Rheinallt ap Gruffudd

Am y nofel gan Isaac Foulkes, gweler Rheinallt ab Gruffydd (nofel)

Uchelwr o'r Wyddgrug, Sir y Fflint, oedd Rheinallt ap Gruffudd ap Bleddyn (tua 1438 - 1465/6).Meic Stephens (gol.), Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru. Mae'n adnabyddus am amddiffyn y Cymry yn erbyn Saeson dinas Caer ac am grogi maer y ddinas honno ar ôl iddo ymosod ar yr Wyddgrug.

Hanes
Perchennog Y Tŵr yn y Wyddgrug oedd Rheinallt. Roedd yn uchelwr lleol ac yn filwr. Cymerodd ran yr Lancastriaid yn Rhyfeloedd y Rhosynnau. Yn 1461 fe'i cofnodir mewn dogfen Seisnig fel un o garsiwn Cymreig Castell Harlech, cadarnle'r Lancastriaid yng ngogledd Cymru.H. T. Evans, Wales and the Wars of the Roses (1915; arg. newydd 1998), tud. 87.

Yn ôl traddodiad, crogodd faer Caer ar ystwffl tu allan i'r Tŵr yn 1464 ar ôl curo gwŷr Caer mewn sgarmes wedi iddynt ymosod ar y Wyddgrug. Roedd hynny ar ôl i Reinallt ac eraill, oedd yn dal yng Nghastell Harlech ar y pryd, gael eu cyhuddo o gefnogi terfysg yng ngogledd Cymru yn enw'r Lancastriaid mewn bil a basiwyd gan Senedd Lloegr. Rhoddwyd proclamasiwn brenhinol allan i gael ei ddarllen yn gyhoeddus gan faer Caer yn bygwth y gosb eithaf i Reinallt ac amddiffynwyr eraill Harlech os nad oeddent yn ildio erbyn Ionawr 1 1465. Er nad oes cofnod, ymddengys fod Rheinallt wedi gadael Harlech a dychwelyd i'r Wyddgrug i amddiffyn ei bobl a'i eiddo yn erbyn maer Caer a oedd wedi derbyn y proclamasiwn fel esgus i ymosod ar y Cymry lleol, eu lladd a dwyn eu heiddo; dyna a arweiniodd at y sgarmes yn y Wyddgrug a chrogi'r maer.

Cedwir cerddi mawl i Reinallt ap Gruffudd gan rai o feirdd y cyfnod, yn cynnwys dau gywydd mawl gan Hywel CilanIslwyn Jones (gol.), Gwaith Hywel Cilan (Caerdydd, 1963). a cherddi mawl eraill gan Gutun Owain a Tudur Penllyn.Thomas Roberts (gol.), Gwaith Tudur Penllyn ac Ieuan ap Tudur Penllyn (Caerdydd, 1958). Canodd mab Tudur, Ieuan ap Tudur Penllyn, farwnad iddo.

Cof
Ysgrifennodd Isaac Foulkes ('Llyfrbryf') nofel hanesyddol ramantus am Reinallt a gyhoeddwyd yn 1874, sef Rheinallt ab Gruffydd''.Rheinallt ab Gruffydd (Rhamant) ar Wicidestun

Cyfeiriadau

Categori:Genedigaethau'r 1430au
Categori:Marwolaethau'r 1460au
Categori:Cenedlaetholdeb Cymreig
Categori:Hanes Sir y Fflint
Categori:Milwyr o Gymru
Categori:Pobl o'r Wyddgrug
Categori:Pobl y 15fed ganrif o Gymru