Myfanwy

Mae Myfanwy yn gân boblogaidd a gyfansoddwyd gan Joseph Parry mewn pedair rhan i leisiau meibion, ac a gyhoeddwyd gyntaf yn 1875.

 Cefndir 
Mae ffynonellau'n amrywio o ran a gyfansoddodd Dr. Parry'r gerddoriaeth ar gyfer cerdd a oedd eisoes yn bodoli gan Richard Davies (Mynyddog) ; 1833–1877) (y gred gyffredin) neu ai Davies ysgrifennodd y geiriau i alaw Parry yn dilyn ei defnyddio gyda thelyneg Saesneg, o'r enw Arabella, gan Thomas Walter Price (Cuhelyn; 1829 - 1869) ('Y Bywgraffiadur Cymreig') newyddiadurwr a bardd.

Mae'n bosibl bod telyneg Richard Davies wedi'i dylanwadu gan stori garu Myfanwy Fychan o Gastell Dinas Brân, Llangollen o'r 14eg ganrif, a'r bardd Hywel ab Einion Lygliw. Yr hanes hwnnw hefyd oedd testun y gerdd boblogaidd, "Myfanwy Fychan" (1858), gan John Ceiriog Hughes (1832–87). Dywed rhai ffynonellau iddo gael ei ysgrifennu gyda chariad plentyndod Parry, Myfanwy Llywellyn, mewn golwg. Ym 1947, ysgrifennodd Jack Jones, awdur a aned ym Merthyr Tudful, lyfr o'r enw Off to Philadelphia in the morning lle mae'n adrodd yr hanes o fewn rhai agweddau o fywyd Parry, gan wehyddu ffeithiau yn ei naratif ffuglen.

 Geiriau 
Paham mae dicter, O Myfanwy,
Yn llenwi'th lygaid duon di?
A'th ruddiau tirion, O Myfanwy,
Heb wrido wrth fy ngweled i?
Pa le mae'r wên oedd ar dy wefus
Fu'n cynnau cariad ffyddlon ffôl?
Pa le mae sain dy eiriau melys,
Fu'n denu nghalon ar dy ôl?

Pa beth a wneuthum, O Myfanwy,
I haeddu gwg dy ddwyrudd hardd?
Ai chwarae'r oeddit, O Myfanwy,
Â thanau euraidd serch dy fardd?
Wyt eiddo i'm trwy gywir amod,
A'i gormod cadw'th air i mi?
Ni fynaf byth mo'th law, Myfanwy,
Heb gael dy galon gyda hi.

Myfanwy, boed yr holl o'th fywyd,
Dan heulwen ddisglair canol dydd.
A boed i rosyn gwridog iechyd
I ddawnsio ganmlwydd ar dy rudd;
Anghofia'r oll o'th addewidion,
A wneist i rywun, eneth ddel,
A dyro'th law, Myfanwy dirion,
I ddim ond dweud y gair "Ffarwél".

 Hanes y geiriau 
Gwerthwyd perchnogaeth yr hawlfraint gan Isaac Jones o Dreherbert i D.J. Snell o Abertawe yn 1930, a'i hailargraffodd y flwyddyn ganlynol. Mae'r fersiwn hwna ddangosir uchod, gyda'r moderneiddio canlynol o'r iaith:
digter i dicter, cynau i cynnau, ffol i ffôl, melus i melys, ol i ôl, chwareu i chwarau, thânau i thanau, auraidd i euraidd, ammod i amod, ddysglaer i ddisglair, ffarwel i ffarwél.

Bu toreth o newidiadau geiriau ers 1931, gyda chymaint o berfformwyr yn ei orchuddio. Yn benodol, mae'r rhan fwyaf o fersiynau modern yn rhoi  'nghariad yn lle cariad yn Pennill 1, cheisiaf fyth yn lle fynaf byth a Ai gormod yn lle A'i gormod yn Pennill 2, a  'ngeneth ddel yn lee eneth ddel yn Pennill 3.

 Alaw 
Dyma'r llinell alaw o gyhoeddiad 1931.

 Defnydd a Pherfformiadau 
Yn ogystal â’r gân yn cael ei chanu yn y pedair rhan wreiddiol gan nifer o gorau, mae’r llinell alaw uchaf ar ei phen ei hun hefyd wedi dod yn gân serch unigol. Gan mlynedd ar ôl ei chyhoeddi gyntaf Ryan Davies perfformiodd y gân yn y Top Rank Suite gan ei chyflwyno fel "y gân serch fwyaf a ysgrifennwyd erioed". Cynhwyswyd recordiad byw o'r fersiwn hwn ar albwm Davies Ryan at the Rank a buan y daeth yn un o berfformiadau mwyaf nodedig a chyfarwydd Davies.

Dechreuodd dehongliad Davies boblogrwydd o'r newydd ar gyfer perfformio'r gân, yn enwedig gyda corau meibion. Dau o'r perfformiadau corawl mwyaf adnabyddus yw Côr Meibion Treorci, a Chôr Meibion Castell-nedd. Mae'r gân yn cael ei pherfformio'n aml yn Stadiwm y Mileniwm yn ystod gemau cartref Tîm rygbi'r undeb cenedlaethol Cymru, a recordiodd Côr Orpheus Treforys fersiwn o'r gân ar gyfer yr albwm swyddogol Undeb Rygbi Cymru yn 2006.

Mae John Cale wedi perfformio'r gân drwy gydol ei yrfa, yn fwyaf nodedig perfformiad teledu ym 1992 ar y rhaglen S4C Heno. Recordiodd Bryn Terfel fersiwn corawl o'r gân ar ei albwm "We'll Keep a Welcome". Recordiodd Cerys Matthews fersiwn gitâr ar gyfer ei halbwm 2010 Tir.

 Mewn diwylliant poblogaidd 
Mae'r gân yn ymddangos yn ffilm John Ford a enillodd Wobr yr Academi How Green Was My Valley a hefyd yn yr olygfa olaf o'r Abertawe yn seiliedig ar ffilm Twin Town, lle caiff ei chanu gan aelodau o gorau lleol, gan gynnwys Côr Meibion Pontarddulais. Ar adeg allweddol o'r plot, mae prif gymeriad y ffilm 1992 Hedd Wyn, a enwebwyd am Wobr yr Academi, yn ei chanu i'w gyn ddyweddi.

Mae'n cael ei chwarae a'i drafod ym mhennod "Death and Dust" o'r sioe Midsomer Murders, yn ystod ymweliad â Chymru gan dditectifs o bentref Seisnig.

Yn y ddrama ramantus fywgraffyddol 'Edge of Love' yn 2008, mae Vera a Dylan Thomas a chwaraeir gan Kiera Knightley a Matthew Rhys yn canu’r gân gyda’i gilydd i ddathlu priodas ddiweddar Vera â William Killick a chwaraeir gan Cillian Murphy.

 Cyfeiriadau 

 Dolenni allanol 

 Midi rendition 
 Trelawnyd Men's Choir Performs "Myfanwy"
 Morriston Orpheus Choir Performs "Myfanwy"
 Myfanwy - Neath Choir (Welsh-English Lyrics)
 Mal Buck at Tonyrefail Workingmen's Club

Gweler hefyd
 Myfanwy Fychan, sef y "Myfanwy" o'r Oesoedd Canol y bu ei hanes rhamantus yn ysbrydolaeth i Geiriog gyfansoddi ei gerdd o'r un enw.

Categori:Geiriau ac ymadroddion Cymraeg
Categori:Caneuon Cymreig
Categori:Joseph Parry