Heuldro'r gaeaf

Mae heuldro'r gaeaf, neu'r heuldro gaeafol, yn digwydd pan fo naill pegwn y ddaear neu'r llall yn cyrraedd ei ogwydd mwyaf i ffwrdd o'r Haul. Mae hyn yn digwydd ddwywaith y flwyddyn, unwaith ym mhob hemisffer (y Gogledd a'r De). I'r hemisffer hwnnw, y dydd gyda'r cyfnod lleiaf o olau dydd a nos hiraf y flwyddyn yw heuldro'r gaeaf, a phan fo'r Haul ar ei arc isaf yn yr awyr. Ym mhob cylch pegynol, mae düwch parhaol neu gyfnos adeg heuldro'r gaeaf. Yr heuldro arall yw heuldro'r haf, sy'n digwydd ar yr yn amser yn yr hemisffer arall.

Yn y Gymraeg, mae rhai yn defnyddio'r term Alban Arthan. Iolo Morganwg a fathodd y gair 'alban' (a'r term 'Alban Arthan') ar ddiwedd y 18g i ddynodi un o'r pedwar chwarter mewn blwyddyn. Yr enw Cymraeg Canol am yr ŵyl oedd Calan Nadolig. Dyma gyfnod o wledda mawr yn y llys a thai'r bonedd ac un o wyliau pwysicaf beirdd Cymru'r Oesoedd Canol. Yr enw Saesneg traddodiadol yw Yule a cheir enwau cytras yn yr ieithoedd Germanaidd eraill.

Gweler hefyd
 Alban Hefin
 Alban Eilir
 Alban Elfed

Cyfeiriadau

Categori:Amser
Categori:Gwyliau
Categori:Gwyliau Celtaidd
Categori:Neo-baganiaeth
Categori:Paganiaeth
Categori:Seryddiaeth