Y Claf Diglefyd

Ffars Ffrangeg gan Molière yw Y Claf Diglefyd (Teitl Ffrangeg: Le Malade Imaginaire; yn fras, "Y gŵr sy'n dychmygu ei fod yn glaf"). Y ddrama yma oedd drama olaf Molière; fei'i perfformiwyd gyntaf yn gynnar yn 1673, a chymerwyd yr awdur yn wael yn ystod y pedwerydd perfformiad, ar 17 Chwefror 1673. Bu farw yn fuan wedyn. Cyfieithwyd yn ddrama i'r Gymraeg gan Bruce Griffiths a Gwenllian Tudur, a'i chyhoeddi gan Wasg Prifysgol Cymru ym 1972 o dan y teitl Y Claf Diglefyd fel rhan o'r Gyfres Y Ddrama yn Ewrop.

Er bod yn ddrama wedi'i hail gyhoeddi yn 2011, cewch lawr lwytho copi yn rhad ac am ddim o'r ddolen ganlynol ar wefan Gwasg Prifysgol Cymru: Y Claf Diglefyd.

 Cymeriadau 
Argan - y claf diglefyd
 Béline - ei ail wraig
 Angélique - merch Argan a chariad Cléante
 Louison - merch fach Argan a chwaer Angélique
 Béralde - brawd Argan
 Cléante - cariad Angélique
 Monsieur Diafoirus - meddyg
 Thomas Diafoirus - ei fab, a charwr Angélique
 Dr. Purgon - meddyg Argan
 Monsieur Fleurant - drygist
 Monsieur Bonnefoi - twrnai
 Toinette - y forwyn
 Polichinelle
 Y Ddwy Sipsi
 Y Meddygon

 Y Llywydd

 Disgrifiad byr 
Arwr y ddrama yw Argan, cybydd sy'n dychmygu ei fod yn wael. Mae ei feddygon yn manteisio ar hyn i gael arian ganddo. Dymuniad Argan yw i'w ferch, Angelique, briodi meddyg, er mwyn iddo gael triniaeth am ddim, ond mae hi eisoes mewn cariad a Cleante.

Mae brawd Argan, Beralde, a morwyn Argan, Toinette, yn perswadio Argan i gymeryd arno ei fod wedi marw, er mwyn dareganfod pwy sy'n ei garu mewn gwirionedd. Mae Argan yn darganfod mai dim ond ar ôl ei arian y mae ei ail wraig, tra mae Angelique yn ei garu er ei fwyn ei hun. Y canlyniad yw fod Argan yn cytuno i Angelique briodi ei dewis ei hun.

 Cynyrchiadau nodedig 
Perfformiwyd gyntaf yn Ffrangeg yn gynnar ym 1673, a chymerwyd yr awdur yn wael yn ystod y pedwerydd perfformiad, ar 17 Chwefror 1673.

 1960au 
Llwyfannwyd Y Claf Diglefyd am y tro cyntaf yn Gymraeg yn Theatr Fach, Llangefni, 19‑24 Mai, 1969; cyfarwyddwr Hazel Eames; cyfansoddwr Dr. Robert Smith, Coleg y Gogledd; cast:  

 Argan - Glyn Williams
 Béline - Enid Morgan
 Angélique - Eirlys Williams
 Louison - Bethan Eames
 Béralde - Vernon Jones
 Cléante - Geraint Williams
 M. Diafoirus - Gwilym Owen
 Thomas Diafoirus - Kenneth Hughes
 Dr. Purgon - Dave Williams
 M. Fleurant - Griff  R. Jones
 M. Bonnefoi - Eifion Williams
 Toinette - Gwenda Goodall
 Polichinelle - Dennis Williams
 Y Ddwy Sipsi - Nerys Vaughan Owen a Rita Jones
 Y Meddygon - Len Morgan, Dennis Williams a Dave Williams

 Y Llywydd - Vernon Jones

 1970au 
Aeth Cwmni Theatr Cymru ati i'w llwyfannu yn Chwefror‑Ebrill 1971. Cyfarwyddwr Wilbert Lloyd Roberts; cyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Meic Stevens, ag eithrio cân Cléante, a gyfansoddwyd gan Dafydd Iwan; cast:

 Argan - Meredith Edwards
 Toinette - Gaynor Morgan Rees
 Angélique - Christine Pritchard
 Béline - Iona Banks
 M. Bonnefoi - Owen Garmon
 Cléante - Dafydd Iwan
 M. Diafoirus - Gwyn Parry
 Thomas Diafoirus - Dylan Jones
 Louison - Margaret Charles (Marged Esli)
 Béralde - W. H. Roberts
 M. Purgon - Grey Evans
 M. Fleurant - Glyn Jones
 Pobl yr Anterliwtiau:
 Polichinelle: Meic Stevens; gyda Gaynor Morgan Rees, Hefin Evans, Margaret Charles (Marged Esli), Sharon Morgan, Nia Vôn, David Hywel (Dafydd Hywel), Dyfan Roberts, Glyn Jones.
Mae'r actores Sharon Morgan yn disgrifio'r cynhyrchiad fel "[c]ynhyrchiad mwya uchelgeisiol Wilbert", yn ei hunangofiant Hanes Rhyw Gymraes. "...Perfformiad o'dd yn cynnwys gwisgoedd a setie lliwgar a drud ac ynddo gast niferus. Yn ychwanegol at hyn, penderfynodd gynnwys anterliwt draddodiadol rhwng pob act ac archdeip o drwbadŵr Commedia dell'arte. O'dd Punchinello'n hiraethu am ei gariad yng nghwmni criw o sipsiwn. Bydden ni'r sipsiwn yn canu a dawnsio gan daro'r tambwrins, y rhubanau sidan yn hedfan ac yn golur ffug brown droston ni." 

Awgryma Sharon hefyd mai "penderfyniad dewr" oedd cyflogi Meic Stevens, "...nid yn unig i chware rhan Punchinello ond i gyfansoddi'r gerddoriaeth hefyd" ac i gyflogi Dafydd Iwan i bortreadu un o'r prif rannau. "Ro'dd y protestiade iaith yn eu hanterth ac arwyddion yn cal eu peintio ym mhobman, a thrwy gyflogi Dafydd, cadeirydd Cymdeithas yr laith ar y pryd, fe na'th Wilbert yn hollol glir ei fod e'n cefnogi'r ymgyrch yn gyfan gwbwl. Ro'dd Dafydd yn actor digon deheuig, ond ro'dd hin anochel y bydde ei weithgareddau allgyrsiol yn creu ambell i broblem. Arllwyswyd paent dros gar Dafydd a gosodwyd hoelion yn ei deiars, ac yna fe'i harestiwyd." 
 1990au 
bawd|Rhaglen Pwy Sy'n Sâl? Cwmni Theatr Gwynedd 1994
Bu cynhyrchiad o'r ddrama gan Gwmni Theatr Gwynedd ym 1994 ynghyd â throsiad o'r ffars Le Médecin Malgré Lui gan Annes Gruffydd, o dan y teitl Pwy Sy'n Sâl?. Cyfarwyddwyr Graham Laker a Firenza Guidi; cynllunydd Martin Morley; cast: 

 Argan - Dyfan Roberts
 Toinette - Mari Gwilym
 Angélique - Nia Williams
 Béline - Valmai Jones
 Mr Bonnefoi / Cléante - Dafydd Dafis
 Mr Diafoirus / Béralde - Trefor Selway
 Thomas Diafoirus - Eilir Jones

 Cyfeiriadau 

Categori:Cyfieithiadau o Ddramâu i'r Gymraeg
Categori:Dramâu 1673
Categori:Dramâu'r 17eg ganrif o Ffrainc
Categori:Dramâu Ffrangeg o Ffrainc
Categori:Molière
Categori:Theatr Gymraeg y 1960au
Categori:Theatr Gymraeg y 1970au
Categori:Theatr Gymraeg y 1990au