Ned Thomas

Beirniad a golygydd o Gymru yw Ned Thomas, sef Edward Morley Thomas (ganed 11 Mehefin 1936 yn Little Lever, Swydd Gaerhirfryn, Lloegr). Symudodd i Gymru yn 1968 a daeth yn lladmerydd adnabyddus dros yr iaith Gymraeg a hawliau Cymru fel gwlad.

 Bywyd a gwaith 
Roedd rhieni Ned Thomas yn Gymry Cymraeg. Ansefydlog bu ei lencyndod, a threuliodd amser mewn sawl rhan o Loegr, ar gyfandir Ewrop ac yng nghanolbarth Cymru. Ar ôl graddio yng Ngholeg Newydd, Rhydychen, gweithiodd i'r Times yn Llundain ac fel golygydd cylchgrawn Rwsieg y llysgenhadaeth Brydeinig ym Moscfa. Bu hefyd yn ddarlithydd ym mhrifsgolion Moscfa a Salamanca, Sbaen.

Cafodd swydd fel darlithydd llenyddiaeth Saesneg ym Mhrifysgol Cymru, Aberystwyth yn 1969. Sefydlodd a golygodd y cylchgrawn dylanwadol Planet. Erbyn heddiw mae'n gadeirydd Cwmni Dyddiol Cyf., y cwmni a sefydlwyd i gyhoeddi'r papur newydd Y Byd.

Cafodd gwaith Ned Thomas ddylanwad sylweddol ar ymgyrch iaith y 1970au a'r mudiad dros gael senedd i Gymru. Gwnaeth lawer i hyrwyddo twf dylanwad yr adain chwith mewn cenedlaetholdeb Cymreig, yn enwedig mewn perthynas â gwaith Cymdeithas yr Iaith.

Ei gyfrol enwocaf, efallai, yw The Welsh Extremist (is-deitl: A Culture in Crisis), sy'n dadansoddi a disgrifio sefyllfa ieithyddol, gwleidyddol, a chymdeithasol Cymru mewn cyd-destun yr angen i warchod yr iaith a'r Fro Gymraeg a chael hunanlywodraeth i Gymru. Mae'r llyfr yn bwysig hefyd fel cyflwyniad o werthoedd Cymraeg a Chymreig i bobl di-Gymraeg, yng Nghymru a thros Glawdd Offa, a hynny ar adeg pan gollfernid cenedlaetholdeb Cymru a'r Alban yn hallt yn y wasg Seisnig/Prydeinig.

Cyrhaeddodd ei hunangofiant Bydoedd: Cofiant Cyfnod restr fer gwobr Llyfr y Flwyddyn yn 2011.

 Llyfryddiaeth 
 George Orwell (1965). Astudiaeth.
 The Welsh Extremist (Gollancz, Llundain, 1971) 
 Poet of the Islands (1980)
 Waldo Williams (1985). Astudiaeth, cyfres Llên y Llenor.
 Bydoedd: Cofiant Cyfnod (Y Lolfa 2010)

 Cyfeiriadau 

Categori:Genedigaethau 1936
Categori:Academyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Academyddion Prifysgol Aberystwyth
Categori:Awduron llyfrau ffeithiol Saesneg o Gymru
Categori:Beirniaid llenyddol Cymraeg o Gymru
Categori:Beirniaid llenyddol Saesneg o Gymru
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Newydd, Rhydychen
Categori:Golygyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Golygyddion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Golygyddion cylchgronau o Gymru
Categori:Cenedlaetholwyr Cymreig
Categori:Cymdeithas yr Iaith Gymraeg
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Newydd, Rhydychen
Categori:Hanes y Gymraeg
Categori:Hunangofianwyr yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Hunangofianwyr Cymraeg o Gymru
Categori:Newyddiadurwyr yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Newyddiadurwyr Saesneg o Gymru
Categori:Pobl o Swydd Gaerhirfryn
Categori:Ymgyrchwyr yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Ymgyrchwyr yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Ymgyrchwyr hawliau iaith o Gymru