Llanfechell

Pentref yng nghymuned Mechell, Ynys Môn, yw Llanfechell ()). Saif yng ngogledd yr ynys tua 2 filltir i'r de o bentref Cemaes, ar yr arfordir i'r gogledd, a milltir i'r de o bentref Tregele, lle mae lôn yn rhedeg o'r pentref hwnnw i Lanfechell.

Yn ôl cyfrifiad 2011, poblogaeth y pentref yw 1,293. Yn y pentref mae eglwys, tafarn (Y Cefn Glas), caffi (Caffi Siop Mechell), ysgol  gynradd (Ysgol Gymuned Llanfechell), siop (Siop Isfryn) a dau gapel (Ebeneser a Libanus).

Hanes a hynafiaethau
bawd|chwith|Meini hirion Llanfechell
bawd|chwith|Capel Libanus Chapel - geograph.org.uk - 1263315
Enwir yr eglwys a'r pentref ar ôl Sant Mechell (neu Mechyll), fab Echwydd ap Gwyn Gohoyw, a flodeuai yn y 5g. Coffheir y sant mewn enw lle arall yn yr ardal, sef cymuned fechan Mynydd Mechell, filltir i'r de o'r pentref presennol.

Mae rhannau o'r eglwys, sydd ar ffurf croes, yn dyddio i'r 12g. Ychwanegwyd cangell yn y 13g a chlochdy yn yr 16g. Mae'r bedyddfaen yn perthyn i'r 12g. Ym mhorth yr eglwys gellir gweld beddfaen gyda cherflun anghyffredin o groes flodeuog arno, sydd i'w ddyddio i'r 13g.

Ceir sawl safle archaeolegol ger y pentref. Fymryn i'r gogledd ceir cromlech ar Foel Fawr ac yn agosaf i'r pentref i'r un cyfeiriad ceir triongl o feini a elwir yn Feini Hirion. Hanner milltir i'r dwyrain ceir maen hir ar dir Carrog. Yng nghyffiniau Mynydd Mechell ceir Maen Arthur.

Adeiladau a chofadeiladau
 Cofeb Ryfel Llanfechell

Pobl o Lanfechell
 William Jones (mathemategydd), y gŵr a fathodd y symbol 'Pi' (π)
 Andrew Jones Brereton (Andreas o Fôn) (1827-1885), bardd a llenor
 Audrey Mechell, actores
 Robin McBryde, chwaraewr rygbi a hyfforddwr
William Bulkeley 1691-1760, mân-fonheddwr, ffermwr a dyddiadurwr. Mae hanes ei ddyddiaduron helaeth i’w weld yma  a’u cofnodion amaethyddol, ffenolegol a hinsoddol yn gyrchadwy yma  ar wefan prosiect Llên Natur.

Imogen Longman

Cyfeiriadau

Categori:Mechell
Categori:Pentrefi Ynys Môn
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ynys Môn (y DU)