Ystâd y Goron

Tir ac eiddo arall sydd ym meddiant brenin neu frenhines y DU "yn rhinwedd y Goron"—h.y. heb fod yn eiddo personol—yw Ystâd y Goron (Saesneg: The Crown Estate).  Mae'n mwynhau statws cyfansoddiadol amwys erbyn hyn. Mae'n perthyn i deyrn Lloegr trwy etifeddiaeth ac eto heb fod yn rhan o'i eiddo personol. Mae'r arian yn mynd i Drysorlys y DU ac i Frenin Lloegr. Nid yw'r tiroedd yn perthyn i Lywodraeth y DU ond yn hytrach mae'n cael ei redeg fel ymddiriedoraeth dan reolaeth "Y Bwrdd" neu (a defnyddio'r enw traddodiadol cyfarwydd) "Comisiynwyr Ystâd y Goron". 
bawd|chwith|Cynghorau sir sy'n galw am drosglwyddo Ystâd y Goron o reolaeth Llundain i Gymru

Mae Ystâd y Goron yn yr Alban wedi ei ddatganoli i Lywodraeth yr Alban, ers 2017. Erbyn Rhagfyr 2024 roedd chwech sir yng Nghymru yn galw am i Ystâd y Goron gael ei ddatganoli hefyd yng Nghymru, a oedd yn werth tua tri chwarter miliwn o bunnoedd yn 2024.

Hanes
Dechreuodd Ystâd y Goron yn yr Oesoedd Canol yn Nheyrnas Lloegr. Yn 1760, daeth y brenin Siôr III o Brydain Fawr i gytundeb â llywodraeth y dydd i drosglwyddo rheolaeth o'i ystâd frenhinol i'r llywodraeth ei defnyddio i godi incwm mewn cyfnewid am gyfran o'r incwm hwnnw fel incwm personol i'r teulu brenhinol: dyma sail y Rhestr Sifil heddiw.

Eiddo
Er bod y term "Eiddo'r Goron" yn cynnwys tir ac eiddo o bob math sy'n perthyn i deulu brenhinol Prydain, dydy Ystâd y Goron ddim yn rheoli'r holl eiddo hyn (mae eithriadau amlwg yn cynnwys Dugiaeth Cernyw a'r palasau brenhinol). Ond er hynny mae tir ac eiddo'r Ystâd yn sylweddol iawn. Mae'n cynnwys:
Cestyll yng Nghymru gan gynnwys Rhuddlan, Caernarfon a Chonwy
55% o arfordir y DU, yn cynnwys rhan fawr o wely'r môr
Hawl i'r aur ac arian naturiol a ddarganfyddir yn y ddaear
119,000 hectar (294,000 erw) o dir amaethyddol
Sawl parc, yn cynnwys Parc Windsor a pharciau Regent a St James yn Llundain
Eiddo a thai niferus, yn cynnwys Stryd Regent, Llundain

Cyfanswm gwerth y portffolio hwn yn 2011 oedd £7.3 biliwn (£7,300,000,000).

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
 Gwefan swyddogol 

Categori:Brenhiniaeth y Deyrnas Unedig
Categori:Trysorlys EF