Eduardo Galeano

Newyddiadurwr, awdur a nofelydd o Wrwgwái oedd Eduardo Hughes Galeano (3 Medi 1940 - 13 Ebrill 2015). Ei waith mwyaf adnabyddiedig yw Memoria del fuego (Atgofion Tân, 1986) a Las venas abiertas de América Latina (Gwythiennau Agored America Ladin, 1971) sydd wedi eu cyfieithu i dros ugain o ieithoedd eraill ac sy'n trosi ffiniau genres; drwy gyfuno ffuglen, newyddiaduraeth, dadansoddi gwleidyddol, a hanes.

Bywyd
Ganed Galeano yn Montevideo, Wrwgwái (Uruguay) i deulu dosbarth canol Catholig o dras Ewropeaidd.
Fel cynifer o fechgyn ifanc America Ladin, breuddwydiodd am fod yn chwaraewr pêl-droed ac fe adlewyrchid hyn yn rhai o'i weithiau, fel El Fútbol A Sol Y Sombra (Pêl-droed Mewn Haul a Chysgod). Yn ei arddegau, fe weithiodd mewn sawl swydd — gweithiwr ffatri, casglwr biliau, peintiwr arwyddion, negesydd, teipiwr, a gweithiwr banc. Yn 14 mlwydd oed, gwerthodd Galeano ei gartŵn gwleidyddol cyntaf i wythnosolyn y Blaid Sosialaidd, El Sol. Priododd am y tro cyntaf yn 1959.

Dechreuodd ei yrfa fel newyddiadurwr yn y 1960au cynnar fel golygydd Marcha, cofnodolyn wythnosol dylanwadol gyda chyfranwyr megis Mario Vargas Llosa, Mario Benedetti, Manuel Maldonado Denis a Roberto Fernández Retamar. Am ddwy flynedd fe weithiodd fel golygydd y papur dyddiol Época a gweithiodd fel prif olygydd gwasg y brifysgol. Yn 1962, yn dilyn ysgariad, fe briododd Graciela Berro.

Yn 1973, bu coup milwrol Wrwgwái; carcharwyd Galeano ac yna gorfodwyd ef i ffoi o'r wlad. Fe waharddwyd ei lyfr Las venas abiertas de América Latina gan y llywodraeth milwrol asgell-dde, ond nid yn Wrwgwái yn unig, ond hefyd yn Tsile ac yn yr Ariannin. Yn 1976 fe briododd am y trydydd tro gyda Helena Villagra, ond yn ystod yr un flwyddyn, cipiodd Videl rym yn yr Ariannin yn dilyn coup gwaedlyd ac fe ychwanegwyd enw Galeano at restr y rhai a'u condemniwyd gan sgwadiau lladd. Bu rhaid iddo ffoi unwaith eto, y tro hwn i Sbaen, ble ysgrifennodd Memoria del fuego.

Dychwelodd i fyw yn Montevideo yn 1985. Yn 2007, cafodd lawdriniaeth llwyddiannus i drin canser yr ysgyfaint. Bu farw 13 Ebrill 2015 yn 74 oed o ganser yr ysgyfaint.

Chávez ac Obama
Ar 17 Ebrill 2009, yn ystod sesiwn agoriadol pumed Uwchgynhadledd yr Amerig, yn Port of Spain, Trinidad a Tobago, fe gyflwynodd Arlywydd Feneswela, Hugo Chávez gopi o Las venas abiertas de América Latina i Arlwydd UDA, Barack Obama, a oedd ar ei daith ddiplomatidd cyntaf i'r rhanbarth. Fe arweiniodd hyn at fersiwn Saesneg y nofel (Open Veins Of Latin America) gyrraedd rhif 2, a'r ferswin Sbaeneg gyrraedd rhif 11 ar restr gwerthiant gorau Amazon.com.

Categori:Genedigaethau 1940
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Wrwgwái
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Wrwgwái
Categori:Llenorion Sbaeneg o Wrwgwái
Categori:Marwolaethau 2015
Categori:Newyddiadurwyr o Wrwgwái
Categori:Pobl o Montevideo