Llandudwen

Plwyf eglwysig yng nghwr gorllewinol Llŷn yw Llandudwen. Mae'n gorwedd i'r gogledd o fryn Carn Fadryn, i'r de o Nefyn. Heddiw mae'n rhan o gymuned Buan.

Yn yr Oesoedd Canol bu plwyf Llandudwen yn rhan o gwmwd Dinllaen yng nghantref Llŷn. Saif eglwys y plwyf, sef Eglwys y Santes Tudwen, tua 3 milltir i'r dwyrain o bentref Tudweiliog ar lethrau gogleddol Carn Fadryn. Dywedir y bu pentref bychan o fythynnod to gwellt tlawd yma ar un adeg, wrth y nant ar ochr ddeheuol yr eglwys, ac iddo fynd ar dân. Rhywbryd cyn 1771 oedd hynny, canys llosgwyd hen gofrestri'r plwyf i gyd ac felly does dim cofnodion priodasau ayyb o'r cyfnod cyn hynny.D. T. Davies, Hanes Eglwysi a Phlwyfi Lleyn (Pwllheli, 1910), tud. 136.

Ceir Ffynnon Dudwen ger yr eglwys, a gysegrir i'r Santes Tudwen; defnyddid dŵr y ffynnon i fedyddio plant y plwyf. Un o ferched niferus Brychan, brenin Brycheiniog oedd Tudwen. Roedd cloch yr eglwys yn enwog yn lleol a cheir hen rigwm amdani sy'n agor gyda'r llinellau
Cloch Llandudwen, wyt yn hynod,
Er na roddir arnat fri.Hanes Eglwysi a Phlwyfi Lleyn, tt. 132, 135.

Cyfeiriadau

Categori:Buan
Categori:Daearyddiaeth Gwynedd
Categori:Hanes Gwynedd
Categori:Llŷn
Categori:Plwyfi Cymru