Ffederasiwn Glowyr De Cymru

Undeb llafur yn cynrychioli glowyr de Cymru oedd Ffederasiwn Glowyr De Cymru, a elwid yn aml y Ffed (Saesneg: South Wales Miners' Federation).

Ffurfiwyd yr undeb yn dilyn methiant Streic Glowyr De Cymru 1898. Daeth yn gysylltiedig â Ffederasiwn Glowyr Prydain Fawr yn 1899 a'r Blaid Lafur yn 1908.

Yn 1945, newidiodd Ffederasiwn Glowyr Prydain Fawr i fod yn undeb canolog, dan yr enw Undeb Cenedlaethol y Glowyr, a daeth Ffederasiwn Glowyr De Cymru yn Rhanbarth De Cymru o'r undeb hwnnw. Roedd yr Aelod Seneddol Lib-Lab William Abraham (Mabon) yn un o'r arweinwyr cynnar, ond ymhen ychydig daeth arweinwyr iau, llai cymhedrol yn eu lle. Erbyn yr ymgyrch dros isafswm cyflog yn 1912 roedd yn amlwg mai'r Ffed oedd yn gosod yr agenda ar gyfer gweddill gwledydd Prydain.

Clensiodd dirwasgiad 1930au'r Ffed i galonnau ei aelodau a daeth yn rhan o fytholeg sosialaidd Cymru.

Yn 1945 daeth yn Adran De Cymru o Undeb Cenedlaethol y Glowyr.

Llywyddion y Ffed
1898: William Abraham (Mabon)
1912: William Brace
1915: James Winstone
1922: Vernon Hartshorn
1924: Enoch Morrell
1934: James Griffiths
1936: Arthur Horner
1946: Alf Davies
1951: Will Paynter
1959: William Whitehead
1966: Glyn Williams
1973: Emlyn Williams
1985: ?

Ysgrifenyddion
1898: Thomas Richards
1931: Oliver Harris
1941: Evan Williams
1943: W. J. Saddler
1946: Evan Williams
1947: William Arthur
1951: W. H. Crews
1958: D. D. Evans
1963: David Francis
1976: George Rees

Categori:Diwydiant glo Cymru