Powys Wenwynwyn

Roedd Powys Wenwynwyn yn dywysogaeth Gymreig a fodolai yn ei therfynau o ail hanner y 12g hyd chwarter cyntaf y 13g. Er byrred ei pharhad, chwaraeai ran bwysig yng ngwleidyddiaeth Cymru'r Oesoedd Canol.

Yn 1160, ar farwolaeth Madog ap Maredudd, rhannwyd hen deyrnas Powys yn ddwy ran. Etifeddodd un o feibion Madog, Owain Cyfeiliog ran ddeheuol y deyrnas. Cantref Cyfeiliog oedd canolfan ei rym. Ar ei farwolaeth ef pasiodd y dywysogaeth i ddwylo ei fab Gwenwynwyn ab Owain (1195 – 1216), a daethpwyd i adnabod y deyrnas fel Powys Wenwynwyn mewn cyferbyniaeth â'r rhan ogleddol, Powys Fadog.

Mathrafal, hen lys brenhinoedd Powys yng nghantref Caereinion, oedd canolfan y dywysogaeth, ond yn ddiweddarach symudwyd y llys i'r Trallwng pan ochrodd Gwenwynwyn â brenin Lloegr. Dilynwyd Gwenwynwyn gan ei fab Gruffudd ap Gwenwynwyn, ond bregus fu ei afael ac am y rhan fwyaf o'r amser bu Powys Wenwynwyn ym meddiant tywysogion Gwynedd. Gyda chwymp Gwynedd yn 1283 nid adferwyd Powys Wenwynwyn, a chael ei hymrannu'n fân arglwyddiaethau neu ddod i feddiant Coron Lloegr fu ei thynged.
bawd|120px|chwith|Baner Powys Wenwynwyn

Tywysogion
200px|bawd|Map sy'n dangos ymraniad teyrnas Powys yn 1160 (diweddarach yw'r siroedd)
Owain Cyfeiliog
Gwenwynwyn ab Owain
Gruffudd ap Gwenwynwyn
(de jure: Llywelyn ab Iorwerth a Llywelyn ap Gruffudd)
Owain ap Gruffudd ap Gwenwynwyn; ildiodd ei hawl i'r dywysogaeth a daeth yn un o arglwyddi'r gororau

Cantrefi a chymydau
Arwystli
Arwystli Is Coed
Arwystli Uwch Coed
Caereinion
Cedewain
Cyfeiliog (ar ddiwedd yr Oesoedd Canol crëwyd cwmwd Mawddwy o ran o Gyfeiliog)
Deuddwr
Gorddwr
Llannerch Hudol
Mechain
Mochnant Uwch Rhaeadr, rhan o gantref Mochnant (aeth Mochnant Is Rhaeadr i Bowys Fadog)
Ystrad Marchell, lle codwyd Abaty Ystrad Marchell

Categori:Teyrnasoedd Cymru
Categori:Teyrnas Powys
Categori:Arglwyddiaethau'r Mers
Categori:Sefydliadau 1160