Melbourne

Melbourne () yw prifddinas talaith Victoria, yn Awstralia. Yn 2015 roedd gan y ddinas boblogaeth o 4,529,500. Melbourne yw dinas fwyaf Victoria, gyda dros 70% o drigolion y dalaith yn byw yno.

 Hanes 
Cafodd Melbourne ei sefydlu ym 1835, pan gyrhaeddodd gwladychwyr o Launceston, yn Tasmania. Tyfodd y ddinas yn sylweddol iawn ar ôl 1851, pan ddarganfuwyd aur yn yr ardal rhwng Ballarat a Bendigo, yng nghanolbarth Victoria.

Pan gafodd Awstralia ei annibyniaeth ym 1901, cafodd Melbourne ei wneud yn sedd y llywodraeth, tan 1927, pan wnaed Canberra yn brifddinas newydd y wlad.

Ym 1956 cafodd y Gemau Olympaidd eu cynnal yn y ddinas.

 Poblogaeth 
Mae yna nifer o fudwyr wedi symud i Melbourne dros y blynyddoedd. Cafwyd 43% o bobl sy'n byw yn Melbourne eu geni tu allan i Awstralia. Dangosir y cynnydd ym mhoblogaeth Melbourne yn y tabl isod.

 Poblogaeth Melbourne y flwyddyn1836  177  1851  29,000  1854  123,000 (gold rush)1860  140,0001880  280,0001890  490,0001895  900,000  (cwymp economaidd)1956  1,500,000 1981  2,806,000 1991  3,156,700  (dirwasgiad)2001  3,366,542 2004  3,592,975 2006  3,720,300  (amcangyfrif 2006)2030  4,500,000  (rhagamcaniad)

Cludiant
chwith|bawd|260px|Gorsaf reilffordd Stryd Flinders
Trenau
bawd|260px|Gorsaf reilffordd Melbourne (Canolog)
Agorwyd rheilffordd rhwng Melbourne a Sandridge (erbyn hyn Porthladd Melbourne) ar 12 Medi 1854 a daeth eraill i Sant Cilda ym 1857, Gogledd Brighton ym 1859, Hawthorn ym 1861 ac Essendon ym 1960. Wedi darganfod aur  yn Victoria]], agorwyd rheilffyrdd i Sunbury ym 1859, Bendigo ym 1862 ac Echuca ym 1864.

Trydaneiddiwyd y rheilffyrdd maestrefol o 1919 ymlaen.

Mae Gorsaf reilffordd Stryd Flinders y brif orsaf ar gyfer gwasanaethau lleol, sydd i gyd yn mynd ar gylch tanddaearol o dan ganol y ddinas. Mae rhai o'r gwasanaethau V line i drefi eraill yn dalaith Victoria yn mynd o Stryd Flinders.

Mae gwasanaethau eraill V line tu mewn Victoria, a hefyd gwasanaethau i Adelaide a Sydney yn defnyddio Gorsaf reilffordd Croes y De.

Tramfyrdd
bawd|260px|Tram ar Stryd Flinders
Mae gan Melbourne rwydwaith eang o dramffyrdd trydanol. Yn wreiddiol defnyddiwyd ceffylau, ond dechreuodd gwasanaeth rhwng Melbourne a Richmond yn  defnyddio ceblau ar 11 Tachwedd 1885 ac estymwyd y rhwydwaith yn sydyn. Dechreuodd tramfyrdd trydanol ym 1889public-transport/ Tudalennau hanes ar wefan ptv.vic.gov.au

Bysiau
Dechreuodd gwasanaethau bws yn 1860au, eto'n defnyddio ceffylau.

Adeiladau a chofadeiladau
bawd|chwith|250px|Eglwys y Scotiaid a Gwesty Hyatt
bawd|260px|Cofeb rhyfel 'Driver a Wipers'

Eglwys Gadeiriol Sant Pawl
Eglwys y Sgotiaid
Gerddi Fitzroy
Maes Criced Melbourne (MCG)
Neuadd y Dref
Parc Albert
Stiwdios radio a theledu ABC
Theatr y Dywysoges
Tŵr Rialto
Tŷ'r Senedd

Chwaraeon
Cynhelir criced rhyngdaleithiol a rhyngwladol ym Maes criced Melbourne yn ystod yr haf, a Pel-droed rheolau Awstraliaidd yn ystod y gaeaf.Gwefan australia.com

Cynhelir rasau ceffylau ar Gae Râs Flemington.

Cynhelir Grand Prix Awstralia ym Mharc Albert. Mae hefyd llyn a chlwb hwylio yn y parc.

Enwogion
Alfred Deakin (1856–1919), gwleidydd
Percy Grainger (1882–1961), cyfansoddwr
John Landy (g. 1930), athletwr
Rupert Murdoch (g. 1931), dyn busnes rhyngwladol
Barry Humphries (g. 1934), comediwr
Germaine Greer (g. 1939), newyddiadurwrag
Alan Jones (g. 1946), gyrrwr rasio
Peter Tatchell (g. 1952), gwleidydd
 Lisa Gerrard (g. 1961), cantores
Steve Irwin (1962–2006), cyflwynydd teledu
Pat Cash (g. 1965), chwaraewr tenis
Eric Bana (g. 1968), actor
Kylie Minogue (g. 1968), cantores, actores
Rachel Griffiths (g. 1968), actores
Dannii Minogue (g. 1971), cantores
Mark Philippoussis (g. 1976), charaewr tenis

 Gefeilldrefi 
180px|bawd|chwith|Cofadail Rhyfel Melbourne
  - Osaka (1978)
  - Tianjin (1980)
   - Thessaloniki (1984)
  - Boston (1985)
  - Saint Petersburg (1989)
  - Milan (2004)

Cyfeiriadau

 Dinaswedd 

Categori:Dinasoedd Victoria