Tennessee Williams

Dramodydd o'r Unol Daleithiau o dras Gymreig oedd Thomas Lanier Williams (26 Mawrth 1911 – 25 Chwefror 1983) a enillodd lawer iawn o wobrau uchaf am ei ddramâu. Newidiodd ei enw i "Tennessee", sef talaith enedigol ei dad yn 1939.

Enillodd Wobr Pulitzer am A Streetcar Named Desire yn 1948 ac am ei ddrama Cat on a Hot Tin Roof yn 1955. Enillodd The Glass Menagerie (1945) a The Night of the Iguana (1961) Wobr "New York Drama Critics' Circle]". Enillodd ei drama The Rose Tattoo Wobr Tony (Tony Award) am y ddrama gorau, yn 1952.

 Plentyndod ac addysg 
Nid yn Nhennessee ond yn Columbus, Mississippi, y'i ganwyd, a hynny ar  26 Mawrth, 1911 yn nhŷ ei daid a oedd yn werthwr teithiol.  Daeth ei enw canol, Lanier o Virginia. Yn bump oed roedd yn sal iawn efo diphtheria. Roedd rhaid iddo aros yn ei wely am ddwy flynedd - ac yna y dechreuodd ddarllen o ddifri dan ddylanwad ei fam. Cornelius Williams oedd ei dad ac efallai oherwydd salwch ei fab cafodd Tennessee fawr o sylw ganddo; rhoddodd fwy o sylw i Dakin, brawd Williams.

Mam ddominyddol go iawn - fel ambell un o'i gymeriadau - oedd ei fam,  Edwina Dakin Williams - ac roedd gan mwy nag un aelod o'r teulu broblemau meddyliol.  Aeth i Brifysgol Missouri yn y tridegau lle bathwyd yr enw "Tennessee" gan y myfyrwyr eraill; mae stori arall amdano yn adrodd hanes y teulu yn ymladd yn erbyn brodorion Tennessee. Wedi iddo farw aeth ei holl arian i brifysgol yn Nhennessee. Erbyn diwedd y tridegau graddiodd ef o Brifysgol Iowa (ym 1938). Ei ddrama gynharaf oedd 'Cairo, Shanghai, Bombay!' a gynhyrchwyd yn 1935 ym Memphis, Tennessee.

 Gwaith llenyddol 
Roedd Williams yn byw o 1939 yn y French Quarter, New Orleans, Louisiana. Yma yr ysgrifennodd ef ei ddramâu enwog The Glass Menagerie (1944), cyfieithiad Cymraeg Pethau Brau (1992) ac A Streetcar Named Desire (1947) a gyfieithwyd i'r Gymraeg dan yr enw Cab Chwant (1995) - y ddau drosiad  gan Emyr Edwards.  Symudodd wedyn i Key West, Florida, efo'i bartner oes, Frank Merlo, (bu farw ym 1963 o gancr yr ysgyfaint) roedd y berthynas rhyngddynt yn help mawr iddo oroesi cyfnodau o iselder. Ni chafodd gymaint o lwyddiant wedi marwolaeth ei gymar oes ym 1963 - ond ym mis Medi 2006 cynhyrchwyd ei ddrama 'heb ei gyhoeddi' The Parade, or Approaching the End of Summer, sy'n fath o hunangofiant. Cyhoeddwyd ei ddrama olaf A House Not Meant to Stand yn 2008.  Roedd yn awdur straeon byrion cyn troi at ddrama. Ysgrifennodd hefyd tua 70 a ddramâu un act.

Erbyn heddiw - oherwydd enwogrwydd Tennessee Williams - mae Key West yn un o brif gymunedau hoyw yr Unol Daleithiau. Roedd ei chwaer Rose yn scitsoffrenaidd a dreuliodd ei bywyd mewn ysbytai - ac wedi iddi ddioddef lobotimi gwylltiodd Tennessee efo ei deulu.  Roedd Williams ei hun yn gaeth i alcohol, amphetaminau a barbitiwradau. Bu farw dan eu dylanwad ym 1983.

 Llyfryddiaeth 
 Dramâu 
 1938 Not About Nightingales
 1944 The Glass Menagerie
 1947 A Streetcar Named Desire (a enillodd Wobr Pulitzer)
 1948 Summer and Smoke
 1951 The Rose Tattoo (Rhith y Rhosyn; Gwobr Tony)
 1953 Camino Real
 1955 Cat on a Hot Tin Roof (ei ail Wobr Pulitzer)
 1957 Orpheus Descending
 1957 And Tell Sad Stories of the Deaths of Queens
 1958 Something Unspoken"
 1958 Suddenly, Last Summer 1959 Sweet Bird of Youth 1960 Period of Adjustment 1961 Night of the Iguana 1962 The Eccentricities of a Nightingale (ailwampiad o Summer and Smoke)
 1963 The Milk Train Doesn't Stop Here Anymore 1966 The Mutilated 1966 The Gnädiges Fräulein 1968 The Seven Descents of Myrtle (hefyd Kingdom of Earth)
 1969 In the Bar of a Tokyo Hotel 1969 Now the Cats with Jewelled Claws 1969 Will Mr. Merriweather Return from Memphis? 1970 I Can't Imagine Tomorrow 1970 The Frosted Glass Coffin 1972 Small Craft Warnings 1973 Out Cry 1975 The Red Devil Battery Sign 1976 The Demolition Downtown 1976 This Is (An Entertainment) 1977 Vieux Carré 1979 Kirche, Küche, Kinder 1979 Lifeboat Drill 1979 A Lovely Sunday for Creve Coeur 1980 The Chalky White Substance 1980 This Is Peaceable Kingdom or Good Luck God 1980 Steps Must be Gentle 1980 Clothes for a Summer Hotel 1980 The Notebook of Trigorin 1981 Something Cloudy, Something Clear 1982 A House Not Meant to Stand 1983 In Masks Outrageous and Austere 1983 The One Exception Addasiadau Ffilm 
 1950  The Glass Menagerie, efo Kirk Douglas
 1951  A Streetcar Named Desire, efo Vivian Leigh
 1951  The Rose Tattoo, efo Burt Lancaster
 1955  Cat on a Hot Tin Roof, efo Paul Newman ac Elizabeth Taylor
 1959  Suddenly, Last Summer, efo Montgomery Clift, Katharine Hepburn ac Elizabeth Taylor
 1961  Summer and Smoke, efo Laurence Harvey ac Geraldine Page
 1962  Sweet Bird of Youth, efo Paul Newman ac Elizabeth Taylor
 1964  Night of the Iguana, efo Richard Burton ac Ava Gardner
 1966  Camino Real, efo Martin Sheen
 1974  The Migrants, efo Cloris Leachman a Brad Sullivan
 1990  Orpheus Descending, efo Kevin Anderson a Vanessa Redgrave
 1993  Suddenly last Summer, efo Maggie Smith a Rob Lowe
 2001  The Yellow Bird, efo James Coburn a Faye Dunaway

 Straeon byrion 
 The Vengeance of Nitocris (1928)
 The Field of Blue Children (1939)
 The Resemblance Between a Violin Case and a Coffin (1951)
 Hard Candy: a Book of Stories (1954)
 Three Players of a Summer Game and Other Stories (1960)
 Grand (1964)
 The Knightly Quest: a Novella and Four Short Stories (1966)
 One Arm and Other Stories (1967)
 Eight Mortal Ladies Possessed: a Book of Stories (1974)
 Tent Worms (1980)
 It Happened the day the Sun Rose, and Other Stories (1981)

 Cyfieithiadau i'r Gymraeg 
 Pethe brau : cyfieithiad o The Glass Menagerie gan Emyr Edwards 1992, Llandysul: Gwasg Gomer
 Cab chwant : cyfieithiad o A Streetcar Named Desire'' gan Emyr Edwards 1992; Aberystwyth : Canolfan Astudiaethau Addysg, ©1995.

Categori:Derbynwyr Medal Rhyddid yr Arlywydd
Categori:Genedigaethau 1911
Categori:Marwolaethau 1983
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Gymreig
Categori:Catholigion o'r Unol Daleithiau
Categori:Dramodwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Dramodwyr Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Enillwyr Gwobrau Pulitzer
Categori:Llenorion LHDT
Categori:Llenorion straeon byrion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion straeon byrion Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Mississippi
Categori:Theatr LHDT