Tuduriaid Penmynydd

bawd|Ffenestr liw teulu'r Tuduriaid yn Eglwys Penmynydd
Teulu o uchelwyr Cymreig fu a rhan bwysig yng ngwleidyddiaeth Cymru ac yn ddiweddarach Lloegr oedd Tuduriaid Penmynydd. Cysylltir hwy a phentref Penmynydd ar Ynys Môn.

Roedd y teulu yn ddisgynyddion Ednyfed Fychan (bu farw 1246), distain Llywelyn Fawr a'i fab Dafydd ap Llywelyn. Roedd Ednyfed Fychan ei hun yn ddisgynnydd o Farchudd ap Cynan. Priododd Ednyfed a Gwenllian ferch Rhys, merch Rhys ap Gruffudd ("Yr Arglwydd Rhys").
bawd|Cofeb Gronw Tudur

Adeiladau
Adeiladwyd y plasdy presennol, Plas Penmynydd, yn 1576, ond bu plasdy cynharach ar yr un safle neu gerllaw. Ymwelodd y bardd Iolo Goch â'r plasdy rhywbryd yn y cyfnod 1367-82. Mae'n moli croeso hael Goronwy ap Tudur Fychan (Gronw Fychan) ac yn cymharu Penmynydd i aelwyd llys Urien Rheged:

Cyntaf lle'r af, llew a rydd,
Caer Pen Môn, carw Penmynydd,
Tŷ, gwelais gynt, teg wiwle,
Tudur Llwyd, da ydyw'r lle;
Yno mae, heb gae ar ged,
Ail drigiant aelwyd Rheged.Dafydd Johnston (gol.), Gwaith Iolo Goch (Caerdydd, 1988). Cerdd V, ll. 47-52

Mae beddfaen alabaster cerfiedig Gronw Fychan, a fu farw yn 1382, gyda'i wraig Myfanwy, i'w weld yn eglwys y plwyf.

Cefndryd Owain Glyn Dŵr, a'u disgynyddion

Yn nechrau'r 15g, roedd brodyr Gronw Fychan, Rhys ap Tudur, Gwilym ap Tudur a Maredudd ap Tudur, yn bleidwyr blaenllaw i Owain Glyndŵr. Oherwydd hyn collodd y teulu y rhan fwyaf o'u tiroedd. Roedd Gronw Fychan ei hun wedi marw cyn dechrau gwrthryfel Glyn Dŵr, felly dychwelwyd cyfran o diroedd y teulu i'w ddigynyddion ef yn ddiweddarach.

Aeth mab Maredudd, Owain, i Lundain, lle newidiodd ei enw o Owain ap Maredudd i Owain Tudur (Owen Tudor). Syrthiodd Catrin o Valois, gweddw Harri V, brenin Lloegr mewn cariad ag ef, ac mae'n debyg iddynt briodi, er nad oes prawf o hyn. Cawsant bum plentyn, yn cynnwys Edmwnd Tudur a Siasbar Tudur. Daeth mab Edmwnd, Harri Tudur, yn frenin Lloegr fel Harri VII.

Llinach
Ymhlith aelodau'r teulu roedd:
Goronwy ab Ednyfed, Arglwydd Tregastell, bu farw 1268, distain Gwynedd
Tudur ab Ednyfed, brawd Goronwy, a'i dilynodd fel distain Gwynedd
Tudur Hen, Arglwydd Pemmynydd, bu farw 1311, mab Goronwy ab Ednyfed
Goronwy ap Tudur Hen, bu farw 1331
Tudur Fychan neu Tudur ap Goronwy, Arglwydd Pemmynydd, bu farw 1367
Goronwy ap Tudur Fychan (bu farw 1382)
Rhys ap Tudur, dienyddiwyd yng Nghaer yn 1412
Gwilym ap Tudur
Maredudd ap Tudur, bu farw 1406
Owain Tudur neu Owain ap Maredudd, 1400–1461
Edmwnd Tudur, Iarll Richmond, 1430–1456
Harri VII, brenin Lloegr, 1457–1509

Perthynas y teulu i Owain Glyn Dŵr
Mae'r goeden deulu ganlynol yn dangos y berthynas rhwng y ddau deulu: teulu Glyn Dŵr a Thuduriaid Penmynydd.

Llinach gwrywaidd y Tuduriaid
Dyma linach gwrywaidd y Tuduriaid o Ednyfed Fychan hyd at Harri VII, brenin Lloegr.

Llyfryddiaeth
''Y Bywgraffiadur Cymreig Ar-lein: Ednyfed Fychan a'i ddisgynyddion

Cyfeiriadau


Categori:Hanes Cymru
Categori:Penmynydd a Star
Categori:Pobl o Ynys Môn
Categori:Teuluoedd o Gymru