Yn y lhyvyr hwnn

Yn y lhyvyr hwnn, gan Syr John Price (1502–1555), oedd y llyfr Cymraeg argraffedig cyntaf.

Yn ôl y dyddiad ar y ddalen deitl, fe'i gyhoeddwyd yn Llundain ym 1546, ond mai lle i amau na ddaeth o'r wasg tan yn y gynnar ym 1547 (cyn 25 Mawrth). Mae'r ansicrwydd yma am y dyddiad cyhoeddi wedi arwain rhai ysgolheigion, fel Ifor Williams, i ddadlau dros osod Oll synnwyr pen Kembero ygyd gan William Salesbury o flaen y rhestr, am i'r llyfr hwnnw ddod allan ym 1547, ond ar y cyfan tueddir i dderbyn llyfr Price fel y llyfr Cymraeg cyntaf i gael ei gyhoeddi.

Nodir y cynnwys ar ddalen deitl y llyfr:
Yn y lhyvyr hwnn y traethir. / Gwyðor kymraeg. / Kalandyr. / Y gredo, neu bynkeu yr ffyð gatholig. / Y pader, ney weði yr arglwyð. / Y deng air deðyf. / Saith Rinweð yr egglwys. / Y kampeu arveradwy ar Gwyðieu gochladwy ae keingeu. / M.D.XLVI.<P><P>Yn y llyfr hwn y traethir / Gwyddor Cymraeg / Calendr / Y gredo, neu bynciau'r ffydd Gatholig / Y pader, neu Weddi'r Arglwydd / Y dengair Deddf / Saith rinwedd yr eglwys / Y campau arferadwy a'r gwydiau gocheladwy a'u ceingauLlyfrgell Genedlaethol Cymru – National Library of Wales : Erthygl R. Geraint Gruffydd

Yn ogystal â'r deunydd uchod, sef yr wyddor Gymraeg, Credo'r Apostolion a'r Pader  a.y.y.b., ceir cyfarwyddyd ynglŷn â darllen Cymraeg a chalendr o wyliau crefyddol pwysig sy'n cynnwys gwybodaeth tymhorol ar gyfer ffermwyr. 

Bwriad y llyfr oedd i hyrwyddo Protestaniaeth. Cymerodd yr awdur rhan flaenllaw yn y broses o dorri Eglwys Loegr rhag awdurdod y Pab a ddiddymu'r mynachlogydd. Ystyr y gair Catholig yw cyffredinol, cyson, cywir, ffyddlon Catholigaidd. Mae pob defnydd o'r gair "Catholig" yn y llyfr yn rhoi'r ddadl bod Eglwys Loegr wedi etifeddu y mantell Catholig ar gyfer Eglwys Loegr. Cyfeiriad at Eglwys Loegr, nid at yr Eglwys Catholig Rhufeinig yw pob defnydd o'r gair "Catholig" yn y llyfr!

Mae'r unig gopi o'r llyfr sydd wedi goroesi yn cael ei gadw gan Lyfrgell Genedlaethol Cymru.

Darllen pellach
 Ifor Williams, "Blwyddyn cyhoeddi Yn y lhyvyr hwnn", Journal of the Welsh bibliographical society 4 (1932-6): 33-9
Thomas Parry, Hanes Llenyddiaeth Gymraeg hyd 1900 (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru, 1944), tt.154, 170-71
 R. Geraint Gruffydd, "Yny lhyvyr hwnn (1546): the earliest Welsh printed book", Bulletin of the Board of Celtic Studies 23/2 (Mai 1969): 105-116
 R. Geraint Gruffydd, "Y print yn dwyn ffrwyth i'r Cymro: Yny lhyvyr hwnn, 1546", Y llyfr yng Nghymru/Welsh book studies 1 (1998): 1-20
 Stan Wicklen, "Syr John Prys ac Yny lhyvyr hwnn", Y Casglwr 136 (Gaeaf 2022): 17

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
 Yn y lhyvyr hwnn, y copi yn y Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Categori:Llenyddiaeth Gymraeg
Categori:Llyfrau 1546
Categori:Llyfrau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig yr 16eg ganrif
Categori:Llyfrau ar Wicidestun