Asterix

Cyfres o stribedi comig ydy Anturiaethau Asterix (Ffrangeg: Astérix neu Astérix le Gaulois), a grewyd gan René Goscinny ac Albert Uderzo. Ymddangosodd y gyfres yn y cylchgrawn Ffrengig Pilote am y tro cyntaf ar 29 Hydref 1959. Mae 39 llyfr comig wedi cael eu cyhoeddi yn y gyfres hyd 2021.

Mae'r cyfres yn dilyn hanesion pentref yng Ngâl hynafol, tra eu bod yn gwerthsefyll meddiannu'r wlad gan y Rhufeiniaid. Maent yn gwneud hyn drwy ddefnyddio cymysgedd hudol, sy'n cael ei fragu gan eu derwydd, sy'n rhoi cryfder goruwchddynol i'r un sy'n ei yfed. Asterix yw'r prif gymeriad, ynghyd a'i ffrind Obelix; maent yn cael amryw o anturiaethau sy'n eu harwain i deithio o amgylch nifer o wledydd y byd, ond mae sawl llyfr wedi eu seilio o amgylch eu pentref.

Asterix yw un o'r cyfresi comig Ffrengig-Belgaidd mwyaf poblogaidd yn y byd. Mae wedi cael ei gyfieithu i dros 100 o ieithoedd, gan gynnwys y Gymraeg, ac mae'n fwyaf poblogaidd yng ngwledydd Ewrop. Mae Asterix yn llai adnabyddus yn yr Unol Daleithiau a Japan.

O ganlyniad i lwyddiant y gyfres mae nifer o'r llyfrau wedi'u haddasu'n ffilmiau: wyth wedi eu hanimeiddio, a thri gydag actorion byw. Mae hefyd nifer o gemau yn seiliedig ar y cymeriadau, ac mae'r parc thema Ffrengig, Parc Astérix, wedi ei seilio ar y gyfres.

 Hanes 

Cyn creu cyfres Asterix, roedd Goscinny ac Uderzo eisoes wedi cael llwyddiant gyda'u cyfres Oumpah-pah, a gafodd ei gyhoeddi yng nghylchgrawn Tintin.

Cyhoeddwyd Astérix yn wreiddiol ar ffurf cyfres Pilote, cyhoeddwyd am y tro cyntaf ar 29 Hydref 1959. Yn 1961, cysodwyd fel llyfr am y tro cyntaf: Astérix le Gaulois. O hynny ymlaen, cyhoeddwyd llyfr yn flynyddol fel rheol.

Pan fu farw Goscinny, cariodd Uderzo y gyfres ymlaen ar ei ben ei hun, ond yn llai rheolaidd. Nid yw straeon Uderzo wedi cael beirniadaeth cystal a'r rhai a gyd-ysgrifennodd gyda Goscinny. Ymddeolodd Uderzo yn 2009, a bu farw yn 2020. Yn 2013, cymerodd tim newydd yr awenau, sef Jean-Yves Ferri (yn ysgrifennu'r testun) a Didier Conrad (yn darlunio'r arlunwaith).

 Rhestr teitlau 
bawd|unionsyth|Arwydd ar dafarn yn Llanrwst yn dangos cartŵn allan o Asterix a Gorchest Prydain
Allwedd:  

 Rhif Teitl gwreiddiol Testun ac arlunwaith Dyddiadcyhoeddi Teitl Cymraeg Dyddiad cyhoeddiyn Gymraeg 1 Astérix le Gaulois Goscinny ac Uderzo 1961 Asterix y Galiad
   2 La Serpe d'or Goscinny ac Uderzo 1962 Asterix a'r Cryman Aur
  3 Astérix et les Goths Goscinny ac Uderzo 1963 Asterix a Helynt yr Archdderwydd
  4 Astérix gladiateur Goscinny ac Uderzo 1964 Asterix y Gladiator
   5 Le Tour de Gaule d'Astérix Goscinny ac Uderzo 1965   6 Astérix et Cléopâtre Goscinny ac Uderzo 1965 Asterix a Cleopatra
   7 Le Combat des chefs Goscinny ac Uderzo 1966 Asterix a'r Ornest Fawr
  Asterix a'r Cur Pen
  8 Astérix chez les Bretons Goscinny ac Uderzo 1966 Asterix ym Mhrydain
  Asterix a Gorchest Prydain
  9 Astérix et les Normands Goscinny ac Uderzo 1967   10 Astérix légionnaire Goscinny ac Uderzo 1967 Asterix ym Myddin Cesar
  Asterix, Milwr Cesar
  11 Le Bouclier arverne Goscinny ac Uderzo 1968 Asterix a Tharian y Llyw Olaf
  12 Astérix aux Jeux Olympiques Goscinny ac Uderzo 1968 Asterix yn y Gemau Olympaidd
   13 Astérix et le chaudron Goscinny ac Uderzo 1969 Asterix a'r Pair Pres
  14 Astérix en Hispanie Goscinny ac Uderzo 1969   15 La Zizanie Goscinny ac Uderzo 1970 Asterix a'r Snichyn
  16 Astérix chez les Helvètes Goscinny ac Uderzo 1970   17 Le Domaine des dieux Goscinny ac Uderzo 1971 Asterix – Rhandir y Duwiau
  18 Les Lauriers de César Goscinny ac Uderzo 1972 Asterix a Choron Cesar
  19 Le Devin Goscinny ac Uderzo 1972 Asterix a'r Argoel Fawr
  20 Astérix en Corse Goscinny ac Uderzo 1973   21 Le Cadeau de César Goscinny ac Uderzo 1974 Asterix ac Anrheg Cesar
  22 La Grande Traversée Goscinny ac Uderzo 1975   23 Obélix et compagnie Goscinny ac Uderzo 1976   24 Astérix chez les Belges Goscinny ac Uderzo 1979   25 Le Grand Fossé Uderzo yn unig 1980   26 L'Odyssée d'Astérix Uderzo yn unig 1981   27 Le Fils d'Astérix Uderzo yn unig 1983 Asterix a'r Pwt Bach Twt
  28  Astérix chez Rahàzade Uderzo yn unig 1987   29 La Rose et le Glaive Uderzo yn unig 1991   30 La Galère d'Obélix Uderzo yn unig 1996   31 Astérix et Latraviata Uderzo yn unig 2001   32 Astérix et la rentrée gauloise Uderzo yn unig 2003   33 Le ciel lui tombe sur la tête Uderzo yn unig 2005   34 L'Anniversaire d'Astérix et Obélix – Le Livre d'or Uderzo yn unig 2009   35 Astérix chez les Pictes Ferri a Conrad 2013 Asterix a Gwŷr y Gogledd
  36 Le Papyrus de César Ferri a Conrad 2015   37 Astérix et la Transitalique Ferri a Conrad 2017   38 La Fille de Vercingétorix Ferri a Conrad 2019   39 Astérix et le Griffon Ferri a Conrad 2021  

 Cyfieithiadau 
bawd|chwith|unionsyth|Asterix ar ddarn 2 ewro
bawd|300px|Cymeriadau'r gyfres
Mae'r tri prif lyfr wedi eu cyfieithu i drost 100 o ieithoedd a thafodieithoedd. Heblaw y Ffrangeg gwreiddiol, mae'r rhan fwyaf ar gael yn Estoneg, Saesneg, Iseldireg, Almaeneg, Daneg, Islandeg, Norwyeg, Swedeg, Ffinneg, Sbaeneg, Catalaneg, Basgeg, Portiwgaleg (a Portiwgaleg Brasil), Eidaleg, Hwngareg, Pwyleg, Romaneg, Groeg, Llydaweg, Twrceg, Slofeneg, Bwlgareg, Serbeg a Croateg. Heblaw ieithoedd cyfoes Ewrop mae nifer hefyd wedi eu cyfieithu i Esperanto, Indoneseg, Mandarin, Corëeg, Siapaneg, Bengaleg, Affricaneg, Arabeg, Hindi, Hebraeg, Ffrisieg, Lladin a Hen Roeg.

Yn Ffrainc, Ffindir, Gwlad Pŵyl ac yn arbennig yn yr Almaen, mae nifer wedi cael eu cyfieithu i ieithoedd lleiafrifol a thafodieithoedd lleol megis Alsaseg, Swabeg, Sacsoneg Isel, Caswbeg, Sileseg, Savo, Careleg, Rauma a bratiaith Helsinki. Cyhoeddwyd rhifyn arbennig o'r llyfr cyntaf, Asterix y Galiad, yn iaith leiafrifol Portiwgal, sef Mirandeg.

Alun Ceri Jones a gyfieithodd yr 8 llyfr Cymraeg gyntaf a cyhoeddwyd hwy gan Wasg y Dref Wen. Ef aeth ymlaen i sefydlu Dalen, gan ail-gyhoeddi 4 ohonynt a chyhoeddi 2 lyfr pellach yn 2012. Ond, oherwydd rhesymau hawlfraint, bu'n rhaid ail-gyfieithu ac ail-enwi'r cymeriadau yn y broses.

 Asterix ar S4C 
Cafodd Asterix ei ddybio gan Cwmni Da tua mis Rhagfyr 2002. Cafodd tair rhaglen arbennig eu dybio. Y rhain oedd:

 Asterix Y Galiad (23ain Rhagfyr 2002)

Y cyfarwyddwyr oedd Dylan Huws, Elwyn Vaughan Williams a Neville Hughes. Cyfieithydd y sgript oedd Arwel "Pod" Roberts. 

 Ffynonellau 

  Astérix dans Pilote BDoubliées
   Astérix Bedetheque

 Darllen pellach 


 Dolenni allanol 

  Gwefan swyddogol Asterix


Categori:Comics Ffrangeg
Categori:Comics hanes amgen
Categori:Cymeriadau cartŵn
Categori:Cymeriadau ffuglen