Llywarch Llaety

Un o Feirdd y Tywysogion oedd Llywarch Llaety (fl. 1160). Fe'i cysylltir â Powys.Nerys Ann Jones (gol.), 'Gwaith Llywarch Llaety'.

Bywgraffiad
Ni wyddys dim am y bardd ond yr hyn y gellir ei gaslgu o'r unig gerdd ganddo sydd wedi goroesi. Mawl i Lywelyn ap Madog, mab hynaf ac etifedd Madog ap Maredudd o Bowys, yw'r gerdd honno. Gan fod Llywelyn wedi cael ei ladd mewn brwydr yn fuan ar ôl marwolaeth ei dad yn 1160, gellir dweud fod y bardd wedi canu iddo rywbryd cyn hynny. Mae ei gyfenw llaety yn ffurf ar y gair llaethdy; awgrym efallai nad oedd o dras uchel.

Ceir ansicrwydd pellach yn y ffaith fod y testun o gerdd Llywarch Llaety yn Llawysgrif Hendregadredd (y testun cynharaf) yn digwydd yng nghanol adran o gerddi Llywarch ap Llywelyn (fl. 1173-1220). Arweiniodd hyn i'r ysgolhaig Joseph Loth awgrymu mai ffugenw'r Llywarch ap Llywelyn ifanc ydoedd, ond mae dyddiad gwrthrych y gerdd yn llawer rhy gynnar i hynny. Llawer mwy tebygol yw'r awgrym mai'r un yw Llywarch Llaety â Llywarch y Nam, ond nid oes modd profi hynny.

Mawl Llywelyn ap Madog
Dyma'r unig gerdd gan Lywarch sydd wedi goroesi. Cyfres o 17 o Englynion Unodl Union a dechrau deunawfed yw'r gerdd, sy'n anghyflawn. Ymddengys fod march yn cael ei anfon fel negesydd. Holi ac ateb, fesul dau englyn, am filwriaeth Llywelyn ap Madog a geir yn rhan gyntaf y gerdd, sy'n dwyn adlais o ffurfiau tebyg yn Englynion y Beddau. Dyma enghraifft o un o'r englynion holi sy'n cyfleu naws y canu:

Piau y cadfarch cadflaen a'i gorfaidd,
A'r gorfod dihafarch,
A'r gŵr a'r gwŷr am ei barch,
A'r gwayw a'r gwân anghyfarch?

Llyfryddiaeth
"Gwaith Llywarch Llaety", gol. Nerys Ann Jones, yn Gwaith Llywelyn Fardd I ac eraill o feirdd y ddeuddegfed ganrif, gol. Kathleen A. Bramley et al., Cyfres Beirdd y Tywysogion (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru, 1994)

Cyfeiriadau

Categori:Beirdd y Tywysogion
Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Genedigaethau'r 12fed ganrif
Categori:Llenorion y 12fed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau'r 12fed ganrif
Categori:Pobl o Bowys
Categori:Teyrnas Powys