Ellis Owen

Hynafiaethydd, awdur, beirniad llenyddol a bardd o Gymru oedd Ellis Owen, a adwaenir fel rheol fel Ellis Owen, Cefnymeysydd  (31 Mawrth 1789 - 27 Ionawr 1868).Gofal! Mae'r Bywgraffiadur ar-lein yn rhoi 31 Ionawr fel diwrnod ei farw; fel y gwelir o'r ddelwedd uchod, ar y 27fed y bu farw.  Roedd yn un o Feirdd Eifionydd.

Bywgraffiad
Ganed ef ar fferm 'Cefn-y-meysydd Isaf', ym mhlwyf Ynyscynhaearn yn Eifionydd ac addysgwyd ef mewn ysgol yn yr eglwys ym Mhenmorfa, gyda David Owen (Dewi Wyn o Eifion) yn gyd-ddisgybl; yna aeth i ysgol yn yr Amwythig i ddysgu Saesneg. Treuliodd ei oes yn hen lanc, adref gyda'i fam a'i chwiorydd, yn ffermio 'Cefn-y-meysydd Isaf' ac fe'i claddwyd ger drws Eglwys Ynyscynhaearn, Pentrefelin ger Cricieth.

Fel llawer o bobl dysgedig ei oes, gweithiai oddi fewn ei gymuned, a bu'n warden yr eglwys leol, yn arolygydd 'pwysau a mesur' dros y sir, yn llywydd ac yn ysgrifennydd ysgolion Sul Methodistiaid Calfinaidd Llŷn ac Eifionydd ac yn ysgrifennydd Cymdeithas y Beiblau yn Nhremadog.

Bardd a hanesydd
320px|bawd|Bedd Ellis Owen yn Eglwys Cynhaearn
320px|bawd|Arysgrif ar y bedd

Roedd ganddo ddiddordeb mawr mewn hanes leol, ac ysgrifennodd lawer o erthyglau ar y pwnc mewn amryw o gyfnodolion rheolaidd hefyd e.e. Seren Gomer, Y Drysorfa, Y Gwladgarwr, a'r Brython. Yn 1846 sefydlodd 'Gymdeithas Lenyddol Eifionydd' yng Nghefn-y-meysydd; bu beirdd fel Eben Fardd, Dewi Wyn a Morris Williams (Nicander) yn ymwneud a'r gymdeithas hon am gyfnod o tua 12 mlynedd.

Cyhoeddwyd ei farddoniaeth a'i ysgrifau o dan y teitl Cell Meudwy yn Nhremadog yn 1877.

Llyfryddiaeth
Y Gestiana (Tremadog, 1892), tt.71-4
Ellis Owen, Cell meudwy : sef Gweithiau barddonol a rhyddieithol (Tremadog, 1877), tt.1-34
Enwogion Sir Gaernarfon, 1922, 268-9
Cymru (O.M.E.), xxvi, 29-33
T. R. Roberts, Eminent Welshmen: a short biographical dictionary of Welshmen ... from the earliest times to the present (Caerdydd, 1908)
Geiriadur Bywgraffyddol o Enwogion Cymru, ii, 333
 Llawysgrifau Llyfrgell Genedlaethol Cymru, 998-1024, 2710, 3292, 3423, 4452, 4857, 6041

Cyfeiriadau

Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Genedigaethau 1789
Categori:Hanesyddion o Gymru
Categori:Hynafiaethwyr o Gymru
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1868
Categori:Pobl o Eifionydd