Castell Caergwrle

Castell canoloesol ym mhentref Caergwrle, Sir y Fflint, Cymru, yw Castell Caergwrle. Codwyd y castell gan y Tywysog Dafydd ap Gruffudd (brawd Llywelyn yr Ail) rhwng 1277 ac 1282.

Hanes
Mae'n debyg iddo gael ei godi gan Dafydd ap Gruffudd, brawd Llywelyn ap Gruffudd, yn 1277, ar dir a roddwyd iddo gan Edward I, brenin Lloegr dan dermau Cytundeb Aberconwy ar ôl ei ryfelgyrch cyntaf ar Gymru. Ymosododd Dafydd ar ddeiliaid Edward ym Mhenarlâg yn 1282, efallai o Gastell Caergwrle, gan achosi ail ryfelgyrch Edward yng Nghymru. Erbyn i'r Saeson gyrraedd Caergwrle ym Mehefin 1282, roedd y Cymry wedi difrodi'r castell a llenwi'r ffynnon cyn dianc; er hynny, trwsiwyd y castell gan y Saeson, ac fe'i rhoddwyd gan Edward i'w frenhines Eleanor o Castile yn y flwyddyn canlynol, ond llosgwyd y castell i lawr yn ddamweiniol chwe mis yn ddiweddarach. Etifeddodd eu mab, Edward II, y castell cyn iddo gael ei roi i John o Gromwell yn 1308 ar yr amod y buasai'n ei drwsio, ond erbyn 1335 roedd yn adfail.

Castell Caergwrle oedd y castell olaf i gael ei godi gan y tywysogion Cymreig. Mae ar agor trwy'r flwyddyn i'r cyhoedd a gellir ei gyrraedd trwy ddilyn llwybr o'r briffordd gerllaw.

bawd|dim|240px|Ffosydd i'r carffosiaeth
bawd|240px|Castell Caergwrle
bawd|240px|Picellwyr oedd milwyr gogledd Cymru, gan fwyaf, ac nid saethwyr bwa-saeth

Disgrifiad
Erbyn heddiw, does fawr ar ôl o'r amddiffynfeydd, heblaw gwaith pridd ac ychydig o waith carreg gweladwy. Lleolir y castell ar ben allt serth, sydd naill ai wedi ei godi neu'n allt naturiol.

Cawg Caergwrle
Darganfuwyd Cawg Caergwrle, gwrthrych unigryw o Oes yr Efydd y credir ei fod yn fodel cwch neu long offrymol, mewn cors ger y castell yn 1823. Mae ar gadw yn Amgueddfa Cymru.

Llyfryddiaeth
Richard Avent, Cestyll Tywysogion Gwynedd (HMSO, Caerdydd, 1983)
Paul R. Davies, Castles of the Welsh Princes (Abertawe, 1988)

Cyfeiriadau

 Dolen allanol 
Castell Caergwrle

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith 1277
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd I Sir y Fflint
Caergwrle
Caergwrle