David Edward Hughes

bawd

Gwyddonydd, telynor a dyfeiswr o Gymru oedd David Edward Hughes (16 Mai 1831 – 22 Ionawr 1900) a anwyd yng Nghorwen neu o bosib Llundain.Y Bywgraffiadur Arlein; Gwefan Llyfrgell Genedlaethol Cymru; adalwyd 22 Ionawr 2017.Gwefan Cymru Fyw; adalwyd 4 Chwefror 2015 Dyfeisiodd y teledeipiadur (neu'r telegraph) yn 1855 a'r meicroffon yn 1878.

Magwraeth ac addysg 
Ei dad oedd David Hughes o'r Bala a symudodd i Lundain. Gan iddynt symud o le i le, ni wyddys i sicrwydd ai yng Nghorwen ai Llundain y'i ganed. Roedd yn frawd iau i'r telynor Joseph Hughes.

Ymfudodd gyda'i deulu i dalaith Virginia, U.D.A., pan oedd yn saith oed, a chafodd ei addysg yn S. Joseph's College, Bardstown, Kentucky. Pan oedd yn 19 dyrchafwyd ef yn athro prifysgol mewn cerddoriaeth yn y coleg hwnnw a'r flwyddyn ddilynol cafodd gadair gwyddoniaeth naturiol yno hefyd.
bawd|chwith|"Telegraff Hughes" (1866-1914), y telegraff argraffu cyntaf a allai argraffu testun ar dâp papur. Gwnaethpwyd gan 'Siemens und Halske', yr Almaen. Pellter: 300-400 km. Arddangosfa Amgueddfa Dechnoleg Warsaw (Muzeum Techniki).

Gwaith y dyfeisydd
Yn 21 oed dyfeisiodd 'delegraff printio' ag iddo nodweddion creadigol; gadawodd y coleg er mwyn canolbwyntio ar ddyfais a oedd yn cludo llais drwy weiren fetal, a gorffennodd y ddyfais yn 1855, cyn roi patent arni yn 1856. Ceisiodd ei marchnata (gan gynnwys taith i Loegr yn 1857 ac yna i Ffrainc) ond ni chafwyd fawr o ddiddordeb ynddi. Ond yn 1860 prynwyd y ddyfais gan Lywodraeth yr U.D. ac o fewn ychydig flynyddoedd roedd yn cael ei defnyddio drwy Ewrop; daeth y Hughes Telegraph System  hefyd yn safon drwy Ewrop.

Yn 1879 gwnaeth arbrawf ddiddorol a brofodd fod ymbelydredd electromagnetig yn bodoli, a hynny pan drosglwyddodd signalau radio o un pen i Great Portland Street, Llundain i'r llall. Roedd hyn wyth mlynedd cyn i Heinrich Hertz gael y clod am wneud yr un peth! Roedd hefyd, ugain mlynedd cyn darllediad radio Guglielmo Marconi. Ystyrir (ym myd gwyddoniaeth) fod y methiant o'i gydanabod yn gam mawr.

Anrhydeddau
bawd|chwith|Delwedd cyntaf yn dangos David gyda'i frawd Joseph yn canu deuawd ar y delyn
Mae Hughes yn un o'r gwyddonwyr gyda'r nifer mwyaf o anrhydeddau erioed. Yn eu plith y mae:

 Medal Aur Rhwysgfawr (Y Grand Gold Medal) a gyflwynwyd iddo yn y Paris Exhibition, 1867
 Medal Aur y Gymdeithas Frenhinol yn 1885
 Medal Aur Albert gan Gymdeithas Celfyddydau Prydain yn 1897
 Am ddyfeisio'r Teledeipiadur a'r meicroffon cyflwynodd Napoleon III anrhydedd Chevalier of the Legion of Honour  gan ei wneud yn Commander of the Imperial Order of the Legion of Honour.
 Urdd Sant Meurice a Sant Lazare (gan yr Eidal)
 Urdd y Goron Haearn, a'r teitl 'Barwn' (gan Awstria)
 Urdd Santes Ann (Rwsia)
 Urdd Anrhydeddus Sant Michael (Bafaria)
 Cadlywydd Urdd FrenhinolCroes Fawr Medjidie (Twrci)
 Cadlywydd Urddau Carlos III (Sbaen)
 Seren Prif Swyddog Urdd Brenhinol Takovo (Serbia)
 Swyddog ac Urdd Brenhinol Leopold (Gwlad Belg).

Bu farw yn Llundain.

Patent
 David E Hughes, Patent UDA Rhif 0014917; Telegraph (gyda'i allweddell yn nhrefn y wyddor a gydag argraffydd ei hun) 20 Mai 1856
 David E Hughes, Patent UDA Rhif 0022531; Duplex Telegraph 4 Ionawr 1859
 David E Hughes, Patent UDA Rhif 0022770; Printing Telegraph (with type-wheel) 25 Ionawr 1859

Cyfeiriadau

Categori:Genedigaethau 1831
Categori:Marwolaethau 1900
Categori:Cerddorion o Gymru
Categori:Telynorion o Gymru
Categori:Dyfeiswyr o Gymru
Categori:Ymfudwyr o Gymru i'r Unol Daleithiau