Castell Penarlâg

Castell Normanaidd yw Castell Penarlâg a godwyd ar safle ger pentref Penarlâg, Sir y Fflint gan Iarll Caer. Mae'n sefyll ar ben bryncyn lle ceir olion bryngaer o Oes yr Haearn.

Ni wyddom ddim am hanes cynnar y safle ond cofnodir castell mwnt a beili Normanaidd yno mewn cofnod Seisnig o 1205.Helen Burnham, A Guide to Ancient and Historic Wales: Clwyd and Powys (Cadw/HMSO, 1995), t.195 Cipiwyd y castell a'i ddinistrio gan y Tywysog Llywelyn ap Gruffudd, Tywysog Cymru yn 1265.R. R. Davies, The Age of Conquest: Wales 1063-1415 (Gwasg Prifysgol Rhydychen, 1991), tud. 315. Ailadeiladwyd y castell gan Edward I o Loegr yn 1277 fel rhan o gyfres o gestyll Seisnig yng ngogledd-ddwyrain Cymru gyda'r bwriad o ostwng y Cymry.The Age of Conquest: Wales 1063-1415, tud. 338.

Fe'i cipiwyd a'i dinistrio gan Dafydd ap Gruffudd, brawd Llywelyn ap Gruffudd, mewn ymosod ar Sul y BlodauY Bywgraffiadur Cymreig Arlein; adalwyd 21 Mawrth 2016 (21 Mawrth 1282)Gwyddoniadur Cymru, tud. 261; Gwasg Prifysgol Cymru (2008), gweithred a fu'n un o symbylau Ail Ryfel Annibyniaeth Cymru.Paul R. Davies, Castles of the Welsh Princes (Abertawe, 1988), tud. 18. Mae'n debyg mai o Gastell Caergwrle, castell Cymreig a godwyd mewn ymateb i godi Castell Penarlâg, y gweithredodd Dafydd.Castles of the Welsh Princes, tud. 31.

Cipwyd y castell gan y Cymry unwaith eto yn 1294 yn nyddiau cynnar gwrthryfel Madog ap Llywelyn.The Age of Conquest: Wales 1063-1415, tud. 383.

Ailadeiladwyd y castell gan y Saeson yn y cyfnod 1297-1329 ac mae'r rhan fwyaf o'r hyn sy'n sefyll heddiw yn dyddio o'r cyfnod hwnnw, yn cynnwys y gorthwr a'r llenfur. Bu cwffio yma yn y 1640au yn ystod Rhyfeloedd Cartref Lloegr hefyd. Adeiladwyd gerddi ac atgyweirio'r castell yn y 19eg ganrif pan godwyd ffug-gastell Penarlâg. Mae'n sefyll ar dir y castell newydd ac ar agor i'r cyhoedd ar y Sul yn unig.Clwyd and Powys, tud. 195.

Cyfeiriadau

Categori:Adeiladau rhestredig Gradd I Sir y Fflint
Penarlag
Penarlag
Categori:Y Normaniaid yng Nghymru
Categori:Penarlâg