Iorwerth ab y Cyriog

Un o Feirdd yr Uchelwyr a fu yn ei flodau tua chanol y 14g oedd Iorwerth ab y Cyriog (fl. tua 1325 - tua 1375). Er nad oes prawf pendant, gellir bod yn weddol hyderus mai mab y bardd Gronw Gyriog oedd ef a'i fod, fel ei dad, yn hanu o Fôn.Gwaith Gronw Gyriog, Iorwerth ab y Cyriog ac eraill.

Bywyd
Mae'r ychydig a wyddys am y bardd yn deillio o dystiolaeth ei gerddi ei hun a dau gyfeiriad ato yng ngwaith ei gyfoeswyr Sefnyn a Dafydd ap Gwilym. Yn ei farwnad iddo mae Sefnyn yn awgrymu ei fod yn bencerdd gyda meistrolaeth ar ganu yn null Aneirin (hynny yw, canu mawl), ac mae'n amlwg fod y ddau fardd yn gyfeillion. Yn y cywydd 'Cae Bedw Madog', awgryma Dafydd ap Gwilym fod Iorwerth wedi canu cerdd i ferch yn gyfnewid am dâl - hynny yw, fod ei fryd er bethau materol. Ond mae'r ffaith fod dau o feirdd mwyaf y ganrif yn cyfeirio ato o gwbl yn dangos fod y bardd yn adnabyddus ac yn fardd o bwys.

Cerddi
Er ei bod yn debygol iawn fod y bardd yn frodor o Fôn ac yn perchen tir yno, i noddwyr ym Meirionnydd y mae'r cerddi ganddo sydd wedi goroesi. Priodolir pum cerdd iddo, sef dwy awdl (un i Dduw a'r llall i ferch o Feirionnydd o'r enw Efa), cywydd i ddiolch am glasb, cywydd marwnad i Einion ap Seisyll o Fathafarn (plwyf Llanwrin, ger Machynlleth), a dychan i Ddrws-y-nant (rhwng Llanuwchllyn a Dolgellau). Dim ond y tair cyntaf a dderbynnir fel gwaith dilys Iorwerth a cheir cryn ansicrwydd am awduriaeth y ddwy olaf. Er mai bychan yw cyfanswm y cerddi a gadwyd, ceir llinellau cofiadwy iawn ynddynt, er enghraifft am Efa sy'n

Lloer morynion llawr Meirionnydd.

Yn ei gywydd i ddiolch am glasb ceir un o'r cyfeiriadau cynharaf ar glawr at Feddygon Myddfai.

Ceir y testunau hynaf o gerddi Iorwerth yn Llyfr Coch Hergest.

Llyfryddiaeth
Golygir gwaith y bardd gan W. Dyfed Rowlands ac Ann Parry Owen yn,
Gwaith Gronw Gyriog, Iorwerth ab y Cyriog ac eraill (Aberystwyth, 1997). 'Cyfres Beirdd yr Uchelwyr'.

Cyfeiriadau

Categori:Genedigaethau'r 14eg ganrif
Categori:Marwolaethau'r 14eg ganrif
Categori:Beirdd y 14eg ganrif o Gymru
Categori:Beirdd Cymraeg y 14eg ganrif
Categori:Beirdd yr Uchelwyr
Categori:Pobl o Ynys Môn