Cadfan (sant)

Sant Cymreig oedd Sant Cadfan (fl.550?) a sefydlodd yr eglwys yn Nhywyn, Gwynedd, a gysegrir iddo, ac ef oedd abad cyntaf Ynys Enlli.

Daw y rhan fwyaf o'r wybodaeth amdano o awdl Canu Cadfan gan Llywelyn Fardd yn y 12g. Mae traddodiad iddo arwain mintai o seintiau Cymreig i Lydaw a dywedir ei fod yn fab i Eneas y Llydawr. Yn ôl Llyfr Llandaf, hwylio i Dywyn o Armorica wnaeth ef a deuddeg arall. Yn ôl traddodiad Llydaw yw Armorica, er bod rhai yn cynnig mai o ysgol Gristnogol ar lan y môr ym Mhrydain y daeth, megis Llanilltud Fawr. Yn ôl traddodiad ei glas yn Nhywyn oedd y cyntaf a sefydlwyd ganddo yng Nghymru.

Cadfan ydyw nawddsant Llangadfan, Sir Drefaldwyn. Ei waith pennaf oedd sefydlu'r ‘clas’ yn Nhywyn, Meirionnydd; yr oedd i'r sefydliad hwn abad mor ddiweddar â 1147, ac yr oedd yno nifer o glerigwyr yn 1291. Tywyn oedd mam-eglwys pob rhan o Feirionnydd-is-Dysynni .

Ei ddydd gŵyl yw 1 Tachwedd.

Llefydd cysylltiedig

 # Eglwys neu Gymuned Delwedd Cyfesurynnau Lleoliad Wicidata 1 Carreg Cadfan center|128px  Gwynedd Q10957107 2 Eglwys Sant Cadfan center|128px  Tywyn Q7592734 3 Eglwys Sant Cadfan center|128px  Banw Q29486597 4 Llangadfan center|128px  Powys Q6661409

 Llyfryddiaeth 
 S. Baring-Gould & John Fisher, The Lives of the British Saints, [4 vols.] (1907-1913), ii, 1-9;
 J. E. Lloyd, A History of Wales, (1911): 490;
 The Royal Commission on Ancient Monuments, An Inventory of the Ancient Monuments in Wales and Monmouthshire. VI - County of Merioneth. (1921), 170-4;
 (Ll.G.C. MS. 6680), Llawysgrif Hendregadredd, 42-8.

Gweler hefyd
Rhestr o seintiau Cymru

Categori:Seintiau o Gymru
Categori:Seintiau o Lydaw
Categori:Pobl y 6ed ganrif o Gymru
Categori:Teyrnas Gwynedd
Categori:Trefaldwyn