Ychen bannog

Anifeiliaid mytholegol y ceir sawl cyfeiriad atynt yn chwedloniaeth, barddoniaeth a llên gwerin Cymru yw'r Ychen Bannog ('Ychen Corniog'). Roeddynt yn hynod gryf.

Ceir y cyfeiriad cynharaf atynt sydd ar glawr yn y chwedl enwog Culhwch ac Olwen lle y'u henwir yn Nynniaw a Pheibiaw. Un o'r 'anoethau' (tasgau rhyfeddol o anodd) a osodir ar yr arwr Culhwch gan Ysbaddaden Bencawr i ennill llaw ei ferch Olwen yw cael hyd i'r ddau ych a'u dwyn ynghyd i aredig:

Dau ychen bannog, y lleill ['y naill'] ysydd o'r parth hwnt i'r Mynydd Bannog a'r llall o'r parth hwn, ac eu dwyn i gyd dan yr un aradr. Ys hwy y rhai hynny, Nynniaw a Pheibiaw, a rithwys Duw yn ychen am eu pechod.Rachel Bromwich a D. Simon Evans (gol.), Culhwch ac Olwen, llau. 595-600. (Diweddarwyd yr orgraff.)

Mewn chwedlau gwerin fe'u cysylltir â'r afanc oedd yn byw mewn pwll ar afon Conwy (Llyn yr Afanc). Dywedir iddynt dynnu'r afanc o'r afon. Dywedir hefyd iddynt lusgo carreg fawr i adeiladu eglwys Llanddewibrefi. Mewn chwedl arall, y cyfeirir ato mewn cerdd gan Tudur Aled, fe'u cysylltir â Llyn Syfaddon yn Sir Frycheiniog.T. Gwynn Jones, Welsh Folklore and Folk-custom (1930; 1979), tud. 104.

Cyfeiriadau

Gweler hefyd
Buwch Frech

Categori:Creaduriaid mytholegol
Categori:Llên gwerin Cymru
Categori:Mytholeg Gymreig