Cwm Penamnen

Cwm i'r de o Ddolwyddelan, bwrdeistref sirol Conwy, yw Cwm Penamnen, yn rhedeg bron yn union o'r de at y gogledd, lle mae'n ymuno â Dyffryn Lledr.
de|300px|bawd|chwith|Cwm Penamnen

Hanes
Rhed Sarn Helen, y ffordd Rhufeinig, drwy'r cwm.

Yn ôl hanes teulu Gwydir, adeiladodd Maredudd ab Ieuan ap Robert, hynafiad teulu Gwydir, blasdy yma o gwmpas y flwyddyn 1485History of the Gwydir Family, Sir John Wynn, golygiad J Gwynfor Jones (1990), tudalennau 55,57. Symudodd y teulu yn ddiweddarach at Gastell Gwydir. Gadawyd olion y plasdy, yn dwyn yr enw Parlwr Penamnen neu Tai Penamnen, a bu tua dechrau'r ddeunawfed ganrif yn gartref i'r bardd Angharad JamesHanes Plwyf Dolwyddelan, Gweithiau Gethin (Llanrwst, 1884)Cofiant y Parchedig John Jones, Talsarn; Owen Thomas, D.D., Wrexham 1874, tudalen 24.

Mae olion y taiRoyal Commission on Ancient and Historical Monuments in Wales and Monmouthshire – an inventory of the ancient monuments in Caernarvonshire,Volume 1 – East (1956), tudalennau 82,83 i'w gweld heddiw ac yn cael eu hymchwilio gan archaeolegwyr.

Yn yr ugeinfed ganrif, bu bygythiad i foddi'r cwm. Mae'r rhan fwyaf o'r cwm, fel y gweddill o hen stâd Gwydir, wedi ei feddiannu 	at goedwigaeth heddiw.

Yr Afon

Enw hynafol y nant sy'n rhedeg trwy'r cwm oedd Afon Beinw, ac mae'r enw yn goroesi yn Aberbeinw, rhes o dai yn agos at lle mae'n ymuno ag Afon Lledr. Dywedodd O. Gethin Jones mai talfyraid o Cwm Pennant Beinw yw Cwm Penamnen. Gelwir y nant yn Afon Penamnen neu Afon Cwm Penamnen erbyn hyn.

Ffynonellau

Categori:Dolwyddelan
Categori:Dyffrynnoedd Conwy
Categori:Eryri