Sir

Uned llywodraeth leol yw sir neu swydd. 

Etymoleg
Daw'r gair 'sir' o'r Saesneg shire. Mae'r gair 'shire' yn hŷn na'r term mwy cyffredin am sir yn y Saesneg heddiw, sef county ac yn deillio o drefn llywodraeth leol Eingl-Sacsoneg.https://www.visionofbritain.org.uk/types/type_page.jsp?unit_type=ANC_CNTY Mae'r term 'county' yn deillio o'r Hen Ffrangeg conté neu cunté sy'n dynodi awdurdodaeth o dan sofraniaeth 'count' (iarll) neu viscount (is-iarll).The Oxford Dictionary of English Etymology, C. W. Onions (Ed.), 1966, Oxford University Press Diddorol yw nodi bod y gair Cymraeg 'iarll' yn dod o'r Hen Norseg, jarl a gwelir wrth yn y Saesneg fel 'earldom'.

Siroedd Cymru
Roedd gan Gymru ei system llywodraeth leol gynhenid ei hun lle trefnwyd is-adrannau gweinyddol fewn i: Cantref (lluosog: cantrefi) a Cwmwd (lluosog: cymydau). 

Gyda'r goncwest Seisnig yn gyntaf crëwyd saith sir newydd wedi lladd Llywelyn ap Gruffudd yn 1282 a meddiannu ei diroedd (Sir Fôn, Sir Gaernarfon, Sir Feirionnydd, Sir Aberteifi, Sir Gaerfyrddin i ychwanegu ar Sir Benfro a grëwyd yn sir yn 1138. Yna wedi'r Deddfau Uno Cymru a Lloegr crëwyd y gweddill o'r 'Hen Siroedd' sef Sir Ddinbych, Sir y Fflint, Sir Drefaldwyn, Sir Faesyfed, Sir Frycheiniog, Sir Forgannwg a Sir Fynwy o hen Arglwyddiaethau'r Mers.

Ad-drefnwyd hen siroedd Cymru wedi Deddf Llywodraeth Leol 1972 ac yn 1974 i crëwyd wyth sir newydd: Gwynedd, Clwyd, Powys, Dyfed, Gorllewin Morgannwg, De Morgannwg, Morgannwg Ganol, a Gwent. O dan y cynghorau sir yma roedd cynghorau dosbarth gyda sawl un wedi ei seilio ar yr hen siroedd blaenorol e.e. Cyngor Dosbarth Ceredigion.

Wedi Deddf Llywodraeth Leol (Cymru) 1994 cafwyd ad-drefniad arall yn 1996, gan greu 22 uned lywodraeth leol a elwir yn brif ardaloedd. Mae'r rhain yn gweithredu fel awdurdodau unedol, a gellir eu galw, ar lafar ac yn swyddogol,  naill ai'n "Sir" neu "Bwrdeistref Sirol".

Rhyngwladol
Yn wahanol i unedau llywodraeth leol eraill fel Llywodraethiaethau sydd bellach yn dueddol o'i cysylltu ag elfen o apwyntio Llywodraethwyr gan y llywodraeth ganolog neu filwrol, mae i'r cysyniad o sir awgrymiad cryfach o lywodraeth ddemocrataidd wedi ei hethol yn lleol a gydag hawliau yn annibynnol o'r canol.

Er bod y term yn cael ei gysylltu'n bennaf â gwledydd Prydain ac Iwerddon, ceir siroedd/swyddi, neu unedau sy'n cyfateb yn agos iddynt, mewn sawl gwlad, yn cynnwys:
Albania
Canada
Croatia
Denmarc
Estonia
Fietnam
Gweriniaeth Pobl Tsieina
Gwlad Pwyl
Hwngari
Iran
Iwerddon
Jamaica
Liberia
Lithwania
Moldofa
Norwy
Rwmania
Sweden
Unol Daleithiau America ("swydd" yw'r term Cymraeg arferol)
Wganda
Yr Ynys Las

Gweler hefyd
 Siroedd Cymru
 Siroedd Iwerddon
 Siroedd seremonïol Lloegr

Cyfeiriadau

Categori:Llywodraeth leol
Categori:Llywodraeth leol yng Nghymru
Categori:Rhaniadau gweinyddol yn ôl math