Ogofâu Cae Gwyn a Ffynnon Beuno

Ogofâu cynhanesyddol ydy Ogofâu Cae Gwyn a Ffynnon Beuno sydd wedi'u lleoli yng nghymuned Tremeirchion, Sir Ddinbych tua 6 metr o'u gilydd, tua 400 metr i'r dwyrain o Ffynnon Beuno; . Cloddiodd archaeolegwyr yn yr ogofâu hyn a chafwyd hyd i domeni sbwriel pwysig, gydag olion dyn ac anifail sydd rhwng 38,000 a 28,000 o flynyddoedd oed, ac felly'n perthyn i Hen Oes y Cerrig Uchaf. Dyma rai o'r ogofâu mwyaf gogleddol yn Ewrop i gynnwys olion Neanderthaliaid o'r cyfnod hwnnw a chânt eu cyfri'n hynod bwysig yng nghyfnod Hen Oes y Cerrig Uchaf.

250px|bawd|dim|Ogof Ffynnon Beuno: yng nghanol y llun. Saif Ogof Cae Gwyn ychydig i'r chwith ac i fyny'r llethr - ceir llwyn bychan o goed o flaen ceg yr ogof.

Ffynnon Beuno
Dyma'r brif ogof, yr un sydd i'w gweld o bellter, y fwyaf a'r bwysicaf o ran nifer y canfyddiadau o Hen Oes y Cerrig Uchaf.

Nifer a math o esgyrn:
udfil 50 
dannedd ceffyl 545 
rhinoseros 375 
llew 6 
ychen 20 
arth 16 
dannedd ceirw 72 
ibecs 20 
dannedd arth 4

Cae Gwyn
Mae Ogof Cae Gwyn wedi'i lleoli tua 6 metr i'r gorllewin o Ogof Ffynnon Beuno. Saif oddeutu 6 metr hefyd o'r dibyn - y tu ôl i lwyn o goed. Dim ond Ffynnon Beuno sydd i'w gweld yn y llun uchod (dde). Cafwyd hyd i nifer o esgyrn o gyfnod Hen Oes y Cerrig Uchaf yma hefyd - ychydig llai nag a gaed yn Ffynnon Beuno.

Nifer a math o esgyrn:
udfil 20 
dannedd ceffyl 34 
rhinoseros 23 
llwynog 3 
ychen 2 
dannedd arth 1 
ibecs 1

Mae'r heneb hon wedi'i chofrestru gan Cadw gyda'r Rhif SAM unigryw: FL069  Cofrestr Cadw.  Ceir ail ogof gerllaw, sef Ogof Cae Gwyn  sydd â Rhif SAM unigryw: FL070.

Cadwraeth
Mae Ffynnon Beuno a Chae Gwyn wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu SSSI) ers 01 Ionawr 1963 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle.Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru');  adalwyd 25 Rhagfyr 2013 Mae ei arwynebedd yn 0.52 hectar. Mae Cadw a Cyfoeth Naturiol Cymru yn gyfrifol am y safle.

Awyrluniau

Dynodwyd y safle’n un o statws arbennig ar sail daeareg yn ogystal â bod ynddo olion bywyd gwyllt o Hen Oes y Cerrig Uchaf.

Gweler hefyd
 Shanidar - ogof ym mynyddoedd Zagros yng ngogledd Irac lle cafwyd hyd i ysgerbydau pobl Neanderthal
Ogofâu Altamira
Diwylliant Aurignac
Dyn Cro-Magnon
Dyn Neanderthal
Hen Oes y Cerrig yng Nghymru
Ogofâu Lascaux

Cyfeiriadau

Categori:Hen Oes y Cerrig yng Nghymru
Cae Gwyn
Categori:Safleoedd archaeolegol Sir Ddinbych
Categori:Safleoedd o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yn Sir Ddinbych
Categori:Tremeirchion, Cwm a'r Waun