Emyr Humphreys

Llenor, bardd a nofelydd o Gymru oedd Emyr Owen Humphreys (15 Ebrill 1919 – 30 Medi 2020), ac un o nofelwyr mwyaf blaengar Cymru.

 Bywgraffiad 
 Bywyd cynnar a theulu
Ganwyd Humphreys yn Nhrelawnyd ger Prestatyn, Sir y Fflint, yn fab i William Humphreys, ysgolfeistr y pentref a sylfaenydd ac arweinydd Côr Meibion Trelawnyd a Sarah Rosina (née Owen), ei wraig. Cefnder trwy waed a brawd iddo trwy fabwysiad oedd yr awdur Y Parchedig Ganon John Elwyn Humphreys OBE, Lisbon90th birthday celebrated among friends  adalwyd 10 Mai 2016; Roedd tad Emyr yn gyfyrder i'r Prifardd Hedd Wyn. Mynychodd Ysgol Uwchradd y Rhyl. Siaradwr Saesneg yn unig oedd Humphreys ond dechreuodd ddysgu'r Gymraeg wedi i ysgol fomio Penyberth yn Llŷn gael ei llosgi ym 1936 ac ysgogwyd ei ddiddordeb yn yr iaith.

Astudiodd yng Ngholeg Prifysgol Cymru Aberystwyth, lle bu'n cyd-letya gyda'r cyfreithiwr a'r awdur, Emyr Currie-Jones.

Ym 1946 priododd Elinor Myfanwy Jones yng Nghaernarfon a bu iddynt tri mab ac un ferch - Sion, Mair, Robin a Dewi. Mae Dewi, ei fab hynaf, yn gyfarwyddwr teledu a fu'n gyfrifol am raglenni megis The Vicar of Dibley ac Absolutely Fabulous. Mae ei ail fab Siôn yn gyfarwyddwr ffilm a theledu a fu'n cyfarwyddo cyfresi dramâu megis Pengelli a Teulu yn ogystal â sawl ffilm Gymraeg nodedig.  Bu ei ŵyr Eitan ap Dewi yn chwaraewr rygbi rhyngwladol yn chware yn safle’r mewnwr i dîm IsraelIsraeli National Rugby Team Facebook adalwyd 10 Mai 2016 .

 Gyrfa broffesiynol 
Aeth ymlaen i astudio hanes ym Mhrifysgol Cymru, Aberystwyth. Cofrestrodd fel gwrthwynebwr cydwybodol pan ddechreuodd yr Ail Ryfel Byd ym 1939. Wedi'r rhyfel bu'n gweithio fel athro, cynhyrchydd radio gyda'r BBC ac yn ddiweddarach daeth yn ddarlithydd drama ym Mhrifysgol Bangor. Carcharwyd Humphreys am wrthod prynu trwydded deledu yn ystod y 1970au mewn protest yn erbyn diffyg lle a statws i'r Gymraeg ar y teledu yng Nghymru.

Cyfansoddodd nifer o ddramâu ac addasiadau ar gyfer S4C gan gynnwys Brodyr a Chwiorydd ac Yr Alwad.

 Gyrfa lenyddol 
Daeth yn llenor llawn amser ym 1972. Yn ystod ei yrfa lenyddol, cyhoeddodd dros ugain o nofelau, gan gynnwys clasuron megis A Toy Epic (1958), Outside the House of Baal (1965), a The Land of the Living, a chyfres epic o saith nofel yn adrodd hanes gwleidydol a diwylliannol Cymru yn yr 20fed ganrif: Flesh and Blood, The Best of Friends, Salt of the Earth, An Absolute Hero, Open Secrets, National Winner a Bonds of Attachment. Mae hefyd wedi ysgrifennu dramâu ar gyfer y llwyfan a theledu, straeon byrion, The Taliesin Tradition (hanes diwylliannol Cymru), a chyhoedodd casgliad o'i farddoniaeth, Collected Poems, ym 1999.

Ymysg ei anrhydeddau, gwobrwywyd y Wobr Somerset Maugham ym 1958 ar gyfer Hear and Forgive,  a'r Wobr Hawthornden ar gyfer A Toy Epic yr un flwyddyn. Enillodd Humphreys wobr Llyfr y Flwyddyn ym 1992 ac 1999. Yn 2004, enillodd Humphreys wobr cyntaf Siân Phillips am ei gyfraniad i radio a theledu yng Nghymru. Roedd Humphreys yn Gymrawd o Gymdeithas Ddysgedig Cymru ac o'r Gymdeithas Frenhinol Llenyddiaeth ac yn un o noddwyr Canolfan Ymchwil i Lên ac Iaith Saesneg Cymru.

Disgrifwyd ef gan R. S. Thomas fel "the supreme interpreter of Welsh life".

Roedd yn byw yn Llanfairpwll, Ynys Môn lle bu farw yn 101 mlwydd oed.

 Cynyrchiadau 
Addaswyd nifer o'i nofelau a'i straeon yn ddramâu teledu fel Yr Alltud, Rhodd Mam a Brodyr a Chwiorydd.

 Gweler hefyd 
Llyfryddiaeth Emyr Humphreys

Cyfeiriadau

 Dolenni allanol 
 Gwefan am Emyr Humphreys 

Categori:Academyddion o Gymru
Categori:Addysgwyr o Gymru
Categori:Beirdd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Beirdd yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Beirdd Saesneg o Gymru
Categori:Cyn Gymrodyr y Gymdeithas Ddysgedig Cymru
Categori:Cynhyrchwyr teledu o Gymru
Categori:Genedigaethau 1919
Categori:Gwrthwynebwyr cydwybodol o Gymru
Categori:Llenorion ffeithiol yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion ffeithiol yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Llenorion ffeithiol Saesneg o Gymru
Categori:Llenorion straeon byrion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion straeon byrion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Llenorion straeon byrion Saesneg o Gymru
Categori:Marwolaethau 2020
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Nofelwyr yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Nofelwyr Saesneg o Gymru
Categori:Pobl o Sir y Fflint
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Uwchradd y Rhyl
Categori:Pobl ganmlwydd oed