Ardudwy Is Artro

Cwmwd canoloesol ar lan ogleddol Bae Ceredigion yng ngogledd-orllewin Cymru oedd Ardudwy Is Artro. Gydag Ardudwy Uwch Artro, cafodd ei ffurfio allan o hen gantref Ardudwy.

Hanes
270px|bawd|Hen lwybr mynydd yn Ardudwy Is Artro. Defnyddiai'r porthmyn y ffordd hon dros Fwlch y Rhiwgyr.
Dynodai Afon Artro y ffin rhwng Is Artro ac Uwch Artro i'r gogledd. Y ffin yn y de oedd aber Afon Mawddach gyda chwmwd Tal-y-bont yng nghantref Meirionnydd yn gorwedd ar y lan arall.Geraint Bowen (gol.), Atlas Meirionnydd (Y Bala, ail argraffiad, 1975).

Cwmwd bychan, mynyddig, yw Is Artro, sy'n gorwedd yng nghongl de-orllewinol Ardudwy ar lan Bae Ceredigion. Ystumgwern oedd maerdref y cwmwd. Roedd y llannau yn cynnwys Llanaber a Llanenddwyn. Y prif blasdy erbyn diwedd yr Oesoedd Canol oedd Corsygedol, cartref y Fychaniaid.

Yn fuan yn ei hanes daeth y diriogaeth yn rhan o Deyrnas Gwynedd. Daeth y cwmwd yn rhan o'r Sir Feirionnydd newydd fel rhan o drefniant Statud Rhuddlan yn 1282. Heddiw mae'n gorwedd yng Ngwynedd.

Plwyfi
Erbyn yr Oesoedd Canol Diweddar ceir pedwar plwyf yn y cwmwd:

 Llanaber, yn cynnwys Abermaw
 Llanenddwyn
 Llanelltud
 Llanddwywe, plwyf a oedd yn cynnwys dwy ran gyda darn o blwyf Llanelltud yn eu gwahanu:
 Llanddwywe-is-y-graig
 Llanddwywe-uwch-y-graig

Gweler hefyd
 Cantrefi a chymydau Cymru
 Teyrnas Gwynedd

Cyfeiriadau

Categori:Cymydau Cymru
Categori:Daearyddiaeth Gwynedd
Categori:Hanes Gwynedd
Categori:Meirionnydd
Categori:Teyrnas Gwynedd