Gorseth Kernow

Sefydliad diwylliannol Cernywaidd a sefydlwyd i gynnal ysbryd Celtaidd cenedlaethol Cernyw yw Gorseth Kernow ('Gorsedd Cernyw'). Mae'n cyfateb i Gorsedd y Beirdd yng Nghymru a Goursez Vreizh yn Llydaw ac yn cydweithredu â'r chwaer orseddau hynny.

 Cefndir 
bawd|270px|'Arglwyddes Cernyw' a'i llawforynion yng Ngorseth 2007 (Penzance)

Sefydlwyd Gorseth Kernow gan Henry Jenner yn 1928 yn Boscawen-un. Un o arweinwyr cynnar i fudiad i ailsefydlu'r Gernyweg oedd Jenner, a chymerodd yr enw barddol 'Gwas Myghal' ("Gwas Mihangel"). Cafodd ef a deuddeg arall eu hurddo gan Archdderwydd Cymru. Cynhaliwyd y Gorseth bob blwyddyn ers hynny (ac eithrio yn yr Ail Ryfel Byd). Mae'r rhai a urddwyd yn feirdd yn cynnwys Ken George, R. Morton Nance ("Mordon") a'r ysgolhaig Peter Berresford Ellis.

Amcan swyddogol Gorseth Kernow yw "cynnal ysbryd Celtaidd cenedlaethol Cernyw," ac mae'n cefnogi pob ymdrech i hyrwyddo'r iaith Gernyweg. Yn ogystal, mae'r Gorseth yn hyrwyddo hanes a diwylliant Cernyw. Fe'i cynhelir yn flynyddol mewn gwahanol ardaloedd ac mae'n rhan bwysig o fywyd Cernyw, fel yr Eisteddfod Genedlaethol yng Nghymru, gyda llawer o bobl yn cystadlu ynddi.

Urddir pobl sydd wedi gwneud cyfraniadau sylweddol i ddiwylliant Cernyw â'r teitl 'Bardd' (ni cheir 'derwyddon' ac 'ofyddion' fel yng Nghymru). Anrhydedd diwylliannol yw hyn, yn hytrach na chydnabyddiaeth o ragoriaeth fel bardd fel y cyfryw. Rhoddir enwau barddol Cernyweg i'r 'beirdd' hyn gan yr archdderwydd a'u derbyn i Goleg y Beirdd.

 Hanes 
Cynhaliwyd y seremoni gyntaf yng ngylch cerrig Boscawen-Un yn 1928. John Owen Williams (Pedrog), y bardd ac archdderwydd o Gymro, a agorodd yr orsedd, ar erfyniad Henry Jenner a Robert Morton Nance, ar batrwm Gorsedd y Beirdd yng Nghymru. Henry Jenner fu'r Prifardd cyntaf. Roedd y 'beirdd' eraill yn cynnwys:

 Michael Ambrose Cardew, (Myghal An Pry)
 Charles G. Henderson, (Map Hendra)
 William Benjamin Tregoning Hooper, (Bras Y Golon)
 James Dryden Hosken, (Caner Helles)
 Kenneth Hamilton Jenkin, (Lef Stenoryon)
 Syr Arthur Quiller-Couch, (Marghak Cough)
 Edgar Algernon Rees, (Carer Losow)
 George Sloggett, (Gwas Petrock)
 Parch. Thomas Taylor, (Gwas Ust)
 Herbert Thomas, (Barth Colonnek)
 James Thomas, (Tas Cambron)
 John Coulson Tregarthen, (Mylgarer)

Mae Gorseth Kernow yn cydnabod ac yn defnyddio pob fersiwn o'r iaith Gernyweg adfywiedig (gweler Cernyweg).

 Beirdd Cernyw a lleoliada'r Orsedd ers 1899 

 1899 Cymru
 Matthews, John Hobson (D) (Mab Cernyw)
 Reynolds, Reginald (D) (Gwas Piran)
 Reynolds, Hettie Tangye (D) (Merch Eia)
 1903 Llydaw
 Jenner, Henry (D) (Gwas Myghal)
 1904 Cymru
 Jenner, Katherine Lee (D) (Morvoren)
 Jewell, L C Duncombe (D) (Bardd Glas)
 1928 Cymru
 Bluett, Albert Marwood (D) (Gwryghonen Vew)
 Carah, Parch. James Sims (D) (Gwas Crowan)
 Doble, Parch. Canon Gilbert Hunter (D) (Gwas Gwendron)
 Nance, Robert Morton (D) (Mordon)
 Pool, Annie (D) (Myrgh Piala)
 Roberts, Trelawney (D) (Gonader A Bell)
 Rowe, Joseph Hambley (D) (Tolzethan)
 Watson, William Charles David (D) (Tirvab)
 1928 Boscawen-Un
 1929 Karnbre / Carn Brea
 1930 The Hurlers
 1931 Pensans / Penzance
 1932 The Merry Maidens, St Buryan
 1933 Roche Rock
 1934 Padderbury Top, Menheniot
 1935 Pensans / Penzance
 1936 Kelly Round, Wadebridge / Pons War Wlan
 1937 Boscawen-Un
 1938 Trippet Stones, Bodmin
 1939 Chylason, Carbis Bay,
 1940-1945 RIC (Amgueddfa Truro)
 1946 Perran Round, Perranzabuloe
 1947 Lanstefan / Launceston
 1948 Carwyen, Cambron
 1949 Mount Charles Menhyr
 1950 Boscawen-Un
 1951 Padstow / Lodenek
 1952 Trethevy, St Cleer
 1953 Trencrom, Lelant
 1954 Castledore, Golant
 1955 The Merry Maidens, St Buryan
 1956 Castle Cannyck, Bodmin
 1957 Predannack Cross, Mullion
 1958 Perran Round, Perranzabuloe
 1959 Kelliwik, Callington
 1960 Cambron / Camborne
 1961 Bude Castle
 1962 Barrowfield, Newquay
 1963 Giant's Rock, Zennor
 1964 Tintagel
 1965 Goodern, Kea
 1966 Porthya / St Ives
 1967 Essa / Saltash
 1968 Lanust / St Just in Penwith
 1969 Lyskerrys / Liskeard
 1970 Perran Round, Perranzabuloe
 1971 The Merry Maidens, St Buryan
 1972 Castell Launceston / Dunheved
 1973 Mount Charles Menhyr
 1974 Glasney, Pennrynn / Penryn
 1975 Bude Castle
 1976 Heyl / Hayle
 1977 Nine Maidens, St Columb Major
 1978 Boscawen-Un
 1979 Bosvenegh / Bodmin
 1980 Essa / Saltash
 1981 Nance, Illogan
 1982 Lanust / St Just in Penwith
 1983 St Kew
 1984 Kelliwik / Callington
 1985 Perran Round, Perranzabuloe
 1986 The Merry Maidens, St Buryan
 1987 Anthony House, Torpoint
 1988 Poldhu, Mullion
 1989 Lostwydhyel / Lostwithiel
 1990 Marhasvean / Marazion
 1991 Roche Rock
 1992 Perran Round, Perranzabuloe
 1993 Bude Castle
 1994 Cambron / Camborne
 1995 Marhasvean / Marazion
 1996 Lyskerrys / Liskeard
 1997 Bosvenegh / Bodmin
 1998 Lanust / St Just in Penwith
 1999 Heyl / Hayle
 2000 Aberfal / Falmouth
 2001 Sen Colom / St Columb
 Gwanwyn 2002 Castel Pendynas, Aberfal / Pendennis, Falmouth
 Awst 2002 Pensilva,
 2003 Lannstefan / Launceston
 2004 Truru / Truro
 2005 Ponswad / Wadebridge
 2006 Resruth / Redruth
 2007 Pensans / Penzance
 2008 Logh / Looe
 2009 Essa / Saltash
 2010 Porthia / St Ives
 2011 Hellys / Helston
 2012 Reskammel / Camelford
 2013 Glasney, Pennrynn / Penryn
 2014 Penntorr / Torpoint
 2015 Sen Austel / St Austell
 2016 Lannaghevran / St Keverne
 2017 Lannstefan/Launceston
 2018 Towan Blistra/Newquay
 2019 Lannust / St Just in Penwith
 2020 Seremoni diogel Covid-19 Truru / Truro
 2021 Porthbud–Strasnedh / Bude-Stratton
 2022 Heyl / Hayle
 2023 Lannwedhenek / Padstow
 2024 Kelliwik / Callington

 Rhestr o Brifeirdd Gorseth Kernow ers 1928 

 Gwas Myhal (Henry Jenner) 1928-1934
 Mordon (Robert Morton Nance) 1934-1959
 Talek (E. G. R. Hooper) 1959-1964
 Gunwyn (George Pawley White) 1964-1970
 Trevanyon (Denis Trevanion) 1970-1976
 Map Dyvroeth (Richard Jenkin) 1976-1982
 Den Toll (John Miners) 1982-1985
 Map Dyvroeth (Richard Jenkin) 1985-1988
 Gwas Constantyn (John Chesterfield) 1988-1991
 Caradok (Jori Ansell) 1991-1994
 Cummow (Brian Coombes) 1994-1997
 Bryallen (Anne Trevenen Jenkins) 1997-2000
 Jowan an Cleth (John Bolitho) 2000-2003
 Tewennow (Rod Lyon) 2003-2006
 Gwenenen (Vanessa Beeman) 2006-2009
 Skogynn Pryv (Mick Paynter) 2009–2012
 Steren Mor (Maureen Fuller) 2012–2015
 Telynor an Weryn (Merv Davey) 2015–2018
 Melennek (Elizabeth M. Carne) 2018–2021
 Mab Stenak Vur (Pol Hodge) 2021-2024
 Gwythvosen (Jenefer Lowe) 2024-

Ffynonellau
 Hanes Gorsedd y Beirdd gan Geraint Bowen a Zonia Bowen . Cyhoeddiadau Barddas, Dinbych 1991
 Craig Weatherhill, Cornish Place Names & Language (Sigma Leisure, 1995) ISBN 1-85058-837-6
 Jon Jenkin, Byrth Gorseth Kernow 1928-2007: Bards of the Gorseth of Cornwall (Gorseth Kernow, 2007) ISBN 1-903668-01-6

 Dolenni allanol 
 Fideo o'r seremoni yn Penzance, 2007
 gwefan swyddogol 
 Rol Byrth Gorseth Kernow, 1947 
 Hanes Gorseth Kernow 
 Rhestr Prifeirdd 

Categori:Cernyw
Categori:Llenyddiaeth Gernyweg
Categori:Eisteddfodau
Categori:Diwylliant Cernyw
Categori:Sefydliadau 1928