Casmorys

Pentref bychan yng nghymuned Mathri, Sir Benfro, Cymru, yw Casmorys (Saesneg: Castle Morris).British Place Names; adalwyd 11 Tachwedd 2021 Saif yng ngogledd-orllewin y sir, rhwng Abergwaun a Tyddewi, oddiar ffordd yr A487. 

250px|bawd|dim|Castellmorys

Roedd maenor Cymreig Castell Morris yn gorwedd o fewn cantref hynafol Pebediog (yn ddiweddarach y "hundred of Dewisland". Rhoddwyd y maenor i Maurice FitzGerald, Arglwydd Lanstephan gan ei frawd David FitzGerald, yna yr ail esgob Normanaidd Tyddewi.

Efallai y bydd Castell Maurice wedi caffael ei enw yn y 12g ar ôl Maurice FitzGerald, ond fe all fod yn olion llawer mwy hynafol o'r enw cyn-Normanaidd Cymreig - Castell Marlais - Marlais ac yna'n enw cyrhaeddiad y Gorllewin Afon Cleddau sy'n llifo yn syth islaw'r pentref.

Yn 1302 sicrhaodd Syr John Wogan, canghellor Dewi Sant, grant maenor Castell Morris ar gyfer esgob Tyddewi.

I'r gogledd-ddwyrain o groesffordd y pentref mae ffermdy Rhestredig Gradd II Pencnwc, adeilad sylweddol cynnar a diwedd y 19eg ganrif a oedd gynt yn rhan o ystad Esgob Tyddewi, wedi'i brydlesu gan Abraham Leach yn 1843, ac a feddiannwyd gan William Evans. Mae'r fferm yn meddiannu safle hen gastell pren gyda sylfeini cerrig, ac nid oes unrhyw olion gweladwy mwyach.

Cyfeiriadau

Categori:Mathri
Categori:Pentrefi Sir Benfro