Brenin yn y mynydd

Motif mewn chwedloniaeth yw y brenin yn y mynydd neu'r arwr cwsg. Yr hyn sy'n gyffredin iddynt fel rheol yw fod arwr, hanesyddol neu chwedlonol, yn cysgu mewn ogof dan fynydd. Ryw ddiwrnod, pan fydd yr amser penodedig wedi cyrraedd, neu pan fydd ei wlad mewn perygl dybryd, bydd yn deffro i'w hachub. Mewn rhai fersiynau, mae'r arwr yn cysgu yn rhywle arall; at ynys, dan y môr neu mewn byd goruwchnaturiol. Fe'i gelwir hefyd yn Sebastianiaeth, ar ôl Sebastião, brenin Portiwgal, un o'r arwyr y credir y bydd yn dychwelyd.

Casglwyd nifer o'r chwedlau hyn gan y Brodyr Grimm. Un esiampl yw'r chwedl o'r Almaen am yr Ymerawdwr Glân Rhufeinig Ffrederic Barbarossa. Mae Ffrederic yn cysgu mewn ogof dan fynydd y Kyffhäuser. Pan mae'n deffro, mae'n gyrru bachgen i weld a yw'r cigfrain yn dal i hedfan o gylch y mynydd; pan ddiflanna'r cigfrain, bydd yn bryd i Ffrederic godi o'i gwsg.

Ymhlith esiamplau o'r chwedlau hyn mae:

 Cymru: Arthur, Owain Lawgoch, Owain Glyn Dŵr
 Iwerddon: Fionn mac Cumhaill 
 Lloegr: Arthur, Syr Francis Drake
 Ffrainc: Siarlymaen
 Yr Almaen: Siarlymaen, Ffrederic Barbarossa, Harri I yr Adarwr
 Sbaen: Pelayo
 Portiwgal: Sebastião, brenin Portiwgal
 Gwlad Groeg: Cystennin XI Palaiologos, ymerawdwr Bysantaidd
 Hwngari: Matthias Corvinus
 Y Swistir: Gwilym Tell
 Gweriniaeth Tsiec: Sant Wenceslas (Václav) o Bohemia

Categori:Brenhinoedd mytholegol
Categori:Chwedlau'r Oesoedd Canol
Categori:Llên gwerin
Categori:Motiffau