Sioux

Defnyddir yr enw Sioux am nifer o grwpiau ethnig brodorol yn yr Unol Daleithiau. Rhennir hwy i dair prif adran:

Isanti ("Cyllell", yn wreiddiol o enw llyn yn Minnesota): yn byw yn nwyrain taleithiau Gogledd a De Dakota, yn Minnesota a gogledd Iowa. Gelwir hwy yn aml yn Santee neu'n Dakota.
Ihanktowan-Ihanktowana ("Pentref-yn-y-pen-draw" a "Pentref-bychan-yn-y-pen-draw", yn byw yn ardal Afon Minnesota. Ystyrir hwy fel y Sioux canol, ac yn aml gelwir hwy yn Yankton neu'n Dakota Gorllewinol.
Teton ("Preswylwyr y Paith"): y Sioux mwyaf gorllewinol, yn enwog fel helwyr a rhyfelwyr; gelwir hwy yn Lakota.

Heddiw mae tua 150,000 o Sioux, gyda gwarchodfeydd iddynt yng Ngogledd a De Dakota, Minnesota, Nebraska, a Manitoba a de Saskatchewan yng Nghanada.

Sioux enwog
Hanesyddol
 Taoyateduta (Little Crow) — Pennaeth yn ystod Rhyfel Dakota 1862
 Tatanka Lyotake (Sitting Bull) — Pennaeth yn ystod  Brwydr Little Bighorn
 Gall (Pizi) — Pennaeth yn ystod Brwydr Little Bighorn
 Thasuka Witco (Crazy Horse) — Enwog am ei ddewrder a'i arweiniad mewn rhyfel 
 Makhpiya-luta (Red Cloud) — Pennaeth yn ystod Rhyfel Red Cloud
 Tasunkakokipapi (Young Man Afraid Of His Horses) — Pennaeth Oglala yn ystod Rhyfel Red Cloud 
 Ishtakhaba (Sleepy Eye) — Pennaeth y Sisseton yng nghanol y 19g 
 Hehaka Sapa (Black Elk) — Dyn sanctaidd Lakota, ffynhonnell Black Elk Speaks a llyfrau eraill 
 Tahca Ushte (Lame Deer) — Dyn sanctaidd Lakota

Diweddar
Robert "Tree" Cody, Canwr ffliwt (Dakota)
Elizabeth Cook-Lynn, academig, awdur ac ymgyrchwr
Mary Crow Dog, awdur ac ymgyrchwr
Vine Deloria, Jr., awdur ac ymgyrchwr
Illinois Jacquet, sacsoffonydd jazz 
Russell Means, ymgyrchwr (Oglala)
Ed McGaa, awdur a pheilot US Marine Corp, (Oglala) 
Eddie Spears, actor (Lakota Sioux Lower Brule)
Michael Spears, actor (Lakota Sioux Lower Brule)
John Trudell, actor
Floyd Red Crow Westerman, canwr ac actor (Dakota)
Leonard Peltier, carcharwyd am ladd dau swyddog FBI yn 1975

Cyfeiriadau


Categori:Pobloedd brodorol Gogledd America
Categori:Llwythau brodorol Gogledd America