Ilan

Sant o dde Cymru oedd Ilan (weithiau Ylan mewn ffynonellau hynafiaethol).  Ni wyddom fawr dim am ei hanes ond credir iddo fyw yn Oes y Seintiau.

Cysylltir Ilan yn bennaf â phlwyf Eglwys Ilan, rhwng Pontypridd ac Ystrad Mynach.  Cyfeirir at y plwyf yn Llyfr Llandaf wrth yr enw 'Merthyr Ilan'.  Yn hanesyddol roedd y plwyf yn rhan o gantref Senghennydd yn yr Oesoedd Canol. Yma bu cartref Llywelyn Bren. Dywedir bod ysbrydion wedi aflonyddu ar godwyr yr eglwys gyntaf a bu rhaid iddynt ddewis safle arall am fod y celfi a'r cerrig yn cael eu symud dros nos.

Mae lleoedd eraill sy'n dwyn ei enw yn cynnwys Trefilan, Ceredigion, a Bod Ifan, Meirionnydd.  Yn Llydaw enwir castell ar ôl y sant yn Brieg a cheir Coatilan ('Coed Ilan') gerllaw.

 Cyfeiriadau 
T. D. Breverton, The Book of Welsh Saints (Cyhoeddiadau Glyn Dŵr, 2000)

Categori:Seintiau o Gymru
Categori:Seintiau o Lydaw