Dafydd Goch

Mab llwyn a pherth y Tywysog Dafydd ap Gruffudd, Tywysog Cymru (m. 1283) a'r unig un o'i feibion i'w oroesi oedd Dafydd Goch neu Dafydd ap Dafydd ap Gruffudd (ganed yn y 1270au, efallai).

Cefndir
Bu Dafydd ap Gruffudd, brawd Llywelyn ap Gruffudd, Tywysog Gwynedd a Chymru, yn briod ag Elizabeth Ferrers a gwyddys iddo gael dau fab cyfreithlon, sef Llywelyn ac Owain, ac un ferch gyfreithlon, Gwladys. Bu farw'r ddau fab yn garcharorion alltud yng Nghastell Bryste tra daliwyd Gwladys am ei hoes yng Nghwfent Sixhills, Swydd Lincoln.  Yn ôl rhai ffynonellau roedd gan Dafydd saith ferch anghyfreithlon arall hefyd, ond ni wyddys dim amdanynt.

Bywgraffiad
Ychydig iawn a wyddom am fywyd Dafydd Goch. Mae ei lysenw yn awgrymu ei fod yn gochyn. Cyfeirir ato mewn rhai o'r achresrtau fel 'Dafydd Goch Penmachno', sy'n awgrymu'n gryf iddo fyw yn ardal Penmachno. Yn ôl yr achau Cymreig, ei fam oedd Tangwystl ferch Owain Fflam, sydd fel arall yn anhysbys.  Priododd ferch o'r enw Angharad ferch Heilyn.

Cafodd o leiaf un mab, Gruffudd ap Dafydd Goch, a fu farw tua'r flwyddyn 1365: cafodd ei gladdu yn eglwys Betws-y-Coed lle ceir beddfaen cerfiedig sy'n rhoi ei achau.
bawd|Beddrod mab Dafydd: Gruffudd ap Dafydd Goch.
Roedd disgynyddion Gruffudd yn cynnwys dau fardd o ardal Nant Conwy, sef Gruffudd Leiaf, y cedwir englyn ganddo yn un o lawysgrifau Cwrtmawr, a'i fab Ieuan ap Gruffudd Leiaf a ganodd gywyddau ac awdlau i deuluoedd Penrhyn ac uchelwyr Nant Conwy, cerdd i abaty Aberconwy, dychan ar Afon Llugwy, ac ymryson barddol rhyngddo a Guto'r Glyn.

Cyfeiriadau
J. Beverley Smith, Llywelyn ap Gruffudd, Tywysog Cymru (Gwasg Prifysgol Cymru 1998), tud. 578.

Categori:Bro Machno
Categori:Genedigaethau'r 1270au
Categori:Llinach Aberffraw
Categori:Marwolaethau'r 14eg ganrif
Categori:Pobl o Ddyffryn Conwy
Categori:Pobl y 13eg ganrif o Gymru
Categori:Pobl y 14eg ganrif o Gymru
Categori:Teyrnas Gwynedd