Castell Ewyas Harold

Castell Normanaidd a leolir ger pentref Ewyas Harold, Swydd Henffordd, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw Castell Ewyas Harold.  Mae'n gorwedd ger Abaty Dore rhai milltiroedd yn unig o'r ffin rhwng Swydd Henffordd a Sir Fynwy, Cymru, tua hanner ffordd rhwng Y Fenni yng Nghymru a Henffordd.
bawd|chwith|Mwnt Castell Ewyas Harold

Codwyd castell mwnt a beili yma yn 1048 gan arglwydd Normanaidd yng ngwasanaeth brenin LLoegr o'r enw Osbern Pentecost'Ewyas Harold Castle'  Codwyd y castell hwnnw ar safle amddiffynfa gynharaf ger ffrwd fechan Afon Dulas a fu, yn ôl pob tebyg, dan reolaeth arglwyddi Cymreig Ewias.  Yn 1052 dinistriwyd y castell mwnt a beili hwnnw naill ai gan y Cymry neu ar orchymyn Godwin, Iarll Wessex.

Codwyd castell newydd yno gan William Fitz Osbern, Iarll Henffordd. Cofnodir y castell yn Llyfr Dydd y Farn (1086).  Yn 1100 sefydlwyd priordy bychan o fewn y beili.  Erbyn hynny roedd yn un o gestyll Ewias Lacy, un o arglwyddiaethau'r Mers.

Roedd cyflwr y castell wedi dirywio erbyn dechrau'r 15g pan gafodd ei adgyweirio'n sylweddol gan William Beauchamp, Arglwydd y Fenni, a ofnai y byddai Owain Glyndŵr yn ymosod arno. Ond does dim cofnod i ddangos y cafodd ofnau William eu gwireddu, er y bu byddin Glyn Dŵr yn weithgar yn ne-ddwyrain Cymru.

Roedd y castell yn adfail erbyn 1645 a dim ond olion sydd i'w gweld heddiw ar gwr y pentref.

Cyfeiriadau

Ewyas Harold
Ewyas Harold