Rheilffordd Gwili

Mae Rheilffordd Gwili yn rheilffordd ager led safonol ym mhentref Bronwydd 3 milltir i’r gogledd o Gaerfyrddin. Enwyd y rheilffordd ar ôl Afon Gwili. Ei hyd yw 2½ milltir: rhwng Bronwydd Arms a Danycoed gan dramwyo drwy diroedd amaeth ac elltydd llethrog, coediog.

 Hanes 
Mae’r Rheilffordd yn dilyn y brif lein wreiddiol rhwng Caerfyrddin ac Aberystwyth a ffurfiai unwaith ran o gyswllt di-dor rhwng Gogledd a De Cymru. Wedi’i hadeiladu ar y dechrau gan y Carmarthen & Cardigan Railway Company, gyda’i led llydan 7'0¼", a’r Manchester & Milford Railway Company, fe brynwyd y lein ymhen amser gan y Great Western Railway. Cludai deithwyr a chynhyrchion lleol – gwlân, da byw, llaeth a choed – cyn iddi fynd yn ysglyfaeth i ddiwygiadau yr Arglwydd Beeching. Daeth trenau teithwyr i ben ym mis Rhagfyr, 1964, ac ymadawodd y trên llaeth olaf ym mis Medi, 1973.

Ffurfiwyd Cwmni Rheilffordd Gwili ym mis Ebrill, 1975, a phrynodd y cwmni 8 milltir o wely trac rhwng Cyffordd Abergwili a Llanpumpsaint. Rhedodd y trên teithwyr cyntaf yn 1978 i arhosfan newydd ei hadeiladu yng Nghwmdwyfran. Cymerwyd y trac dros Afon Gwili trwy ddau estyniad byr pellach i orsaf newydd o'r enw Llwyfan Cerrig.

Yn 2001 agorwyd estyniad pellach hyd at orsaf newydd Danycoed. Mae gwaith yn symud yn ei flaen i ymestyn y lein tua’r de i gyfeiriad cyn-Gyffordd Abergwili a hynny yw’r safle arfaethedig i orsaf newydd yn gyfagos i ffordd osgoi Dwyrain Caerfyrddin. Mae Cwmni Rheilffordd Gwili wedi prynu 3·6 erw o dir ar bwys y ffordd osgoi gyda’r bwriad o adeiladu maes parcio ar gyfer ceir a bysus. Cynllunir adeiladu caffi, amgueddfa fach a sied geotsis yn safle yr orsaf arfaethedig.

Mae’r Rheilffordd yn gweithredu gwasanaethau rhwng 80-90 diwrnod y flwyddyn ac yn cludo dros 20,000 o deithwyr bob blwyddyn ac yn ogystal â’i gwasanaethau teithwyr arferol mae’n trefnu digwyddiadau arbennig poblogaidd iawn fel ‘Diwrnod Allan Gyda Tomos’, Trenau Hudol Siôn Corn, trenau cinio dydd Sul, trenau noson jazz, siartrau ffotograffig a chyrsiau sy’n cynnig y profiad o yrru injan stêm.

|}

bawd|dim|300px
bawd|dim|260px
bawd|dim|260px
bawd|dim|260px|Bronwydd Arms

Locomotifau
Stêm
 Rhif ac enw Disgrifiad Hanes a statws presennol Lifrai Perchennog Llun2201 Victory0-4-0ST Cwmni Andrew BarclayAdeiladwyd ym 1945. Atgyweirir.200px3879 Haulwen0-6-0ST 'Austerity' Cwmni HunsletAdeiladwyd yn Ffowndri Vulcan ym 1945. Ailadeiladwyd gan Gwmni Hunslet ym 1961. Gweithredol.  ~7058 Olwen0-4-0ST Cwmni Robert Stephenson a HawthornsAdeiladwyd ym 1942. Atgyweirir boeler.lliwiau GWR. Defnyddir fel 'Percy'r injan bach' yn nigwyddiadau Tomos y Tanc.200px71516 Welsh Guardsman0-6-0ST Adran RhyfelAdeiladwyd gan Gwmni Robert Stephenson a Hawthorns ym 1944200pxPhoenix0-6-0ST Adran RhyfelAdeiladwyd gan Gwmni Robert Stephenson a Hawthorns ym 1944. Yn storfa, yn disgwyl am atgyweirio.~3829Locomotif 'Austerity'Adeiladwyd ym 1955 gan Gwmni Hunslet. Cynt o Reilffordd Cwm Tawe. Yn storfa yn Bronwydd Arms, disgwyl am atgyweirio boeler.~1345; Mond Nickel Rhif 1.Cynt o Reilffordd Cwm Tawe. Yn storfa yn Bronwydd Arms, disgwyl am atgyweirio blwch tân.~450Dosbarth O1 0-6-2T Rheilffordd Cwm TafAdeiladwyd ym 1897. Ar fenthyg o Amgueddfa Genedlaethol Rheilffordd, Efrog. Arddangosir.~

Diesel
 Rhif ac enw Disgrifiad Hanes a statws presennol Lifrai Perchennog Llun61347,59508,51401Dosbarth 117 BR uned 3 cerbyd200pxD2178Dosbarth 03 BRGweithredol200px27658Adeiladwyd gan Gwmni North British ar gyfer British Steel, Glandŵr.~27878Adeiladwyd gan Gwmni North British ar gyfer British Steel, East Moor, ac wedyn gwaith tun Felindre.~207103Adeiladwyd gan Cwmni Ruston a Hornsby. Defnyddiwyd gan British Benzol wrth eu ffyrnau golosg.~393302Adeiladwyd gan Cwmni Ruston a Hornsby ym 1955. Defnyddiwyd gan Gwmni Aluminium Wire a Cable, Abertawe.~

Cyfeiriadau

 Dolenni allanol 
  Rheilffordd Gwili
  Cymdeithas Cadwraeth Rheilffordd Gwili 

Gwili