Elen ferch Llywelyn

Merch Llywelyn Fawr, Tywysog Cymru, oedd Elen ferch Llywelyn (tua 1206–1253). Nid oes sicrwydd hollol, ond credir mai Siwan, gwraig Llywelyn a merch John, brenin Lloegr, oedd ei mam. Cyfunai felly waed brenhinoedd a thywysogion Gwynedd, sef llinach Aberffraw, a llinach y Plantageniaid ynddi. Cofnodir ei henw mewn dogfennau Lladin fel Elena a Helen.

Bywgraffiad
Cymharol ychydig a wyddys amdani. Mae'r cofnod cynharaf, sy'n dyddio o 1221, yn ymwneud ag achos cyfreithiol gan Ystrwyth (Instructus), un o glercod Llywelyn, i amddiffyn hawl Elen ar ystâd o dir yn Wellington, Swydd Amwythig.David Stephenson, The Governance of Gwynedd (Gwasg Prifysgol Cymru, 1984), tud. 225.

Priododd Elen John de Scotia, Iarll Caer tua 1222.David Stephenson, The Governance of Gwynedd (Gwasg Prifysgol Cymru, 1984), tud. xx. 
Gan fod Iarllaeth Caer yn sefyll rhwng Gwynedd a theyrnas Lloegr roedd hyn yn symudiad pwysig. Un o dystion y cytundeb briodas ffurfiol oedd Ednyfed Fychan, distain Gwynedd.''The Governance of Gwynedd, tud. 207.  Ni fu ganddynt blant, a bu ef farw yn ddeg ar hugain oed ym 1237.

Ail-briododd Elen a Syr Robert de Quincy, mab Iarll Caerwynt yn 1237.  Cawsont ferch, Hawise.

Yn y cofnodion Albanaidd, ceir cofnod am "Helen" ferch "Llywelyn o Gymru" a briododd y Mormaer Maol Choluim II, Iarll Fife, ac wedi ei farwolaeth ef a ail-briododd a Domhnall I, Iarll Mar. Fodd bynnag, ymddengys nad Elen ferch Llywelyn oedd hon, oherwydd ni fu Maol Chaluim II farw tan 1266, tra mae cofnod o farwolaeth Elen ym 1253 (cyn 24 Hydref).

Cyfeiriadau

Categori:Merched y 13eg ganrif o Gymru
Categori:Genedigaethau 1206
Categori:Llinach Aberffraw
Categori:Marwolaethau 1253
Categori:Tywysogesau Gwynedd