Abaty

Adeilad crefyddol ar gyfer cymuned o fynachod neu leianod yw abaty (o'r Lladin abbatem 'abad' + tŷ). Fel rheol disgwylid i'r gymuned gynnwys o leiaf ddeuddeg mynach neu leian gydag abad neu abades yn ben arnyn nhw. Weithiau byddai llun neu gerflun o'r abad neu'r abades a sedydlodd yr abaty yn eu dangos yn dal yr abaty yn eu dwylo. Ar ôl i'r abatai yng Nghymru a Lloegr gael eu diddymu yn yr unfed ganrif ar bymtheg cafodd nifer o'r adeiladau eu troi'n eglwysi neu eu defnyddio at ddibenion seciwlar.

Ceid nifer o abatai yng Nghymru yn yr Oesoedd Canol, e.e. Abaty Cymer ger Dolgellau ac Abaty Ystrad Fflur yng Ngheredigion.

 Rhestr abatai Cadw 
Rhestrir y canlynol ar restr Cadw:
 Abaty Talyllychau, Sir Gaerfyrddin
 Abaty Hendy-gwyn ar Daf, Sir Gaerfyrddin
 Abaty Ystrad Fflur, Ceredigion
 Abaty Maenan, Sir Conwy
 Abaty Glyn y Groes, Sir Ddinbych
 Abaty Dinas Basing, Sir y Fflint
 Abaty Ynys Enlli, Gwynedd
 Abaty Cymer, Gwynedd
 Abaty Tyndyrn, Sir Fynwy
 Abaty Grace Dieu, Sir Fynwy. OS: SO451131.
 Abaty Margam, Castell-nedd Port Talbot
 Abaty Nedd, Castell-nedd Port Talbot. OS: SS738974.
 Abaty Llandudoch, Sir Benfro
 Abaty Ystrad Marchell, Powys
 Abaty Cwm Hir, Powys

 Gweler hefyd 
 Priordy
 Tai crefydd Cymru

Categori:Tai crefydd Cristnogol
Categori:Cristnogaeth