Prif Weinidog Gogledd Iwerddon

Arweinwyr llywodraeth ddatganoledig neu weithrediaeth Gogledd Iwerddon yw Prif Weinidog Gogledd Iwerddon (Gwyddeleg: Céad-Aire, Saesneg: First Minister, Sgoteg Ulster: Heid Männystèr) a Dirprwy Brif Weinidog Gogledd Iwerddon. Mae'r llywodraeth ei hun yn cael ei ffurfio gan y brif bleidiau yng Nghynulliad Gogledd Iwerddon ac mae'n rhaid i'r brif weinidog a'i ddirprwy fod yn aelodau o'r Cynulliad hwnnw.

Ers mis Ionawr 2020, Arlene Foster a Michelle O'Neill yw'r Prif Weinidog a'r Dirprwy Brif Weinidog yn ôl eu trefn.

Yn wahanol i'r sefyllfa mewn gwledydd eraill, mae'r un grymoedd yn union gan y Dirprwy Brif Weinidog a'r Prif Weinidog. Ers Cytundeb Gwener y Groglith, rhaid i un fod yn unoliaethydd a'r llall yn genedlaetholwr.

Sefydlwyd y swydd yn 2001 pan ddaeth David Trimble yn brif weinidog cyntaf Gogledd Iwerddon. Bu'r swydd heb ddeiliad o 2002 hyd fis Mai 2007 oherwydd anghydfod gwleidyddol yng Nghynulliad Gogledd Iwerddon. Ar yr 8fed o Fai 2007 apwyntiwyd y Parch. Ian Paisley yn Brif Weinidog. O 5 Mehefin 2008 tan 2016, Peter Robinson oedd y Prif Weinidog gyda Martin McGuinness yn Ddirprwy Brif Weinidog mewn cynllun rhannu grym rhwng yr Unoliaethwyr a'r Gweriniaethwyr. Cymerodd Arlene Foster yr awenau yn 2016, ond roedd y swydd yn wag eto rhwng 2017 a 2020.

 Prif Weinidogion 
  GweinidogPlaidDechrau'r swyddGadael y swydd      David Trimble  Plaid Unoliaethol Ulster   2 Rhagfyr 199911 Chwefror 2000 Gohirwyd y swydd      David Trimble  Plaid Unoliaethol Ulster   30 Mai 2000  30 Mehefin 2001      Syr Reg Empey (Dros dro)  Plaid Unoliaethol Ulster   1 Gorffennaf 2001  6 Tachwedd 2001      David Trimble  Plaid Unoliaethol Ulster   6 Tachwedd 2001  14 Hydref 2002 Gohirwyd y swydd      Ian Paisley  Plaid yr Unoliaethwyr Democrataidd   8 Mai 2007  5 Mehefin 2008      Peter Robinson  Plaid yr Unoliaethwyr Democrataidd   5 Mehefin 2008

 Gweler hefyd 
 Ysgrifennydd Gwladol Gogledd Iwerddon

Categori:Aelodau Cynulliad Gogledd Iwerddon
Categori:Llywodraeth Gogledd Iwerddon
Categori:Prif Weinidogion Gogledd Iwerddon