Cynghanedd draws

Math o gynghanedd yw'r gynghanedd draws, nodwedd hynafol mewn barddoniaeth Gymraeg. Mae egwyddorion sylfaenol y gynghanedd hon yn debyg i'r gynghanedd groes, ond mewn llinell o gynghanedd draws, caniateir hepgor rhai llythrennau rhwng yr orffwysfa a'r ail brif acen. Dyma un enghraifft o gynghanedd draws:

 Llew o beth | yw tad llo bach.

Yma, cyfatebir y cytseiniaid cyn yr orffwysfa (ll, b, (th)) gan yr un cytseiniaid ar yr ail brif acen; (ll, b, (ch)). Sylwer bod y cytseiniaid yn y gair "tad" yn cael eu hanwybyddu, sydd yn gwneud y llinell yn llinell o gynghanedd draws. Cafodd yr enw hwn gan fod y gyfatebiaeth gytseiniol yn mynd "ar draws" y cytseiniaid ar ôl yr orffwysfa.

Am ymdriniaeth lawn a chynhwysfawr, gweler y llyfryddiaeth safonol isod.

 Enghreifftiau eraill 
 Mae haul mewn cwrw melyn
 Ar fin y dŵr, derfyn dydd
 Heb ofal, ond bihafio (Gerallt Lloyd Owen)
 Gwn iddo adrodd ganwaith (Cymwynaswr gan Ceri Wyn Jones)
Yma mae'r gynghanedd yn dweud wrth y darllenydd ble i gymryd saib (yr orffwysfa), sef ar ôl y gair "gwn" yn hytrach nag ar ôl "iddo".

Llyfryddiaeth
 John Morris-Jones, Cerdd Dafod (Gwasg Prifysgol Rhydychen, 1925)
 Alan Llwyd, Anghenion y Gynghanedd (Argraffiad diwygiedig, Cyhoeddiadau Barddas, 2007)
 Myrddin ap Dafydd, Clywed Cynghanedd (Gwasg Carreg Gwalch, 1994)

Traws