Grŵp gweithredol

O fewn i gemeg organig, y grŵp gweithredol yw'r grŵp o atomau o fewn moleciwl sy'n gyfrifol am ymddygiad a nodweddion y moleciwl. Mae'r grŵp gweithredol gan amlaf yn ymddwyn yn debyg beth bynnag yw maint y moleciwl mae'n rhan ohono. Fodd bynnag, gall adweithedd ac ymddygiad y moleciwl newid gyda grwpiau gweithredol cyfagos.

Ychwanegir enwau'r grŵpiau gweithredol at enwau'r rhiant-alcanau er mwyn enwi cyfansoddion organig.

 Grŵp gweithredol cyffredin 
Mae'r canlynol yn rhestr o grŵpiau gweithredol cyffredin. Yn y fformiwlâu, mae'r symbolau R a R', fel arfer, yn cynrychioli hydrogen neu ochr-gadwyn hydrocarbon, ond weithiau mae'r symbol yn  cyfeirio at unrhyw grŵp o atomau.

 Hydrocarbonau 
 Dosbarth cemegol Grŵp Fformiwla Fformiwla adeileddol Rhagddodiad Olddodiad Enghraifft Alcan  Alcyl R(CH2)nH 75px|Alcyl alcyl-  -an 75px|methanEthan Alcen  Alcenyl R2C=CR2 75px|Alcen alcenyl-  -en 75px|EthenEthen Alcyn  Alcynyl RC≡CR' 100px|Alcyn alcynyl-  -yn 100px|AsetylenAsetylen(Ethyn) Deilliad bensen Ffenyl RC6H5RPh 75px|Ffenyl ffenyl-  -bensen 75px|CumenCumen(2-ffenylpropan) Deilliad tolwen Bensyl RCH2C6H5RBn 75px|Bensyl bensyl- 1-(grŵp neu atom ynghlwm)tolwen 75px|Bensyl bromidBensyl bromid(α-Bromotolwen)

 Grŵpiau gyda halogenau 

 Dosbarth cemegol Grŵp Fformiwla Fformiwla adeileddol Rhagddodiad Olddodiad Enghraifft halogenoalcan  halo RX 50px|Grŵp Halid halo-  alcyl halid 75px|CloroethanCloroethan(Ethyl clorid) fflworoalcan  fflworo RF 50px|Grŵp Fflworo fflworo-  alcyl fflworid 75px|FflworomethanFflworomethan(Methyl fflworid) cloroalcan  cloro RCl 50px|Grŵp Cloro cloro-  alcyl clorid 75px|CloromethanCloromethan(Methyl clorid) bromoalcan  bromo RBr 50px|Grŵp Bromo bromo-  alcyl bromid 75px|BromomethanBromomethan(Methyl bromid) ïodoalcan  ïodo RI 50px|Grŵp Ïodo ïodo-  alcyl ïodid 75px|ÏodomethanÏodomethan(Methyl ïodid)

 Grŵpiau gyda ocsigen 

 Dosbarth cemegol Grŵp Fformiwla Fformiwla adeileddol Rhagddodiad Olddodiad Enghraifft Alcohol  Hydrocsyl ROH 60px|center|Hydrocsyl hydrocsi-  -ol 90px|methanolMethanol ceton  Carbonyl RCOR' Ceton|75px -oyl- (-COR')neuocso- (=O)  -on 75px|BwtanonBwtanon(Methyl ethyl ceton) Aldehyd  Aldehyd RCHO 75px|Aldehyd fformyl- (-COH)neuocso- (=O) -al 75px|asetaldehydAsetaldehyd(Ethanal) Asyl halid  Haloformyl RCOX 75px|Asyl halide carbonofflworidoyl-carbonocloridoyl-carbonobromidoyl-carbonoïodidoyl-  -oyl halid 75px|Asetyl cloridAsetyl clorid(Ethanoyl clorid)

 Grŵpiau gyda nitrogen 

 Dosbarth cemegol Grŵp Fformiwla Fformiwla adeileddol Rhagddodiad Olddodiad Enghraifft Amid  Carbocsamid RCONR2 75px|Amid carbocsamido-orcarbamoyl- -amid 75px|asetamidAsetamid(Ethanamid) Amin Amin cynradd RNH2 75px|Amin cynradd amino-  -amin 75px|methylaminMethylamin(Methanamin) Amin eilaidd R2NH 75px|Amin eilaidd amino-  -amin 75px|deumethylaminDeumethylamin Amin trydyddol R3N 75px|Amin trydyddol amino-  -amin 75px|trimethylaminTrimethylamin ïon amoniwm 4° R4N+ 75px|Catïon amoniwm cwaternaidd amonio-  -amoniwm 150px|colinColin

Categori:Cemeg
Categori:Cemeg organig