Arfbeisiau Cymru

Mae'r erthygl hon yn rhestru rhai o arfbeisiau hanesyddol Cymru. Am restr o faneri Cymreig, gweler yma. 

Ceir dau fath o arfbais, arfbais personol yr unigolyn (arglwydd neu uchelwr fel arfer) ac arfbais a oedd yn perthyn i deyrnas neu ran o'r wlad.

Arfbeisiau personol Tywysogion Cymru
BanerDyddiadDefnyddDisgrifiad canol|117x117px 1267-83, 1400au  Arfbais bersonol, gwreiddiol Tywysog Cymru. Daeth yn faner Tywysogaeth Cymru yn nheyrnasiad Llywelyn Fawr.  Llewod coch drithroed (passant) yn y corneli chwith uchaf a de gwaelod ar faes melyn gyda'r lliwiau wedi eu cyfnewid yn y corneli eraill.  canol|frameless|130x130px c. 1223 – 11 Rhagfyr 1282  Arfbais bersonol  Llywelyn ap Gruffudd  Tri llew coch ar drithroed ar faes llwyd. Flynyddoedd yn ddiweddarach, mabwysiadwyd yr arfbais gan dîm pêl-droed Lloegr!  canol|140x140px 13g  Baner Dafydd ap Gruffudd, brawd Llywelyn II.  Y llewod yn sefyll ar drithroed (passant). canol|140x140px 14g - 15g  Arfbais Glyndŵr  Arfau Gwynedd: llewod yn sefyll ar undroed (regardant), gydag arfau Owain Lawgoch ac Owain Glyndŵr canol|frameless|127x127px 1100 - 1170  Arfbais Owain Gwynedd (priodolwyd)   Tri eryr aur ar faes gwyrdd. Roedd yr arfbais hon hefyd yn cael ei ddefnyddio gan ddisgynyddion Owain sef y teulu Anwyl o Dywyn. canol|frameless|165x165px c.1055–1137  Arfbais bersonol  Gruffudd ap Cynan. (priodolwyd, heb ffynhonnell)  Tri llew llwyd ar drithroed (passant), ar faes coch.

Arfbeisiau Teyrnasoedd Cymru
BanerDyddiadDefnyddDisgrifiad 100px c. 1200 - heddiw  Arfbais Teyrnas Gwynedd ac arfbais draddodiadol Aberffraw a Llywelyn Fawr.  Llewod coch drithroed (passant) yn y corneli chwith uchaf a de gwaelod ar faes melyn gyda'r lliwiau wedi eu cyfnewid yn y corneli eraill.  100px ?  Teyrnas Powys ac yn ddiweddarach: Powys Wenwynwyn. Yn draddodiadol, hon oedd arfbais Llŷs Mathrafal.  Llew coch tywyll yn sefyll ar undroed (regardant), ar gefndir melyn. 100px 1191-1236   Arfbais Powys Fadog sef y rhan ogleddol o Deyrnas Powys; yn wreiddiol: arfbais Madog ap Gruffydd Maelor. Argent, a lion Sable armed and langed Gules.  Llew du yn sefyll ar undroed (regardant), ar gefndir gwyn. 100px ?  Cysylltir yr arfbais hon gyda Theyrnas Deheubarth.  Llew aur yn sefyll ar undroed (regardant), ar gefndir coch, gydag ymyl pigog, melyn. 100px ?  Arfbais Teyrnas Gwent  Hanner chwith glas, hanner dde yn ddu, gyda thair Fleurs-de-Lis aur. 100px 975 - 1010  Teyrnas Rhwng Gwy a Hafren gan gynnwys: Maelienydd, Elfael, Ceri, Gwerthrynion, Cwmwd Deuddwr a Buellt). Arfbais Elystan Glodrydd, sylfaenydd 5ed Llinach Frenhinol Cymru.  Gules, a lion rampant regardant Or. 100px 1010 ->  Teyrnas Rhwng Gwy a Hafren. Arfbais Cadwgan ap Elystan Glodrydd  Tri mochyn gwyllt 100px ? Arfbais Teyrnas Ceredigion  Llew aur yn sefyll ar undroed (regardant) yn edrych yn ôl, ar gefndir gwyn. 100px o 1045 ymlaen  Arfbais Teyrnas Morgannwg a'u sefydlydd, sef Iestyn ap Gwrgant.  Tri chevronels argent gwyn ar faes coch. 100px hyd at 920  Arfbais Teyrnas Dyfed  Llew aur yn sefyll ar undroed (regardant), gyda phedwar rhosyn aur o'i ddeutu, ar gefndir glas.

Pymtheg Llwyth Gwynedd
Mae'r arfbeisiau canlynol i'w gweld mewn ystafell arbennig yn Erddig wedi'u creu ar gyfer perchennog y tŷ, Philip Yorke (1743 - 1804) a oedd hefyd yn gyfrifol am gyhoeddi llyfr ar arfbeisiau Cymru.The Royal Tribes of Wales, Philip Yorke (1743 ~1804) (cyhoeddwyd yn 1887 yn Wrecsam)A Pedigree of the Royal Tribes of Wales, Roderick D. Davies (1999); gweler fersiwn ar-lein ar wefan archive.org: yma

Unigolion eraill
BanerDyddiadDefnyddDisgrifiad 100px c. 1320 - 1380  Arfbais Ifor ap Llywelyn (Ifor Hael)  Tri tharw du ar gefndir gwyn 100px  ?  Arglwyddes Crogen  Llew du ar ei sefyll ar gefndir gwyn 100px 6g  Arfbais Brochwel Ysgithrog, Teyrnas Powys  Tri pen ceffyl arian ar gefndir du. 100px diwedd y 12g a dechrau'r 13g  Arfau Gwenwynwyn ab Owain  Pawen goch ar gefndir melyn. 100px dechrau'r 12g  Arfau Iarll Penfro  Tri llew gwyn ar untroed ar gefndir glas (chwith) a coch (dde). 100px  1160 – 1191  Arfbais Gruffudd Maelor I  Llew du ar gefndir gwyn. 100px 1802 – 1896  Arfbais Arglwyddes Llanofer  Gweler yma am ddisgrifiad llawn. 100px 1820 – 9 Mai 1885  Arfbais Syr Watkin Williams-Wynn, 6ed Barwnig  Gweler yma am ddisgrifiad llawn. 100px ?  Arfau Hywel ap Meurig, Arglwydd Naddau  Llew glas ar gefndir melyn 100px  12g?  Arfau Hywel o Gaerleon(Hywel ap Iorwerth g. 1130?) Tri chastell gwyn ar gefndir coch 100px  ?  Arfau Llywelyn ap Gwilym  5 lleuad ar groes melyn ar gefndir glas a choch 100px  ganwyd tua 1018  Arfau Llewelyn Eurdorchog (Aurdorchog) ap COEL Arglwydd Iâl  Llew melyn ar ei sefyll ar gefndir glas 100px  13g Arfau Llywelyn ap Ifor, Arglwydd Sanclêr a Gwynfe; tad Ifor Hael  Draig ddu ar ei sefyll ar gefndir gwinau

 Yr Eglwys yng Nghymru 

Siroedd
ArfbaisDyddiadDefnyddDisgrifiad 100px  Mawrth 2014  Baner Sir Fôn  Tri llew aur ar ddwy goes, ar gefndir coch gyda chevronel aur100px  2012  Tarian Sir Gaernarfon  Tair eryr aur mewn rhes ar gefndir gwyrdd.100px  Heb ei chofrestru  Tarian Ceredigion  Llew aur ar ddwy goes, ar gefndir du.100px  2013  Tarian De Morgannwg  Tair chevronel wen ar gefndir coch100px  ?  Tarian Sir Forgannwg (traddodiadol)  Tair chevron goch ar gefndir melyn a thair rhosyn coch.100px  2015  Tarian Sir Feirionnydd  Tair gafr arian ar ddwy goes, gyda haul aur ar gefndir glas.100px  2011  Tarian Sir Fynwy  Tair Fleur-de-Lis aur ar gefndir glas a du.  100px  Heb ei chofrestru  Tarian Sir Drefaldwyn  Tri phen mul arian ar gefndir du. 100px  2015  Tarian Sir y Fflint  Croes ddu arf gefndir arian gyda phedwar Brân Goesgoch, un ym mhob cornel.100px    1988  Tarian Sir Benfro  Croes aur ar gefndir glas, gyda rhosyn Tuduraidd coch a gwyn yn y canol. 100px    -  Tarian Sir Faesyfed  Pen baedd ar gefndir glas a melyn (streips llorweddol).100px  -  Tarian Sir Clwyd  Llew du ar ddwy goes, gyda dwy streipen donnog uwch ei ben a dwy frân uwch y rhain.100px  -  Tarian Ddir Ddinbych  Llew du ar ddwy goes; uwch ei ben ceir dwy streipen las a hanner100px  -  Tarian Sir Gaerfyrddin  Dau lew melyn ar gefndir coch, gyferbyn â'i gilydd a dwy ddraig goch ar gefndir melyn gyferbyn â'i gilydd.100px  -  Tarian Sir Dyfed  Tri llew melyn ym mhob cornel ar gefndiroedd gwahanol: du, coch a glas.100px  hyd at 1996  Tarian Gwynedd  Gafr wen ar gefndir glas ac uwch ei phen, ceir dau lew yn sefyll ac un yn y canol ar ddwy goes.

Arall

 Arfbeisiau Saeson a Normaniaid yng Nghymru 

Gweler hefyd
Rhestr baneri'r Alban
Rhestr baneri Cymru
Arfbeisiau Esgobaethau yr Eglwys yng Nghymru
Bathodyn Brenhinol Cymru

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
Arfbeisiau Gregynog (Plas Gregynog)

Cymru
Categori:Herodraeth Cymru
Categori:Rhestrau Cymru