Trimurti

250px|bawd|Y Trimurti: cerfluniau hynafol yn Ellora
bawd|250px|Trimurti
bawd|250px|Trimurti

Yn ôl y ddysgeidiaeth sy'n rhan ganolog o athrawiaeth ac addoliad prif ffrwd Hindŵaeth, mae'r duwiau Brahma, Vishnu, a Shiva yn cynrychioli'r tair prif agwedd ar y Duwdod, a adnabyddir gyda'i gilydd fel y Trimurti neu'r Drindod (Sansgrit त्रिमूर्ति trimūrti; tri tri/tair + murti ffurf). Dyma'r dwyfoldeb triphlyg diwinyddiaeth goruchaf mewn Hindŵaeth. O fewn y system Trimurti, Brahma yw'r Creawdwr, Vishnu yw'r Cynhaliwr, a Shiva yw'r Dinistriwr neu'r Trawsnewidiwr. Gellir eu hystyried yn dair brif agwedd ar y Duwdod fel y mae'n arddangos yn y Bydysawd, er y gall enwadau unigol amrywio o hyn. Mae'r iogi Dattatreya chwedlonol yn aml yn cael ei drin nid yn unig fel un o'r 24 afatar o Vishnu, ond hefyd o Shiva a Brahma yn ogystal mewn un corff tri phen. Ystyrir bod y symbol Om Hindŵaidd yn cyfeirio at Trimurti, lle mae A, U ac M y symbol Om yn cael eu hystyried fel creu, cadw a dinistr. Y Tridevi yw'r drindod o dduwiesau ar gyfer y Trimūrti.https://www.hindufaqs.com/tridevi-the-three-supreme-goddess-in-hinduism/Ar gyfer system Trimurti sydd â Brahma fel y crëwr, Vishnu fel cynhaliwr neu warchodwr, a Shiva fel y dinistriwr. gweler Zimmer (1972) t. 124.

 Esblygiad 
Gwelodd y cyfnod Puranic o'r 4g i'r 12g OC gynnydd mewn crefyddau ôl-Vedic ac esblygiad o'r hyn a elwir yn "Hindŵaeth synthetig".For dating of Puranic period as c. CE 300-1200 and quotation, see: Majumdar, R. C. "Evolution of Religio-Philosophic Culture in India", in: Radhakrishnan (CHI, 1956), volume 4, p. 47.

Nid oedd unrhyw unffurfiaeth yn y cyfnod hwn, ac roedd yn cynnwys Brahmaniaeth traddodiadol (neu uniongred) a gweddillion traddodiadau ffydd Vedig hŷn, ynghyd â gwahanol enwadau neu grefyddau sectyddol, yn arbennig Shaiviaeth, Vaishnaviaeth, a Siactiaeth a oedd o fewn y gorlan uniongred ond a oedd eto'n ffurfio endidau gwahanol.For characterization as non-homogeneous and including multiple traditions, see: Majumdar, R. C. "Evolution of Religio-Philosophic Culture in India", in: Radhakrishnan (CHI, 1956), volume 4, p. 49. Un o nodweddion pwysig y cyfnod hwn yw ysbryd o gydweithio rhwng ffurfiau uniongred a sectyddol.For harmony between orthodox and sectarian groups, see: Majumdar, R. C. "Evolution of Religio-Philosophic Culture in India", in: Radhakrishnan (CHI, 1956), volume 4, p. 49. O ran yr ysbryd cymod hwn, dywed RC Majumdar:Mae ei fynegiant mwyaf nodedig i'w ganfod yn y cysyniad diwinyddol o'r Trimūrti, hy, amlygiad y Duw goruchaf mewn tair ffurf: Brahmā, Viṣṇu, a Śiva . . . Ond ni ellir ystyried yr ymgais yn llwyddiant mawr, oherwydd ni ddyrchafwyd Brahmā yn yr un modd a Śiva neu Viṣṇu, ac roedd yr enwadau gwahanol yn aml yn diffinio Trimūrti fel y tri amlygiad o'u duw sectyddol nhw eu hunain.For quotation see: see: Majumdar, R. C. "Evolution of Religio-Philosophic Culture in India", in: Radhakrishnan (CHI, 1956), volume 4, p. 49.Mae adnabyddiaeth Brahma, Vishnu, a Shiva fel un yn cael ei bwysleisio'n gryf yn y Kūrma Purāṇa, lle mae 1.6 Brahman yn cael ei addoli fel Trimurti; Mae 1.9 yn arbennig yn annog undod y tri duw, ac mae 1.26 yn ymwneud â'r un thema. Gan nodi diddordeb y Gorllewin yn y syniad o drindod (sy'n hynod o debyg i'r Drindod Sanctaidd: y Tad, y Mab a'r Ysbryd Glân), mae’r hanesydd AL Basham yn egluro cefndir y Trimurti fel a ganlyn:Mae'n rhaid bod rhywfaint o amheuaeth a yw'r traddodiad Hindŵaidd erioed wedi cydnabod Brahma fel y Duw Goruchaf yn y ffordd y mae Visnu a Siva wedi'u cenhedlu a'u haddoli.Mae'r cysyniad o Trimurti hefyd yn bresennol yn y Maitri Upanishad, lle mae'r tri duw yn cael eu hesbonio fel tri o'i ffurfiau goruchaf."Brahma, Rudra, and Vishnu are called the supreme forms of him. His portion of darkness is! Rudra. His portion of passion is Brahma. His portion of purity is Visnu"—Maitri Upanishad [5.2]

 Temlau Trimurti 
de|bawd|260x260px| Prif dri thŵr cyfadeilad teml Prambanan Trimurti o'r 9g, safle teml Hindŵaidd mwyaf Indonesia.
Gellir gweld temlau sy'n ymroddedig i amrywiadau o'r Trimurti mor gynnar â'r 6g OC, ac mae rhai temlau heddiw lle mae'r Trimurti yn cael eu haddoli'n parhau. Yn eu plith y mae:

 Teml Baroli Trimurti
 Ogofâu Eliffantaidd
 Deml Trimurti Mithrananthapuram
 Teml Prambanan Trimurti
 Teml Savadi Trimurti
 Deml Thripaya Trimurti
 bryniau Thirumoorthy

 Safbwyntiau o fewn Hindŵaeth 
Yn gyffredinol, gellir dweud bod gan y trimurti lai o rôl yn Hindŵaeth y canrifoedd diwethaf nag yn India hynafol.

 Shaiviaeth 
Mae Shaivitiaid yn honni, yn ôl Shaiva Agama, bod Shiva yn cyflawni pum gweithred - creu, cadwraeth, diddymiad, gras, a rhith. Yn y drefn honno, mae'r tri cham cyntaf hyn yn gysylltiedig â Shiva fel Sadyojata (yn debyg i Brahma), Vamadeva (yn debyg i Vishnu) ac Aghora  (sy'n debyg i Rudra). Felly, nid yw Brahma, Vishnu a Rudra yn dduwiau gwahanol i Shiva, ond yn hytrach yn ffurfiau ar Shiva. Fel Brahma/Sadyojata, mae Shiva yn creu. Fel Vishnu/Vamadeva, mae Shiva yn cadw. Fel Rudra/Aghora, mae'n diddymu. Mae hyn yn cyferbynnu â'r syniad mai Shiva yw "Duw dinistr". Shiva yw'r Duw goruchaf ac mae'n cyflawni pob gweithred, a dim ond un yw dinistr. Mae Ergo, y Trimurti yn fath o Shiva Ei Hun ar gyfer Shaivas. Cred y Shaivitiaid mai'r Arglwydd Shiva yw'r Goruchaf, sy'n ymgymryd â rolau beirniadol amrywiol ac yn cymryd enwau a ffurfiau priodol, a hefyd yn sefyll uwchlaw'r rhain i gyd. Enghraifft weledol amlwg o fersiwn Shaivism o'r Trimurti yw'r cerflun Trimurti Sadashiva yn Ogofâu Elephanta ar Ynys Gharapuri.

 Vaishnaviaeth 
bawd|260x260px|Roedd Murti o Vishnu, y prif dduwdod yn addoli yn Angkor Wat, Cambodia.
Er gwaethaf y ffaith bod y Vishnu Purana yn disgrifio bod Vishnu yn ail-greu ei hun fel Brahma er mwyn creu, ac fel Rudra (Shiva) er mwyn dinistrio, nid yw  Vaishnavism yn gyffredinol yn cydnabod cysyniad Trimurti; yn lle hynny, maen nhw'n credu mewn afatars o Vishnu ee Bwdha, Rama, Krishna. Credant hefyd bod Shiva a Brahma ill dau yn ffurfiau o Vishnu. Er enghraifft, mae ysgol Dvaita yn hawlio mai Vishnu yn unig yw'r Duw goruchaf, gyda Shiva yn israddol, ac yn dehongli'r Puranas yn wahanol. Er enghraifft, mae Vijayindra Tîrtha, ysgolhaig o Dvaita yn dehongli'r 18 puranas yn wahanol. Mae'n dehongli'r puranas Vaishnavaidd fel puranas satvic a Shaivite fel tamasig ac mai dim ond piwranas satvic sy'n cael ei ystyried yn awdurdodol, ddiffiniol.

 Shaktiaeth 
Mae'r enwad Benywaidd- ganolog Shaktidharma yn aseinio rolau amlwg y tair ffurf (Trimurti) ar Dduwdod Goruchaf nid i dduwiau gwrywaidd ond yn hytrach i dduwiesau benywaidd: Mahasarasvati (Creatrix), Mahalaxmi (Preservatrix), a Mahakali (Destructrix). Gelwir y fersiwn fenywaidd hon o'r Trimurti yn Tridevi ("tair duwies"). Yna mae'r duwiau gwrywaidd (Brahma, Vishnu, Shiva) yn cael eu lleihau'n ddim byd ond asiantau cynorthwyol i'r fenyw goruchaf Tridevi. Yn llyfr 1af (4edd bennod) Srimad Devi Bhagwat Purana, mae Devi Trimurti'n annerch fel a ganlyn:

Adi Parashakti ydw i. Fi yw perchennog y bydysawd hwn. Fi yw'r Realaeth Absoliwt. Rwy'n ddeinamig mewn ffurf fenywaidd ac yn statig mewn ffurf wrywaidd. Rydych chi wedi ymddangos i lywodraethu'r bydysawd trwy fy egni. Chi yw ffurf wrywaidd y Realaeth Absoliwt, tra mai fi yw ffurf fenywaidd y Realaeth hwnnw. Yr wyf y tu hwnt i ffurf, y tu hwnt i bopeth, ac mae holl alluoedd Duw wedi'u cynnwys ynof. Mae'n rhaid eich bod chi'n gwybod mai fi yw'r egni tragwyddol.

 Smartiaeth 
Mae Smartism yn enwad o Hindŵaeth sy'n rhoi pwyslais ar grŵp o bum duw yn hytrach nag ar un duwdod arbennig.Flood (1996), p. 17. Mae'r system "addoliad o'r pum ffurf" (pañcāyatana pūjā), a boblogeiddiwyd gan yr athronydd o'r nawfed ganrif Śankarācārya ymhlith Brahmins uniongred o draddodiad Smārta, yn galw ar y pum duw Shiva, Vishnu, Brahma, Shakti a Surya.Dating for the pañcāyatana pūjā and its connection with Smārta Brahmins is from Courtright, p. 163.For worship of the five forms as central to Smarta practice see: Flood (1996), p. 113. Ychwanegodd Śankarācārya yn ddiweddarach Kartikeya at y pump hyn, gan wneud cyfanswm o chwech. Hyrwyddwyd y system ddiwygiedig hon gan Śankarācārya yn bennaf i uno prif dduwiau'r chwe sect mawr ar statws cyfartal.Grimes, p. 162. Mae'r  athroniaeth fonistig a bregethwyd gan Śankarācārya ei gwneud yn bosibl i ddewis un o'r rhain fel prif dduw, ac ar yr un pryd addoli'r pedwar duw / duwiesau eraill fel ffurfiau gwahanol o'r un Brahman hollalluog.

 Saura 
Nid yw'r enwad Saura, sy'n addoli Surya fel pen y Duwdod a'r saguna Brahman, yn derbyn y Trimurti gan eu bod yn credu fod Surya yn Dduw. Roedd ffurfiau cynharach ar y Trimurti weithiau'n cynnwys Surya yn lle Brahma, vishnu neu shiva neu fel pedwerydd uwchben y Trimurti, y mae'r tri arall yn ymrithiadau ohonynt; Surya yw Brahma yn y bore, Vishnu yn y prynhawn a Shiva gyda'r nos. Roedd Surya hefyd yn aelod o'r Vedic Trimurti gwreiddiol, a oedd yn cynnwys Varuna a Vayu. Mae rhai Sauras yn addoli naill ai Vishnu neu Brahma neu Shiva fel amlygiadau o Surya, mae eraill yn addoli'r Trimurti fel amlygiad o Surya, ac eraill yn addoli Surya yn unig.

 Gweler hefyd 
 Datttreya
 Moirai
 Om
 Tridevi
 Trikaya
 Y Drindod
 duwiau triphlyg

 Cyfeiriadau 

 Ffynonellau cyffredinol 






Categori:Duwiau
Categori:Hindŵaeth
Categori:Erthyglau sy'n cynnwys testun Bengaleg
Categori:Shiva