Osgeg

Mae Osgeg yn iaith hynafol farw a sieredid gan y Samniaid yn ne'r Eidal hyd at yr ail ganrif C.C..

Gyda'r Wmbreg, mae'n perthyn i gangen Osgo-Wmbreg yr Ieithoedd Italaidd ond mae ei pherthynas ieithyddol â Lladin yn bwnc dadleuol.

Hanes
Roedd Osgeg yn enw a roddwyd gan y Rhufeiniaid ar dafodiaith yr Osgiaid, un o'r llwythi Samniaidd yn Campania, ac a ddaeth i gael ei ddefnyddio i olygu iaith y Samniaid yn gyffredinol.

Er i'r Samniaid dderbyn goruchafiaeth Rhufain yn y flwyddyn 290 C.C., roeddent yn parhau i ddefnyddio'r iaith Osgeg fel iaith swyddogol hyd at y Rhyfel Gymdeithasol yn 90-89 C.C. pan gollodd y Samniaid eu hannibyniaeth. Ymddengys fod Osgeg fel iaith lafar wedi goroesi hyd yr ail ganrif O.C.

Olion ac arysgrifau
Ac eithrio enwau personol ac enwau lleoedd a ddyfynir gan awduron Lladin a Groeg, mae'r iaith yn adnabyddus o'r tua 200 arysgrif Osgeg sydd wedi goroesi. Er bod un testun yn weddol hir, tua 300 o eiriau, mae'r rhan fwyaf yn fyr iawn ac mewn canlyniad mae ein gwybodaeth o Osgeg yn gyfyng. Daw o gwmpas tri chwarter yr arysgrifau hyn o Campania ei hun. Maent wedi'u hysgrifennu mewn gwyddor frodorol seiliedig ar yr wyddor Roeg a'r wyddor Etrwsgeg. Mae'r ffaith fod iaith yr arysgrifau'n gyson a sefydlog yn awgrymu fod gan yr iaith lenyddiaeth safonol ar un adeg.

Rhai geiriau Osgeg
allo ‘arall’
aut ‘ond’
fame(lo) ‘teulu; cartref’
kom ‘cyf-’ (cf. Llad. cum-, con-)
lig(ud) ‘deddf’ (cf. Lladin lex)
mall(ud) maleisus
nessimas ‘nesaf’ (cf. H. Wydd. nessam)
pompe ‘pump’ (efallai bôn yr enw lle Pompeii?)
pon ‘pan’
pud ‘beth?’ (cf. Llad. quod)
tout(am) ‘dinas’ (cf. Cym. tud, Gwydd. tuath)
trsto-, tristo - ‘tyst’

Llyfryddiaeth
C.D. Buck, A Grammar of Oscan and Umbrian (1928)
Leppmann, Wolfgang, Pompeii in Fact and Fiction Elek Books, Llundain 1968
Elcock, W.D., The Romance Languages Faber a Faber, Llundain 1960
Edmonds, J.M., An Introduction to Comparative Philology for Classical Students Gwasg Prifysgol Caergrawnt 1906
geirfa yn: Hudson-Williams,A Short Grammar of Old Persian Gwasg Prifysgol Cymru 1936, 1963
geirfa yn: Thurneysen, R., A Grammar of Old Irish Dublin Institute for Advanced Studies, Dulyn 1980 ac ati.

Categori:Ieithoedd Italaidd
Categori:Ieithoedd Indo-Ewropeaidd