David Owen (Brutus)

Gweler hefyd Brutus.
Llenor dadleuol, golygydd a phregethwr o Gymru oedd David Owen, sy'n adnabyddus dan ei ffug enw Brutus (?Rhagfyr 1795 – 16 Ionawr 1866), ganed yn Llanpumsaint, Sir Gaerfyrddin.

Gyrfa
Cafodd ei fagu yn Annibynnwr yn Sir Gaerfyrddin a threuliodd gyfnod mewn rhannau eraill o'r wlad fel ysgolfeistr. Cychwynodd fel brentis o feddyg cyn troi'n weinidog gyda'r Bedyddwyr. Yr oedd hefyd yn bregethwr gyda'r Annibynwyr ac yn ysgolfeistr. Troes ei gefn ar Ymneilltuaeth ac ymunodd ag Eglwys Loegr yn 1835 lle daeth yn olygydd Yr Haul, cylchgrawn yr Anglicaniaid yng Nghymru. Yr oedd hefyd yn olygydd ar bapurau Lleuad yr Oes ac Yr Efengylydd. Cyhoedoddodd nifer o lyfrau ar bynciau crefyddol at ddefnydd y dyn cyffredin. Yn ogystal ysgrifennodd dau hunangofiant byr ar John Elias a Christmas Evans. Mae wedi ei gladdu ym mynwent Llywel ym Mhowys.

Y dychanwr
Fel golygydd a llenor daeth yn adnabyddus am ei ymosodiadau llym a deifiol, mewn erthyglau a llyfrau, ar bregethwyr lleyg swnllyd yr enwadau Ymneilltuol, yn enwedig y rhai a bregethai yng ngefn gwlad Cymru, am eu diffyg moesoldeb a'u hanwybodaeth. Yr enwocaf o'r rhain oedd y stori ddychanol Wil Brydydd y Coed, a ymddangosodd yn gyntaf yn Yr Haul rhwng 1863 a 1865. Yn y llyfrau hyn a nifer fawr o erthyglau, mae Brutus yn ymosod yn llym ar y 'jacs' (pregethwyr ymneilltuol) a 'Jacyddiaeth.' Gwawdiai'r beirdd eisteddfodol, meddygon "cwac" ac ofergoelion hefyd. Ceidwadwr o ran ei wleidyddiaeth oedd Brutus, a aeth mor bell ag i ddychanu'r Gymraeg ei hun, neu o leiaf y beirdd israddol a oedd mor barod i'w dyrchafu i'r cymylau, ond er bod ei faes yn gyfyng roedd yn un o awduron rhyddiaith gorau ei oes.

Llyfryddiaeth
Gwaith Brutus
Cofiant John Elias
Cofiant Christmas Evans
Cofiant Wil Bach o'r Pwll-dŵr (dychan)
Cofiant Siencyn Bach y Llwywr (dychan)
Cofiant Dai Hunan-dyb (dychan)
Wil Brydydd y Coed (dychan)
Brutusiana (1855), cyfrol o'i erthyglau a'i ysgrifau

Astudiaethau
Thomas Jones, 'Brutus,' yn Mân Us (Caerdydd, 1949)

Categori:Genedigaethau 1795
Categori:Golygyddion o Gymru
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1866
Categori:Pobl o Sir Gaerfyrddin
Categori:Pregethwyr o Gymru