Saets y waun

Perlysieuyn blodeuol rhwng 1 - 1.5 metr o daldra ydy Saets y Waun, Clari'r Maes neu Clais y moch (Lladin: Salvia pratensis; Saesneg: Meadow Clary). Mae'n tyfu yn Ewrop, gorllewin Asia a gogledd Affrica. Mae'n hoff iawn o dyfu mewn caeau agored neu mewn cloddiau neu ar ymyl coedwig.

Tua 2 cm yw pob blodyn a cheir clystyrau o rhwng 4 a 6 ohonynt a rheiny yn un o amryw o liwiau megis fioled, porffor, glas, pind neu las golau. Mewn parau gyferbyn â'i gilydd mae'r dail a hynny ar waelod y coesyn - tua'r 15 cm cyntaf - gan fynd yn llai wrth fynd yn uwch. Mae saets y waun yn cael ei fagu'n aml gan osodwyr blodau.

Rhinweddau meddygol
Cur moriatur homo cui Salvia crescit in horto? medd yr hen ddywediad Lladin: "Pam ddylai dyn farw, os oes ganddo saets yn ei ardd?" Defyddid llawer o wahanol fathau o saets ers canrifoedd gan eu bod mor bwerus fel perlysiau rhinweddol. Fe'u defnyddir fel te yn America fwy nag yn Ewrop, bellach, yn enwedig i gadw tymheredd claf i lawr ac i atal person rhag chwysu.

Defnyddir y saets hefyd ar gyfer gwella doluriau, briwiau a blorod ar y croen ac ar gyfer gwella gwynegon (cricmala) a sciatica.

GOFAL: Ni ddylai merched beichiog ei yfed na'i fwyta gan y gall effeithio cyhyrau'r groth.

Salvia officinalis
"Brenin llysiau meddyginiaeth!" medd Ann Jenkins yn ei llyfr Llysiau Rhinweddol. Gwyddom fod y Rhufeiniaid yn meddwl cryn dipyn o'r planhigyn hwn. Mae ar gael drwy gydol y flwyddyn ac felly'n handi iawn fel tonig cyffredinol, yn gwella cylchrediad y gwaed misglwyf afreolaidd neu'r darfyddiad (menopause). Dwy neu dair deilen ffres mewn dŵr berwedig - a dyna ni! Dylid yfed y ddiod ddwywaith yr wythnos. Credir hefyd fod rwbio dail saets ar eich dannedd yn eu gwynu.Llysiau Rhinweddol gan Ann Jenkins, cyhoeddwyd gan Wasg Gomer, 1982.

Cyfeiriadau

Gweler hefyd
Meddygon Myddfai
Llysiau Rhinweddol
Rhestr o afiechydon a phlanhigion gyda rhinweddau meddygol

Categori:Llysiau rhinweddol
Categori:Perlysiau
Categori:Lamiaceae