Port Moresby

Prifddinas a dinas fwyaf Papwa Gini Newydd yw Port Moresby (Tok Pisin: Pot Mosbi). Lleolir ar arfordir dwyreiniol Harbwr Port Moresby yng Ngwlff Papwa.

Mae gan y ddinas ddwysedd poblogaeth uchaf y wlad o lawer, sy'n cynnwys cymuned Tsieineaidd. Mae nifer sylweddol o drigolion yn byw mewn trefi cytiau a sgwatiau ar gyrion y ddinas. Amcangyfrifir bod 337,900 o drigolion gan Port Moresby yn 2004, a 343,000 yn 2011, a mwy na 400,000 yn 2014.

Lleolir adeiladau'r llywodraeth yng nghanol y ddinas ac yn y maestrefi. Daw cyflenwad dŵr o Afon Laloki, a saif gorsaf trydan dŵr ar yr afon. Mae ffyrdd yn cysylltu Port Moresby i Sogeri, Kwikila, a Rhaeader Rouna, a cheir gwasanaethau cludo nwyddau ar longau i borthladdoedd eraill gan gynnwys Sydney.

Mae gan Port Moresby gyfraddau uchel o dor-cyfraith, ac ystyrir yn un o'r dinasoedd sy'n waethaf ei byw ynddi yn y byd.

 Hanes 
Cyn dyfodiad yr Ewropeaid, y pobloedd Motu a Koitabu oedd trigolion yr ardal. Pysgota a thyfu iamau oedd eu bywoliaeth a buont yn masnachu gyda threfi eraill ar hyd yr arfordir. Ymwelodd y Capten John Moresby â'r ardal ym 1873 ac enwodd dwy adran y harbwr yn Fairfax a Moresby, ar ôl ei dad y Llyngesydd Syr Fairfax Moresby. Cafodd yr ardal ei gyfeddiannu gan yr Ymerodraeth Brydeinig ym 1883–84, a Port Moresby oedd enw poblogaidd y dref. Yn ystod yr Ail Ryfel Byd daeth yn un o brif ganolfannau'r Cynghreiriaid yn y Cefnfor Tawel a bwriadodd y Japaneaid ei chipio.

Wedi'r rhyfel, Port Moresby oedd prifddinas weinyddol Tiriogaeth Papwa ac yn hwyrach Tiriogaeth Papwa a Gini Newydd, dan reolaeth Awstralia. Datblygodd y porthladd yn ddinas gynlluniedig fodern. Sefydlwyd Ardal y Brifddinas Genedlaethol (240 km2) ym 1974, a daeth Port Moresby yn brifddinas Papwa Gini Newydd pan enillodd y wlad ei hannibyniaeth ym 1975.

Bydd Port Moresby yn cynnal uwchgynhadledd APEC yn 2018.

 Adeiladau ac adeilwadwaith 
 Amgueddfa Genedlaethol
 Gerddi Botanegol y Brifddinas Genedlaethol
 Maes Awyr Rhyngwladol Jackson
 Mynwent Ryfel Bomana
 Prifysgol Papwa Gini Newydd
 Tŷ'r Senedd

 Cyfeiriadau 

Categori:Dinasoedd Papwa Gini Newydd
Categori:Prifddinasoedd Oceania