Esgob Tyddewi

bawd|170px|Arfbais Esgobaeth Tyddewi.
Llywodraethwr eglwysig Esgobaeth Tyddewi yng ngorllewin Cymru yw Esgob Tyddewi. Yn draddodiadol ystyrir Dewi Sant fel Esgob cyntaf Tyddewi. Mae cofnodion am y cyfnod cynnar yn gyfyngedig i ambell gofnod yn yr Annales Cambriae a Brut y Tywysogion. Er enghraifft, cofnodir i'r Daniaid anrheithio Tyddewi yn 999, a lladd yr esgob Morgeneu; y cyntaf o Esgobion Tyddewi, meddir, i dorri ar draddodiad Dewi o ymwrthod a bwyta cig.

Yn yr 11g roedd yr esgobion Sulien a'i fab Rhygyfarch ap Sulien yn ysgolheigion nodedig. I Rhygyfarch y priodolir y Vita Davidiis ("Buchedd Dewi"), a gyfansoddwyd i amddiffyn annibyniaeth yr esgobaeth oddi wrth Archesgob Caergaint. Yn 1176, enwebwyd Gerallt Gymro yn esgob, ond gwrthododd y brenin Harri II o Loegr ei dderbyn, yn ôl pob tebyg oherwydd ei ymgyrch dros annibyniaeth yr esgobaeth, ymgyrch a gafodd gefnogaeth Llywelyn Fawr.

Yn ystod ymrysonau crefyddol yr 16g, carcharwyd yr esgob Robert Ferrar am heresi gan Mari Tudur, ac, ar ôl gwrthod datgyffesu, fe'i llosgwyd wrth y stanc ar sgwâr y farchnad yng Nghaerfyrddin ar 30 Mawrth 1555.

Yr esgob presennol yw'r Gwir Barchedig Dorrien Davies a benodwyd , ym mis Hydref 2023.

Rhestr o Esgobion Tyddewi

CyfnodEsgobNodiadau<small>545 hyd 589Dewi<small><small>589 hyd 606Cynog<small><small>606 hyd c. 610Teilo<small>c. 610 hyd ???Ceneu<small>??? hyd ???Morfael<small>??? hyd ???Haerwnen<small>??? hyd ???Elfaed<small>??? hyd ???Gwrnwen<small>??? hyd ???Llunwerth I<small>??? hyd ???Gwrgwst<small>??? hyd ???Gwrgan<small>??? hyd ???Clydog<small>??? hyd ???Einion<small>??? hyd ???Elffod<small>??? hyd ???Ethelman<small>??? hyd ???Elane<small>??? hyd ???Maesgwyd<small><small>??? hyd 831Sadyrnin<small>831 hyd ???Cadell<small><small>??? hyd 840Sulhaithnay<small><small>840 hyd 874Nobis<small>874 hyd ???Idwal<small>??? hyd ???Arthfael<small>??? hyd ???Samson<small>??? hyd ???Ruelin<small>??? hyd ???Rhydderch<small>??? hyd ???Elwin<small>??? hyd ???Morbiw<small><small>??? hyd 873Llunwerth II<small><small>873 hyd 944Eneuris<small>944 hyd ???Sulhidyr(alias Hubert)<small><small>??? hyd 978Ifor<small><small>978 hyd 999Morgeneu<small>999 hyd ???Nathan<small>??? hyd ???Ieuan(alias Jevan)<small><small>??? hyd 1016Arwystl<small><small>1016 hyd 1023Erbin<small><small>1023 hyd 1039Trahaearn<small><small>1039 hyd 1061Ioseff<small><small>1061 hyd 1071Bleiddud<small><small>1071 hyd 1072Sulien<small><small>1072 hyd 1078Abraham<small><small>1078 hyd 1088Sulien<small>Restored1088 hyd ???Rhygyfarch ap Sulien<small><small>??? hyd 1115Gruffudd(alias Wilfrid)<small><small>1115 hyd 1115Deiniol(alias Daniel)<small>Etholwyd ond nis cysegrwyd, daeth yn Archddiacon Powys<small>1115 hyd 1148Bernard<small>Cangehellor i’r Frenhines Adelize]]; yr esgob cyntaf i dderbyn uchafiaeth Caergrawnt1148 hyd 1176David FitzGerald<small>Archddiacon Aberteifi1176 hyd 1198Peter de Leia<small>Prior Wenlock1198 hyd 1203Gerallt Gymro<small>Etholwyd ond nis derbyniwyd gan y brenin  Harri II; ymddiswyddodd1203 hyd 1214Geoffrey de Henlaw<small>1214 hyd 1229Gervase(alias Iorwerth)<small>Bu farw yn y swydd1230 hyd 1248Anselm De la Grace<small>1248 hyd 1256Thomas Wallensis<small>1256 hyd 1280Richard Carew<small>1280 hyd 1298Thomas Bek<small>Archddiacon Dorset1298 hyd 1328David Martyn<small>1328 hyd 1347Henry Gower<small>1347 hyd 1350John Thoresby<small>Arglwydd Ganghellor; daeth yn Esgob Caerwrangon1350 hyd 1353Reginald Brian<small>Daeth yn Esgob Caerwrangon1353 hyd 1361Thomas Fastolf<small>Person Fakenham, Norfolk1361 hyd 1389Adam Houghton<small>Arglwydd Ganghellor1389Richard Metford<small>Etholwyd ond rhoddwyd heibio gan y pab1389 hyd 1397John Gilbert<small>Cynt yn Esgob Henffordd1397 hyd 1408Guy Mone<small>1407 hyd 1408Gruffudd Yonge<small>Apwyntiwyd gan Owain Glyndŵr1408 hyd 1414Henry Chichele<small>Archddiacon Caersallog; daeth yn Archesgob Caergaint1414 hyd 1415John Catterick<small>Daeth yn Esgob Caerlwytgoed1415 hyd 1417Stephen Patrington<small>Daeth yn Esgob Chichester1417 hyd 1433Benedict Nichols<small>Cynt yn Esgob Bangor1433 hyd 1442Thomas Rodburn<small>Archddiacon Sudbury1442 hyd 1446William LyndwoodArglwydd y Sêl GyfrinIonawr 1447 hyd Mai 1447John Langton<small>Canghellor Caergrawnt; bu farw yn y swydd15 Medi 1447 hyd 1460John De la Bere<small>Deon Wells1460 hyd 1482Robert Tully<small>Mynach o Gaerloyw1482 hyd 1483Richard Martin<small>Canghellor y Cyfrin Gyngor hyd oes Edward IV o Loegr1483 hyd 1484Thomas Langton<small>Prebend Wells1484 hyd 1485Andrew …<small>1485 hyd 1496Hugh Pavy<small>Archddiacon Wiltshire1496 hyd Mai 1504John Morgan(neu John Young)<small>Deon Windsor; bu farw yn y swydd1505 hyd 1509Robert Sherborne<small>Deon St Paul, Llundain; daeth yn Esgob Chichester1509 hyd c.1521Edward Vaughan<small>Prebend St Paul, Llundain; bu farw yn y swydd1523 hyd 1536Richard Rawlins<small>Warden Coleg Merton, Rhydychen, Prebend St Paul, Llundain1536 hyd 1549William Barlow<small>Cynt yn Esgob Llanelwy; daeth yn Esgob Caerfaddon a Wells1549 hyd 1553Robert Ferrar<small>Cysegrwyd 9 Medi 1548; diswyddwyd gan y Frenhines Mari a llosgwyd am heresi.1553 hyd 1559Henry Morgan<small> diswyddwyd gan y Frenhines Elizabeth1559 hyd 1561Thomas Young<small>Canghellor Tyddewi; daeth yn Archesgob Efrog1561 hyd 7 Tachwedd 1581Richard Davies<small>Cynt yn Esgob Llanelwy; Bu farw yn y swydd1582 hyd 1592Marmaduke Middleton<small>Cynt yn Esgob Waterford; diswyddwyd ac alltudiwyd. 1592 hyd 1594yn wag<small>1594 hyd 1615Anthony Rudd<small>Deon Caerloyw1615 hyd 1621Richard Milbourne<small>Deon Rochester; daeth yn Esgob Caerliwelydd1621 hyd 1627William Laud<small>Deon Caerloyw; daeth yn Esgob Caerfaddon a Wells1627 hyd 1635Theophilus Field<small>Cynt yn Esgob Llandaf1635 hyd 1653Roger MainwaringDeon Caerwrangon; bu farw yn y swydd
|- valign=topbgcolor="#ffffec"
|1653 hyd 1660||yn wag||Hyd at adferiad y frenhiniaeth
|- valign=topbgcolor="#ffffec"
|1660 hyd 1677||William Lucy||Rheithor High Clere, Swydd Huntingdon; daeth yn Esgob Caerwrangon
|- valign=topbgcolor="#ffffec"
|1677 hyd 1686||Lawrence Womach||Archddiacon Suffolk
|- valign=topbgcolor="#ffffec"
|1686 hyd 1687||John Lloyd||Priathro Coleg Iesu, Rhydychen
|- valign=topbgcolor="#ffffec"
|1687 hyd 1699||Thomas Watson||diswyddwyd am gamymddygiad, yn cynnwys simoniaeth
|- valign=topbgcolor="#ffffec"
|1699 hyd 1705||yn wag||am 5 mlynedd
|- valign=topbgcolor="#ffffec"
|1705 hyd 1710||George Bull||Archddiacon Llandaf
|- valign=topbgcolor="#ffffec"
|1710 hyd 1712||Philip Bisse||Daeth yn Esgob Henffordd
|- valign=topbgcolor="#ffffec"
|1712 hyd 1723||Adam Ottley||Archddiacon Salop a Prebend Henffordd
|- valign=topbgcolor="#ffffec"
|1723 hyd 1730||Richard Smalbroke||Trysorydd Llandaf; daeth yn Esgob Caerlwytgoed
|- valign=topbgcolor="#ffffec"
|1730 hyd 1731||Elias Sydall||Deon Caergaint; daeth yn Esgob Caerloyw
|- valign=topbgcolor="#ffffec"
|1731 hyd 1743||Nicholas Clagget||Deon Rochester; daeth yn Esgob Caerwysg
|- valign=topbgcolor="#ffffec"
|1743 hyd 1744||Edward Willes||Deon Lincoln; daeth yn Esgob Caerfaddon a Wells
|- valign=topbgcolor="#ffffec"
|1744 hyd 1752||Yr AnrhydeddusRichard Trevor||Canon Windsor; daeth yn Esgob Durham
|- valign=topbgcolor="#ffffec"
|1752 hyd 1761||Anthony Ellis||Prebendari Caerloyw
|- valign=topbgcolor="#ffffec"
|1761 hyd 1766||Samuel Squire||Deon Bryste
|- valign=topbgcolor="#ffffec"
|1766 hyd 1766||Robert Lowth||Prebendary of Durham; daeth yn Esgob Rhydychen
|- valign=topbgcolor="#ffffec"
|1766 hyd 1774||Charles Moss||Archddiacon Colchester; daeth yn Esgob Caerfaddon a Wells
|- valign=topbgcolor="#ffffec"
|1774 hyd 1779||Yr Anryd.James York||Deon Lincoln; daeth yn Esgob Caerloyw
|- valign=topbgcolor="#ffffec"
|1779 hyd 1783||John Warren||Archddiacon Caerwrangon; daeth yn Esgob Bangor
|- valign=topbgcolor="#ffffec"
|1783 hyd 1788||Edward Smallwell||Daeth yn Esgob Rhydychen
|- valign=topbgcolor="#ffffec"
|1788 hyd 1793||Samuel Horsley||Daeth yn Esgob Rochester
|- valign=topbgcolor="#ffffec"
|1793 hyd 1800||Yr AnrhydeddusWilliam Stuart||Canon Eglwys Crist, Rhydychen,; daeth yn Archesgob Armagh
|- valign=topbgcolor="#ffffec"
|20 Rhagfyr 1800 hyd 3 Mehefin 1803||Arglwydd George Murray||Bu farw yn y swydd
|- valign=topbgcolor="#ffffec"
|25 Mehefin 1803 hyd 1825||Thomas Burgess||Daeth yn Esgob Caersallog
|- valign=topbgcolor="#ffffec"
|18 Mehefin 1825 hyd 7 Gorffennaf 1840||John Banks Jenkinson||Bu farw yn y swydd
|- valign=topbgcolor="#ffffec"
|23 Gorffennaf 1840 hyd 1874||Connop Thirlwall|| 
|- valign=topbgcolor="#ffffec"
|1874 hyd 1897||William Basil Jones, DD|| 
|- valign=topbgcolor="#ffffec"
|1897 hyd 1926||John Owen||Esgob ar adeg greu Yr Eglwys yng Nghymru
|- valign=topbgcolor="#ffffec"
|1926 hyd 1950||David Lewis Prosser, LLD||Archesgob Cymru 1944-1949
|- valign=topbgcolor="#ffffec"
|1950 hyd 1956||William Thomas Havard, MC, TD, DD|| 
|- valign=topbgcolor="#ffffec"
|1956 hyd 1971||John Richard Richards, DD|| 
|- valign=topbgcolor="#ffffec"
|1971 hyd 1982||Eric Matthias Roberts, MA|| 
|- valign=topbgcolor="#ffffec"
|1982 hyd 1991||George Noakes||Archesgob Cymru 1987-1991
|- valign=topbgcolor="#ffffec"
|1991 hyd 1995||J. Ivor Rees|| 
|- valign=topbgcolor="#ffffec"
|1995 hyd 2002||David Huw Jones|| 
|- valign=topbgcolor="#ffffec"
|2002 hyd y 2008||Carl N. Cooper|| 
|- valign=topbgcolor="#ffffec"
|2008 hyd 2016||John Wyn Evans|| 
|- valign=topbgcolor="#ffffec"
|2016 hyd 2023||Joanna Penberthy||Y fenyw gyntaf yn y swydd
|- valign=topbgcolor="#ffffec"
|2023 hyd heddiw||Dorrien DaviesArchdeacon Dorrien Davies to be Bishop of St Davids; Church Times, 18 Hydref 2023||


Categori:Yr Eglwys yng Nghymru
Categori:Esgobaeth Tyddewi
Categori:Galwedigaethau crefyddol yng Nghymru