Mortlake

Ardal faestrefol ym Mwrdeistref Llundain Richmond upon Thames, Llundain Fwyaf, Lloegr, ydy Mortlake.British Place Names; adalwyd 3 Mai 2019
Saif ar ochr deheuol Afon Tafwys rhwng Kew a Barnes tua 6.8  milltir (10.9 km) i'r gorllewin-dde-orllewin o ganol Llundain.Yn draddodiadol, ystyrir Charing Cross fel canol Llundain, a mesurir pellteroedd i'r brifddinas o'r pwynt hwnnw.

Roedd Mortlake yn rhan o Surrey tan 1965.

Etymoleg
Mae cyfeirio at Mortlake yn y Llyfr Dydd y Farn  1086 fel Mortelage. Eiddo archesgop  Lanfranc  Caergaint oedd hi. Credir bod Mortelage yn golygu nant fechan sy'n cynnwys eogiaid ifainc, ffrwd oedd yn arwain i Afon Tafwys.

Hanes
O gyfnod y Llyfr Dydd y Farn, roedd hi'n eiddo bob Archesgob Caergaint tan amser Harri VIII, pan ddaeth yn eiddo'r Goron. O'r 17g ymlaen daeth yn enwog am ei brodwaith, ffatri a sefydlwyd ar safle hen dŷ John Dee.

Trigolyn enwocaf Mortlake oedd cynghorydd agos y frenhines Elisabeth I sef John Dee. Cafodd ei gladdu ym mynwent y dref –  St Mary Magdalene lle mae hefyd bedd rhyfedd (siâp pabell) yr awdur a theithiwr Sir Richard Burton, ac mae llwch y digrifwr Tommy Cooper ym Mortlake Crematorium.

Ers 1845, dechreir y ras cychod enwog y Ras Cychod Rhydychen a Chaergrawnt ym Mortlake, o University Boat Race stone islaw Chiswick Bridge. Dyma'r man cychwyn ambell i ras arall dros Championship Course.

Cysylltiad â Chymru
Roedd John Dee yn enwog fel polymath. Mathemategydd a oedd hefyd yn ymddiddori mewn dewiniaeth, a greodd iaith gyfrin i guddio ei waith rhag y byd.  Casglodd lyfrgell breifat fwyaf ei gyfnod yn ei dŷ ym Mortlake.  O dras Gymreig, does dim sôn am iddo siarad Cymraeg, ond daeth yn agos iawn at teulu'r Cecils – a oedd hefyd yn hanu o Gymru.

Hawliodd Dee mai Madog ab Owain Gwynedd a ddarganfuwyd cyfandir Amerig a hynny yn 1170. Dee hefyd sy'n gyfrifol am enwi ymerodraeth Lloegr yn "British Empire" sef ar y pryd Cymru a Lloegr.

Ffynonellau

 A. Mills, Oxford Dictionary of London Place Names (2001)
 Julian Roberts, ed., "A John Dee Chronology, 1509–1609, in Renaissance Man: The Reconstructed Libraries of European Scholars: 1450–1700 Series One: The Books and Manuscripts of John Dee, 1527–1608 (Marlborough, 2004)

Cyfeiriadau

Gweler hefyd
 Mortlake Online 
 St Mary Magdalen's Church
 Barnes and Mortlake History Society

Categori:Ardaloedd Bwrdeistref Llundain Richmond upon Thames