Lili'r Wyddfa

Planhigyn blodeuol lluosflwydd Arctig-Alpaidd a monocotyledon yw Lili'r Wyddfa neu Brwynddail y Mynydd  (Cyfenw: Lloydia serotina), sy'n aelod o deulu'r Liliaceae. Lili'r Wyddfa yw'r unig aelod o'r genws Gagea sy'n byw tu allan i ganolbarth Asia. Mae Lili'r Wyddfa yn nodweddiadol o diroedd mynyddig. Yng Ngogledd America fe'i ceir o Alaska hyd New Mexico, ac yn Ewrop yn yr Alpau a Mynyddoedd Carpathia yn ogystal â Chymru. Yr unig le y mae'n tyfu yng ngwledydd Prydain yw ychydig o safleoedd yng ngogledd Eryri; er enghraifft Cwm Idwal. Fe'i ceir hefyd yng nghanol Asia, Siberia, Tsieina, Nepal, Mongolia, Corea a Japan.<ref name=hansgretel>[http://apps.kew.org/wcsp/namedetail.do?name_id=307417 Kew World Checklist of Selected Plant Families, Gagea serotina'']</ref>Biota of North America Program 2014 county distribution map Yng Ngogledd America fe'i gelwir yn common alplily.

Mae ganddo flodau cymharol fawr wedi'u gosod yn sypiau o dri: chwe tepal mewn dau swp, chwe brigeryn ac ofari uwchraddol. Ceir dail hirfain, unigol wedi'u gosod bob yn ail. Esblygodd y rhywogaeth hwn oddeutu 68 miliwn o flynydoedd CP yn ystod yr era Cretasaidd hwyr - Paleogen cynnar. Fel y rhan fwyaf o'r teulu, mae i'w gael mewn amgylchedd cynnes (neu dymherus), yn enwedig yn Hemisffer y Gogledd.

Ystyrir y gallai cynhesu byd-eang beryglu'r rhywogaeth yn Eryri a cheir cynlluniau i geisio'u traws-blannu i safleoedd yn yr Alban. Daw'r enw Lloydia o enw Edward Lhuyd. Amcangyfrifir fod llai na 100 o fylbiau yng Nghymru. O ran eu genynnau, mae'r math hwn yng Nghymru'n dra gwahanol i weddill y rhywogaeth hwn.

Dros filoedd o flynyddoedd, mae eu lleoliad diarffordd ac anhygyrch wedi eu gwarchod, i raddau helaeth, gan ei wneud hi'n anodd i ddyn neu ddafad eu sathru a'u torri.

Disgrifiad
bawd|chwith|O'r ochr; blodyn Gagea serotina gan ddangos y gwythienau piws.
Mae'n blanhigyn anodd ei adnabod pan nad yw'n blodeuo, gan fod y dail yn debyg iawn i laswellt neu frwyn. Daw'n llawer mwy amlwg pan ymddengys y blodau gwynion, o fis Mehefin ymlaen. Mae ganddynt wythienau piws neu goch. Ystyr serotina yw 'blodeuo'n hwyr'.John Bellenden Ker Gawler. 1816. Quarterly Journal of Science and the Arts. Llundain. 1: 180, Gagea serotinaLinnaeus, Carl von. 1753. Species Plantarum 1: 294, as Bulbocodium serotinum .Heinrich Gottlieb Ludwig Reichenbach. 1830. Flora Germanica Excursoria  102, as Lloydia serotina

Llyfrau Plant
Gwelir statws eiconig Lili'r Wyddfa mewn o leiaf un llyfr i blant sef Wendi Wlanog a Lili'r Wyddfa.  Wendi Wlanog a Lili'r Wyddfa

Tacsonomeg
Arferid credu fod y genws Lloydia gwbwl ar wahân i Gagea, ac fe'i dynodwyd yn rhywogaeth a elwid yn  Lloydia serotina. Erbyn hyn, fodd bynnag, (2015) mae'r rhywogaeth Lloydia yn cael eu cynnwys oddi fewn i Gagea''.Flora of China Cyfrol 24, Tudalen 122 洼瓣花 wa ban hua  Lloydia serotina (Linnaeus) Reichenbach, Fl. Germ. Excurs. 102. 1830. 

Dolenni allanol

Parc Cenedlaethol Eryri: Lili'r Wyddfa
Llên Natur

 Cyfeiriadau 

Categori:Blodau
Categori:Liliaceae