Gruffudd Gryg

Bardd Cymraeg a oedd yn un o'r cywyddwyr cynnar oedd Gruffudd Gryg (ganed tua 1310 - bu farw tua 1380). Roedd yn canu yng nghyfnod Beirdd yr Uchelwyr ac yn cydoesi â Dafydd ap Gwilym.

Bywyd
Ychydig a wyddys am y bardd. Roedd yn frodor o Ynys Môn, ac yn ei ei gywydd i saith mab Iorwerth ap Gruffudd o gwmwd Llifon ym Môn, awgrymir ei fod yn gyfaill neu'n berthynas iddynt. Lleolid cwmwd Llifon yng nghantref Aberffraw yn ne-orllewin yr ynys.Gwaith Gruffudd Gryg, gol. Barry J. Lewis ac Eurig Salisbury

Bu ymryson barddol rhyngddo ef a Dafydd ap Gwilym, yn cynnwys ffug-farwnadau i'w gilydd, gyda nifer o feirdd eraill yn ymuno. Yn ôl un o'i ddau ffug-farwnad i Ddafydd ap Gwilym, roedd Dafydd yn athro iddo:

Disgybl wyf, ef a'm dysgawdd,
Dysgawdr cywydd, huawdr cawdd.

Mae ei lysenw cryg yn awgrymu bu ganddo ryw nam ar ei leferydd. Cyfeiria Dafydd ap Gwilym ato fel "y mab ataliaith" ac ymddengys fod Gruffudd yn baglu ar ei eiriau wrth siarad. Er hynny, tra'n cydnabod fod ganddo nam ar ei lais, mae'n taeru ei fod yn medru canu - h.y. datgan ei gerddi - yn ddilyffethair. Ceir enghraifft arall o'r ffugenw yn enw bardd arall, sef Y Mab Cryg.

Cerddi
Ymhlith ei weithiau eraill mae cerddi i sawl uchelwr yn y gogledd, cywydd i'r lleuad ac i'r don, cywydd moliant i Ynys Môn a chywydd yn crybwyll ei bererindod i Santiago de Compostela yn Sbaen.Y Bywgraffiadur ar-lein Ceir yn ogystal disgrifiad merch, awdl i Dduw a chyfres o englynion.

Llyfryddiaeth

Y golygiad safonol o'i waith erbyn heddiw yw:
Gwaith Gruffudd Gryg,  gol. Barry J. Lewis ac Eurig Salisbury (Aberystwyth: Canolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd Prifysgol Cymru, 2010)

Ceir golygiad o'r ymryson barddol rhwng Gruffudd Gryg a Dafydd ap Gwilym yn:
 Gwaith Dafydd ap Gwilym, gol. Thomas Parry (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru, 1952)

Mae golygiadau eraill yn cynnwys:
 Cywyddau Dafydd ap Gwilym a'i gyfoeswyr, gol. Ifor Williams a Thomas Roberts (Bangor: Evan Thomas, 1914)
Wikisource: 'Yr Ywen Uwchben Bedd Dafydd'

Cyfeiriadau

Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Beirdd yr Uchelwyr
Categori:Genedigaethau'r 14eg ganrif
Categori:Llenorion y 14eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau'r 14eg ganrif
Categori:Pobl o Ynys Môn