Belyn o Lŷn

Arwr Cymreig cynnar oedd Belyn o Lŷn (Hen Gymraeg: Belen o Leyn) (bu farw yn 627). Ceir dryswch yn nhraddodiad y Cymry rhwng Belyn/Belen a Melyn fab Cynfelyn, ond mae yna ddigon o dystiolaeth i brofi mai dau gymeriad sydd yma. Fel mae ei enw yn dangos, roedd yn frodor o Lŷn.Rachel Bromwich (gol.), Trioedd Ynys Prydein (Caerdydd, 1978; argraffiad newydd diwygiedig, 1991).

Hanes
Cyfeirir at Felyn/Felen mewn dau o Drioedd Ynys Prydain.  Fe'i enwir fel arweinydd yn un o "Dri Hualogion Deulu Ynys Prydain" mewn un triawd, sy'n enwi hefyd teulu (gosgordd) Cadwallon Lawhir (brenin teyrnas Gwynedd) a Rhiwallon fab Urien (Rhiwallon Wallt Banhadlen, mab Urien Rheged). Dywedir:

A theulu Belen o Leyn, yn ymladd ag Edwin ym mryn Edwin yn Rhos.

Edwin, brenin Northumbria (m. 633) yw'r Edwin hwnnw. Mae'n bosibl fod yr enw Bryn Edwin yn cyfateb i Fryn yr Odyn, ger Llaneilian, cantref Rhos, yng ngogledd-ddwyrain Cymru. Mae'n bosibl felly fod y triawd yn cyfeirio at frwydr rhwng Cadwallon o Wynedd ac Edwin yng ngogledd Cymru tua diwedd y 620au a bod Belyn/Belen yn un o'i gynghreiriad ac wedi cymryd rhan flaenllaw yn y frwydr gan ennill clod fawr iddo'i hun.

Mewn amrywiad ar driawd arall rhoddir Belyn o Lŷn yn lle Melyn fab Cynfelyn fel arweinydd un o "Dair Gosgordd Addwyn" yr ynys.

Cofnodir marwolaeth Belyn (Belin) yn yr Annales Cambriae am y flwyddyn 627 (er nad yw'r cronicl yn cyfeirio ato fel "Belyn o Lŷn").

 Cyfeiriadau 

Categori:Genedigaethau'r 6ed ganrif
Categori:Pobl o Lŷn
Categori:Marwolaethau 627
Categori:Pobl y 7fed ganrif o Gymru
Categori:Teyrnas Gwynedd