Astudiaethau Celtaidd

Diffinnir Astudiaethau Celtaidd yn benodol fel yr astudiaeth o ddiwylliant y Celtiaid trwy ddulliau ieithyddiaeth ac ieitheg,Bernhard Maier, Dictionary of Celtic Religion and Culture (1994: cyfieithiad Saesneg gan Cyril Edwards, Gwasg Boydell, 1997). d.g. Celtic Studies. ond gall cynnwys hefyd astudio pob agwedd ar iaith hanes, mytholeg, llenyddiaeth a diwylliant y pobloedd Celtaidd yn gyffredinol, ym Mhrydain, Iwerddon ac ar gyfandir Ewrop.

 Hanes 
Gellir olrhain dechreuadau Astudiaethau Celtaidd fel disgyblaeth academaidd i waith hynafiaethwyr ac ieithyddion cynnar. Yr Albanwr George Buchanan (1506-1582) oedd un o'r ysgolheigion cyntaf i sylwi ar y berthynas rhwng ieithoedd Celtaidd Prydain (Brythoneg) ac Iwerddon (ieithoedd Goidelig) ac ieithoedd Celtaidd y cyfandir (e.e. Galeg). Arloeswr mawr y maes oedd y Cymro Edward Lhuyd (c. 1660-1709), a wnaeth yr arolwg cynhwysfawr cyntaf o'r ieithoedd Celtaidd ynysig (Cernyweg, Cymraeg, Llydaweg a Gwyddeleg). Erbyn hanner cyntaf y 19eg ganrif, dangoswyd gan Franz Bopp (1791-1867) ac eraill fod yr ieithoedd Celtaidd yn perthyn i uwch-deulu ieithyddol yr ieithoedd Indo-Ewropeaidd.Dictionary of Celtic Religion and Culture, d.g. Celtic Studies.

Gosodwyd sylfeini cadarn i Astudiaethau Celtaidd fel disgyblaeth academaidd fodern gan yr ieithydd Almaenig Johann Kaspar Zeuss a gyhoeddoedd ei gyfrol arloesol y Grammatica Celtica yn 1851. Perchir gwaith Zeuss o hyd. Yn nes ymlaen yn y 19eg ganrif sefydlwyd y cadeiriau prifysgol cyntaf mewn Astudiaethau Celtaidd; dyma gyfnod John Rhŷs yn Rhydychen, Henri d'Arbois de Jubainville yn Ffrainc a Heinrich Zimmer yn yr Almaen.

Yng Nghymru, sefydlwyd Y Bwrdd Gwybodau Celtaidd gan Brifysgol Cymru yn 1921, gan ddilyn esiampl yr Ysgol Ysgolheictod Gwyddelig a sefydlwyd yn ninas Dulyn yn 1903. Ceir canolfannau ac adrannau Astudiaethau Celtaidd mewn sawl gwlad erbyn hyn, yn cynnwys yr Alban, Cymru, Ffrainc, Lloegr (Caergrawnt) a'r Unol Daleithiau. Lleolir Canolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd Prifysgol Cymru yn Aberystwyth, ar safle Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

 Beirniadaeth 
Ymysg beirniaid Astudiaethau Celtaidd oedd R. T. Jenkins, a ysgrifennodd ym 1936:

Ym Medi 1998, ysgrifennodd Simon Brooks erthygl olygyddol yng nghylchgrawn Barn o'r enw "Iwerddon, y Celtiaid a Ni" oedd yn beirniadu Astudiaethau Celtaidd yn llym:

Aeth ymlaen i gymharu Celtigrwydd â syniadau Edward Said o Orientaliaeth, a honni taw ffordd o drefedigaethu yw e.

 Rhai ysgolheigion Celtaidd 
 Myles Dillon
 Miranda Green
 Kenneth H. Jackson
 Thomas Jones
 Henri d'Arbois de Jubainville
Raimund Karl
 Henry Lewis
 Roger Sherman Loomis
 Kuno Meyer
 Bernhard Maier
 John Morris-Jones
 Gerard Murphy
 John Rhŷs
 Marie-Louise Sjoestedt-Jonval
 Whitley Stokes
 Rudolf Thurneysen
 Joseph Vendryes
 Ifor Williams
 Johann Kaspar Zeuss
 Heinrich Zimmer

 Gweler hefyd 
 Ieithoedd Celtaidd
 Studia Celtica
 Y Bwrdd Gwybodau Celtaidd
 Y Celtiaid
 Zeitschrift für celtische Philologie

 Cyfeiriadau 


Celtaidd
Categori:Ieithyddiaeth
Categori:Y Celtiaid