Castell Ystrad Peithyll

Un o gestyll y Normaniaid yng Nghymru oedd Castell Ystrad Peithyll neu Castell Peithyll. Lleolir ei adfeilion mewn coedwig ger Capel Dewi, tua 6 milltir i'r dwyrain o Aberystwyth, Ceredigion.Lleoliad y castell ar y map Arolwg Ordnans

Codwyd y castell mwnt a beili hwn ar lan afon Peithyll, un o ledneintiau afon Clarach, yn y flwyddyn 1110 neu'n fuan ar ôl hynny wrth i'r arglwydd Normanaidd Gilbert Fitz Richard (un o sawl a elwir yn Gilbert de Clare hefyd) oresgyn rhan helaeth o Geredigion.R. R. Davies, The Age of Conquest (Gwasg Prifysgol Rhydychen, 1991), tud. 39.

Yn 1114, pan fu gŵr o'r enw Ralph (neu Rargo) yn gwnstabl y castell, ymosodwyd arno gan y tywysog Gruffudd ap Rhys o Ddeheubarth. Cofnodir y digwyddiad ym Mrut y Tywysogion:

A chylchynu a orugant gastell Rawlf, swyddwr Gilbert a oedd yn y lle a elwir Ystrad Pychyll (Ystrad Peithyll) ac ymladd ag ef a gorfod arno a lladd llawer ynddo a'i losgi ynteu o hyd nos.Brut y Tywysogyon. Peniarth MS 20, gol. Thomas Jones (Caerdydd, 1941), tud. 69a. Diweddariad.

Rywbryd ar ôl hynny rhaid bod y castell wedi cael ei ailadeiladu oherwydd cofnodir iddo gael ei losgi yn 1136 gan Owain ap Gruffudd a'i frawd Cadwaladr.Afan ab Alun, Cestyll Ceredigion (Gwasg Carreg Gwalch, 1991), tud. 26. Ciliodd y Normaniaid o Geredigion am gyfnod hir ar ôl ymgyrch y tywysogion hynny.

Cyfeiriadau

Ystrad Peithyll
Ystrad Peithyll
Categori:Y Normaniaid yng Nghymru
Categori:Trefeurig