Llyn Fawr

Llyn yn Rhondda Cynon Taf yn ne Cymru yw Llyn Fawr. Fe'i lleolir i'r de o bentrefi Cefn Rhigos a Rhigos. Mae'n fwyaf adnabyddus oherwydd y darganfyddiadau pwysig o arfau a chelfi o ddiwedd Oes yr Efydd a dechrau Oes yr Haearn a wnaed yno.

Saif y llyn islaw Craig y Llyn, gerllaw tarddle Afon Rhondda Fawr, 368 medr uwch lefel y môr; mae ei arwynebedd yn 9.8 hectar (24 acer). Llyn naturiol ydyw, ond adeiladwyd argae i'w droi yn gronfa ddŵr tua dechrau'r 20g.
250px|bawd|chwith|Llyn Fawr

Rhwng 1911 a 1913, yn ystod y gwaith o adeiladu'r argae, cafwyd hyd i amrywiaeth o arfau a chelfi; roedd y rhan fwyaf yn dyddio'n ôl i ran olaf Oes yr Efydd ond hefyd yn cynnwys y celfi haearn cynharaf i'w darganfod yng Nghymru, yn fwyaf arbennig: cleddyf haearn yn arddull Hallstatt. Roedd yno hefyd ben gwaywffon a chryman haearn. Roedd y celfi efydd yn cynnwys dau grochan a phennau bwyeill. Credir fod yr eitemau yma wedi eu gosod yn y llyn fel offrwm i'r duwiau, efallai tua 650 CC.

Llyfryddiaeth
 Leslie Alcock (1972) The Irish Sea Zone in the Pre-Roman Iron Age CBE Research Report 9 
 Frances Lynch, Stephen Aldhouse-Green & Jeffrey L. Davies (2000) Prehistoric Wales (Sutton Publishing) ISBN 0-7509-2165-X

Dolenni allanol
Crochan efydd o Llyn Fawr 

Categori:Cronfeydd dŵr Cymru
Fawr
Categori:Llynnoedd gyda chysylltiad Celtaidd
Categori:Oes yr Efydd yng Nghymru
Categori:Oes yr Haearn yng Nghymru
Categori:Safleoedd archaeolegol Rhondda Cynon Taf
Categori:Y Rhigos