Cynghrair y Pencampwyr UEFA

Cystadleuaeth bêl-droed blynddol ar gyfer prif glybiau Ewrop yw Cynghrair y Pencampwyr UEFA. Fe'i threfnir gan Undeb y Cymdeithasau Pêl-droed Ewropeiadd (UEFA).

Cyflwynwyd Cynghrair y Pencampwyr UEFA ym 1992 fel olynydd i Gwpan Pencampwyr Ewrop neu Gwpan Ewrop oedd wedi bodoli ers 1955. Cyn 1992 dim ond pencampwr pob gwlad oedd yn cystadlu ond cafodd y gystadleuaeth ei hymestyn ym 1992. Ychwanegwyd rownd o grwpiau i'r gystadleuaeth a chafodd y gwledydd cryfaf yrru hyd at bedwar clwb i'r gystadleuaeth.

Yn ei ffurf bresennol, mae Cynghrair y Pencampwyr UEFA yn cychwyn yng nghanol mis Gorffennaf gyda thair rownd o gemau dros ddau gymal a gêm ail gyfle dros ddau gymal. Mae'r 10 tîm sydd weddill yn dilyn y rowndiau rhagbrofol yn ymuno â'r 22 o glybiau sydd yn ymuno'n syth yn rownd y grwpiau. Mae'r 32 tîm yn cael eu gosod mewn wyth grŵp o bedwar ac yn chwarae yn erbyn ei gilydd gartref ac oddi cartref gydag wyth enillydd y grŵp a'r wyth tîm orffennodd yn yr ail safle yn camu ymlaen i'r rowndiau olaf..

Mae enillwyr Cynghrair y Pencampwyr UEFA yn sicrhau eu lle yn Super Cup UEFA a Chwpan Clwb y Byd FIFA.

Real Madrid ydi'r clwb mwyaf llwyddiannus yn hanes y gystadleuaeth ar ôl ennill y tlws ar 10 achlysur, gan gynnwys y pum tlws cyntaf. Sbaen ydi'r wlad â'r nifer fwyaf o bencampwyr (15) tra bod gan Lloegr a'r Eidal 12 buddugoliaeth yr un. Mae 22 o glybiau gwahanol wedi torri eu henwau ar y tlws, gyda 12 ohonynyt wedi codi'r tlws ar fwy nag un achlysur. Ers newid ffurf ac enw'r gystadleuaeth ym 1992, nid oes yr un clwb wedi llwyddo i amddiffyn eu coron; A.C. Milan oedd y clwb diwethaf i amddiffyn eu coron yn ystod tymor 1989-90.

Hanes
Cystadlaethau Cynnar
Yn dilyn y Rhyfel Byd Cyntaf a diddymiad yr Ymerodraeth Awstro-Hwngariaidd, sefydlodd Awstria, Hwngari a Tsiecoslofacia gynghrieiriau pêl-droed proffesiynol; y gwledydd cyntaf ar gyfandir Ewrop i wneud hyn, ac er mwyn sicrhau arian i'r clybiau proffesiynol newydd cafwyd cyfarfod yn Fenis, Yr Eidal ym 1927 er mwyn sefydlu Cwpan Mitropa. Am y ddau dymor cyntaf cafwyd dau glwb o Awstria, Hwngari, Iwgoslafia a Tsiecoslofacia gyda chlybiau o'r Eidal yn cymryd lle clybiau Iwgoslafia o 1929 ymlaen.

Ceisiodd clwb Servette o'r Swistir i sefydlu tlws ar gyfer pencampwyr gwledydd Ewrop ym 1930 gyda 10 o glybiau yn cystadlu yn y Coupe des Nations gyda Újpest o Hwngari yn codi'r tlws. Er ei lwyddiant, ni chafwyd ail gystadleuaeth oherwydd problemau ariannol.

Yn dilyn yr Ail Ryfel Byd, cafywd cystadleuaeth newydd ar gyfer timau Ffrainc, Yr Eidal, Sbaen a Phortiwgal o'r enw'r Cwpan Lladin (Saesneg: Latin Cup; Ffrangeg: Coupe Latine; Eidaleg: Coppa Latina; Portiwgaleg: Taça Latina; Sbaeneg: Copa Latina)  ond yn dilyn sefydlu Cwpan Pencampwyr Ewrop daeth y Cwpan Lladin i ben ym 1957.

Sefydlu Cwpan Ewrop
Ar ôl cael adroddiadau ffafriol o'r Campeonato Sudamericano de Campeones ym 1948, dechreuodd Gabriel Hanot, golygydd papur newydd L'Équipe, withio i ffurfio cystadleuaeth tebyg ar gyfer cyfandir Ewrop. Wedi i Stan Cullis, rheolwr Wolverhampton Wanderers, gyhoeddi mai Wolves oedd "Pencampwyr y Byd" yn dilyn cyfres o fuddugoliaethau mewn gemau cyfeillgar yn y 1950au llwyddodd Hanot i ddwyn perswâd ar UEFA i sefydlu'r gystadleuaeth a daeth Cwpan Pencampwyr Clybiau Ewrop i fodolaeth yn dilyn cyfarfod ym Mharis ym 1955.

Cynghrair y Pencampwyr Merched UEFA
Cynhelir twrnament Cynghrair y Pencampwyr Merched UEFA hefyd ar hyd strwythur debyg i'r gystadleuaeth i ddynion.

Anthem
Ysgrifennwyd anthem Cynghrair y Pencampwyr UEFA gan Tony Britten ac mae'n addasiad o Zadok the Priest gan Georg Friedrich Händel. Perfformiwyd y darn gan y Gerddorfa Ffilarmonig Brenhinol gyda lleisiau Academi St. Martin in the Fields. Mae'r corws yn defnyddio tair iaith swyddogol UEFA: Saesneg, Almaeneg a Ffrangeg. Chwaraeir yr anthem cyn pob un gêm yng Nghynghrair y Pencampwyr UEFA.

Perfformiadau
Mae 22 o glybiau gwahanol wedi ennill y gystadleuaeth ers ei sefydlu ym 1955 gyda Real Madrid â'r record am y nifer fwyaf o fuddugoliaethau ar ôl codi'r tlws ar 10 achlysur. Dim ond dau glwb arall sydd wedi cyrraedd 10 rownd derfynol; A.C. Milan a F.C. Bayern München. Mae 12 clwb wedi ennill y tlws ar fwy nag un achlysur; Real Madrid, AC Milan, Bayern München, Lerpwl, Ajax, Barcelona, Internazionale, Manchester United, Benfica, Nottingham Forest, Juventus a Porto. Mae 17 o glybiau gwahanol wedi cyrraedd y rownd derfynol heb godi'r tlws.

Mae clybiau o 10 gwahanol gwlad wedi ennill y gystadleuaeth gyda chlybiau Sbaen y mwyaf llwyddiannus wrth ennill 15 tlws. Mae Lloegr a'r Eidal yn gyfartal gyda 12 buddugoliaeth tra bo clybiau'r Almaen wedi codi saith tlws, Yr Iseldiroedd chwech a Phortiwgal pedwar. Mae'r Alban, Rwmania, Iwgoslafia a Ffrainc wedi sicrhau un tlws yr un.

Yn ôl gwlad
+Perfformiad yn ôl gwladGwladEnillwyrAil15101215127710624515111111010101

Ers dechrau'r gystadleuaeth mae pump rownd derfynol wedi gweld dau glwb o'r un wlad: Sbaen yn 2000 a 2014, Yr Eidal yn 2003, Lloegr yn 2008 a'r Almaen yn 2013.

Rowndiau terfynol
+Allwedd† Cafodd y gêm ei hennill wedi Amser ychwanegol* Cafodd y gêm ei hennill ar Giciau o'r smotyn‡ Cafodd y gêm ei hennill wedi gêm ail-chwarae

+Rhestr rowndioau terfynol Cwpan Ewrop a Chynghrair Pencampwyr UEFATymorGwladEnillwyrSgôrAilGwladLleoliadTorf1955–56Real Madrid4–3Stade de Reims Parc des Princes, Paris38,2391956–57Real Madrid2–0Fiorentina Santiago Bernabéu Stadium, Madrid124,0001957–58Real Madrid3–2†Milan Heysel Stadium, Brussels67,0001958–59Real Madrid2–0Stade de Reims Neckarstadion, Stuttgart72,0001959–60Real Madrid7–3Eintracht Frankfurt Gorllewin yr Almaen Parc Hampden, Glasgow127,6211960–61Benfica3–2Barcelona Wankdorf Stadium, Bern26,7321961–62Benfica5–3Real Madrid Olympisch Stadion, Amsterdam61,2571962–63Milan2–1Benfica Wembley Stadium, Llundain45,7151963–64Internazionale3–1Real Madrid Prater Stadium, Vienna71,3331964–65Internazionale1–0Benfica San Siro, Milan89,0001965–66Real Madrid2–1Partizan Heysel Stadium, Brussels46,7451966–67Celtic2–1Internazionale Estádio Nacional, Lisbon45,0001967–68Manchester United4–1†Benfica Wembley Stadium, Llundain92,2251968–69Milan4–1Ajax Santiago Bernabéu Stadium, Madrid31,7821969–70Feyenoord2-1†Celtic San Siro, Milan53,1871970-71Ajax2-0Panathinaikos Wembley Stadium, Llundain83,1791971-72Ajax2-0Internazionale De Kuip, Rotterdam61,3541972–73Ajax1-0Juventus Red Star Stadium, Belgrade89,4841973–74 Gorllewin yr AlmaenBayern München4–0‡Atlético Madrid Heysel Stadium, Brussels72,0471974–75 Gorllewin yr AlmaenBayern München2–0Leeds United Parc des Princes, Paris48,3741975–76 Gorllewin yr AlmaenBayern München1–0Saint-Étienne Parc Hampden, Glasgow54,8641976–77Lerpwl3-1Borussia Mönchengladbach Gorllewin yr Almaen Stadio Olimpico, Rhufain52,0781977–78Lerpwl1-0Club Brugge Wembley Stadium, Llundain92,5001978-79Nottingham Forest1-0Malmö FF Olympiastadion, München57,5001979–80Nottingham Forest1-0Hamburg Gorllewin yr Almaen Santiago Bernabéu Stadium, Madrid51,0001980–81Lerpwl1–0Real Madrid Parc des Princes, Paris48,3601981–82Aston Villa1-0Bayern München Gorllewin yr Almaen De Kuip, Rotterdam46,0001982–83 Gorllewin yr AlmaenHamburg1–0Juventus Stadiwm Olympaidd, Athen73,5001983-84Lerpwl1-1*Roma Stadio Olimpico, Rhufain69,6931984–85Juventus1-0Lerpwl Heysel Stadium, Brussels58,0001985–86Steaua București0–0*Barcelona Estadio Ramón Sánchez Pizjuán, Seville70,0001986–87Porto2-1Bayern München Gorllewin yr Almaen Prater Stadium, Vienna57,5001987–88PSV Eindhoven0–0*Benfica Neckarstadion, Stuttgart68,0001988–89Milan4–0Steaua București Camp Nou, Barcelona97,0001989–90Milan1-0Benfica Prater Stadium, Vienna57,5581990–91Red Star Belgrade0–0*Marseille Stadio San Nicola, Bari56,0001991–92Barcelona1–0†Sampdoria Wembley Stadium, Llundain70,8271992-93Marseille1-0Milan Olympiastadion, München64,4001993–94Milan4–0Barcelona Stadiwm Olympaidd, Athen70,0001994-95Ajax1-0Milan Ernst-Happel-Stadion, Vienna49,7301995–96Juventus1-1*Ajax Stadio Olimpico, Rhufain70,0001996-97Borussia Dortmund3-1Juventus Olympiastadion, München59,0001997–98Real Madrid1-0Juventus Amsterdam Arena, Amsterdam48,5001998–99Manchester United2-1Bayern München Camp Nou, Barcelona90,2451999–2000Real Madrid3-0Valencia Stade de France, Saint-Denis80,0002000–01Bayern München1–1*ValenciaSan Siro, Milan71,5002001–02Real Madrid2-1Bayer Leverkusen Parc Hampden, Glasgow50,4992002–03Milan0-0*Juventus Old Trafford, Manceinion62,3152003–04Porto3-0AS Monaco Arena AufSchalke, Gelsenkirchen53,0532004–05Lerpwl3-3*Milan Atatürk Olympic Stadium, Istanbul69,0002005–06Barcelona2-1Arsenal Stade de France, Saint-Denis79,6102006–07Milan2–1Lerpwl Stadiwm Olympaidd, Athen63,0002007–08Manchester United1–1*Chelsea Luzhniki Stadium, Moscfa67,3102008–09Barcelona2–0Manchester United Stadio Olimpico, Rhufain62,4672009–10Internazionale2–0Bayern München Santiago Bernabéu Stadium, Madrid73,4902010–11Barcelona3–1Manchester United Wembley Stadium, Llundain87,6952011–12Chelsea1–1*Bayern München Allianz Arena, München62,5002012–13Bayern München2–1Borussia Dortmund Wembley Stadium, Llundain86,2982013–14Real Madrid4–1†Atlético Madrid Estádio da Luz, Lisbon60,9762014–15Barcelona3–1Juventus Olympiastadion, Berlin70,4422015–16Real Madrid1–1*Atlético Madrid San Siro, Milan71,9422016–17Real Madrid4-1Juventus Stadiwm y Mileniwm, Caerdydd65,8422017–18Real Madrid3-1Lerpwl NSC Olimpiyskiy Stadium, Kiev61,5612018-19 Wanda Metropolitano, Madrid2019-20 Atatürk Olympic Stadium, Istanbul

Nodiadau

A.  1-1 oedd y sgôr wedi amser ychwanegol yn y rownd derfynol gyntaf chwaraewyd dau ddiwrnod yn gynharach.

B.  1-1 oedd y sgôr wedi 90 munud ac wedi amser ychwanegol. Lerpwl enillodd 4-2 ar giciau o'r smotyn.

C.  0-0 oedd y sgôr wedi 90 munud ac wedi amser ychwanegol.  Steaua București enillodd 2-0 ar giciau o'r smotyn.

Ch.  0-0 oedd y sgôr wedi 90 munud ac wedi amser ychwanegol.  PSV Eindhoven enillodd 6-5 ar giciau o'r smotyn.

D.  0-0 oedd y sgôr wedi 90 munud ac wedi amser ychwanegol. Red Star Belgrade enillodd 5-3 ar giciau o'r smotyn.

Dd.  1-1 oedd y sgôr wedi 90 munud ac wedi amser ychwanegol. Juventus enillodd 4-2 ar giciau o'r smotyn.

E.  1-1 oedd y sgôr wedi 90 munud ac wedi amser ychwanegol. Bayern München enillodd 5-4 ar giciau o'r smotyn.

F.  0-0 oedd y sgôr wedi 90 munud ac wedi amser ychwanegol. Milan enillodd 3-2 ar giciau o'r smotyn.

Ff.  3-3 oedd y sgôr wedi 90 munud ac wedi amser ychwanegol. Lerpwl enillodd 3-2 ar giciau o'r smotyn.

G.  1-1 oedd y sgôr wedi 90 munud ac wedi amser ychwanegol. Manchester United enillodd 6-5 ar giciau o'r smotyn.

Ng.  1-1 oedd y sgôr wedi 90 munud ac wedi amser ychwanegol. Chelsea enillodd 5-3 ar giciau o'r smotyn.

Cysylltiadau Cymreig
Mae pedwar Cymro wedi ennill Cwpan Ewrop/Cynghrair y Pencampwyr UEFA. Joey Jones oedd y Cymro cyntaf i ennill y tlws gyda Lerpwl ym 1976-77 ac roedd Jones hefyd yn eilydd y tymor canlynol pan lwyddodd Lerpwl i drechu Club Brugge. Roedd Ian Rush yn rhan o dîm Lerpwl drechodd A.S. Roma ar giciau o'r smotyn ym 1983-84 ac yn aelod o dîm Lerpwl gollodd yn erbyn Juventus ym 1984-85.

Ryan Giggs ydi'r unig Gymro sydd wedi ennill y tlws ar fwy nag un achlysur. Roedd yn rhan o dîm Manchester United drechodd Bayern München ym 1998-99, a hefyd o'r tîm drechodd Chelsea yn 2007-08. Mae Giggs hefyd wedi colli mewn dwy rownd derfynol, yn erbyn Barcelona yn 2008-09 ac yn 2010-11.

Gareth Bale oedd y Cymro cyntaf i sgorio mewn rownd derfynol wrth iddo helpu Real Madrid godi'r tlws yn 2013-14.

Terry Yorath oedd y Cymro cyntaf i chwarae yn y rownd derfynol, fel rhan o dîm Leeds United gollodd yn erbyn Bayern München ym 1974-75. Roedd y golgeidwad, Glan Letheren, yn eilydd i Leeds yn yr un flwyddyn. Roedd Craig Bellamy yn eilydd yn rownd derfynol 2006-07 pan gollodd Lerpwl yn erbyn A.C. Milan.

Cymru sydd wedi ennill Cwpan Ewrop a Chynghrair y Pencampwyr UEFA
 Tymor Enw Gêm1976–77 Joey JonesLerpwl 3-1 Borussia Mönchengladbach1983–84 Ian RushLerpwl 1-1† A.S. Roma1998-99 Ryan GiggsManchester United 2-1 Bayern München2007–08 Ryan GiggsManchester United 1-1‡ Chelsea2013-14 Gareth BaleReal Madrid 4-1(w.a.y.) Atlético Madrid

† Lerpwl yn ennill 4-2 ar c.o.s.
‡ Manchester United yn ennill 6-5 ar c.o.s.

 Cyfeiriadau 

Categori:Cystadlaethau pêl-droed

Categori:Pêl-droed yn Ewrop