Mallwyd

Pentref bychan a phlwyf yn ne-ddwyrain Gwynedd yw Mallwyd (). Fe'i lleolir yn nyffryn Afon Dyfi ar briffordd yr A470 tua hanner ffordd rhwng Dolgellau a Machynlleth. Ar bwys y pentref mae cyffordd yr A458 o gyfeiriad Y Trallwng. Y pentrefi agosaf yw Dinas Mawddwy, tua dwy filltir i'r gogledd, ac Aberangell i'r de. Mae Afon Dugoed yn aberu yn Afon Dyfi ger y pentref.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan Gwefan Senedd Cymru ac yn Senedd y DU gan .Gwefan Senedd y DU

250px|bawd|dim|Porth Eglwys Mallwyd.

Hanes
Saif y pentref bron ar yr hen ffin rhwng Sir Feirionnydd a Sir Drefaldwyn. Hen enw'r pentref oedd 'Tre'r llan', safle eglwys blwyf Mallwyd yn hen gwmwd Mawddwy. Hon oedd ardal Gwylliaid Cochion Mawddwy, a gofféir o hyd yn enw y dafarn The Brigands yn y pentref.

Yr eglwys
Yn ôl traddodiad sefydlwyd eglwys Mallwyd gan Sant Tydecho yn y 6g ar ôl iddo ddod i'r ardal o Gernyw. Mae'r adeilad presennol yn dyddio o'r 14g ac o adeiladwaith anghyffredin, yn hir ac isel ei ffurf gyda llofftydd yn y ddau ben. Mae llawer o'r dodrefn pren yn perthyn i'r 17g. Yr ysgolor John Davies oedd rheithor Mallwyd am 30 mlynedd ar ddechrau'r 17g; ceir cofeb iddo yn yr eglwys a godwyd ar ddau ganmlwyddiant ei farwolaeth.

Pobl o Fallwyd
Edward Urien - (bl. tua 1580–1614), bardd
John Davies - yr ysgolhaig (c. 1567 - 1644)
Hugh Jones, Maesglasau - bardd, emynwr, awdwr (1749 - 1825)
Richard Davies (Tafolog) - bardd a beirniad (1830 - 1904)
David Jones (Dewi Wyllt) - cerddor (1836 - 1878)

Cyfeiriadau

Oriel

Categori:Pentrefi Gwynedd
Categori:Meirionnydd
Categori:Eglwysi Gwynedd
Categori:Plwyfi Cymru