Cyflymydd gronynnol

Mae cyflymydd gronynnol (Saesneg: Particle accelerator) yn ddyfais sy'n defnyddio cerrynt trydanol i yrru gronynnau gwefredig i fuaneddau (neu gyflymder) uchel. Mae teledu CRT yn ffurf syml o gyflymydd gronynnol.
bawd|chwith|350px|Diagram o gyflymydd Van de Graaff electrostatig. Cydrannau: 1. Sffêr metal, gwag2. Electrod3. Rholiwr uchaf (e.e. gwydr acrylig)4. Ochr y gwregys gyda gwefr posydd5. Ochr arall y gwregys gyda gwefr negydd6. Rhowliwr isaf, metal7. Electrod isaf (daearwyd)8. Sffêr metal gyda gwefr negydd9. Sbarc a gynhyrchwyd gan y gwahaniaeth mewn potensial.
bawd|chwith|350px|Diagram o'r cysyniad o gyflymydd Ising/Widerøe (1928)

Mae'r cyflymyddion mawr yn fwyaf adnabyddus o fewn ffiseg fel gwrthdrawyddion e.e. Gwrthdrawydd Hadronnau Mawr ar safle CERN yn y Swistir. Cânt hefyd eu defnyddio ar gyfer peiriannau mewn labordai oncoleg neu mewn astudiaeth o fater dwys mewn ffiseg. Credir bod dros 30,000 o gyflymyddion drwy'r byd.

Cyfeiriadau

Categori:Ffiseg