Goronwy ap Tudur Fychan

Uchelwr blaenllaw o Ynys Môn a berthynai i linach Tuduriaid Penmynydd oedd Goronwy ap Tudur Fychan (bu farw 1382). Fe'i adnabyddir hefyd fel Gronw Fychan neu Goronwy Fychan. Roedd yn un o ddisgynyddion Ednyfed Fychan ac yn un o hendeidiau Harri Tudur. 
170px|bawd|Arfau Tuduriaid Penmynydd
170px|bawd|Yr arfbais ar fagwyr Eglwys Penmynydd
bawd|170px|de|Y cerflun alabaster

Bywgraffiad
Roedd Goronwy yn un o wyrion Goronwy ap Tudur (bu farw 1331), trwy ei fab Tudur Fychan neu Tudur ap Goronwy. Etifeddodd arglwyddiaeth Penmynydd ar farwolaeth ei dad yn 1367. Priododd Fyfanwy ferch Iorwerth Ddu ab Ednyfed Gam o'r Pengwern ger Llangollen.

Roedd ganddo bedwar brawd:
Ednyfed ap Tudur
Rhys ap Tudur (dienyddiwyd yng Nghaer yn 1412)
Gwilym ap Tudur
Maredudd ap Tudur (bu farw 1406), tad Owain Tudur

Roedd Goronwy yn ŵr o ddylanwad mawr a safle uchel yn y gymdeithas. Mae'n debygol ei fod wedi gwasanaethu gyda milwyr Cymreig eraill yn y rhyfeloedd yn Ffrainc. Roedd yn dal stiwardiaeth tiroedd sylweddol esgob Bangor ym Môn.A. D. Carr, Medieval Anglesey (Llangefni, 1982), tud. 203.

Ymwelodd y bardd Iolo Goch â phlasdy Penmynydd rywbryd yn y cyfnod 1367-1382. Mae'n moli croeso hael Goronwy ap Tudur Fychan ac yn cymharu Penmynydd i aelwyd llys Urien Rheged:

Cyntaf lle'r af, llew a rydd,
Caer Pen Môn, carw Penmynydd,
Tŷ, gwelais gynt, teg wiwle,
Tudur Llwyd, da ydyw'r lle;
Yno mae, heb gae ar ged,
Ail drigiant aelwyd Rheged.Gwaith Iolo Goch, gol. Dafydd Johnston (Caerdydd, 1988), cerdd V, ll. 47-52

Yn 1382, cafodd ei apwyntio'n gwnstabl Castell Biwmares, ond bu farw trwy foddi - yn swydd Caint efallai - cyn iddo gael cyfle i ddychwelyd i Fôn a chymryd y swydd. Roedd ei fab Tudur dan oed ac etifeddwyd tiroedd Goronwy gan ei chwaer Morfudd, a briododd i deulu'r Penrhyn yn Arfon.Medieval Anglesey, tud. 203.

Mae beddfaen alabaster cerfiedig Gronw Fychan, a fu farw yn 1382, gyda'i wraig Myfanwy, i'w weld yn eglwys y plwyf, sydd wedi ei chysegru i Sant Gredifael.

Gweler hefyd
Tuduriaid Penmynydd

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
 ''Y Bywgraffiadur Cymreig Ar-lein: Ednyfed Fychan a'i ddisgynyddion

Categori:Marwolaethau 1382
Categori:Milwyr o Gymru
Categori:Pobl fu farw trwy foddi
Categori:Pobl o Ynys Môn
Categori:Pobl y 14eg ganrif o Gymru
Categori:Tuduriaid Môn