Dyfnwal Moelmud

Roedd Dyfnwal Moelmud (; bl. c. 450–470) yn cael ei gyfrif fel brenin a deddfwr cynnar ymhlith y Cymry, a rhoddir y clod iddo am godio eu hunedau mesur safonol. Mae hefyd yn ymddangos fel brenin chwedlonol y Brythoniaid yn Hanes Brenhinoedd y Brytoniaid ffug-hanesyddol Sieffre o Fynwy.

 Hanes 
Dim ond dwy ddogfen hanesyddol hysbys sy'n sôn am Dyfnwal. Mae ach o'r ddegfed ganrif yn y Llyfrgell Brydeinig (Harley MS 3859) yn ei nodi fel ŵyr Coel Hen, a hynafiad Morcant Bulc. Mae ach o'r bymthegfed ganrif yng Ngholeg Iesu, Rhydychen (MS 20) hefyd yn ei nodi yn yr un modd.

 Chwedl 
Yng nghofnod Geoffrey, Dyfnwal oedd mab Cloten, Brenin Cernyw, ac adferodd drefn ar ôl "Rhyfel Cartref y Pum Brenin". Roedd ei deulu yn gangen gadetiaid o frenhinlin Brutus, gyda'r llinach drechol wedi dod i ben gyda Porrex I cyn y rhyfel cartref. Mae Llyfr Baglan yn ehangu ar hyn trwy wneud Dyfnwal yn ddisgynnydd uniongyrchol trwy linach wrywaidd Camber trwy ei fab hynaf, Gorbonian.

Dyfnwal oedd Brenin Cernyw yn ystod y rhyfel a grëwyd yn y gwagle pŵer a adawyd gan Porrex I. Roedd yn fwy dewr na'r holl frenhinoedd eraill yn y rhyfel. Trechodd Pinner, brenin Loegria. Mewn ymateb, cynghreiriodd Rudaucus, brenin Cambria, a Staterius, brenin Albany, a dinistrio llawer o dir Dyfnwal. Cyfarfu'r ddwy ochr mewn brwydr a chawsant eu hatal rhag ymladd. Yna cymerodd Dyfnwal 600 o'i ddynion a'i hun a gwisgo arfwisg y gelynion marw. Arweiniasant ymosodiad yn ddwfn i linellau'r gelyn lle lladdasant y ddau frenin. Ar ôl y frwydr hon, dinistriodd Dyfnwal gweddill amddiffynfeydd y brenhinoedd ac ysbeilio eu tiroedd.

Yn dilyn trechu'r brenhinoedd cystadleuol, creodd Dyfnwal goron fel un ei ragflaenwyr a hawliodd orsedd Prydain. Creodd set o reolau ar gyfer y deyrnas o'r enw Deddfau Molmutine, a bron rhoi terfyn ar ladrata o fewn ei deyrnas a pharhaodd am ganrifoedd lawer. Mae Llyfr Baglan hefyd yn ei wneud yn sylfaenydd Bryste. Teyrnasodd mewn heddwch a ffyniant am ddeugain mlynedd yna bu farw a chladdwyd ef yn Nheml Concord, teyrnged i'w gyfreithiau, avleolwyd yn Trinovantum. Sbardunodd ei farwolaeth ryfel cartref arall rhwng ei ddau fab, Belinus a Brennius.

 Gweler hefyd 

 Unedau Cymreig

 Cyfeiriadau 

 Dyfyniadau 

Llyfryddiaeth





Categori:Llên gwerin Cymru