Pierre Abélard

Athronydd ysgolaidd, awdur yn yr iaith Ladin a chyfansoddwr o Lydaw oedd Pierre Abélard (Lladin: Petrus Abaelardus, 1079 – 21 Ebrill 1142).  Daeth yn enwog ledled Ewrop yn yr Oesoedd Canol fel un o sefydlwyr diwinyddiaeth sgolastigiaeth ac oherwydd ei gariad at Héloïse.

 Bywgraffiad 
Ganed Abélard ger Nantes yn 1079.  Astudiodd dan yr athronydd Enwoliaethol Roscellinus ac wedyn aeth i astudio ym Mharis dan Guillaume de Champeaux.  Gwrthododd athroniaeth realaeth ei athro mewn cyfres o ddadleuon a enillodd fri iddo fel athronydd.  Cafodd ei apwyntio yn athro a thrôdd at astudio diwinyddiaeth ; oherwydd ei ynglyniad wrth dulliau rhesymegol cafodd ei gyhuddo o hyrwyddo heresi.

Syrthiodd Abélard mewn cariad â lleian ifanc o'r enw Héloïse (1101 - 1164), nith Fulbert, un o ganoniaid Notre-Dame de Paris.  Dysgai Abélard y ferch ifanc yn nhŷ Fulbert.  Cawsant blentyn a phriodasant yn ddirgel.  Ond pan ddaeth y carwriaeth anghyfreithlon i'r golwg dialodd Fulbert ar Abélard trwy logi band o droseddwyr i'w ddal a thorri ei geilliau.  Erlidwyd Abélard gan yr awdurdodau eglwysig hefyd a bu rhaid iddo ffoi am loches o fynachlog i fynachlog, yn cynnwys Abaty Sant Gildas yn Llydaw (1128-1134).  Roedd Sant Bernard yn arbennig o feirniadol o'i waith ac yn ei gyhuddo o fod yn heretig.  Treuliodd ddau gyfnod yn y carchar a gorffenodd ei ddyddiau yn Abaty Cluny, lle cafodd nawdd ac amddiffyn gan yr abad caredig.

Fel llenor, mae Abélard yn enwog am y gyfres o lythyrau rhyngddo â Hélöise, a apwyntiwyd ganddo yn abades lleiandy Paraclete, a sefydlwyd ganddo ei hun.

 Gwaith 
 Theologia (yn y llyfr hwn, Abelard yw'r cyntaf i ddefnyddio'r gair theologia (diwinyddiaeth)
 Dialectica
 Historia Calamitatum ('Hanes y Anffodau')
 Six planctus (cerddoriaeth)
 Ymddiddan rhwng athronydd, Iddew a Christion (1142)

 Diwinyddiaeth 
200px|bawd|Tudalen o'r Apologia Ne juxta Boethianum
 Theologia Summi Boni
 Theologia Christiana
 Theologia Scholarium
 Sic Et Non
 Ethica sive Scito te ipsum
 Dialogus inter Philosophum, Christianum et Iudaeum
 Soliloqium
 Commentaria In Epistolam Pauli ad Romanos
 Problemata Heloissae
 Apologia Ne juxta Boethianum
 Confessio fidei Universis
 Confessio fidei ad Heloisam
 Sermones - Epistola introductoria Abaelardi
 Expositio Orationis Dominicae
 Expositio Symboli Apostolorum
 Expositio Symboli Athanasii
 Expositio in Hexaemeron

 Athroniaeth 
 Dialectica
 De intellectibus
 Glossae super Topica
 Introductiones parvulorum
 Logica Ingredientibus
 Logica Nostrorum Petitioni
 De generibus et speciebus
 Sententie secundum Magistrum Petrum

 Cyfeiriadau 

Categori:Athronwyr o Lydaw
Categori:Athronwyr ysgolaidd
Categori:Cyfansoddwyr o Lydaw
Categori:Diwinyddion o Lydaw
Categori:Pobl y 12fed ganrif o Ffrainc
Categori:Pobl y 13eg ganrif o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1079
Categori:Llenorion y 12fed ganrif
Categori:Llenorion y 13eg ganrif
Categori:Llenorion yr Oesoedd Canol o Ffrainc
Categori:Llenorion Lladin yr Oesoedd Canol
Categori:Llenorion Lladin o Lydaw
Categori:Marwolaethau 1142