Capel Gwynfe

Pentref bychan yng nghymuned Llangadog, Sir Gaerfyrddin, Cymru, yw Capel GwynfeBritish Place Names; adalwyd 10 Chwefror 2022 neu Gwynfe. Saif mewn dyffryn yn ne-ddwyrain y sir, rhwng Trichrug a llethrau gorllewinol y Mynydd Du, i'r gorllewin o lôn yr A4069, tua hanner ffordd rhwng Brynaman i'r de a Llangadog i'r gogledd. Mae'r ardal yn rhan o Barc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog.

Enwogion
 Beriah Gwynfe Evans (1848–1927). Treuliodd y llenor ac ymgyrchydd gwleidyddol hwn ran helaeth o'i oes yng Ngwynfe, a mabwysiadodd enw'r pentref yn enw canol iddo'i hun. Cafodd swydd fel ysgolfeistr yn ysgol y pentref o 1867 hyd 1882, a'i ddilyn gan John Williams o 1882 hyd 1909.
 Syr John Williams. Ganed y casglwr llawysgrifau Cymreig, cymwynaswr mawr Llyfrgell Genedlaethol Cymru ar ei sefydliad, yn ffermdy'r Beili, yng Ngwynfe yn 1840, a'i fagu ym Mlaenllynant. Roedd yn feddyg geni i'r teulu brenhinol, gan gynnwys genedigaethau dau o frenhinoedd y dyfodol, sef E. F. Edward VIII ac E. F. George VI.  Bu'n Llywydd Llyfrgell Genedlaethol Cymru o'i sefydlu yn 1907, a hefyd Coleg Prifysgol Cymru Aberystwyth o 1913 tan ei farwolaeth yn 1926.
 Cafodd tri o genhadwyr mwyaf adnabyddus Cymru'r 19g eu geni yn y pentref, sef William Griffith, David Williams a David Griffiths (Madagasgar; 1792-1863). Cyfieithodd David Griffiths a David Jones y Beibl yn iaith y Malagas, a sefydlwyd yr iaith ysgrifenedig Falagaseg gan David Griffiths, mab Glanmeilwch, Gwynfe; mae ei fedd yng Nghapel y Graig, Machynlleth.

Ffynonellau
Aneirin Talfan Davies, Crwydro Sir Gâr (Llyfrau'r Dryw, 1955; arg. newydd, 1970)

Cyfeiriadau

Categori:Llangadog
Categori:Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog
Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Caerfyrddin (y DU)