Arwest Glan Geirionydd

250px|bawd|Y gofeb i Daliesin ar lan Llyn Geirionydd.
250px|bawd|Llyn Geirionydd.

Math o eisteddfod oedd Arwest Glan Geirionydd, a gynhelid bob Alban HefinAlun Llywelyn-Williams, Crwydro Arfon (Cyfres Crwydro Cymru, 1959), tud. 61. ar lan Llyn Geirionydd, Sir Conwy, yn ail hanner y 19g.

Hanes yr Arwest
Sefydlwyd yr Arwest gan y bardd lleol William John Roberts (Gwilym Cowlyd) (1828-1904), a oedd yn frodor o Drefriw, Dyffryn Conwy. Ystyriai Gwilym Cowlyd fod yr Eisteddfod Genedlaethol yn rhy Seisnigaidd o lawer a bod angen sefydlu gŵyl lenyddol wirioneddol Gymreig yn ei lle. Cynhaliwyd yr Arwest gyntaf gan Wilym Cowlyd, Gethin Jones a Robert Williams (Trebor Mai) ar Alban Hefin 1865.

Roedd Gwilym Cowlyd yn fardd rhamantaidd yn nhraddodiad y 19eg ganrif. Fel nifer o bobl eraill, credai mai Llyn Geirionydd oedd fan geni Taliesin, y bardd o'r 6g a ganodd i Urien Rheged ac a gysylltir â'r Hen Ogledd. Ond diweddar yw'r traddodiad poblogaidd sy'n cysylltu Taliesin a Llyn Geirionnydd. Tyfodd o gamddarllen llinell yn y gerdd 'Anrheg Urien',

Mineu Dalyessin o iawn llyn gerionnyd,

a ddehonglwyd fel 'Minnau, Taliesin, o lan Llyn Geirionnydd'. Ond dangosodd Ifor Williams mai iawn-llin ("gwir linach") yw'r darlleniad (mae geirionyd yn hen ffurf ar ceraint). Ond yn y 19eg ganrif doedd pobl ddim yn gwybod hynny. Mae lleoedd eraill yng Nghymru yn cael ei gysylltu â Thaliesin mewn llên gwerin, fel Bedd Taliesin yng Ngheredigion, er enghraifft, ac yn y chwedl ganoloesol Hanes Taliesin mae'r bardd yn trechu beirdd llys Maelgwn Gwynedd yn ei lys yn Neganwy. Naturiol, felly, oedd derbyn fod Taliesin yn frodor o Ddyffryn Conwy. Cododd trefnwyr yr Arwest gofeb i Daliesin ar lan Llyn Geirionydd.

Cynhelid yr Arwest ei hun ychydig ymhellach o lan y llyn, mewn llecyn a fedyddwyd yn 'Fryn y Caniadau'. Yma byddai beirdd a chyfeillion yr Arwest yn ymgynnal. Fel yr Eisteddfod Genedlaethol, roedd gan yr Arwest ei Gorsedd ei hun.Gwilym Cowylyd, Y Bywgraffiadur Ar-Lein. Ymhlith yr aelodau amlycaf oedd y bardd 'Trebor Mai' a'r nofelydd 'Elis o'r Nant'. Enillodd Trebor Mai 'Gadair Taliesin' am ei awdl "Y Gloch" yn Arwest 1875.Gwaith Barddonol Trebor Mai (Lerpwl, 1883), tud. 114.

Cyfeiriadau

Llyfryddiaeth
 Davies, Glynne Gerallt, Gwilym Cowlyd, 1828-1904 (Caernarfon: Llyfrfa'r Methodistiaid Calfinaidd, 1976). Llawer o fanylion am hanes yr Arwest.

Gweler hefyd
Eisteddfod Genedlaethol Cymru
Llenyddiaeth Gymraeg y bedwaredd ganrif ar bymtheg

Categori:Diwylliant gwerin Cymru
Categori:Dyffryn Conwy
Categori:Eisteddfodau
Categori:Hanes Conwy
Categori:Llanrwst
Categori:Llenyddiaeth Gymraeg
Categori:Llenyddiaeth Cymru yn y 19eg ganrif
Categori:Sefydliadau 1865