Pentre'r Eglwys

Pentref bychan yng nghymuned Llanilltud Faerdref ym mwrdeistref sirol Rhondda Cynon Taf, Cymru, ydy Pentre'r Eglwys"Enwau Lleoedd Safonol Cymru", Comisiynydd y Gymraeg; adalwyd 10 Medi 2025 (Saesneg: Church Village). Saif ger Pontypridd. 

Yn 2011, roedd  () o boblogaeth (3 oed a throsodd) y Gymuned yn gallu siarad Cymraeg.Tabl KS207WA Cyfrifiad 2011 

Aiff hanes y gymuned yn ôl i ganol y 19g pan nad oedd ond cartref saer coed a dau adeilad neu dŷ gwag yno, yn ôl cyfrifiad 1841. Tyfodd y pentref yn ystod y deng mlynedd canlynol ond eto, gan mai bach iawn oedd, dan enw pentref cyfagos Cross Inn y'i cofnodwyd yng nghyfrifiad 1851, pan oedd 91 o bobl yn byw yno mewn 14 cartref.

Cynhaliwyd ysgol mewn stablau ger fferm Tir Bach cyn symyd i ystafell hir y tu ôl i Tafarn y Groes yng nghanol y pentref. Roedd yr ystafell hefyd yn gartref i'r Bedyddwyr Cymreig. Adeiladwyd Capel yn ddiweddarach ym 1854 tua milltir i ffwrdd yng Ngwaun y Celyn. Erbyn cyfrifiad 1861, roedd tuag 11 o bobl yn byw mewn 22 cartref. Erbyn heddiw mae Ysgol Gynradd Gymraeg Gartholwg yn y pentref. Agorwyd Llyfrgell yno ar 1 Ebrill 1965; symudwyd hi ynghyd ag Ysgol Gyfun Rhydfelen i adeilad newydd ar hen safle'r ysgol gynradd Church Village Library, gwefan Rhondda Cynon Taf  ym Mhentre'r Eglwys ac agorwyd hi ar 4 Medi 2006. Mae cynlluniau i adeiladu miloedd o dai newydd yn y pentref. Mae cynlluniau hefyd ar gyfer ffordd-osgoi Penter'r Eglwys, mae hyn wedi bod ar y gweill ers 2006 ond nid oes gwaith wedi dechrau esioes (2007). Development Control Committee  5 Gorffennaf 2006 No more excuses Pontypridd Observer 1 Chwefror 2007

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU (San Steffan) gan .Gwefan y Cynulliad; adalwyd 24 Chwefror 2014Gwefan parliament.uk; adalwyd 24 Chwefror 2014

Cyfeiriadau

Categori:Llanilltud Faerdref
Categori:Pentrefi Rhondda Cynon Taf
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Pontypridd (y DU)