William Vaughan (AS)

Erthygl am y gwleidydd a noddwr o'r 18fed ganrif yw hon. Gweler hefyd William Vaughan (Y Gelli-aur).

Gwleidydd o Gymru a noddwr llenyddiaeth oedd William Vaughan, (1707 – 12 Ebrill 1775) o ystad Corsygedol, ym mhlwyf Llanddwywe (Llanddwywe-is-y-graig), ger Dyffryn Ardudwy, Meirionnydd.

Cefndir
Roedd yn fab i Richard Vaughan a Margaret, merch ac etifeddes Syr Evan Lloyd, 2ail farwnig Bodidris yn Iâl a brawd i  Evan Lloyd Vaughan.

Gyrfa 
Addysgwyd ef yng Nghaer a Llundain ac yng Ngholeg Sant Ioan, Caergrawnt. Argraffwyd apêl Gymraeg Vaughan at etholwyr Meirionnydd yn etholiad 1747 gan Edward Breese yn ei gyfrol Kalendars of Gwynedd. Roedd yn Aelod Seneddol Meirionnydd o 1734 hyd 1768 ac Arglwydd Raglaw Sir Feirionnydd, a Phenllywydd cyntaf Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion. Priododd Catheirne Nanney, merch Hugh Nanney, a etifeddodd ystad Nannau ar farwolaeth ei thad.

Roedd William yn gyfaill i'r bardd a hynafiaethydd Lewis Morris ac yn noddi rhai o fentrau llenyddol a hynafiaethol y Morysiaid. Credir fod un o ganeuon mwyaf ysmala a masweddol Lewis, 'Cywydd i Haerwen o Gaerludd', yn seiliedig ar butain enwog yn Llundain a oedd yn adnabyddus i Lewis a William fel ei gilydd. Tynnu coes ei gyfaill oedd Lewis: roedd y bonheddwr parchus yn un o ferchetwyr enwocaf ei ddydd!Alan Llwyd, Gronwy Ddiafael, Gronwy Ddu. Cofiant Goronwy Owen 1723-1769 (Cyhoeddiadau Barddas, 1997), tt. 294-5. Cyhoeddwyd y gerdd yn y gyfrol Diddanwch Teuluaidd (1763).

Cyfeiriadau

Categori:Aelodau Senedd Prydain Fawr
Categori:Gwleidyddion y 18fed ganrif o Gymru
Categori:Genedigaethau 1707
Categori:Marwolaethau 1775
Categori:Noddwyr llenyddiaeth
Categori:Pobl o Feirionnydd