Eglwysilan

Plwyf ac aneddiad bychan yn ne Cymru yw Eglwysilan"Enwau Lleoedd Safonol Cymru" , Comisiynydd y Gymraeg; adalwyd 17 Mehefin 2024 (weithiau Eglwys Ilan neu Eglwys-Ilan).  Mae'n gorwedd rhwng Pontypridd ac Ystrad Mynach ac yn cael ei rannu rhwng Rhondda Cynon Taf a Bwrdeistref Sirol Caerffili. Sancteiddiwyd yr eglwys i gofio am Sant Ilan.

Yn hanesyddol roedd y plwyf yn rhan o gantref Senghennydd yn yr Oesoedd Canol.  Yma bu cartref Llywelyn Bren.  Yn nes ymlaen roedd yn gorwedd yn yr hen Sir Forgannwg.  Enwir y plwyf a'r hen eglwys ar ôl Sant Ilan.  Dywedir bod ysbrydion wedi aflonyddu ar godwyr yr eglwys gyntaf a bu rhaid iddynt ddewis safle arall am fod y celfi a'r cerrig yn cael eu symud dros nos.

Mae'r plwyf yn cynnwys rhan o Bontypridd, pentref Senghennydd, Eglwys Ilan ei hun (dyrnaid o dai) a'r Groeswen.  Mae tua 8,000 o bobl yn byw yn yr ardal heddiw.

 Enwogion 
 William Edwards (1719-1789), peiriannydd sifil a aned yn y plwyf

Cyfeiriadau

 Dolenni allanol 
 Menter Caerffili: Hanesyn am Eglwys Ilan 
  Gwefan Plwyf Eglwys Ilan 
  Vision of Britain: ffeithiau hanesyddol am y plwyf

Categori:Plwyfi Cymru
Categori:Pentrefi Caerffili
Categori:Pentrefi Rhondda Cynon Taf
Categori:Hanes Caerffili
Categori:Hanes Rhondda Cynon Taf