Priordy y Fenni

Priordy Benedictaidd yn y Fenni, Sir Fynwy, oedd Priordy y Fenni. Adeiladwyd castell y Fenni tua 1090 gan yr arglwydd Normanaidd Hamelin de Balun, a sefydlodd y priordy tua allan i furiau'r dref rywbryd cyn 1100.

Yn 1291, amcangyfrifwyd gwerth y priordy fel £51, ac roedd yn berchen ar 341 acer o dir. Bwriedid iddo fod a deuddeg mynach a'r prior, ond dim ond pum mynach oedd yno yn 1319; a dywedid bod y rhain ymhell o gadw at y rheol fynachaidd. Llosgwyd y priordy yn ystod gwrthryfel Owain Glyndŵr.

Yn 1535, amcangyfrifwyd fod gwerth y priordy yn £129, ac fe'i diddymwyd y flwyddyn ganlynol. Daeth eglwys y priordy yn eglwys y plwyf.

Cerflun Jesse
Yn y priordy y mae cerfiad derw mawr o'r ffigur Beiblaidd Jesse sy'n dyddio o'r 15g a fu ar un adeg yn rhan o gerfiad hyd yn oed yn fwy sy'n ffurfio Coeden Jesse yn darlunio llinach Iesu Grist.Muriel Adams, "The Tree of Jesse", History Today, 19 Ionawr 2015; adalwyd 29 Gorffennaf 2025 Mae'n unigryw ym Mhrydain ac wedi'i ddisgrifio gan Tate Britain fel un o'r cerfluniau canoloesol gorau yn y byd."Image and Idol: Medieval Sculpture", Tate Britain; adalwyd 29 Gorffennaf 2025 Yn 2016 gosodwyd ffenestr Jesse gwydr lliw newydd a ddyluniwyd gan Helen Whittaker yng Nghapel Lewis, gan ymgorffori'r Jesse pren wrth ei droed. 

Llyfryddiaeth
 Rod Cooper, Abbeys and Priories of Wales (Christopher Davies, 1992)

Cyfeiriadau

Categori:Eglwysi rhestredig Gradd I yng Nghymru
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd I Sir Fynwy
Categori:Eglwysi Sir Fynwy
Y Fenni
Categori:Hanes Sir Fynwy
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn y Fenni