Pen Rhionydd

Lleoliad llys gogleddol y Brenin Arthur yw Pen Rhionydd (Cymraeg Canol: Penn Ryonyd, amrywiad: Penryn Rioned), yn ôl y traddodiadau Cymreig cynnar amdano a geir yn y gyfres Trioedd Ynys Prydain.

Cyfeirir at Ben Rhionydd mewn dau o Drioedd Ynys Prydain. Yn nhriawd 1 yng ngolygiad Rachel Bromwich, dywedir fod Arthur yn "Ben Teyrnedd ym Mhen Rhionydd yn y Gogledd" gyda Gwerthmul Wledig yn "Ben Hynaif" iddo a Chyndeyrn Garthwys yn "Ben Esgob".Trioedd Ynys Prydein: The Triads of the Island of Britain, gol. Rachel Bromwich (Caerdydd, 1978), triawd 1 Mae'r un triawd yn lleoli ei ddau lys arall yng "Nghelliwig yng Nghernyw" a Mynyw. Ceir triawd arall sy'n nodi Pen Rhionydd fel lleoliad un o dri llys Arthur hefyd.Trioedd Ynys Prydein, trioedd 1 a 85.

Yn ogystal, cyfeirir at Ben Rhionydd yn y testun 'Enwau Ynys Brydain' a geir yn Llyfr Gwyn Rhydderch fel lleoliad un o "dair talaith Ynys Brydain", ynghyd â Chelliwig (nas enwir) yng Nghernyw ac Aberffraw yng Ngwynedd.Trioedd Ynys Prydein, t.228

Ni cheir cyfeiriadau eraill at Ben Rhionydd yn nhestunau Cymraeg yr Oesoedd Canol.

Lleoliad
Mae'n amlwg mai penrhyn neu bentir yw Pen Rhionydd. Cafwyd sawl cais i'w leoli yn y gorffennol ac mae'n destun damcaniaethu o hyd gan ymchwilwyr i Gylch Arthur.  Mae Rachel Bromwich yn cynnig lleoliad yn nheyrnas Rheged yn yr Hen Ogledd, efallai ar arfordir Galloway yn yr Alban. Cyfeiria Ptolemi at Rerigonion fel prifddinas y Novantae, llwyth Celtaidd a drigai yn yr ardal honno.Trioedd Ynys Prydein, t.4 Ar sail camgopîo neu gamddealltwriaeth gan rai hynafiaethwyr, a greodd y ffurf 'Pen[rhyn] Rhianedd' ('Penrhyn y Morwynion'), ceisiodd rhai ymchwilwyr ei uniaethu â Caeredin a elwir yn castellum puellarum ('castell y morwynion') yn y Rhamantau. Ceir Morfa Rhianedd ger Llandudno hefyd, a gysylltir â Maelgwn Gwynedd yn Hanes Taliesin, ond mae'r traddodiad o blaid lleoliad yn yr Hen Ogledd.

Cyfeiriadau

Categori:Cylch Arthur
Categori:Mytholeg Gymreig
Categori:Rheged
Categori:Yr Hen Ogledd