Giro d'Italia

Ras seiclo sy'n cynnwys sawl cymal yw'r Giro d'Italia (Taith yr Eidal), a adnabyddir yn fyr fel Y Giro. Mae'r ras, sydd ar gyfer seiclwyr proffesiynol, yn para tair wythnos, ac yn cael ei chynnal yn flynyddol ar ddiwedd Mai a dechrau Mehefin o amgylch yr Eidal. Mae'r Giro yn un o'r tri Grand Tour, ac yn rhan o galendr Rheng y Byd UCI. Yr enillydd diweddaraf (yn 2012) oedd Ryder Hesjedal.

Hanes
Ysbrydolwyd y Giro gan y Tour de France ac, yn yr un modd a ddyfeisiwyd y ras Ffrengig i hybu gwerthiant L'Auto, bwriadodd Emilio Camillo Costamagna, golygydd La Gazzetta dello Sport, i gynyddu cylchrediad ei bapur ef. Dechreuodd y Giro d'Italia cyntaf ar 13 Mai 1909 ym Milan, gydag wyth cymal a chyfanswm o 2,448 cilometr (1,521 milltir). Luigi Ganna oedd enillydd y ras cyntaf.

Crysau
Mae arweinydd cyffredinol y Giro wedi gwisgo crys pinc y maglia rosa ers 1931, gan gyd-fynd â'r papur pinc a argraffwyd y La Gazzetta dello Sport arni ar y pryd. Mae Brenin y Mynyddoedd yn gwisgo'r maglia verde (crys gwyrdd). Mae arweinydd y dosbarthiad pwyntiau yn gwisgo'r maglia ciclamino (crys piwswyn), a'r reidiwr ifanc gorau yn gwisgo'r maglia bianca (crys gwyn). 
bawd|Maglia rosa yr 88fed rhifyn yn 2005
Yr Eidalwr Felice Gimondi sy'n dal y record am y nifer o weithiau iddo orffen ar y podiwm, gyda chyfanswm o naw: tair buddugoliaeth, dau ail safle a pedwar trydydd safle.

Maglia rosa

Gwisgir y maglia rosa pob dydd gan y reidiwr sydd â'r cyfanswm lleiaf o'r amser a gymerwyd i gyflawni'r cymalau hyd hynny. Gall y reidiwr sy'n gwisgo'r crys newid pob dydd wrth i'r ras fynd yn ei flaen, ond mae'r timau yn tueddi i wneud eu gorau i gadw eu reidwyr yn y crys oherwydd ceir ymddangosiad mwy yn y wasg i'r noddwyr a gwobrau ariannol. Mae pob tîm yn dod a chrysau pinc eu hunain i'r ras, gyda logos eu noddwyr arni rhag ofn bydd un o'u reidwyr hwy yn arwain y ras ar unrhyw adeg. Y reidiwr sydd â'r cyfanswm lleiaf o amser ar ddiwedd y ras yw enillydd cyffredinol y Giro a'r maglia rosa, yn yr un modd ag enillir y Maillot Jaune yn y Tour de France.

 5 buddugoliaeth: Alfredo Binda (1925, 1927, 1928, 1929, 1933), Fausto Coppi (1940, 1947, 1949, 1952, 1953), Eddy Merckx (1968, 1970, 1972, 1973, 1974)
 3 buddugoliaeth: Giovanni Brunero (1921, 1922, 1926), Gino Bartali (1936, 1937, 1946), Fiorenzo Magni (1948, 1951, 1955), Felice Gimondi (1967, 1969, 1976), Bernard Hinault (1980, 1982, 1985)

 Maglia verde 
Yn ystod cymalau mynyddig y ras, gwobrwyir pwyntiau i'r reidiwr cyntaf i gyrraedd copa pob esgyniad sylweddol. Bydd sawl o'r reidwyr canlynol dros y copa yn derbyn llai o bwyntiau yn dibynnu ar eu safle a caletwch yr esgyniad. Caiff yr elltydd eu dosbarthu mewn gwahanol gategorïau, caiff y categori ei benderfynu ar sail faint mor serth a hir yw'r allt. Gwisgir y maglia verde (crys gwyrdd) gan arweinydd y gystadleuaeth, sef y reidiwr sydd gyda'r cyfanswm mwyaf o bwyntiau dringo ar ddechrau'r cymal. Os yw reidiwr yn dal y maglia rosa a'r verde, gwisgir y maglia verde gan y reidiwr sydd yn ail yn y gystadleuaeth hwnnw. Enillydd maglia verde y Giro pob blwyddyn yw'r reidiwr sydd gyda'r nifer fwyaf o bwyntiau dringo ar ddiwedd y ras. Mae nifer o reidwyr yn anelu yn arbennig i geisio ennill y gystadleuaeth hon, yn arbennig y rhai sydd ddim yn sbrintwyr na'r dreialwyr-amser cryf. Mae'r un peth yn wir gyda'r Crys Dot Polca yn y Tour de France. Enillydd maglia verde 2012 oedd Matteo Rabottini.

Pwyntiau:
Hors catégorie (HC): 20, 18, 16, 14, 12, 10, 8, 7, 6 a 5.
Categori 1: 15, 13, 11, 9, 8, 7, 6 a 5.
Categori 2: 10, 9, 8, 7, 6, a 5.
Categori 3: 4, 3, 2 a 1.
Categori 4: 3, 2 a 1.

Caiff y pwyntiau ar gael eu dyblu ar gyfer yr esgyniad olaf yn y cymal (categori HC, 1 a 2 yn unig).

 7 buddugoliaeth: Gino Bartali
 4 buddugoliaeth: José Manuel Fuente
 3 buddugoliaeth: Claudio Chiappucci, Claudio Bortolotto, Franco Bitossi, Fausto Coppi

Maglia ciclamino
Gwobrwyir pwyntiau tuag at cystadleuaeth y sbrintwyr i'r reidwyr cyntaf i groesi'r llinell mewn cymalau gwastad, ac mewn sbrintiau canolraddol ar bwyntiau dynodedig yn ystod cymal. Mae'r nifer o bwyntiau yn amrywio, gan ddibynnu ar faint mor galed yw'r cymal, y nifer o esgyniadau a'u categori. Gwisgir y maglia ciclamino gan y reidiwr sy'n arwain y gystadleuaeth ar ddechrau pob cymal, sef y reidiwr sydd gyda'r cyfanswm mwyaf o bwyntiau sbrintio. Y reidiwr sydd â'r cyfanswm mwyaf o bwyntiau ar ddiwedd y ras yw enillydd maglia ciclamino y Giro. Enillir y gystadleuaeth gan sbrintwyr fel rheol, sydd gyda ychydig os unrhyw obaith o allu ennill yn y dosbarthiad cyffredinol. Mae'r maglia ciclamino yn cyfateb i maillot vert y Tour de France. Enillydd y gystadleuaeth hon yn 2012 oedd Joaquim Rodríguez.

Pwyntiau:
Image:Plainstage.svg Cymalau Gwastad
Gwobrwyir 35, 30, 26, 24, 22, 20, 19, 18, 17, 16, 15, 14, 13, 12, 11, 10, 9, 8, 7, 6, 5, 4, 3, 2 ac 1 pwynt i'r 25 reidiwr cyntaf i orffen cymal.
Image:Mediummountainstage.svg Cymalau mynyddig canolig
Gwobrwyir 25, 22, 20, 18, 16, 15, 14, 13, 12, 11, 10, 9, 8, 7, 6, 5, 4, 3, 2, 1 pwynt i'r 20 reidiwr cyntaf i orffen cymal.
Image:Mountainstage.svg Cymalau mynyddig uchel
Gwobrwyir 20, 17, 15, 13, 12, 10, 9, 8, 7, 6, 5, 4, 3, 2, 1  pwynt i'r 15 reidiwr cyntaf i orffen cymal.
22px Treialon amser
Gwobrwyir 15, 12, 10, 8, 6, 5, 4, 3, 2, 1  pwynt i'r 10 reidiwr cyflymaf yn y cymal.
Gall cymalau gynnwys sawl sbrint canolraddol: Gwobrwyir 6, 4, a 2 o bwyntiau i'r 3 reidiwr cyntaf i groesi'r llinellau rhain.

Y nifer fwyaf o fuddugoliaethau yn y gystadleuaeth bwyntiau:
 4 buddugoliaeth: Francesco Moser, Giuseppe Saronni
 3 buddugoliaeth: Mario Cipollini, Roger De Vlaeminck, Johan Van der Velde

Maglia bianca
Mae cystadleuaeth y reidiwr ifanc gorau o fewn y Giro, sy'n dathlu reidwyr ifanc. Gwobrwyir y maglia bianca (crys gwyn) i'r reidiwr ifanc gorau, sef y reidiwr o dan 25 oed sydd yn y safle uchaf yn y dosbarthiad cyffredinol, yn yr un modd a'r Crys Gwyn yn y Tour de France. Gwisgir y crys hwn, fel yn y cystadlaethau eraill, gan arweinydd y gystadleuaeth a ddechrau pob cymal. Enillwyd maglia bianca 2012 gan Rigoberto Urán.

Rhestr yr enillwyr cyffredinol
 Giro Blwyddyn Enillydd Cenediglrwydd Tîm 1  1909  Luigi Ganna    Yr Eidal 2  1910  Carlo Galetti    Team Atala 3  1911  Carlo Galetti    Bianchi 4The 1912 Giro was run as a team competition  1912  Team Atala Carlo Galetti, Giovanni Micheletto,Eberardo Pavesi    Team Atala 5  1913  Carlo Oriani    Maino 6  1914  Alfonso Calzolari    Stucchi1915–1918: ni gynhaliwyd oherwydd y Rhyfel Byd Cyntaf 7  1919  Costante Girardengo    Stucchi 8  1920  Gaetano Belloni    Bianchi 9  1921  Giovanni Brunero    Legnano 10  1922  Giovanni Brunero    Legnano 11  1923  Costante Girardengo    Maino 12  1924  Giuseppe Enrici     13  1925  Alfredo Binda    Legnano 14  1926  Giovanni Brunero    Legnano 15  1927  Alfredo Binda    Legnano 16  1928  Alfredo Binda    Legnano 17  1929  Alfredo Binda    Legnano 18  1930  Luigi Marchisio    Legnano 19  1931  Francesco Camusso    Gloria 20  1932  Antonio Pesenti    Dei 21  1933  Alfredo Binda    Legnano 22  1934  Learco Guerra    Maino-Clement  23  1935  Vasco Bergamaschi    Maino-Girardengo 24  1936  Gino Bartali   Legnano 25  1937  Gino Bartali   Legnano 26  1938  Giovanni Valetti    Fresjus 27  1939  Giovanni Valetti    France Sport-Wobler 28  1940  Fausto Coppi   Legnano1941–1945: ni gynhaliwyd oherwydd yr Ail Ryfel Byd 29  1946  Gino Bartali    Legnano 30  1947  Fausto Coppi  Bianchi 31  1948  Fiorenzo Magni    Willier Triestina 32  1949  Fausto Coppi  Bianchi-Ursus 33  1950  Hugo Koblet    Guerra 34  1951  Fiorenzo Magni    Ganna 35  1952  Fausto Coppi  Bianchi-Pirelli 36  1953  Fausto Coppi  Bianchi-Pirelli 37  1954  Carlo Clerici    Faema-Guerra 38  1955  Fiorenzo Magni    Nivea-Fuchs 39  1956  Charly Gaul    Faema-Guerra 40  1957  Gastone Nencini    Chlorodont 41  1958  Ercole Baldini    Legnano 42  1959  Charly Gaul    Emi G. S. 43  1960  Jacques Anquetil    Fynsec 44  1961  Arnaldo Pambianco    Fides 45  1962  Franco Balmamion    Carpano 46  1963  Franco Balmamion    Carpano 47  1964  Jacques Anquetil    St.Raphael 48  1965  Vittorio Adorni    Salvarani 49  1966  Gianni Motta    Molteni 50  1967  Felice Gimondi    Salvarani 51  1968  Eddy Merckx    Faema 52  1969  Felice Gimondi    Faema 53  1970  Eddy Merckx    Faema 54  1971  Gösta Pettersson    Ferretti 55  1972  Eddy Merckx    Molteni 56  1973  Eddy Merckx    Molteni 57  1974  Eddy Merckx    Molteni 58  1975  Fausto Bertoglio    Jollyceramica 59  1976  Felice Gimondi  Bianchi-Campagnolo 60  1977  Michel Pollentier    Flandria-Velda 61  1978  Johan de Muynck  Bianchi-Faema 62  1979  Giuseppe Saronni    Scic 63  1980  Bernard Hinault    Renault-Elf-Gitane 64  1981  Giovanni Battaglin   Inoxpran 65  1982  Bernard Hinault    Renault-Elf-Gitane 66  1983  Giuseppe Saronni    Del Tongo 67  1984  Francesco Moser    Gis-Tuc Lu 68  1985  Bernard Hinault    La Vie Claire 69  1986  Roberto Visentini  Carrera-Inoxpran 70  1987  Stephen Roche    Carrera-Vagabond 71  1988  Andrew Hampsten    7-Eleven 72  1989  Laurent Fignon    Super U-Raleigh-Fiat 73  1990  Gianni Bugno   Chateau d'Ax 74  1991  Franco Chioccioli   del Tongo 75  1992  Miguel Indurain    Banesto 76  1993  Miguel Indurain    Banesto 77  1994  Eugeni Berzin   Gewiss-Ballan 78  1995  Tony Rominger   Mapei-GB 79  1996  Pavel Tonkov   Ceramiche Panaria-Vinavil 80  1997  Ivan Gotti    Saeco 81  1998  Marco Pantani    Mercatone Uno 82  1999  Ivan Gotti    Polti 83  2000  Stefano Garzelli    Mercatone Uno 84  2001  Gilberto Simoni    Lampre-Daikin 85  2002  Paolo Savoldelli    Index-Alexia 86  2003  Gilberto Simoni    Saeco 87  2004  Damiano Cunego    Saeco 88  2005  Paolo Savoldelli    Discovery Channel Pro Cycling Team 89  2006  Ivan Basso    Team Saxo Bank 90  2007  Danilo Di Luca    Liquigas 91  2008  Alberto Contador    Astana 92  2009  Denis Menchov    Rabobank 93  2010  Ivan Basso    Liquigas-Doimo 94  2011  Michele Scarponi    Lampre-ISD 95  2012  Ryder Hesjedal    Garmin-Barracuda 96  2013  Vincenzo Nibali    Astana 97  2014  Nairo Quintana    Movistar 98  2015  Alberto Contador    Tinkoff-Saxo 99  2016  Vincenzo Nibali    Astana 100  2017  Tom Dumoulin    Team Sunweb 101  2018  Chris Froome    Team Sky 102  2019  Richard Carapaz    Movistar 103  2020  Tao Geoghegan Hart    Ineos-Grenadiers 104  2021  Egan Bernal    Ineos-Grenadiers

 Buddugoliaethau yn ôl gwlad 
 Rheng  Gwlad  Buddugoliaethau 1 67 2 7 3 64 3 3 3 7  28 1 1 1 1

Buddugoliaethau cymalau'r Giro d'Italia
RhengEnwGwladNifer1   Mario Cipollini    422   Alfredo Binda    413   Learco Guerra    314   Costante Girardengo    305   Eddy Merckx    256   Alessandro Petacchi    24  Giuseppe Saronni    248   Francesco Moser    239   Fausto Coppi    22  Roger De Vlaeminck    2211   Franco Bitossi    2112   Giuseppe Olmo    20  Miguel Poblet    20

Recordiau
Y nifer fwyaf o fuddugoliaethau: 5 - Alfredo Binda, Fausto Coppi ac Eddy Merckx
Y nifer o ddyddiau yn y maglia rosa: 76 - Eddy Merckx
Y nifer fwyaf o fuddugoliaethau cymalau mewn un Giro d'Italia: 12 - Alfredo Binda yn Giro d'Italia 1927
Y nifer fwyaf o fuddugoliaethau cymalau yn ganlynol: 8 - Alfredo Binda yn Giro d'Italia 1929

Cyfeiriadau


Categori:Rasys seiclo
Categori:Seiclo yn yr Eidal
Categori:Sefydliadau 1909