Yr Eglwys Uniongred Ddwyreiniol

ON Ni ddylid drysu'r Eglwys hon ag Eglwys y tri chyngor, a elwir yn Oriental Orthodox yn Saesneg.

Ail enwad Gristnogol fwya'r byd, a'r mwyaf o'r Eglwysi Uniongred, gyda rhwng 150 a 350 miliwn o ddilynwyr, yw'r Eglwys Uniongred Ddwyreiniol. Fe ymwahanodd Eglwysi y tri chyngor oddi wrthi ym 451, ac ymwahanodd yr Eglwys Gatholig Rufeinig ym 1054. Prif grefydd Belarws (89%), Bwlgaria (86%), Gweriniaeth Cyprus (88%), Georgia (89%), Gwlad Groeg (98%), Gogledd Macedonia (70%), Moldofa (98%), Montenegro (84%), Rwmania (89%), Ffederasiwn Rwsia (76%), Serbia (88%), ac Wcráin (83%) ydyw, a cheir niferoedd sylweddol mewn gwledydd eraill.

Ymrannodd yr Eglwys Uniongred Ddwyreiniol a'r Eglwys Gatholig Rufeinig oddi wrth ei gilydd yn y Sgism Fawr neu'r Sgism Ddwyreiniol fel y'i gelwir weithiau, (Groeg schisma). Dechreuodd yn 857 pan esgymunwyd Photius, Patriarch Caergystennin gan y Pab Sant Nicolas I (858 - 867). Ymatebodd y patriarch drwy herio uniongrededd Eglwys Rufain, yn arbennig yn achos cymal yng Nghredo Nicea ynglŷn â deillio yr Ysbryd Glân o'r Mab (y cymal filioque "ac o'r Mab..").

Daeth yr anghydfod i'w uchafbwynt cyntaf yn 1054 pan esgymunwyd y patriarch Cerwlariws o Gaergystennin (1043 - 1058) am iddo feirniadu dibriodrwydd offeiriadol gorfodol y Gorllewin a defnyddio bara croyw (h.y. di-furum) yn yr offeren fel arferion hereticaidd. Er gwaethaf ymdrechion i gymodi yn Ail Gyngor Lyons yn 1274 a Chyngor Fflorens yn 1439, daeth y rhwyg terfynol yn 1472. Un ffactor a arweiniodd at y rhwyg terfynol oedd ymddygiad y Croesgadwyr yn ymosod ar Gristnogion ac eglwysi uniongred yn Asia Leiaf a'r Lefant, gan gynnwys ymosod ar Gaergystennin ei hun a'i chipio (1204 - 1261).

Gydag ymfudo, sefydlwyd eglwysi Uniongred yng Nghymru yn yr ugeinfed ganrif, a maes o law gwelwyd Cymry, gan gynnwys rhai Cymry Cymraeg yn troi at y ffydd. Mae Eglwys Uniongred Holl Saint Cymru ym Mlaenau Ffestiniog yn enghraifft nodedig, gyda chyfran o'r addoliad yn digwydd yn Gymraeg, eiconau o seintiau cynnar Cymru ar furiau'r eglwys, a chyfran helaeth o'r gynulleidfa yn Gymry Cymraeg.
dde|bawd|450px|Eglwysi Uniongred fesul gwlad

Categori:Eglwys Uniongred