James Francis Edward Stuart

Hawlydd gorsedd Lloegr a'r Alban oedd James Francis Edward Stuart (10 Mehefin 1688 - 1 Ionawr 1766). Roedd yn fab i Iago II & VII, brenin Lloegr a'r Alban, a hawliai ef ei hun yr orsedd fel Iago III / VIII.

Bywgraffiad
bawd|Tywysog James Francis Edward Stuart|alt=|chwith
Diorseddwyd ei dad yn 1688, yn fuan ar ôl genedigaeth y mab. Yn ei le, daeth ei ferch, Mari II a'i gŵr Wiliam III (Wiliam o Orange) i'r orsedd. Wedi ei marwolaeth hwy, daeth Anne, un arall o ferched Iago II/ VII, yn frenhines. Magwyd James yn Ffrainc, lle roedd Louis XIV, brenin Ffrainc yn ei gydnabod fel gwir frenin yr Alban a Lloegr.

Bu'r frenhines Anne farw yn 1714, a daeth Etholwr Hannover yn frenin fel George I. Erbyn hyn roedd deddf Act of Settlement 1701 yn mynny fod rhaid i'w holynydd fod yn Brotestant. Gan fod James Stuart yn Gatholig, caewyd ef allan o'r olyniaeth. 
bawd|chwith|Arfau Iago

Roedd cefnogaeth i deulu'r Stiwartiaid yn parhau yn gryf yn Iwerddon, Ucheldiroedd yr Alban a rhannau o Ogledd Lloegr. Gelwid pleidwyr y Stiwartiaid yn Jacobitiaid, o'r ffurf Ladin o "Iago". Gwnaed ymgais i roi James ar yr orsedd yn 1715, ond methodd yr ymdrech wedi i'r fyddin Jacobitaidd fethu gorchfygu byddin y llywodraeth ym Mrwydr Sheriffmuir; roedd gwrthryfel byrhoedlog yn 1719 yn aflwyddiannus hefyd. Bu ymgyrch arall yn 1745, pan laniodd mab James Stuart, Charles Edward Stuart (Bonnie Prince Charlie), yn Ucheldiroedd yr Alban a chodi byddin i geisio rhoi ei dad ar yr orsedd. Cafodd ei ddilynwyr nifer o lwyddiannau, ond gorchfygwyd hwy ym Mrwydr Culloden.

Cyfeiriadau

Categori:Pobl yr 17eg ganrif o'r Alban
Categori:Pobl y 18fed ganrif o'r Alban
Categori:Genedigaethau 1688
Categori:Marwolaethau 1766
Categori:Stiwartiaid