Alban Elfed

Cyhydnos yr Hydref neu Alban Elfed yw'r diwrnod pan fo dydd a nos yr un hyd. Oherwydd gwahaniaethau rhwng y flwyddyn galendr a'r flwyddyn drofannol, gall cyhydnos Medi ddigwydd rhwng Medi 21 a 24. Dyma un o wyliau pwysicaf calendr y Celtiaid a sawl diwylliant arall o gwmpas y byd.

Iolo Morganwg a fathodd y gair 'alban' (a'r term 'Alban Elfed') ar ddiwedd y 18g i ddynodi un o'r pedwar chwarter mewn blwyddyn. Yr ŵyl draddodiadol Gymreig agosaf iddi oedd Calan Hydref, a ddathlid ar y 1af o Hydref.
bawd|chwith|420px|Diagram yn dangos golau'r Haul ar wyneb y Ddaear yn ystod un o'r ddwy cyhydnos.

Arferid galw'r lleuad lawn gynta ar ôl cyhydnos yr hydref (22ain o Fedi) yn lleuad fedi (neu leuad gynhaeaf), pryd y ceid y naw nos olau. Byddai'r naw nos olau yn eithriadol o bwysig i ffermwyr ar un adeg oherwydd ei goleuni llachar - bron fel golau dydd am o leia' y 4 noson cyn, ac ar ôl y lleuad lawn ei hun. Roedd hyn yn eithriadol o hwylus at gario'r ysgubau ŷd i'r teisi ac am y byddai'r lleuad yn codi hefo'r machlud gellid dal ati i gario o'r caeau (h.y. cyn dyddiau'r dyrnwr medi) ymhell i'r nos – hyd y wawr pe bai angen.

 Gweler hefyd 
 Alban Hefin
 Alban Eilir
 Alban Arthan

Categori:Amser
Categori:Seryddiaeth
Categori:Gwyliau
Categori:Gwyliau Celtaidd
Categori:Neo-baganiaeth
Categori:Paganiaeth