Atynydd Mawr

Mae'r Atynydd Mawr yn anomaledd disgyrchol yn y gofod rhyngalaethog ger Uwchglwstwr Centaurus sy'n datguddio bodolaeth cywasgiad más lleol sy'n cyfateb i fás degau o filoedd o galaethau, sy'n dangos i fyny oherwydd ei effaith ar symudiad galaethau a'r clystyrau cysylltiedig â nhw mewn rhanbarth o'r gofod sydd â'i led i'w fesuro mewn canoedd o filiynau o flynyddoedd golau.

Mae'r galaethau hyn i gyd yn dangos rhuddiad, yn ôl rheolau Llif Hubble, sy'n dangos eu bod yn symud ymaith oddi wrthym ni ac oddi wrth ei gilydd hefyd, ac mae'r amrywiadau yn eu rhuddiad, sy'n amrywio yn ôl pellter y galaethau oddi wrth yr Atynydd Mawr, yn ddigon i brofi bodolaeth yr anomaledd hwnnw.

Cafwyd yr arwyddion cyntaf a awgrymai gwyriad oddi ar ymlediad rheolaidd y bydysawd yn 1973 ac eto yn 1978.  Yn 1986 darganfuwyd lleoliad yr Atynydd Mawr, sy'n gorwedd ar bellter o tua 150 miliwn i 250 miliwn blwyddyn golau (yr olaf yw'r amcangyfrifiad diweddaraf) i ffwrdd o'r Llwybr Llaethog (ein galaeth ni), i gyfeiriad cytserau Hydra a Centaurus. Dominyddir y rhan honno o'r gofod gan y clwstwr Norma (ACO 3627),R. C. Kraan-Korteweg, yn 'Lecture Notes in Physics 556', gol. D. Page a J.G. Hirsch, t. 301 (Springer, Berlin, 2000). clwstwr anferth o galaethau, sy'n cynnwys galaethau hen yn bennaf, nifer ohonynt mewn gwrthdrawiad â'u cymdogion, ac/neu yn gollwng nifer fawr o tonnau radio.

Mae ceisiadau i astudio'r Atynydd Mawr a ffenomenau eraill yn yr ardal ymhellach yn cael eu llesteirio gan eu lleoliad mewn ardal o awyr y nos sy'n guddiedig gan rhanbarthau canol y Llwybr Llaethog â'i filiynau o sêr disglair.

Darllen pellach
Dressler, Alan. Voyage to the Great Attractor: Exploring Intergalactic Space.  Efrog Newydd, Alfred A. Knopf, 1994.

Cyfeiriadau

Categori:Seryddiaeth
Categori:Uwch Glwstwr Virgo
Categori:Clwstwr Norma
Categori:Strwythurau graddfa fawr y cosmos
Categori:Disgyrchiant