Eglwys Bresbyteraidd Cymru

Mae Eglwys Bresbyteraidd Cymru, a elwir hefyd y Methodistiaid Calfinaidd neu'r Trefnyddion Calfinaidd, yn enwad anghydffurfiol Cymreig.

Datblygodd yr enwad allan o'r Diwygiad Methodistaidd yn y 18g dan arweiniad Howel Harris, Daniel Rowland a William Williams, Pantycelyn, ac yn ddiweddarach Thomas Charles. Yn y cyfnod yma roedd yn fudiad o fewn yr eglwys Anglicanaidd, a dim ond yn 1811 y dechreuodd ordeinio gweinidogion ei hun. Cwblhawyd y broses o ymwahanu pan gyhoeddodd Gyffes Ffydd yn 1823 a chlymu ei holl eiddo wrth y gyffes honno mewn Gweithred Gyfansoddiadol yn 1826. Tyfodd yr enwad yn gyflym yn hanner cyntaf y 19g, dan arweiniad gwŷr fel Thomas Jones (Dinbych) (1756 - 1820), John Elias (1774 - 1841) a John Jones, Talysarn, i fod y mwyaf o enwadau anghydffurfiol Cymru. Roedd yn wahanol i'r enwad arall anghydffurfiol a arddelai'r enw 'Methodistiaid', sef y Methodistiaid Wesleaidd a ddilynai John Wesley yn Lloegr ac a ymledodd yng Nghymru yn ddiweddarach.  Calfiniaeth a arddelai'r Methodistiaid yng Nghymru a Chalfinaidd oedd diwynyddiaeth yr enwad o'r dechrau. Bu tŵf pellach yn dilyn Diwygiad 1904-1905, dan arweiniad Evan Roberts, ond ers hynny mae nifer yr aelodau wedi gostwng yn sylweddol.

Llyfryddiaeth
 Hanes Methodistiaeth Galfinaidd Cymru
Cyfrol 1: Y Deffroad Mawr, gol. Gomer Morgan Roberts (Caernarfon: Llyfrfa'r Methodistiaid Calfinaidd, 1973)
Cyfrol 2: Cynnydd y Corff, gol. Gomer Morgan Roberts (Caernarfon: Llyfrfa'r Methodistiaid Calfinaidd, 1978)
Cyfrol 3: Y Twf a'r Cadarnhau, gol. John Gwynfor Jones (Caernarfon: Gwasg Pantycelyn, 2011)
R. Geraint Gruffydd, Y Gair a'r Ysbryd: Ysgrifau ar Biwritaniaeth a Methodistiaeth, gol. E. Wyn James (2019)

Dolenni allanol

Categori:Cristnogaeth yng Nghymru
Categori:Methodistiaeth