Punjab (Pacistan)

Am ystyron eraill, gweler Punjab (gwahaniaethu).

Un o daleithiau Pacistan yw'r Punjab neu Panjab (Urdu: پنجاب ; Punjabi: ). Hon yw rhanbarth fwyaf poblog a ffyniannus y wlad o gryn dipyn ac mae'n gartref i Punjabiaid a sawl grŵp ethnig arall. Yr ardaloedd cyfagos yw Sindh (Sind) i'r de, Balochistan a Khyber Pakhtunkhwa i'r gorllewin, Azad Kashmir (y rhan o Kashmir dan reolaeth Pacistan), Jammu a Kashmir yn India, ac Islamabad i'r gogledd, a'r Punjab Indiaidd a Rajasthan i'r dwyrain, yn India. Y prif ieithoedd yw Punjabi, Urdu a Saraiki. Lahore yw'r brifddinas daleithiol. Daw'r enw Punjab o'r geiriau Perseg Pañj (پنج), sy'n golygu "pump", ac Āb (آب) sy'n golygu "dŵr" (cf. afon yn Gymraeg). Ystyr "Punjab" felly yw "(y) pum dŵr (neu 'afon')" - felly "Gwlad y Pum Afon", sy'n cyfeirio at yr afonydd Indus, Ravi, Sutlej, Chenab a'r Jhelum; mae'r pedair olaf yn llednentydd Afon Indus.

200px|bawd|canol|Lleoliad Punjab ym Mhacistan

Daearyddiaeth
Dyma ail ranbarth mwyaf Pacistan o ran arwynebedd gyda  ac mae wedi'i lleoli i ogledd-orllewin plat daeaegol India yn Ne Asia. 
bawd|chwith|400px|Mosg yr Ymerodraeth neu'r Mosg Badshahi yn Lahore a godwyd yn 1671

Y prifddinas yw Lahore, a fu'n brifddinas hanesyddol y Punjab ehangach hefyd. Dinasoedd eraill o fewn y rhanbarth yw Faisalabad, Rawalpindi, Gujranwala, Multan, Sialkot, Bahawalpur, Sargodha, Gujrat, Sheikhupura a Jhelum. Ceir chwe prif afon yn nadreddu drwy Punjab, 5 drwy rhan Pacistan o'r Pwnjab: Indus (sy'n llifo o'r Gogledd i'r De), Jhelum, Beas, Chenab, Ravi a Sutlej. Mae bron i 60% o boblogaeth Pacistan yn byw yn Punjab.

Mae mwyafrif yr ardal yn dir ffrwythlon, ar hyd dyffrynoedd yr afonydd ond ceir ychydig o ddiffeithdiroedd ar y ffin â Rajasthan a mynyddoedd Sulaiman gan gynnwys diffeithdiroedd Thal a Cholistan.

Ieithoedd
Prif iaith y rhanbarth yw'r iaith Punjab a ysgrifennir yn y sgript Shahmukhi, a cheir nifer o dafodiaethoedd oddi mewn iddi. Cânt eu siarad gan 60% o Punjabis (neu bobl o Bunjab) ym Mhacistan a'r mwyafrif llethol yn rhanbarth Punjab.The Languages of Pakistan Er hyn ni roddir iddi unrhyw gydnabyddiaeth oddi fewn i Gyfansoddiad Pacistan.

Demograffeg
Amcangyfrifir bod y bobloageth yn 2010 yn 93,963,240 sef dros hanner poblogaeth y wlad.

 Popblogaeth Cyfrifiad  Y boblogaeth  Trefol  Gwledig 1951  20,540,762  3,568,076  16,972,686 1961  25,463,974  5,475,922  19,988,052 1972  37,607,423  9,182,695  28,424,728 1981  47,292,441  13,051,646  34,240,795 1998  73,621,290http://www.statpak.gov.pk/depts/pco/statistics/pop_by_province/pop_by_province.html_Pages/statpak.gov.pk/depts/pco/statistics/pop_by_province/pop_by_province  23,019,025  50,602,265 2012  91,379,615Population shoots up by 47 percent since 1998 . Thenews.com.pk. Retrieved on 2013-07-12.  45,978,451  45,401,164

Crefydd

O fewn rhanbarth Punjab credir bod 97.21% yn Fwslemiaid gyda'r mwyafrif ohonynt yn Sunni Hanafi a lleiafrif Shia Ithna 'ashariyah. Yr ail grefydd fwyaf yw Cristnogaeth - 2.31% o'r boblogaeth. Ymhlith y crefyddau eraill fe geir Ahmedi, Hindus, Sikhs, Parsis a Bahá'í.

Prif ddinasoedd
 Rhestr o brif ddinasoedd y Punjab Safle Dinas Dosbarth PoblogaethLahore
Rawalpindi 1  Lahore  Dosbarth Lahore  10,500,000 2  Faisalabad  Dosbarth Faisalabad  5,280,000 3  Rawalpindi  Dosbarth Rawalpindi  3,391,656 4  Multan  Dosbarth Multan  2,606,481 5  Gujranwala  Dosbarth Gujranwala  2,569,090 6  Sargodha  Dosbarth Sargodha  600,501 7  Bahawalpur  Dosbarth Bahawalpur  543,929 8  Sialkot  Dosbarth Sialkot  510,863 9  Sheikhupura  Dosbarth Sheikhupura  426,980 10  Jhang  Dosbarth Jhang  372,645 11  Gujrat  Dosbarth Gujrat  530,645 12  D.G.Khan  Dosbarth Dera Ghazi Khan  630,645 Ffynhonnell:World Gazetteer 2010 Rhestr o boblogaeth ddinesig pob dinas, nid cyfanswm y dosbarthiadau.

Gweler hefyd
Punjab, India

Cyfeiriadau


Categori:Punjab
Categori:Taleithiau Pacistan