Esquerra Republicana de Catalunya

Plaid genedlaetholgar, adain-chwith yn anelu at annibyniaeth Catalwnia yw'r Esquerra Republicana de Catalunya (Catalaneg), yn golygu Chwith Weriniaethol Catalwnia. ERC neu Esquerra (Chwith) yn fyr.

Mae canran uchel o aelodaeth Esquerra, fel nifer o bleidiau Catalanaidd eraill sy'n ceisio annibyniaeth, o'r farn nad Cymuned Ymreolaethol Catalwnia yn unig sy'n ffurfio'r genedl Gatalanaidd, ond hefyd y tiriogaethau eraill lle siaredir Catalaneg, a elwir y Països Catalans ("Y Gwledydd Catalanaidd’’). Maent yn cynnwys y rhan fwyaf o Wlad Falensia , yr Ynysoedd Balearig, rhan o Aragón a Rosellón yn Ffrainc, a elwir yn Ogledd Catalwnia. Mae Esquerra yn sefyll yn etholiadau neu â phresenoldeb trwy’r ardaloedd yma.Jaume Renyer Alimbau, ERC: temps de transició. Per una esquerra forta, renovadora i plural (Barcelona: Cossetània, 2008).

Arweinydd presennol y blaid yw Oriol Junqueras, mae gan ERC aelodau yng Nghyngres a Senedd Sbaen a Parlament de Catalunya (Senedd Catalwnia). Mae ei dau aelod o Senedd Ewrop sydd yn eistedd yn grŵp Cynghrair Rhydd Ewrop) gyda chynrychiolwyr pleidiau gwyrddion a chefnogwyr annibyniaeth o sawl gwlad yn cynnwys Plaid Cymru a'r SNP.

Carcharu Oriol Junqueras, 2017
Ar 2 Tachwedd 2017, yn dilyn Refferendwm ynghylch annibyniaeth Catalwnia 2017 a Datganiad o Annibyniaeth gan Lywodraeth Catalwnia, carcharwyd arweinydd ERC, Oriol Junqueras, gan Lys Cenedlaethol Sbaen, ynghyd ag aelodau eraill o Lywodraeth Catalwnia, oherwydd iddo ymgyrchu dros annibyniaeth Catalwnia.

Sefydlodd glymblaid Gweriniaeth Chwith Catalwnia-Catalwnia Ie (ERC–CatSí) i ymladd Etholiad Cyffredinol Catalwnia, 2017. Er i nifer o brif arweinwyr ddal i fod yng ngharchar enillodd ERC–CatSí 6 sedd ychwanegol gan ddod yr ail blaid fwyaf: cyfanswm o 26 sedd.

Hanes
bawd|x250px|Lluís Companys
Sefydlwyd y blaid yn ninas Barcelona yn 1931. Bu ganddi ran bwysig yng ngwleidyddiaeth y 1930au gan ennill etholiadau Catalwnia ym 1934 a 1936 o dan arweiniad Francesc Macià a Lluís Companys a cheisiodd ddatgan Weriniaeth Gatalanaidd erbyn ewyllus llywodraeth Madrid.The Battle for Spain Beevor (2006)

Roedd yr ymgais i ddatgan gweriniaeth yn un o’r elfennau argyfwng gwleidyddol Sbaen a wnaeth arwain i ddechrau Rhyfel Cartref Sbaen ym mis Gorffennaf 1936. Daeth Esquerra yn rhan o’r Frente Popular (Ffrynt Poblogaidd) o fudiadau asgell chwith oedd yn brwydro yn erbyn lluoedd ceidwadol asgell dde o dan arweiniad y Cadfridog Francisco Franco.

Yn 1939, wedi colli’r rhyfel, cafodd bleidiau’r Frente Popular eu gwneud yn anghyfreithlon. Cafodd Lluis Companys ei ddienyddio gan sgwad saethu yng Nghastell Montjuïc, Barcelona ym 1941.

Pan ail-seflydlwyd democrataeth yn Sbaen yn dilyn farwolaeth Franco yn 1975 fe ail sefydlwyd Senedd Catalwnia ac mae Esquerra wedi sefyll yr etholiadau.

Enillwyd 23 sedd yn 2003 a ffufwyd clymbaid gyda Partit dels Socialistes de Catalunya (Plaid Sosialaidd Cataonia) ac Iniciativa per Catalunya Verds-Esquerra Unida i Alternativa (ICV-EUiA) (Plaid Werdd Catalwnia – Chwith Uniedig, Amgen).

Yn 2006 penderfynodd Esquerra beidio â chefnogi newidiadau i’r Estatut d'Autonomia de Catalunya (Deddf Datganoli Catalwnia) i roi mwy o hunanlywodraeth i Gatalwnia gan ddadlau nad oedd y newidiadau yn mynd yn ddigon pell.

Mae nifer o bleidiau Catalaneg, yn cynnwys Esquerra, wedi bod yn galw ar Lywodraeth Madrid am y hawl i gynnal reffferendwm ar hunanlywodaeth referèndum d'autodeterminació de Catalunya.Stobart, Luke. «Catalans are ready for independence – but are their leaders?». The Guardian, 12 Medi 2013 [Consulta: 27 Medi 2013].

Symbolau
bawd|x100px|Senyera Estelada Roig (Senyera Serenog Goch)
bawd
Mae cefnogwyr y Blaid yn defnyddio'r senyera estelada fersiwn o faner senyera Catalwnia gyda seren goch ar gefndir triongl melyn neu seren wen ar gefndir triongl glas, y seren yn sefyll dros annibyniaeth.Crexell, Joan  ‘’Origen de la Bandera Independentista’’ Cyhoeddwyd gan: El llamp, 1984. ISBN 8486066352

Senedd Catalwnia
 Blwyddyn yr etholaid # o bleidleisiau % o'r holl bldieais +/- Etholiad Senedd Catalwnia, 1988 111,647 4.1 (#5) Etholiad Senedd Catalwnia, 1992 210,366 7.9 (#3)  5 Etholiad Senedd Catalwnia, 1995 305,867 9.4 (#4)  2 Etholiad Senedd Catalwnia, 1999 271,173 8.6 (#4)  1 Etholiad Senedd Catalwnia, 2003 544,324 16.4 (#3)  11 Etholiad Senedd Catalwnia, 2006 416,355 14.0 (#3)  2 Etholiad Senedd Catalwnia, 2010 218,046 7.0 (#5)  11 Etholiad Senedd Catalwnia, 2012 496,292 13.7 (#2)  11 Etholiad Senedd Catalwnia, 2015 1,628,714  39.6% (#1) Clymblaid    Etholiad Senedd Catalwnia, 2017 929,407  21.4% (#1)  Clymblaid   

 Arweinwyr Esquerra 
Francesc Macià (1931-1933)
Lluís Companys (1933-1935)
Carles Pi i Sunyer (1933-1935)
Lluís Companys (1936-1940)
Heribert Barrera (1993-1995)
Jaume Campabadal (1995-1996)
Jordi Carbonell (1996-2004)
Josep-Lluís Carod-Rovira (2004-2008)
Joan Puigcercós (2008-2011)
Oriol Junqueras (Ers 2011)

Gweler hefyd
Refferendwm Catalwnia 2014

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
 Esquerra Republicana de Catalunya
 Joventuts d'Esquerra Republicana de Catalunya 
 Gynghrair Rhydd Ewrop (EFA) 

Categori:Cenedlaetholdeb Catalanaidd
Categori:Pleidiau cenedlaetholgar
Pleidiau gwleidyddol yng Nghatalwnia
Categori:Sefydliadau 1931