Gareth Miles

Awdur, dramodydd ac ymgyrchydd o Gymru oedd Gareth Miles (19 Ebrill 1938 – 6 Medi 2023).

 Bywyd cynnar ac addysg 
Fe'i ganwyd yng Nghaernarfon a'i fagu yn Waunfawr. Roedd ei dad yn dod o BontrhydyfenGorau Arf Golygydd iolo wyn Wi/lliams. Cyhoeddwyr Y Lolfa.Td 347] a chafodd y pentref hwnnw ddylanwad mawr arno. Roedd ganddo ddwy chwaer, Lisabeth a Gill. Mynychodd Brifysgol Bangor cyn mynd yn athro Ffrangeg a Saesneg yn Amlwch, Dyffryn Nantlle, ac Ysgol Morgan Llwyd, Wrecsam. Yn ddiweddarach ymgartrefodd ym Mhontypridd. Tra yn y coleg, bu'n rhan o'r criw oedd yn gyfrifol am y ddrama "ffug" Y Ffynnon a achosodd gynnwrf mawr ym Myd y Theatr ym 1964.

 Gwysion llys Cymraeg 
I lawer o genedlaetholwyr, roedd yr wŷs, yn symbol o wladwriaeth Lloegr ac o israddoldeb y Gymraeg gan y wladwriaeth honno. Ym Mai 1962 cymerwyd arian o boced Gareth Miles tra yn y ddalfa i dalu dirwy o £1 nad oedd yn bwriadu ei thalu, a hynny am iddo roi pas i gyd-fyfyriwr ar far ei feic ryw chwe mis ynghynt. Dyma'r tro cyntaf i berson gael dirwy am fynnu statws gyfartal i'r Gymraeg. Daeth llawer ar ei ôl. Yn Rhifyn Awst 1962 o'r Welsh Nation, aeth Miles ati i annog y darllenwyr (yn Saesneg) i wneud yr un peth ac i ddod i gyfarfod o fudiad iaith newydd ym Mhontarddulais y mis Awst hwnnw: y cyfarfod cyntaf o Gymdeithas yr Iaith.

 Gyrfa 
Bu'n drefnydd cenedlaethol Undeb Cenedlaethol Athrawon Cymru (UCAC) ac roedd yn un o sefydlwyr Cymdeithas yr Iaith Gymraeg.

Bu'n awdur proffesiynol ers 1982.  Llwyfanwyd dros ugain o ddramâu gwreiddiol a chyfieithiadau o'i eiddo. Fe weithiodd hefyd fel sgriptiwr ar raglenni teledu gan gynnwys y cyfresi drama Pobol y Cwm, Coleg, a Dinas. 

Enillodd wobr Llyfr y Flwyddyn 2008 am Y Proffwyd a’i Ddwy Jesebel.

 Bywyd personol 
Roedd yn briod a Gina ac roedd ganddynt dair merch - Elen, Branwen ac Eiry.

Bu farw ar 6 Medi 2023, gartref gyda'i deulu. Cynhaliwyd ei angladd ar ddydd Gwener, 22 Medi 2023. Cafwyd gwasanaeth cyhoeddus yn Amlosgfa Glyn Taf, Pontypridd am 12:45 â ddilynwyd gan dderbyniad yng Nghlwb y Bont, Pontypridd.

Cyhoeddiadau

 Straeon byrion a nofelau 

 Cymru ar wasgar: chwe stori (1974)
 Trefin (1979)
 Trefaelog (1989)
 Romeo a Straeon Eraill (1999)
 Ffatri Serch (2003)
 Lleidr Da (2005)
 Cwmtec (2002)
 Y Proffwyd a’i Ddwy Jesebel (2007)
Teleduwiol (2010)
Cuddwas (2015)

 Dramâu ac addasiadau 
Diwedd y Saithdegau (1982)
Unwaith Eto'n 'Nghymru Annwyl (1983)
Ffatri Serch (1984)
Lleidr Da (1986)
Duges Amalffi (1987)
Chwiorydd (1987)
Mandragora (1989)
Hunllef yng Nghymru Fydd (1990)
Serch yw'r Teyrn (1991)
Bacchai (1991)
Y Gosb Ddiddial (1992)
Coch, Du ac Anwybodus (1993)
Dyrnod Branwen (1993)
Calon Ci (1994)
Byd y Banc (1996) Cwmni Rigoberta
Y Brenin Wbw (1997)
Y Madogwys (1999)
Llafur Cariad  (2001)
Duges, Tywysoges, A Chyffur Epilio; addasiadau o ddramâu gan Niccolò Machiavelli,  John Webster a Pierre de Marivaux (1992)
Lludw'r Garreg - addasiad o waith Daniel Danis
Llanast! cyfieithiad o Le Dieu Du Carnage (2013)

Cyfeiriadau

Categori:Genedigaethau 1938
Categori:Marwolaethau 2023
Categori:Dramodwyr Cymraeg
Categori:Gweriniaethwyr o Gymru
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Nofelwyr Cymraeg
Categori:Pobl o Arfon
Categori:Sosialwyr o Gymru
Categori:Comiwnyddion o Gymru