Dafydd ap Bleddyn

Clerigwr Cymreig oedd Dafydd ap Bleddyn (bu farw ddiwedd y 1340au), a fu'n Esgob Llanelwy o 1314 hyd 1345.

Daeth Dafydd yn ganon Llanelwy ac yn 1314 olynodd Llywelyn ab Ynyr fel Esgob Llanelwy.R. R. Davies, The Age of Conquest: Wales 1063-1415 (Rhydychen, 1987; arg. newydd 1991), tud. 375.

Roedd Dafydd yn noddwr hael i'r beirdd ac ymddiddorai mewn hanes hefyd. Yn ei gyfnod ef y lluniwyd Llyfr Coch Asaph, llyfr sy'n croniclo hanes tybiedig yr esgobaeth o'i sefydlu, yn ôl traddodiad, gan Sant Cyndeyrn yn y 6g hyd gyfnod Dafydd ei hun. Mae'r llawysgrif wreiddiol ar goll heddiw ond cedwir pedwar copi anghyflawn a wnaed gan Robert Vaughan ac eraill.Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru, d.g. 'Llanelwy'.

Cedwir awdl i Ddafydd ap Bleddyn gan Iolo Goch. Dyma'r gerdd gynharaf gan y bardd ar glawr, efallai. Ynddo mae Iolo yn cymharu Dafydd â noddwyr enwog y traddodiad Cymreig, yn cynnwys Rhydderch Hael a Mynyddog Eiddin. Yna mae'n clodfori'r esgob am ei ddysg a'i nawdd gan ei gymharu â'r Pab Grigor I ('Geirioel'). Dyma enghraifft:

Da fu heb gelu Coel Godebawg,
Da Eirioel enau, eiriau oriawg,
Ac ys gwell gâr pell, gŵr pwyllawg — balchryw,
Ni bu ei gyfryw, llyw galluawg;
Os rhaid mynegi pwy rhi yrhawg,
Dafydd ap Bleddyn yw'r dyn doniawg.D. R. Johnston (gol.), Gwaith Iolo Goch (Caerdydd, 1988), cerdd XVIII.12-17.

Bu farw Dafydd ar ddiwedd y 1340au neu'n fuan yn y 1350au ar ôl gwasanaethu fel esgob tan 1345. Cafodd ei olynu gan Ieuan Trefor I.

Cyfeiriadau

Categori:Genedigaethau'r 13eg ganrif
Categori:Marwolaethau'r 1340au
Categori:Esgobion Llanelwy
Categori:Noddwyr llenyddiaeth
Categori:Pobl o Sir Ddinbych