Toddaid

Un o Bedwar Mesur ar Hugain Cerdd Dafod yw'r toddaid.

Dwy linell sydd gan doddaid; mae 10 sillaf gan y llinell gyntaf a naw sillaf gan yr ail linell.

Mae'r llinell gyntaf yn union fel llinell gyntaf englyn unodl union. Ceir gwant a gair cyrch yn y llinell, a gall dorri'n 7+3, 8+2 neu 9+1.

Yn raddol, daethpwyd i ganu'r ail linell yn ddi-bengoll wrth i'r gyfundrefn gaeth dynhau; hynny yw; cynganeddir yr ail linell ar ei hyd. Cenid dau doddaid gyda'i gilydd yn aml i ffurfio pennill pedair llinell.

Ceir odl rhwng y gair cyrch a gorffwysfa'r ail linell, yn hytrach na chyfatebiaeth gynganeddol. Cynhelir y brifodl rhwng y gwant y llinell gyntaf a therfyn yr ail linell.

Dyma enghraifft o doddaid o waith Dafydd Nanmor:

Mab Rhys aeth o'i lys i lawr - yr Erwig:
Mewn gro a cherrig mae'n garcharawr.

Pur anaml y ceir toddaid unigol; gan amlaf ceir cyfres o doddeidiau. Nid yw cynnal prifodl rhwng pob pennill yn orfodol, ond mae rhai beirdd yn dewis gwneud hyn. Yn ei awdl farwnad i Domas ap Rhys o'r Tywyn, canodd Dafydd Nanmor ugain toddaid mewn deg pennill pedair llinell, a'r cyfan ar yr odl awr.The Poetical Works of Dafydd Nanmor, gol. Thomas Roberts ac Ifor Williams (Gwasg Prifysgol Cymru, 1923) Dyma enghraifft arall o'r awdl:

Aml wylaw mal glaw ar glawr - y Deau.
Aml llif o dremau, aml llef dramawr.
Aml i mae oer wae am wawr - anneirif,
Aml drem a wnâi'r llif, aml dŵr mewn llawr.

Mae'r toddaid, ac amrywiadau bychain arno, yn rhan o fesurau eraill, fel yr hir a thoddaid, y gwawdodyn a'r gwawdodyn hir.

Llyfryddiaeth
John Morris-Jones, Cerdd Dafod (Gwasg Prifysgol Rhydychen, 1925)

Cyfeiriadau

Gweler hefyd
Cerdd Dafod
Y pedwar mesur ar hugain

Categori:Cerdd Dafod
Categori:Mesurau caeth
Categori:Termau llenyddol