Gogwyddiad Lladin

Gogwyddiad Lladin yw'r ffurfdroadau ar enwau, rhagenwau, ansoddeiriau a'u geirynnau perthynol yn yr iaith Ladin.

Mae gan enwau Lladin saith cyflwr; goddrychol, gwrthrychol, genidol, derbyniol, abladol, cyfryngol a chyfarchol; a dau rif: unigol a lluosog. Mae pob enw naill ai'n wrywaidd, benywaidd neu ddiryw. Mae enwau yn gogwyddo i bum grŵp.

Esboniad bras o'r cyflyrau

 Fe ddefnyddir y cyflwr goddrychol i ddangos pwnc datganiad:
 servus ad villam ambulat.
 Mae'r caethwas yn cerdded i'r tŷ.
 Mae'r cyflwr genidol yn mynegi perchnogaeth, mesuriad neu ffynhonnell:
 servus laborat in villa domini.
Mae'r caethwas yn gweithio yn nhŷ'r meistr.
 Mae'r cyflwr derbyniol yn dangos gwrthrych anuniongyrchol y frawddeg. Yn y Gymraeg fe ddefnyddir yr arddodiad i i'w dynodi:
 servi tradidere pecuniam dominis.
 Rhoddodd y caethweision yr arian i'r meistri.
 Mae'r cyflwr gwrthrychol yn mynegi gwrthrych uniongyrchol berf, neu gyfeiriad symudiad ac fe allai fod yn wrthrych rhagddodiaid:
 dominus servos vituperabat quod non laborabant.
 Gwaeddodd y meistri ar y caethweision gan nad oeddent yn gweithio.
 Mae'r cyflwr abladol yn cyfleu arwahaniad neu ddigyfeiriad:
 dominus in cubiculo dormiebat.
 Roedd y meistr yn cysgu yn ei ystafell wely.
 Fe ddefnyddir y cyflwr cyfarchol i gyfarch neu gyfeirio at rywun:
 festina, serve!
 Brysiwch, gaethwas!
 Mae'r cyflwr lleol yn dynodi lleoliad ar/yn, neu'r amser y mae digwyddiad yn digwydd. Mae'r cyflwr hwn yn gyfyng iawn yn Lladin a dim ond enwau rhai llefydd yn Rhufain hynafol sydd â ffurfiau lleol:
 servus Romae erat.
 Roedd y caethwas yn Rhufain.

Gogwyddiad enwau
Isod gweler terfyniadau rheolaidd y pum grŵp gogwyddiad.

Gogwyddiad cyntaf
Dyma grŵp o enwau benywaidd yn bennaf.Mae yna ychydig o enwau gwrywaidd hefyd yn y gogwyddiad cyntaf

+   Unigol  Lluosog  Goddrychol -a  -ae  Genidol -ae  -ārum    Derbyniol -ae  -īs    Gwrthrychol -am  -ās    Cyfarchol -a  -ae   Abladol -ā  -īs  

Ail ogwyddiad
Dyma grŵp o enwau gwrywaidd a diryw.

Gwrywaidd
+   Unigol  Lluosog  Goddrychol -us, -us, -er  -ī  Genidol -ī  -ōrum    Derbyniol -ō  -īs    Gwrthrychol -um  -ōs    Cyfarchol -us, -ius  -ī   Abladol -ō  -īs  

Diryw
+   Unigol  Lluosog  Goddrychol -um  -a  Genidol -ī  -ōrum    Derbyniol -ō  -īs    Gwrthrychol -um  -a    Cyfarchol -us, -ius  -a   Abladol -ō  -īs  

Trydydd gogwyddiad
Dyma grŵp o enwau gwrywaidd, benywaidd a diryw â nifer o derfyniadau yn y goddrychol unigol.

Gwrywaidd a benywaidd
+   Unigol  Lluosog  Goddrychol nifer  -ēs  Genidol -is  -um    Derbyniol -ī  -ibus    Gwrthrychol -em  -ēs    Cyfarchol godd.  -ēs   Abladol -e  -ibus  

Diryw
+   Unigol  Lluosog  Goddrychol nifer  -a  Genidol -is  -um    Derbyniol -ī  -ibus    Gwrthrychol godd.  -a    Cyfarchol godd.  -a   Abladol -e  -ibus  

Pedwerydd gogwyddiad
Dyma grŵp o enwau gwrywaiddEr bod y rhan fwyaf o enwau yn wrywaidd mae grŵp bach o rai benywaidd hefyd. a diryw yn bennaf.

Gwrywaidd
+   Unigol  Lluosog  Goddrychol -us  -ūs  Genidol -ūs  -uum    Derbyniol -uī  -ibus    Gwrthrychol -um  -ūs    Cyfarchol -us  -ūs   Abladol -ū  -ibus  

Diryw
+   Unigol  Lluosog  Goddrychol -ū  -ua  Genidol -ūs  -uum    Derbyniol -ū  -ibus    Gwrthrychol -ū  -ua    Cyfarchol -ū  -ibus   Abladol -ū  -ibus  

Pumed gogwyddiad
Yn y pumed gogwyddiad mae'r enwau i gyd yn fenywaidd heblaw am ddau.

+   Unigol  Lluosog  Goddrychol -ēs  -ēs  Genidol -eī  -ērum    Derbyniol -eī  -ēbus    Gwrthrychol -em  -ēs    Cyfarchol -ēs  -ē   Abladol -ē  -ēbus  

Gogwyddiad ansoddeiriau

Nodiadau

Gweler hefyd
Gramadeg Lladin
Rhediad Lladin
Gogwyddiad gramadegol
Cyflwr gramadegol

Categori:Gramadeg Lladin
Categori:Morffoleg ieithyddol