Fitamin C

Fitamin a geir mewn bwyd a ddefnyddir fel atodiad dietegol yw Fitamin C, a elwir hefyd yn asid ascorbig ac L-ascorbig. Mae clefri poeth yn cael ei atal a'i drin gyda bwydydd sy'n cynnwys fitamin C neu atchwanegiadau dietegol. Nid yw'r dystiolaeth yn cefnogi defnyddio yn y boblogaeth gyffredinol ar gyfer atal annwyd.Check date values in: |access-date= (help) Fodd bynnag, mae yna rywfaint o dystiolaeth y gallai defnydd rheolaidd leihau annwyd. Nid yw'n glir os yw atodiad yn effeithio ar y risg o ganser, clefyd cardiofasgwlaidd neu ddementia. Gellir ei gymryd trwy'r geg neu drwy chwistrelliad.

Yn gyffredinol, mae fitamin C yn cael ei oddef yn dda. Gall dosau mawr achosi anghysur gastroberfeddol, cur pen, trafferth yn cysgu, a fflysio'r croen. Mae dosau arferol yn ddiogel yn ystod beichiogrwydd. Mae Sefydliad Meddygaeth yr Unol Daleithiau yn argymell peidio cymryd dosau mawr.Check date values in: |access-date= (help)

Mae fitamin C yn faetholiad hanfodol sy'n gysylltiedig â thrwsio meinwe a chynhyrchu enzymatig o rai niwro-drosglwyddyddion. Mae'n ofynnol ar gyfer gweithredu nifer o ensymau ac mae'n bwysig ar gyfer swyddogaeth system imiwnedd. Mae hefyd yn gweithredu fel gwrthocsidydd. Mae bwydydd sy'n cynnwys fitamin C yn cynnwys ffrwythau sitrws, brocoli, sbrowts, pupur coch amrwd a mefus.  Gall storio neu goginio'r bwydydd yma yn lleihau cynnwys fitamin C sydd ynddynt.

Darganfuwyd fitamin C yn 1912, ynyswyd yn 1928, ac yn 1933 cafodd y fitamin gyntaf i'w gynhyrchu'n gemegol. 
  Mae Fitamin C ar restr o Feddyginiaethau Hanfodol Sefydliad Iechyd y Byd, fel y meddyginiaethau mwyaf effeithiol a diogel sydd eu hangen yn y system iechyd. Mae fitamin C ar gael fel meddyginiaeth generig a chyffur dros y cownter. Yn 2015, roedd y gost gyfanwerthol yn y byd yn datblygu yn llai na US $ 0.01 y dabled.  Yn rhannol am ei ddarganfyddiad, enillodd Albert Szent-Györgyi a Walter Norman Haworth Gwobrau Nobel 1937 mewn Ffisioleg, Meddygaeth a Chemeg, yn y drefn honno. 

Ffynhonnell fitamin C

Planhigion
Cymerwch 100 gram o'r llysiau a'r ffrwythau canlynol, ac fe welwch yn y tabl faint o fitamin C sy'n bresennol ynddynt.
FfynhonnellFaint / Swm (mg / 100g)Plwm Kakadu  3100Camu Camu  2800Bochgoch  2000Acerola  1600Seabuckthorn  695Jujube  500Indian gooseberry  445Baobab  400Cwraints duon  200Pupur Coch  190Persli  130Gwafa  100Ffrwyth Ciwi  90Brocoli  90Loganberry  80Cwraints cochion  80Ysgawell 80Wolfberry (Goji)  73 †Lychee  70Cloudberry  60Ysgawen  60Persimmon  60Papaya  60Mefus  60Orenau  50Lemon  40Melon, cantaloupe  40Blodfresych  40Garlleg  31

Cig anifeiliaid
bawd|chwith|300px|'Oes gafr eto?' Oes, yn llawn fitamin C! Fel pob anifail arall (heblaw dyn), mae'r afr yn medru creu fitamin C o fewn ei chorff ei hun: dros 13,000 mg ohono y dydd.

Gallwn gael ein fitamin C hefyd o gig, yn enwedig iau. Does na fawr ohono mewn cyhyr fodd bynnag. Cymerwch 100 gram o'r cigoedd canlynol, ac fe welwch yn y tabl faint o fitamin C sy'n bresennol ynddynt:

FfynhonnellFaint / swm (mg / 100g)Iau llo bach (amrwd)  36Iau eidion (amrwd)  31Wystrys (amrwd)  30Wyau Penfras ('roe') (wedi'u ffrio)  26Iau Porc (amrwd)  23Ymennydd cig oen (wedi'i ferwi)  17Iau cyw iâr (wedi'i ffrio)  13
FfynhonnellFaint / swm (mg / 100g)Iau cig oen (wedi'i ffrio)  12Calon oen (wedi'i rostio)  11Tafod oen (wedi'i ferwi)  6Llaeth dynol (ffresh)  4Llaeth gafr (ffresh)  2Llaeth buwch (ffresh)  2

Darganfod fitamin C
Roedd tîm o Hwngari rhwng 1928 ac 1933 wrthi fel lladd nadroedd yn ceisio profi bodolaeth asid ascorbic, dan arweiniad Joseph L Svirbely ac Albert Szent-Györgyi. Yn 1937 derbyniodd y ddau wobr Nobel mewn meddygaeth am eu gwaith.

Cyfeiriadau

Categori:Asidau organig
C
Categori:Meddyginiaethau Hanfodol Sefydliad Iechyd y Byd
Categori:Prosiect Wici-Iechyd