Castell Trefilan

Castell a godwyd gan dywysogion Deheubarth yn ne canolbarth Ceredigion yw Castell Trefilan. Ceir yr adfeilion ar safle coediog ger ysgol pentref Trefilan, tua 7 milltir i'r dwyrain o Aberaeron (Cyfeirnod OS: SN549571).

Ychydig iawn a wyddom am ei hanes. Yn ôl cofnod yn Brut y Tywysogion am y flwyddyn 1233, gorfennodd Maelgwn Fychan adeiladu'r castell yn y flwyddyn honno, ond ei dad Maelgwn ap Rhys a gychwynodd y gwaith, efallai yn 1231. Roedd ar safle strategol, hanner ffordd i fyny Dyffryn Aeron, yn gwarchod rhyd ar afon Aeron. Ceir yr unig gyfeiriad arall at y castell mewn llythyr at yr awdurdodau Seisnig dyddiedig 1282 sy'n dweud bod Rhys ap Maredudd wedi ymosod arno a'i losgi a rhyddhau deunaw o garcharorion o Gymry.

Castell mwnt a beili ydyw, ac mae'r domen i'w gweld heddiw ger yr ysgol ar bwys y pentref.

Llai na filltir i'r de, ar lan afon Aeron, ceir safle tybiedig lleiandy Sistersaidd Llanllŷr.

Llyfryddiaeth
 Afan ab Alun, Cestyll Ceredigion (Gwasg Carreg Gwalch, 1991)
 Paul R. Davis, Castles of the Welsh Princes (Abertawe, 1988)

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith y 13eg ganrif
Trefilan
Trefilan
Trefilan
Categori:Nancwnlle