Mynydd Du (Sir Gaerfyrddin)

Am y Mynydd Du yn Sir Fynwy, gweler Mynydd Du (Mynwy).

Cadwyn o fynyddoedd yn Sir Gaerfyrddin yw'r Mynydd Du, sy'n gorwedd ym mhen gorllewinol Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog. Fan Brycheiniog (802 m) yw copa uchaf y Mynydd Du. Yr unig ffordd fawr i groesi'r ardal yw'r A4069, rhwng Brynaman a Llangadog; . Uchder cymharol, neu ”amlygrwydd” y copa, ydy 549 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Ymestyn y gadwyn o gyffiniau Rhydaman yn y de-orllewin hyd Pontsenni yn y gogledd-ddwyrain. Mynyddoedd Hen Dywodfaen Coch a chalchfaen ydynt yn bennaf. Mae'r Mynydd Du yn rhan o barc daearegol newydd Fforest Fawr.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn (mynydd), Hewitt a Nuttall. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghyd ar wefan “Database of British and Irish hills”.“Database of British and Irish hills” Uchder y copa o lefel y môr ydy 703 metr (2306 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Copaon cyfagos
de|200px|bawd|Fan Hir
de|200px|bawd|Picws Du
Cefn Carn Fadog (505 m)
Fan Brycheiniog (802 m)
Foel Fraith (604 m)
Garreg Lwyd (616 m)
Mynydd Myddfai
Fan Hir (761 m)
Picws Du (749 m)
Trichrug (415 m)

Llên gwerin
Mae'r Mynydd Du a'r cylch yn ardal gyfoethog ei chwedlau gwerin. Yr enwocaf yw honno am Arglwyddes Llyn y Fan Fach. Yma hefyd y lleolir chwedl Llyn Llech Owain a chwedl Ogof Craig y Ddinas. Ar odre gogleddol y Mynydd Du ceir pentref Myddfai, cartref Meddygon Myddfai yn yr Oesoedd Canol.

Darllen pellach
Aneirin Talfan Davies, Crwydro Sir Gâr (Llyfrau'r Dryw, Llandybie, 1955; ail arg. 1970)
Gomer Morgan Roberts, Chwedlau Dau Fynydd (Llyfrau'r Dryw, Llandybie, 1948)

Gweler hefyd
Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog
Rhestr mynyddoedd Cymru
Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
Rhestr mynyddoedd Cymru
Rhestr o Gopaon Cymru
Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
Clwb Mynydda Cymru
Lleoliad ar wefan Streetmap 
Lleoliad ar wefan Get-a-map

Cyfeiriadau

Categori:Mynyddoedd a bryniau Powys
Categori:Mynyddoedd a bryniau Sir Gaerfyrddin
Categori:Copaon Marilyn
Categori:Copaon Hewitt
Categori:Copaon Nuttall