Máirtín Ó Cadhain

Ysgrifennwr yn yr iaith Wyddeleg oedd Máirtín Ó Cadhain (1906 – 18 Hydref 1970; IPA: ˈmɑːrtʲiːnʲ oː ˈkainʲ).

Ganwyd Máirtín Ó Cadhain yn Cnocán Glas, ger pentre An Spidéal yn Sir Gaillimh. Roedd yn aelod yr IRA (Byddin Weriniaethol Iwerddon). Roedd e'n weithgar iawn dros y Wyddeleg ac yn aelod y gymdeithas  Muintir na Gaeltachta a helpodd sefydlu Gaeltacht newydd Ráth Chairn yn Swydd Meath ym 1935.

Cafodd ei garcharu yng ngwersyll y Currach yn Cill Dara drwy'r Ail Ryfel Byd am ei fod yn aelod yr IRA. Yno fe astudiodd ieithoedd megis Rwseg,  Cymraeg a Llydaweg.  Ac yno yr ysgrifennodd ei waith enwocaf, y nofel Cré na Cille (tir y mynwent).  Aeth ymlaen i addysgu cannoedd o'i gyd-carcharwyr y Wyddeleg. Ysgrifennwyd dau lyfr arall tra yn y carchar Athnuachan a Barbed Wire.

Ar sail ei lyfrau apwyntwyd e yn ddarlithydd Gwyddeleg yng Ngholeg y Drindod, Dulyn Ystirir Ó Cadhain fel un o brif awduron Gwyddeleg yr 20g. Roedd e'n rhugl ym mhob un o'r tafodieithoedd a Gaeleg yr Alban yn ogystal ar Hen Wyddeleg a Gwyddeleg Ganol.

Roedd yn un o sylfaenwyr y mudiad hawliau iaith Wyddeleg, Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta, mudiad a ysbrydolwyd gan ddulliau Cymdeithas yr Iaith Gymraeg.

Cyhoeddiadau
Ysgrifennodd Máirtín Ó Cadhain yn yr Irish Times (27 Chwefror, 1970), "Os na fydd y Llywodraeth yn sefydlu radio cyfreithlon efallai y bydd radio anghyfreithlon."
Cré na Cille, 1949/1965
Athnuachan, 1995
Barbed Wire, 2002
Idir Shúgradh agus Dáiríre, 1975
An Braon Broghach (y diod tywyll), 1991
Cois Caoláire, 2004 
An tSraith dhá Tógáil, 1970/1981
An tSraith Tógtha, 1977
An tSraith ar Lár, 1986 
Ó Cadhain i bhFeasta (yn y cylchgrawn Feasta), 1990 
Caiscín (yn yr Irish Times), 1998 
Caithfear Éisteacht (yn y cylchgrawn Comhar), 1999
As an nGéibheann (o'r carchar), llythyrau rhyngddo a Tomás Bairéad

Erthyglau amdano yn y Lydaweg
 Al Liamm, niv. 16, Skarzherezh Nevez-hañv, brezhoneg gant G. Dourgwenn
 Al Liamm, niv. 120, un tamm eus Cré na Cille (Douar ar vered)

Categori:Llenorion Gwyddeleg
Categori:Genedigaethau 1906
Categori:Marwolaethau 1970