Gerry Adams

Gwleidydd Gwyddelig a llywydd plaid Sinn Féin yw Gerard "Gerry" Adams (Gwyddeleg: Gearóid Mac Ádhaimh) (ganed 6 Hydref, 1948).

 Bywyd cynnar 
Ganed Gerry Adams yn y Falls Road yng ngorllewin Belffast, i deulu o genedlaetholwyr Gwyddelig. 

 Gyrfa wleidyddol 
Wedi gadael yr ysgol, ymunodd â Sinn Féin a Fianna Éireann yn 1964. Dechreuodd y llywodraeth Brydeinig garcharu cenedlaetholwyr Gwyddelig heb achos llys yn Awst 1971, ac ym mis Mawrth 1972 carcharwyd Adams. Gollyngwyd ef yn rhydd ym mis Mehefin i gymryd rhan mewn trafodaethau cyfrinachol yn Llundain, ond ym mis Gorffennaf 1973 carcharwyd ef eto yn Long Kesh.
bawd|200px|chwith|Gerry Adams yn 2007

Yn 1983 etholwyd ef yn llywydd Sinn Féin, ac fe'i etholwyd yn Aelod Seneddol dros y blaid, y cyntaf ers y 1950au. Yn unol â pholisi ei blaid, ni chymerodd ei sedd yn San Steffan. Ar 14 Mawrth 1984, clwyfwyd ef yn ddifrifol pan geisiodd rhai o aelodau'r UFF ei ladd. Collodd ei sedd yn San Steffan i Joe Hendron o'r SDLP yn etholiad 1992, ond enillodd hi yn ôl yn 1997.

Yn wahanol i arweinwyr blaenorol Sinn Féin, roedd Adams yn barod i roi blaenoriaeth i ymgyrchoedd gwleidyddol ac i drafod â phleidiau eraill. Ar ddechrau’r 1990au bu trafodaethau rhwng Gerry Adams a John Hume, arweinydd y Social Democratic and Labour Party (SDLP). Daeth arweinydd newydd yr UUP, David Trimble, a’i blaid ef i mewn i drafodaethau rhwng y pleidiau, ac ar 10 Ebrill 1998, arwyddwyd Cytundeb Belffast rhwng wyth plaid, ond heb gynnwys plaid Ian Paisley, y Democratic Unionist Party (DUP).

Yn etholiad Cynulliad Gogledd Iwerddon ym mis Tachwedd 2003, o'r pleidiau cenedlaethol, Sinn Féin a enillodd y nifer fwyaf o seddi, gyda’r SDLP yn colli cefnogaeth. Gwelwyd yr un patrwm yn Etholiad Cyffredinol y Deyrnas Unedig 2005. Ym mis Hydref, 2006, wedi trafodaethau yn St Andrews yn yr Alban, cafwyd Cytundeb St Andrews rhwng y pleidiau, yn cynnwys y DUP. Ar 8 Mai 2007 daeth Ian Paisley, arweinydd y DUP, yn Brif Weinidog Gogledd Iwerddon a Martin McGuinness o Sinn Féin yn Ddirprwy Brif Weinidog.

 Cyhoeddiadau 
 Falls Memories, 1982
 The Politics of Irish Freedom, 1986
 A Pathway to Peace, 1988
 An Irish Voice
 Cage Eleven, 1990
 The Street and Other Stories, 1992
 Free Ireland: Towards a Lasting Peace, 1995
 Before the Dawn, 1996, Brandon Books, ISBN 0-434-00341-7
 Selected Writings
 Who Fears to Speak...?, 2001(Arg. gwreiddiol 1991), Beyond the Pale Publications, ISBN 1-900960-13-3
 An Irish Journal, 2001, Brandon Books, ISBN 0-86322-282-X
 Hope and History, 2003, Brandon Books, ISBN 0-86322-330-3
 A Farther Shore, 2005, Random House
 An Irish Eye, 2007, Brandon Books

Categori:Genedigaethau 1948
Categori:Aelodau Cynulliad Gogledd Iwerddon
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Gwleidyddion Gogledd Iwerddon
Categori:Gwleidyddion Gwyddelig
Categori:Hunangofianwyr o Ogledd Iwerddon
Categori:Llenorion Saesneg o Ogledd Iwerddon
Categori:Pobl o Felffast