Leo Abse

Gwleidydd o Gymru dros y Blaid Lafur ac Aelod Seneddol oedd Leopold Abse (22 Ebrill 1917 – 19 Awst 2008).

Daeth yn Aelod Seneddol dros etholaeth Pontypŵl yn 1958; yn ddiweddarach bu'n Aelod Seneddol dros etholaeth Torfaen.

Bu farw yn Ysbyty Charing Cross, Llundain, nos Fawrth 19 Awst 2008 ar ôl salwch byr.

Bywyd cyn gwleidyddiaeth
Cafodd Abse ei eni yng Nghaerdydd ar 22 Ebrill 1917, yn fab i gyfreithiwr Iddewig o'r enw Rudolf Abse a oedd yn berchennog sinema yn y brifddinas. Roedd yn frawd i'r llenor Dannie Abse a'r seicdreiddydd Wilfred Abse. Aeth i Ysgol Uwchradd Howard Gardens yng Nghaerdydd cyn astudio'r gyfraith yn Ysgol Economeg Llundain (LSE).

Ymunodd â'r Blaid Lafur yn 1934, pan oedd yn 17 mlwydd oed. Yn 1939 aeth ar daith gyfrinachol i Sbaen i weld dyddiau olaf y Rhyfel Cartref. Yn ystod yr Ail Ryfel Byd bu'n gwasanaethau yn yr Awyrlu Brenhinol. Aeth i'r Dwyrain Canol, lle gafodd ei arestio yn 1944 am alw ar wladoli Banc Lloegr yn ystod "Senedd y Lluoedd" yng Nghairo (cyfarfod o filwyr Prydeinig yn dadlau'r gymdeithas yr oeddent yn dymuno ei gweld yn dilyn y rhyfel).

Ar ôl dychwelyd i Brydain dechreuodd ar ei waith fel cyfreithiwr a sefydlodd y practis Leo Abse and Cohen yn 1951. Erbyn heddiw mae'r cwmni yn cyflogi rhyw 150 o bobl yn ei swyddfeydd yng Nghaerdydd, Abertawe a Chasnewydd. Yn 2007 atgofiodd Abse stori o'r dyddiau yma mewn cyfweliad: sylweddolodd roedd ffioedd roedd yn derbyn o droseddwyr i gyd yn dod o'r un gyfrif banc. Darganfu taw ficer oedd yn cael ei orfodi i dalu gan y troseddwyr oedd daliwr y cyfrif. Dywedodd Abse i un o'r troseddwyr os oedd yn derbyn siec arall o'r dyn bydd yn sicrhau dedfryd carchar o 10 mlynedd i'r troseddwr; dywedodd Abse i'r ficer i gysylltu â fo os oedd yn cael ei ddychrynu gan y troseddwyr eto.

Gyrfa seneddol
Daeth Leo Abse yn Aelod Seneddol dros etholaeth Pontypŵl yn 1958.

Roedd Abse yn ffigwr amlwg yn y garfan o aelodau seneddol Llafur Cymreig - yn cynnwys Neil Kinnock - a adnabyddir fel y Gang o Chwech, a wrthwynebodd ddatganoli i Gymru yn refferendwm datganoli 1979. Yn ogystal â rhybuddio am y gost, cael haen arall o lywodraeth, a'r bygwth honedig i undod y Deyrnas Unedig, prif ddadl Abse oedd y byddai'r Cymry di-Gymraeg yn colli allan i'r Cymry Cymraeg pe bai cynulliad yn cael ei greu yng Nghaerdydd. Credir fod gwrthsafiad Abse a'r ASau Llafur Cymreig eraill, o dde-ddwyrain Cymru yn bennaf, wedi cyfrannu'n sylweddol at y bleidlais nacaol a wrthododd sefydlu cynulliad.John Davies, Hanes Cymru (Penguin, 1992), tud. 651. Yn ystod yr ymgyrch, bu Abse yn un o sawl unoliaethwr yn yr 20g i awgrymu cymhariaeth rhwng cenedlaetholdeb Cymreig a ffasgaeth: "When high certitudes collapse, and faith becomes overcrowded with doubt, the resulting alienation in society can lead, as we know from the example of Nazi Germany, to regressive choices being made: the choices of xenophobia and Nineteenth Century Nationalism are being offered to use on March 1st."Richard Wyn Jones, 'Y Blaid Ffasgaidd yng Nghymru': Plaid Cymru a'r Cyhuddiad o Ffasgaeth (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru, 2013), tt. 18–19.

Yn ddiweddarach bu'n Aelod Seneddol dros etholaeth Torfaen.

Bywyd personol
Priododd Abse yr arlunydd Marjorie Davies yn 1955 a chafon nhw ddau blentyn, Tobias a Bathsheba. Bu farw Davies yn 1996 a phriododd Ania Czepulkowska, arlunydd ifanc o Wlad Pwyl, yn 2000.

Cyhoeddiadau
 Private Member (Jonathan Cape, Llundain, 1973) ISBN 0356046028
 Margaret, Daughter of Beatrice (Jonathan Cape, Llundain, 1989)
 Wotan, My Enemy (Robson Books, Llundain, 1994) ISBN 0860519104
 The Man behind the Smile (Robson Books, Llundain, 1996) ISBN 1861053649
 Fellatio, Masochism, Politics and Love (Robson Books, Llundain, 1997) ISBN 1861053517
 Tony Blair: The Man who lost his Smile (Robson Books, Llundain, 2003) ISBN 1861056982
 The Bi-Sexuality of Daniel Defoe: A Psychoanalytic Survey of the Man and his Works (Karnac Books, 2006) ISBN 1855754568

 Llyfryddiaeth 
 Grey, Antony. Quest for Justice: Towards Homosexual Emancipation (Sinclair-Stevenson, Llundain, 1992) ISBN 1856191559
 Jeffery-Poulter, Stephen. Peers, Queers and Commons (Routledge, Llundain, 1991) ISBN 0415057604
 Roth, Andrew. Cofnod "Leo Abse" o fewn Parliamentary Profiles A-D (Parliamentary Profiles Services Ltd, Llundain, 1984) ISBN 0900582219

Cyfeiriadau

Ffynonellau
 BBC Newyddion – Cyn AS Llafur yn marw
  BBC News – Gay rights champion Leo Abse dies
  The Times – Leo Abse: MP who fought to reform homosexuality and divorce laws 

Dolenni allanol
  Leo Abse  – ei wefan bersonol

'

Categori:Genedigaethau 1917
Categori:Marwolaethau 2008
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig dros etholaethau Cymreig
Categori:Cyfreithwyr o Gymru
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion Iddewig o Gymru
Categori:Gwleidyddion y Blaid Lafur (DU)
Categori:Llenorion Iddewig o Gymru