Abaty Nedd

Abaty Sistersaidd oedd Abaty Nedd neu Abaty Glyn Nedd, a sefydlwyd yn ystod ymosodiad y Normaniaid ar dde-ddwyrain Cymru.  Yn 1129 rhoddodd Richard de Granville diroedd eang rhwng Afon Nedd ac Afon Tawe i Abaty Savigny yn Ffrainc.  Y flwyddyn ganlynol, adeiladwyd abaty gerllaw'r castell Normanaidd yng Nghastell Nedd.  Ar y dechrau, nid oedd yn dŷ Sistersaidd, ond unodd urdd Savigny ag Urdd y Sistersiaid yn 1147.

Amcangyfrifwyd gwerth yr abaty fel £236 yn asesiad 1291, y cyfoethocaf o dai Sistersaidd Cymru.  Ail-adeiladwyd yr abaty tua'r un flwyddyn.  Bu diwyrwiad yn ystod y 14eg a'r 15g, ond yn gynnar yn y 16g bu adferiad dan yr abad Leyshon Thomas. Diddymwyd yr abaty yn 1539; yr adeg honno roedd saith mynach a Leyshon Thomas ei hun. £132 oedd yr amcangyfrif o werth yr abaty.
bawd|chwith|250px|Adfeilion Abaty Nedd
bawd|chwith|250px|Safle Abaty Nedd

Mae'r gweddillion yng ngofal Cadw, ac er ei bod wedi adfeilio, mae'n un o'r esiamplau gorau o dŷ Sistersaidd sydd i'w weld yng Nghymru heddiw.

Llyfryddiaeth
 Rod Cooper Abbeys and Priories of Wales (Christopher Davies, 1992) ISBN 0-7154-07120

Gweler hefyd
 Tai Sistersiaidd Cymru

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith 1129
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yng Nghastell-nedd Port Talbot
Categori:Cadw
Categori:Castell-nedd
Categori:Hanes Castell-nedd Port Talbot
Categori:Sefydliadau 1129
Nedd