Canu Heledd

Cyfres o englynion saga yn dyddio o'r 9fed neu'r 10g yw Canu Heledd. Y siaradwr yn yr englynion yw Heledd ferch Cyndrwyn, chwaer Cynddylan, brenin rhan ddwyreiniol Teyrnas Powys yn y 7g.Canu Llywarch Hen, gol. Ifor Williams (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru, 1935)

Cerddi
Mae Cynddylan, a gysylltir Cynddylan a llys Pengwern, wedi ei ladd (wrth frwydro yn erbyn yr Eingl-Sacsoniaid yn ôl pob tebyg), a'i lys yn wag a thywyll. Crwydra Heledd gan alaru:

Stauell gyndylan ys tywyll heno,
heb dan, heb wely.
wylaf wers; tawaf wedy.

Disgrifia ddau eryr, eryr Eli ac Eryr Pengwern, yn bwydo ar gyrff y lladedigion:

Eryr penngwern pengarn llwyt [heno]
aruchel y adaf,
eidic am gic a garaf.

Trawiadol hefyd yw'r dilyniant englynion adnabyddus am Y Dref Wen (lleoliad ansicr).  Mae rhyfel wedi torri ar dangnefedd y lle:

Y dref wenn yn y dyffrynt,
Llawen y bydeir wrth gyuamrud kat;
Y gwerin neur derynt.

Y dref wen yn y dyffryn,
llawen y byddeir ('adar ysglyfaethus'?) wrth gyfanrudd cad;
Ei gwerin neur derynt (bu darfu am ei gwŷr).

Ysgolheictod a llenyddiaeth
Cyhoeddwyd yr argraffiad safonol o'r farddoniaeth yma gan Syr Ifor Williams yn 1935 yn y gyfrol Canu Llywarch Hen. Yn 1990 cyhoeddodd Jenny Rowland olygiad gyda rhagymadrodd, astudiaeth a nodiadau Saesneg, sef Early Welsh Saga Poetry.

Mae'r nofelwraig Rhiannon Davies-Jones wedi ysgrifennu nofel am hanes Cynddylan, Heledd a Pengwern, o'r enw Eryr Pengwern. Ceir adlais bwriadol yn nheitl y nofel Tywyll Heno gan Kate Roberts.

Llyfryddiaeth
 Canu Llywarch Hen, gol. Ifor Williams (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru, 1935)
 Early Welsh Saga Poetry, gol. Jenny Rowland (Caergrawnt: D.S. Brewer, 1990)
 Marged Haycock, "Hanes Heledd hyd Yma", yn Gweledigaethau: Cyfrol Deyrnged i Gwyn Thomas, gol. Jason Walford Davies (Abertawe: Gwasg Barddas, 2007)

Gweler hefyd
 Canu Llywarch Hen
 Pengwern
 Y Dref Wen

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
 Testun Canu Heledd, gyda chyfieithiad Saesneg

Categori:Cerddi Cymraeg
Categori:7fed ganrif yng Nghymru
Categori:Canu'r Bwlch
Categori:Englynion penodol
Categori:Llenyddiaeth Gymraeg
Categori:Teyrnas Powys