Ynys-y-bwl

Pentref mawr yng nghymuned Ynysybŵl a Choed-y-cwm ym mwrdeistref sirol Rhondda Cynon Taf, Cymru, yw Ynys-y-bwl,"Enwau Lleoedd Safonol Cymru" , Comisiynydd y Gymraeg; adalwyd 4 Mehefin 2023 weithiau Ynysybŵl.British Place Names; adalwyd 4 Mehefin 2023 Saif tua 20 milltir i'r gogledd-ddwyrain o ddinas Caerdydd, bedair milltir i'r gogledd o Bontypridd a 10 milltir i'r de o Ferthyr Tudful. Mae Nant Clydach yn llifo heibio iddo.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan Gwefan Senedd Cymru ac yn Senedd y DU gan .Gwefan Senedd y DU

Hanes
Cofnodir yr enw yn y ffurf Seisnigaidd "Ynys y Bool" mewn dogfen Saesneg yn 1738. Gair Cymraeg ydy "bŵl" sy'n golygu "powlen" - sydd mae'n bosib yn cyfeirio at siâp crwn y dyffryn.

Hyd y 1880au, roedd Ynys-y-bŵl yn ardal amaethyddol. Agorwyd Glofa Lady Winsor yn 1886, a dechreuodd y pentref dyfu o'i hamgylch. Caewyd y lofa yma yn 1988.

Chwaraeon a diwylliant
Ceir côr a chlwb rygbi yma.

Cynhelir Ras Nos Galan yma bob blwyddyn, i goffáu Guto Nyth Brân.

Enwogion
 William Hazell (1890–1964), arloeswr ac arweinydd y mudiad cydweithredol
 Leighton Rees (1940–2003), chwaraewr dartiauy, pencampwr y byd
 Garin Jenkins (g. 1966), chwaraewr rygbi
 Alun Wyn Davies, chwaraewr rygbi

Cyfeiriadau

Categori:Pentrefi Rhondda Cynon Taf
Categori:Ynysybŵl a Choed-y-cwm