Verona

Dinas a chymuned (comune) yng ngogledd-ddwyrain yr Eidal yw Verona, sy'n brifddinas talaith Verona yn rhanbarth  Veneto. Saif yr hen ddinas a chanol y ddinas fodern tu mewn i ddolen o Afon Adige ger Llyn Garda. 

Roedd poblogaeth comune Verona yng nghyfrifiad 2011 yn 252,520.City Population; adalwyd 8 Mai 2018

Ym wreiddiol roedd Verona, neu Veronia, yn eiddo i'r Euganei, ond bu raid iddynt ei hildio i'r Cenomani tua 550 CC. Tua 300 CC meddiannwyd dyffryn Afon Po gan y Rhufeiniaid. Daeth Verona yn colonia Rufeinig yn 89 CC, ac yn municipium yn 49 CC.

Roedd y ddinas mewn safle strategol bwysig, lle roedd nifer o briffyrdd yn cyfarfod. Gorchfygodd Stilicho y Visigothiaid dan Alaric yma yn 403. Yn 489, cipiodd y Gothiaid y ddinas, ac adeiladodd Theodoric ei balas yno. Yn 569 cipiwyd hi gan   Alboin, brenin y Lombardiaid.

Enwyd y ddinas yn Safle Treftadaeth y Byd gan UNESCO oherwydd y nifer fawr o adeiladau hanesyddol yno, o'r cyfnod Rhufeinig ac o'r Canol Oesoedd. Yr amffitheatr Rufeinig yw'r drydedd yn yr Eidal o ran maint. O'r cyfnod diweddarach, ystyrir y Basilica di San Zeno Maggiore (1123-1135) yn un o'r enghreifftiau gorau o bensaernïaeth Romanesg. Creybwyllir ei thŵr gan Dante yn ei Divina Commedia. Ceirnifer o eglwysi nodedig eraill yma hefyd.

Pobl enwog o Verona
 Aleardo Aleardi, bardd
 Alexander Battenberg, tywysog cyntaf Bwlgaria fodern
 Girolamo Fracastoro, (Fracastorius), ysgolhaig, meddyg a bardd
 Giovanni Francesco Caroto, arlunydd
 Catullus, bardd Lladin
 Franco Donatoni, cyfansoddwr
 Romano Guardini, diwinydd
 Cesare Lombroso, arloweswr criminoleg
 Scipione Maffei, awdur a hanesydd
 Pedr o Verona, sant
 Ippolito Pindemonte, bardd
 Ratherius, esgob ac awdur
 Emilio Salgari, nofelydd
 Antonio Salieri, cyfandoddwr
 Michele Sammicheli, architect
 Paolo Caliari, arlunydd
 Mario Capecchi, enillydd Gwobr Nobel am Feddygaeth, 2007
 Gigliola Cinquetti, canwr

Yn Verona y lleolwyd stori Romeo a Juliet yn nrama William Shakespeare, er fod y fersiynau cynharaf o'r stori yn rhoi'r lleoliad yn Siena.

 Cyfeiriadau 

600px|bawd|center|Golwg banoramig o'r ddinas o Castel San Pietro

Categori:Dinasoedd Veneto
Categori:Safleoedd Treftadaeth y Byd yn yr Eidal
Categori:Talaith Verona