Matharn

Pentref a chymuned yn Sir Fynwy, Cymru, yw Matharn (Saesneg: Mathern). Yr enw gwreiddiol oedd Merthyr Tewdrig.Wendy Davies, The Llandaff Charters (Aberystwyth, 1979)). Saif tua 5 milltir i'r de-orllewin o dref Cas-gwent, a ger traffordd yr M48. Roedd poblogaeth y gymuned yn 2001 yn 990.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .Gwefan Senedd y DU

Hanes a hynafiaethau
Cysegrwyd eglwys y plwyf i Sant Tewdrig. Yn ôl yr hanes a geir yn Llyfr Llandaf, roedd Tewdrig yn frenin teyrnasoedd cynnar Gwent a Glywysing. Tua'r flwyddyn 620 neu 630, ymladdodd yn erbyn y Sacsoniaid ger Tyndyrn, gyda'i fab Meurig ap Tewdrig. Gorchfygwyd y Sacsoniaid, ond clwyfwyd Tewdrig yn y frwydr, a dygwyd ef yma, lle bu farw wedi i'w glwyfau gael eu golchi yn y ffynnon. Dywedir i Meurig roi'r tiroedd o amgylch yn rhodd i Esgob Llandaf er coffa am ei dad. Plas Matharn oedd unig gartref Esgob Llandaf am ganrifoedd. Mae'r eglwys bresennol yn dyddio o'r 15g. Darganfuwyd esgyrn honedig Sant Tewdrig ger yr allor gan Francis Godwin, Esgob Llandaf 1601-1617. Roedd clwyf mawr yn y benglog.

Yn y gymuned yma mae pentref adfeiliedig Runston, sydd yn awr yng ngofal Cadw.

Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:. Poblogaeth:  ks101ew. Iaith: ks207wa - noder mae'r canran hwn yn seiliedig ar y nifer sy'n siarad Cymraeg allan o'r niferoedd sydd dros 3 oed. Ganwyd yng Nghymru: ks204ew. Diweithdra: ks106ew; adalwyd 16 Mai 2013.Canran y diwaith drwy Gymru; Golwg 360; 11 Rhagfyr 2012; adalwyd 16 Mai 2013Gwefan Swyddfa Ystadegau Gwladol; Niferoedd Di-waith rhwng 16 a 74 oed; adalwyd 16 Mai 2013.Gwefan Llywodraeth Cymru; Ystadegau Economaidd Allweddol, Tachwedd 2010; Mae'r gyfradd gyflogaeth ymhlith pobl 16 – 64 oed yng Nghymru yn 67.1 y cant.; adalwyd 31 Mai 2013

Cyfeiriadau

Categori:Cymunedau Sir Fynwy

Categori:Pentrefi Sir Fynwy
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Sir Fynwy (y DU)