Streic Newyn Wyddelig 1981

Daeth pum mlynedd o anghytuno rhwng carcharorion Gwyddelig, gweriniaethol â'r Awdurdodau i'w benllanw yn 1981 yn yr hyn a elwir yn Streic Newyn Wyddelig 1981. Ffrae ynghylch blancedi oedd asgwrn y gynnen - a hynny yn 1976 pan wrthododd Llywodraeth Lloegr roi 'Categori Statws Arbennig' i'r carcharorion gweriniaethol (y rhan fwyaf ohonynt yn aelodau o'r Byddin Weriniaethol Dros Dro Iwerddon IRA. Ar ôl llawer o ymosodiadau ar y carcharorion hyn, dechreuwyd protestio drwy daflu eu baw eu hunain ar waliau eu celloedd.

Yn 1980 aeth saith o'r carcharorion ar streic newyn, streic a ddaeth i ben ar ôl cyfnod o 53 diwrnod.<http://cain.ulst.ac.uk/events/hstrike/chronology.htm 

Yn yr ail gyfres o streiciau newyn (yn 1981) cafwyd gwrthdaro gwleidyddiol drwy gyfrwng y cyfryngau torfol rhwng Prif Weinidog Gwledydd Prydain Margaret Thatcher â'r carcharorion. Safodd un ohonynt - Bobby Sands fel Aelod Seneddol a chipio'r sedd. Bu farw ef a naw arall yn ystod y cyfnod hwn gan ddenu llwyfan byd-eang i'w hachos.

Rhaid cofio hefyd nad dyma brotest gwrthod bwyta cyntaf y gweriniaethwyr. Bu farw Argwlydd Faer Corc, Terence MacSwiney, ar streic newyn yng ngharchar Brixton yn Llundain ym mis Tachwedd 1920.

Dyma fanylion am y deg; eu henwau, cysylltiad militaraidd, dyddiad eu marwolaeth a hyd y streic newyn:

EnwCysylltiad MilitaraiddCychwyn StreicioDyddiad MarwHyd eu StreicRheswm dros eu Carcharu Bobby Sands IRA1 Mawrth5 Mai 66 diwrnod Cario gwn Francis Hughes IRA15 Mawrth 12 Mai 59 dydd Nifer, gan gynnwys llofruddio milwr Prydeinig Raymond McCreesh IRA22 Mawrth 21 Mai 61 dydd Ymgais i lofruddio, cario gwn, aelodaeth o'r IRA Patsy O’Hara INLA22 Mawrth 21 Mai 61 dydd Cario 'hand grenade' Joe McDonnell IRA 8 Mai 8 Gorffennaf 61 dydd Cario gwn Martin Hurson IRA 28 Mai 13 Gorffennaf 46 dydd Ymgais i lofruddio, aelodaeth o'r IRA Kevin Lynch INLA 23 Mai  1 Awst 71 dydd Dwyn gynnau Kieran Doherty IRA 22 Mai 2 Awst 73 dydd Cario gynnau a ffrwydron Thomas McElwee IRA 8 Mehefin 8 Awst 62 dydd Manslaughter Michael Devine INLA 22 Mehefin 20 Awst 60 dydd Dwyn a chario gynnau

 Cyfeiriadau 

Categori:1981
Categori:Yr Helyntion
Gwyddelig 1981