Pen-bre

Pentref mawr yng nghymuned Pen-bre a Phorth Tywyn, Sir Gaerfyrddin, Cymru, yw Pen-bre (Saesneg: Pembrey).British Place Names; adalwyd 31 Hydref 2021 Saif ar lan Bae Caerfyrddin, ychydig i'r gorllewin o dref Porth Tywyn (Tywyn Bach), rhwng aber Afon Llwchwr ac aber Afon Gwendraeth.

Ceir nifer o fryngeiri o Oes yr Haearn gerllaw, a chafwyd hyd i grochenwaith Rhufeinig yn y pentref.

Cysegrwyd yr eglwys (sydd wedi'i gofrestru'n Radd II*) i Sant Illtud, a cheir corlan anifeiliaid yn erbyn wal yr eglwys o'r 18g, ar ei gynharaf. Mae corff a changell yr eglwys yn perthyn i'r 13g a cheir ynddi arfbais deuluol y Butleriaid (le Boteler), sef tri chwpan - ar ffenest yn ne-ddwyrain yr eglwys.Gwefan www.britishlistedbuildings.co.uk; adalwyd 16 Medi 2014 Roedd Sant Illtyd yn sant ar nifer o'u heglwysi mewn tiroedd eraill a oedd yn eu meddiant gan gynnwys: Castell Dunraven ger Southerndown ym Mhen-y-bont ar Ogwr. Cyflwynwyd y tiroedd yma ym Mhen-bre i Syr John Butler gan Maurice de Londres yn 1128.E. Roberts ac H., A. Pertwee, St. Illtyd’s Church, Pembrey (1898) Roedd Arnold le Boteler yn un o gyndadau'r Arlywydd George W. Bush a'r Arlywydd James Abram Garfield Arlywyddion o'r Unol Daleithiau.

Yn ystod y ddau Ryfel Byd, adeiladwyd maes awyr yma - a ddefnyddir heddiw i rasio ceir. Mae'r traeth yn rhan o Barc Gwledig Pen-bre, sydd hefyd yn cynnwys Twyni Pen-bre. Bu llawer o fwyngloddio ar Fynydd Penbre.

Daw'r "Bre" yn yr enw Pen-bre o'r hen air Celtaidd am "garth". Ystyr cyfoes "Pen-bre" felly yw "pen y garth".

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan Gwefan Senedd Cymru ac yn Senedd y DU gan .Gwefan Senedd y DU

 Llongddrylliadau 
Gerllaw mae traeth Cefn Sidan, oedd yn enwog am longddrylliadau yn nyddiau'r llongau hwyliau. Yr enwocaf oedd llongddrylliad y llong La Jeune Emma yn 1828, pan foddwyd Adeline Coquine, nith 12 oed Josephine de Beauharnais, cyn-wraig Napoleon Bonaparte. Claddwyd hi ym mynwent Pen-bre. Galwyd trigolion yr ardal a ddenai'r llongau i'r tir yn Wŷr y Bwyelli Bach.

Gweler hefyd
 Arfordir Pen-bre
 Rhestr o longddrylliadau ar arfordir Cymru
 Pembrey, DelawareU.S. Department of the Interior; adalwyd 16 Medi 2014

 Cyfeiriadau 

 Dolen allanol 
Pen-bre a Phorth Tywyn 

Categori:Llongddrylliadau
Categori:Pen-bre a Phorth Tywyn
Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Llanelli (y DU)