Dalai Lama

Erthygl am linach y Dalai Lama yw hon. Am y Dalai Lama presennol, gweler Tenzin Gyatso, 14eg Dalai Lama.
Arweinydd ysbrydol a gwleidyddol pobl Tibet yw'r Dalai Lama (Tibeteg ཏཱ་ལའི་བླ་མ་, ynganer taa la'i bla ma). Cyfeirir ato gan y Tibetiaid gan amlaf fel "Ei Sancteiddrwydd", neu "Ei Sancteiddrwydd y Dalai Lama", neu Gyalwa Rinpoche, sy'n golygu "Buddugwr Gwethfawr", neu Yeshe Norbu, sy'n golygu "Yr Em sy'n Gwireddu Dymuniadau." Mae "Lama" ("yr un uwchradd", neu "athro") yn deitl a roddir i sawl gradd o gwlerigwr ym Mwdhaeth Tibet. 
bawd|chwith|Tenzin Gyatso, y 14ydd Dalai Lama.

Mae'r Tibetiaid yn credu mai'r Dalai Lama yw'r ymrithiad presennol mewn cyfres hir o Tulkus, neu Feistri Bwdhaidd sydd wedi llwyddo i ymryddhau o afael olwyn marwolaeth a genegigaeth. Fel y Bodhisattvas, mae'r meistri hyn wedi dewis o wirfodd i gael eu aileni yn y byd er mwyn dysgu'r ddynolryw.

O'r 17g hyd 1959 a goresgyniad Tibet gan Gweriniaeth Pobl Tsieina, y Dalai Lama oedd pennaeth llywodraeth Tibet, gan reoli o'r brifddinas Lhasa. Er 1959, mae'r Dalai Lama yn arwain Gweinyddiaeth Ganolog Tibet, mewn alltudiaeth yn nhref Dharamsala yn Himachal Pradesh, India. Meddylir weithiau mai'r Dalai Lama yw pennaeth yr Ysgol Gelug ym Mwdhaeth Tibet, ond yn swyddogol mae'r swydd yn perthyn i'r Ganden Tripa, swydd dros dro a apwyntir gan y Dalai Lama ei hun.

 Rhestr Dalai Lamas 

Ceir 14 ymrithiad neu ymgnawdoliad cydnabyddeig o'r Dalai Lama:

  Enw  Llun  Dyddiadau  Teyrnasiad  Tibeteg/Wylie  Trawslythreniad Tibetaidd  Sillafiadau eraill 1.  Gendun Drup  60px  1391–1474  dim  དྒེ་འདུན་འགྲུབ་dge ‘dun ‘grub  Gêdün Chub  Gedun Drub, Gedün Drup, Gendun Drup 2.  Gendun Gyatso 60px 1475–1541  dim  དགེ་འདུན་རྒྱ་མཚོ་dge ‘dun rgya mtsho  Gêdün Gyaco  Gedün Gyatso, Gendün Gyatso  3.  Sonam Gyatso  60px  1543–1588  1578–1588  བསོད་ནམས་རྒྱ་མཚོ་bsod nams rgya mtsho  Soinam Gyaco  Sönam Gyatso 4.  Yonten Gyatso  60px  1589–1616  1601-1616  ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོ་yon tan rgya mtsho  Yoindain Gyaco  Yontan Gyatso 5.  Lobsang Gyatso  60px  1617–1682  1642–1682  བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་blo bzang rgya mtsho  Lobsang Gyaco  Lobzang Gyatso, Lopsang Gyatso 6.  Tsangyang Gyatso  60px  1683–1706  1697–1706  ཚང་དབྱངས་རྒྱ་མཚོ་tshang dbyangs rgya mtsho  Cangyang Gyaco  7.  Kelzang Gyatso  60px  1708–1757  1751–1757  བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་bskal bzang rgya mtsho  Gaisang Gyaco  Kelsang Gyatso, Kalsang Gyatso 8.  Jamphel Gyatso  60px  1758–1804  1786–1804  བྱམས་སྤེལ་རྒྱ་མཚོ་byams spel rgya mtsho  Qambê Gyaco  Jampel Gyatso, Jampal Gyatso 9.  Lungtok Gyatso  60px  1806–1815  (1808–1815)  ལུང་རྟོགས་རྒྱ་མཚོ་lung rtogs rgya mtsho  Lungdog Gyaco  Lungtog Gyatso 10.  Tsultrim Gyatso  1816–1837  ?-1837  ཚུལ་ཁྲིམ་རྒྱ་མཚོ་tshul khrim rgya mtsho  Cüchim Gyaco  Tshültrim Gyatso 11.  Khendrup Gyatso  1838–1856  1844–1856  མཁས་གྲུབ་རྒྱ་མཚོ་mkhas grub rgya mtsho  Kaichub Gyaco  Kedrub Gyatso 12.  Trinley Gyatso   1857–1875  11 Mawrth 1873–Mawrth 1875?  འཕྲིན་ལས་རྒྱ་མཚོ་‘phrin las rgya mtsho  Chinlai Gyaco  Trinle Gyatso 13.  Thubten Gyatso  60px   1879–1933  1895–1933  ཐུབ་བསྟན་རྒྱ་མཚོ་thub bstan rgya mtsho  Tubdain Gyaco  Thubtan Gyatso, Thupten Gyatso 14.  Tenzin Gyatso  60px  1935–heddiw  1950–heddiw(mewn alltudiaeth heddiw) བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ་bstan ‘dzin rgya mtsho  Dainzin Gyaco 

 Gweler hefyd 
 Bwdhaeth Tibet
 Tashi Lama

Categori:Bwdhaeth Tibet

Categori:Gwleidyddiaeth Tibet
Categori:Hanes Tibet