Geraint Jones (Trefor)

Awdur Cymraeg, cerddor, hanesydd ac ymgyrchydd iaith yw Geraint Jones (ganwyd 1942). Ganwyd a magwyd yn Nhrefor, Arfon, Gwynedd. Fo oedd y cyntaf i fynd i'r carchar fel rhan o'r ymgyrch dros yr iaith Gymraeg. Roedd yn un o sefydlwyr Cymdeithas yr Iaith Gymraeg ac yn ymwneud â gwleidyddiaeth lleol yn ardal Trefor, yn aelod o Gyngor Dosbarth Dwyfor, Gwynedd (1973-87). Mae yn arweinydd Seindorf Trefor er 1969 ac yn aelod o'r Seindorf er 70 o flynyddoedd. Bu'n brifathro Ysgol yr Eifl, Trefor o 1983 - 1997.Gwefan y BBC - Seindorf Arian Trefor 

Mae’n un o sefydlwyr ac yn Rheolwr Canolfan Hanes Uwchgwyrfai, Clynnog Fawr, ac yn olygydd ar ei chylchgrawn digidol, Utgorn Cymru , a gyhoeddir yn chwarterol ar lein ac ar grynoddisg ac a ddosberthir i'r deillion yn ogystal. Yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llŷn ac Eifionydd 2023 dyfarnwyd Medal Syr T.H. Parry-Williams iddo am ei gyfraniad nodedig i’r iaith a’r diwylliant Cymraeg.

Astudiodd Geraint Jones y Gyfraith yng Ngholeg Prifysgol Cymru, Aberystwyth 1960-63 a chymwyso ei hun yn athro ym 1964. 

 Bywyd personol 
Ym 1968 priododd Sheena Williams, merch o Drefor, a chawsant ddau o blant - Caren sy’n nyrsio ym Mangor, a Morgan, cyflwynydd ar S4C a chyfieithydd, y ddau yn magu teuluoedd yn Nhrefor.

Cymdeithas yr Iaith
Geraint oedd yn bennaf gyfrifol am yr ymgyrch dros gael ffurflenni  a disg treth ffordd Cymraeg. Bu ger bron ynadon Castell-Nedd  droeon ym 1965. Ar 28 Ebrill 1965 ac ar 28 Ebrill 1966 dedfrydwyd ef gan Lys Ynadon Abertawe i fis o garchar fel rhan o'r un ymgyrch yn ogystal â mynnu gwŷs  Gymraeg. Geraint Jones, felly,  oedd y cyntaf i gael ei garcharu dros y Gymraeg ac erbyn diwedd y flwyddyn roedd tri arall wedi'i ddilyn: Gwyneth Wiliam, Neil ap Siencyn a Hywel ap Dafydd. 

Roedd Geraint yn bresennol yng nghyfarfod sefydlu Gymdeithas ar 4 Awst 1962 ym Mhontarddulais, ac roedd hefyd yn rhan o’r protest ar Bont Trefechan ar 2 Chwefror 1963. Bu hefyd yn ysgrifennydd y Gymdeithas rhwng 1965 ac 1967.

Yn 2025, cyhoeddwyd gyfrol swmpus o’i waith gan Wasg y Lolfa yn adrodd hanes  am ei gyfraniad i'r ymgyrch iaith a'r Gymdeithas,  Brwydr yr Iaith (1963-67); cyhoeddwyd gan Y Lolfa.

Llyfryddiaeth
Rhen Sgŵl (1978)
Cywrain Wŷr y Cyrn Arian (Pwyllgor Seindorf Trefor, 1988)
Dianc i Drybini (1991)
Carchar nid Cartref (Clwb y Bont Pwllheli, 1992)
Hen Gerddorion Eifionydd (Cyngor Sir Gwynedd, 1993) 
Cyrn y Diafol: Golwg ar Hanes Cynnar Bandiau Pres Chwarelwyr Gwynedd (Gwasg Gwynedd, 2004)
Band yr Hendra, Wmpa-Wmpa! (Gwasg Carreg Gwalch, 2004)
Trefor (Canolfan Hanes Uwchgwyrfai, Clynnog Fawr 2006)
Epil Gwiberod yr Iwnion Jac (Gwasg y Bwythyn, 2009)
Gŵr Hynod Uwchlaw'rffynnon (Gwasg Carreg Gwalch, 2008)
(gol.) Malcom Allen (Y Lolfa, 2009)

Gweler hefyd
Rhestr o ganeuon a recordiwyd gan Seindorf Trefor

Cyfeiriadau

Dolennau allanol
 Gwefan yr Academi 
 Protest iaith, 1999

Categori:Genedigaethau 1942
Categori:Pobl o Lŷn
Categori:Athrawon o Gymru
Categori:Cenedlaetholdeb Cymreig
Categori:Cymdeithas yr Iaith Gymraeg
Categori:Gweriniaethwyr o Gymru
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Gymru