Dolbenmaen

Pentref bychan a chymuned yng Ngwynedd, Cymru, yw Dolbenmaen"Enwau Lleoedd Safonol Cymru" , Comisiynydd y Gymraeg; adalwyd 22 Chwefror 2023 (). Arferai fod yn blwyf, rhan o hen gwmwd Eifionydd, Teyrnas Gwynedd. Ceir hen domen, neu fwnt yn y pentref, gerllaw Eglwys y Santes Fair, Dolbenmaen sy'n dyddio i'r 15g.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan Gwefan Senedd Cymru ac yn Senedd y DU gan .Gwefan Senedd y DU

 Hanes 
Mwnt Dolbenmaen
250px|bawd|chwith|Mwnt Dolbenmaen
Yn yr Oesoedd Canol codwyd castell yn Nolbenmaen ger y rhyd ar Afon Dwyfor.  Ychydig a wyddys am ei hanes.  Mae'n bosibl iddo gael ei godi yn wreiddiol gan y Normaniaid, yn y cyfnod byr pan feddiannwyd rhannau o Wynedd gan yr iarll Hugh d'Avranches ('Huw Flaidd') o Gaer ar ddiwedd yr 11g a dechrau'r ganrif ganlynol, neu gan dywysogion Gwynedd.  Erbyn yr 12g roedd yn ganolfan maerdref cwmwd Eifionydd ac yn un o lysoedd brenhinol tywysogion Gwynedd.  Yn 1230 symudodd Llywelyn Fawr y llys lleol oddi yno i gastell Cricieth.  Dim ond y mwnt sydd i'w weld ar y safle heddiw, ger eglwys Dolbenmaen.Frances Lynch, A Guide to Ancient and Historical Wales: Gwynedd (HMSO, Llundain, 1995).

Ystumcegid
Codwyd plasty Ystumcegid yn yr Oesoedd Canol Diweddar. Saif ar fryncyn ger Dolbenmaen. Mae'n ffermdy heddiw ond yn y gorffennol bu gan deulu Ystumcegid ran amlwg ym mywyd y fro a chroesawid sawl bardd ar eu haelwyd.
bawd|260px|chwith|Eglwys y Santes Fair, Dolbenmaen.
260px|chwith|bawd|Bwthyn yn Nolbenmaen.

Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:. Poblogaeth:  ks101ew. Iaith: ks207wa - noder mae'r canran hwn yn seiliedig ar y nier sy'n siarad Cymraeg allan o'r niferoedd sydd dros 3 oed. Ganwyd yng Nghymru: ks204ew. Diweithdra: ks106ew; adalwyd 16 Mai 2013.Canran y diwaith drwy Gymru; Golwg 360; 11 Rhagfyr 2012; adalwyd 16 Mai 2013Gwefan Swyddfa Ystadegau Gwladol; Niferoedd Di-waith rhwng 16 a 74 oed; adalwyd 16 Mai 2013.

 Cyfeiriadau 

 Dolenni allanol 
  Dolbenmaen ar wefan Genuki
  Hanes Mwnt Dolbenmaen

Categori:Cymunedau Gwynedd

Categori:Pentrefi Gwynedd
Categori:Plwyfi Cymru