John Harries

Dewin, neu Ddyn Hysbys oedd y 'Doctor' John Harries (1785 – 11 Mai 1839),Isaac Evans, Coelion Cymru (Aberystwyth, 1938), tud. 136. Cwrt-y-cadno, a ddaeth yn adnabyddus trwy Gymru ar ddiwedd y 18g a dechrau'r ganrif olynol. Gallai wella afiechydon o bob math, tawelu ysbrydion drwg a darogan y dyfodol. Credid fod ganddo lyfr o swynion.Kate Bosse Griffiths, Byd y Dyn Hysbys (Y Lolfa, 1977), tt. 38-43.

 Hanes 
Brodor o bentref bychan Cwrt-y-cadno, ym mhlwyf Caio, Sir Gaerfyrddin oedd John Harries. Cafodd ei eni yno yn 1785. Dywedir y bu ei fab Henry yn ddewin hefyd, a astudiodd dan ddewin arall o'r enw 'Raphael' yn Llundain cyn dychwelyd i Gwrt-y-cadno i weithio gyda'i dad; ymddengys felly fod traddodiad teuluol o fod yn ddewiniaid.Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru, d.e. Harries, John.

Roedd Harries yn ddyn dysgedig a ganddo lyfrgell sylweddol a oedd yn cynnwys llyfrau Groeg, Lladin Saesneg a Ffrangeg. Roedd ganddo sawl llawysgrif yn cynnwys un yn ei ysgrifen ei hun o dros bum cant o gyfarwyddiadau meddygol traddodiadol (fe'i ceir heddiw fel 'Llawysgrif Cwrtmawr MS 97A' yng nghasgliad Llyfrgell Genedlaethol Cymru).Isaac Evans. Coelion Cymru (Aberystwyth, 1938), tud. 136.https://www.llgc.org.uk/fileadmin/fileadmin/docs_gwefan/ymweld_a_ni/darllen_yn_llgc/dar_taf_llawysgrifau_150330D.pdf

Credai pobl yr ardal fod gan John Harries lyfr o swynion o ryw fath, neu 'Lyfr Cyfrin', a chredai rhai y byddai yn ei ymgynghori unwaith bob blwyddyn pan adnewyddai ei gontract gyda'r Diawl. Dywedid y byddai Harries a rhai o'i gyfeillion yn mynd i goedwig a thynnu cylch yn y ddaear a darllen swynion o'r 'Llyfr Cyfrin'.Byd y Dyn Hysbys (Y Lolfa, 1977), tud. 40.

Ymosododd crefyddwyr y cyfnod yn dost ar Harries a Dynion Hysbys eraill. Un o feirniaid ffyrnicaf Harries ei hun oedd yr eglwyswr David Owen (Brutus). Dyma sydd ganddo i'w ddweud am y Llyfr Cyfrin enwog:

Gyda golwg ar y llyfr rhyfeddol hwn, dywedir mai ystyllod trwchus ydyw ei gloriau, ac amdano gadwyn haiarn, a thri chlo egwyd. Dyweda eraill mai gwden sydd am gloriau y llyfr rhyfedd hwn, ac un clo egwyd; ond cytunir fod yno lyfr o bwys mawr a cymaint ei faintioli â Bibl Eglwys; a'i fod wedi ei rwymo â chadwyn haiarn neu brad a chlo arni.Byd y Dyn Hysbys (Y Lolfa, 1977), tud. 39.

Bu farw John Harries yn 1839 yn 54 oed. Yn ôl yr hanes, roedd wedi rhagweld diwrnod ei farwolaeth ei hun ac felly arhosodd yn y gwely i geisio osgoi ei ffawd, ond aeth y tŷ ar dân a llosgwyd Harries i farwolaeth. Dywedir fod y dynion a gariodd ei arch i'r fynwent wedi teimlo'r baich yn ysgafnhau wrth iddynt nesáu at yr eglwys "nes mynd mor ysgafn ag arch wag": bernid mai'r rheswm oedd bod y Diawl wedi meddiannu'r corff fel roedd eisoes wedi gwneud gyda'r enaid.Coelion Cymru, tud. 135.

 Etifeddiaeth 
Ceir sawl llawysgrif gan John Harries yng nghasgliad Llyfrgell Genedlaethol Cymru, yn cynnwys cyfarwyddiadau meddygol traddodiadol a swynion, a chopi o ddaroganau 'Nostradamus' a llyfrau printiedig eraill, ond does dim sôn am ei 'Lyfr Cyfrin' enwog.

Yn 1988, ffilmiwyd y ddrama ddogfen Dilyn y Ddraig. Dewin Cwrt-Y-Cadno gan BBC Cymru ar gyfer S4C. Mae copi fideo ar gael yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru ar gais.LlGC: chwiler 'Dilyn y Ddraig'

 Gweler hefyd 
 Dewiniaeth
 Dyn Hysbys
 Meddygon Myddfai

 Cyfeiriadau 

 Llyfryddiaeth 
J. H. Davies, Rhai o Hen Ddewiniaid Cymru (1901).
Kate Bosse Griffiths, Byd y Dyn Hysbys (Y Lolfa, 1977). Pennod: 'Llyfr Cyfrin y Dyn Hysbys'.

Categori:Genedigaethau 1785
Categori:Marwolaethau 1839
Categori:Darogan
Categori:Dewiniaeth
Categori:Meddygon o Gymru
Categori:Sêr-ddewiniaeth
Categori:Pobl o Sir Gaerfyrddin