Meirionnydd (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol Meirionnydd oedd yr etholaeth seneddol ar gyfer yr hen Sir Feirionnydd (Meirion). Un o'r gwleidyddion enwocaf i gynrychioli'r etholaeth wledig hon oedd y Rhyddfrydwr radicalaidd Tom Ellis, fu'n AS Meirionnydd rhwng 1886 ac 1899.

Yr AS olaf i ddal sedd Meirionnydd yn San Steffan oedd Dafydd Elis-Thomas (Plaid Cymru), a ddaeth yn ddiweddarach yn un o'i harweinyddion. Cafodd y sedd ei dileu ym 1983 pan ffurfiwyd etholaeth newydd Meirionnydd Nant Conwy, a gipiwyd gan Dafydd Elis-Thomas i Blaid Cymru.

 Aelodau Seneddol 
 ASau 1542-1868 
Cynrychiolaeth Sir Feirionnydd Y Celt, 14 Awst 1885  adalwyd 17 Mai 2015
BlwyddynAelodPlaid1542Edward Stanley 1545Rhys Vaughan 1547Lewys ab Owain 1553 (Mawrth)Lewys ab Owain 1553 (Hyd)John Salesbury 1554 (Ebrill)Lewys ab Owain 1554 (Tach)Lewys ab Owain 1555Elis Prys 1558Elis Prys 1559 (Ion)Siôn Wyn ap Cadwaladr1563 (Ion)Elis Prys 1571Hugh Lewis Owen 1572John Lewis Owen 1584 (Tach)Cadwaladr Price 1586Robert Lloyd 1588 (Tach)Robert Salusbury 1593Griffith Nanney 1597 (Medi)Thomas Myddelton 1601 (Hyd)Robert Lloyd 1604-1611Syr Edward Herbert1614Ellis Lloyd1621-1622William Salisbury1624Henry Wynn1625Henry Wynn1626Edward Vaughan1628-1629Richard Vaughan1629–1640Dim SeneddEbrill 1640Henry WynnTach 1640William PriceChwef 1644Dim cynrychiolaeth1646Roger Pope1647John Jones1653Dim cynrychiolaeth1654John Vaughan1656John Jones Ion 1659Lewys ab OwainMai 1659Dim cynrychiolaeth 1660 Edmund Meyricke  1661 Henry Wynn  1673William Price  1679 Syr John Wynn  1681 Syr Robert Owen  1685 Syr John Wynn  1695 Hugh Nanney (1669-1701)  1701 Richard Vaughan  1734 William Vaughan  1768 John Pugh Pryse  1774 Evan Lloyd Vaughan  1792 Syr Robert Williames Vaughan  1836 Richard Richards  1852 William Watkin Edward Wynne  1865 William Robert Maurice Wynne 

 ASau 1868-1983 
EtholiadAelodPlaid 1868 David Williams Rhyddfrydol 1870 Samuel Holland Rhyddfrydol 1885 Henry Robertson Rhyddfrydol 1886 Thomas Edward Ellis Rhyddfrydol 1899 Owen Morgan Edwards Rhyddfrydol 1900 Syr Osmond Williams Rhyddfrydol 1910 Syr Henry Haydn Jones Rhyddfrydol 1945 Emrys Owain Roberts Rhyddfrydol 1951 Thomas William Jones  Llafur 1966 William Henry Edwards Llafur 1974 Dafydd Elis Thomas Plaid Cymru1983 dileuwyd: gweler Meirionnydd Nant Conwy

Canlyniadau Etholiadau ers Deddf Diwigio'r Senedd 1832
Ffynhonnell:James, Arnold J a Thomas, John E. Wales at Westminster - A History of the Parliamentry Representation of Wales 1800-1979 Gwasg Gomer 1981 ISBN 0 85088 684 8
 Etholiadau 1832 i 1868
bawd|Syr Robert Williames Vaughan
bawd|Richard Richards
bawd|William Watkin Edward Wynne
bawd|William Robert Maurice Wynne
bawd|David Williams

Fe ymddiswyddodd Syr Robert Williames Vaughan o'r sedd ar 27in Gorffennaf 1836 a chynhaliwyd isetholiad

Fe barhaodd Richard Richards i fod yn AS Geidwadol diwrthwynebiad yn etholiadau 1841 a 1847. Yn etholiad 1852 etholwyd William Watkin Edward Wynne yn AS Ceidwadol heb wrthwynebiad.

Wedi gweld yr ysgrifen ar y mur penderfynodd y sgweieriaid Ceidwadol beidio â sefyll ymgeisydd yn etholiad 1868 ac etholwyd David Williams, Castell Deudraeth, yn ddiwrthwynebiad ar ran y Blaid Ryddfrydol. Fe barhaodd Meirionnydd fel sedd Ryddfrydol o 1868 i 1951.

 Etholiadau'r 1870au y 1880au a'r 1890au  
bawd|Samuel Holland AS Meirion 1870-1885
bawd|Henry Robertson
bawd|Tom Ellis AS Meirion 1886-1899
bawd|O.M.Edwards AS Meirion 1899-1900
Bu farw David Williams Seren Cymru 24 Rhag 1869 "Marwolaeth Mr D Williams AS Casteldeudraeth" http://papuraunewyddcymru.llgc.org.uk/cy/page/view/3198504/ART38/ yn Rhagfyr 1869 a chynhaliwyd isetholiad yn Ionawr 1870.

Ail etholwyd Samuel Holland yn ddiwrthwynebiad ym 1874

Nodyn: Er iddo gael ei ethol fel ymgeisydd swyddogol y Blaid Ryddfrydol fe ddaeth Henry Robertson yn Rhyddfrydwr Unoliaethol yn fuan ar ôl yr etholiad. Fe unodd y Rhyddfrydwyr Unoliaethol a'r Blaid Geidwadol mewn gwrthwynebiad i gefnogaeth Y Brif Weinidog Gladstone i ymreolaeth i'r Iwerddon. Fe drodd Morgan Lloyd at yr Unoliaethwyr hefyd, gan sefyll drostynt yn etholaeth Môn ym 1892 Y Bywgraffiadur ar Lein Morgan Lloyd (1820 - 1893)http://yba.llgc.org.uk/cy/c-LLOY-MOR-1820.html?query=Morgan+Lloyd&field=name

Gan iddo gael ei ddyrchafu yn Arglwydd Gomisiynydd y Trysorlys yn Awst 1892 bu'n rhaid cynnal isetholiad ond ail etholwyd Tom Ellis yn ddiwrthwynebiad

Bu farw Thomas Edward Ellis ar 5 Ebrill 1899. Etholwyd Owen Morgan Edwards i'w olynu yn ddiwrthwynebiad, safodd Edwards i lawr ar ddiwedd y tymor etholiadol heb geisio cael ei ail-ethol

Etholiadau 1900 - 1918 
bawd|Osmond Williams
Dim ond un etholiad cystadlaeol bu yn y cyfnod yma.

Yn etholiadau 1900 a 1906 cafodd Arthur Osmond Williams, mab hynaf David Williams AS Meirionnydd rhwng 1868 a 1870, ei ethol yn ddiwrthwynebiad ar ran y Blaid Ryddfrydol.Y Bywgraffiadur Ar Lein WILLIAMS (TEULU), Bron Eryri (a elwid Castell Deudraeth yn ddiweddarach), sir Feirionnydd http://yba.llgc.org.uk/cy/c-WILL-BRO-1800.html?query=osmond+williams&field=content

Ail-etholwyd Haydn Jones yn ddiwrthwynebiad yn etholiadau mis Rhagfyr 1910 a 1918

Etholiadau'r 1920au
bawd|

Etholiadau'r 1930au

Etholiadau'r 1940au a'r 1950au
bawd|Emrys Owain Roberts AS

bawd|Gwynfor Evans yn ymgyrchu yn Etholiad Meirionnydd 1959
bawd|T. W. Jones, Arglwydd Maelor

Etholiadau'r 1960au

bawd|Wil Edwards
bawd|Dafydd Wigley

Etholiadau'r 1970au

Cyfeiriadau

Categori:Etholaethau hanesyddol yng Nghymru
Categori:Hanes Gwynedd
Categori:Hanes Sir Ddinbych
Categori:Meirionnydd