth Powis Cymeriad cylchol 2005  Mabel  Janice Ffilm fer Down to Earth  Rita Powell  Pennod: "Say Hello, Wave Goodbye" 2004  Mine All Mine  Stella Craven  Prif ran Pobol y Cwm  Sylvia Bevan  Ymddangosiad un tro 2002  Pleasure Pill  Kath  Comedi fer; prif ran 1994  Gadael Lenin  Eileen  Ffilm nodwedd 1994–2002  Heliwr  Professor Margaret Edwards, pathologist  Cymeriad rheolaidd1992 - 1997Pris y Farchnad 1992  Casualty  Jean Collins  Pennod: "Cascade"1991Noson yr Heliwr1989'Steddfod! 'Steddfod!Mam 1986  No Place Like Home  Daphne Davies Pennod: "Trevor's Last Stand" 1984  The Magnificent Evans  Rachel Harris  Prif ran (chwe pennod)1983Mae hi'n Wyllt Mr Borrowaddasiad Dafydd Rowlands o Wild Wales1983Almanac1983Never the Twain1983Meistres y Chwaraeffilm gan Meic Povey1983Ble Ma Fe?Cymdogesdrama un act D. T. Davies1983Gwaed ar y DagrauDeniseaddasiad o nofel 1983  The Gentle Touch  Carrie Harrison  Pennod: "Private Views"1983Owain Glyndŵr / Owain Glendower, Prince of WalesLowri Lawgochffilm gyntaf S4C1982The CitadelMrs Williamscyfres BBC gyda Ben Cross 1982  Giro City  Gweithiwr cymdeithasol  Ffilm nodwedd Karl Francis1981NyeBlodwenBBC am hanes Aneurin Bevan1981Tomos a Titwcyfres gan Norman Williams a John Ogwen1981Mae'r Gelyn Oddi Mewn1980Newid Gêrffilm 1979  Coronation Street  Mrs Ellis  Ymddangosiad un tro Thomas & Sarah  Alice Williams  Pennod: "Made in Heaven"1979The Life and Times of David Lloyd GeorgeCatherine Edwardscyfres deledu 1978  Grand Slam  Odette  Ffilm deledu

 Radio 

 Ghosts (1983) gyda Siân Phillips, William Squire, Roger Rees a Glyn Houston.
 The Light of Heart (1983)

Cyfeiriadau

Dolenni allanol



Categori:Genedigaethau 1949
Categori:Actorion teledu o Gymru
Categori:Actorion ffilm o Gymru
Categori:Actorion theatr o Gymru
Categori:Enillwyr Gwobr BAFTA Cymru
Categori:Pobl o Sir Gaerfyrddin
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Dramodwyr Cymraeg o Gymru