T. J. Morgan

Athro ac awdur oedd Thomas John Morgan (22 Ebrill 1907 – 9 Tachwedd 1986), neu T. J. Morgan. Roedd yn dad i'r gwleidydd Rhodri Morgan a'r hanesydd Prys Morgan.

Bywgraffiad
Cafodd ei eni yn Ynys-y-mwn ym mhentref Y Glais, ger Abertawe, i deulu o weithwyr diwydiannol. Fe'i addysgwyd ym Mhrifysgol Abertawe, a Choleg Prifysgol, Dulyn. Priododd Huana Rees (ganwyd 21 Ebrill 1906) yng Nghapel Moriah, Ynystawe, Abertawe ar 7 Ebrill 1935. Ganwyd eu meibion, Rhodri a Prys yng Nghaerdydd.

Bu farw yn Bishopston yn 1986 a bu farw ei wraig yn Rhagfyr 2005.

Gyrfa
Dechreuodd ei yrfa academaidd yn ddarlithydd yn Adran y Gymraeg, Prifysgol Caerdydd, Caerdydd, ac yna, wedi cyfnod yn was sifil yn ystod yr Ail Ryfel Byd, fe'i penodwyd yn Gofrestrydd Prifysgol Cymru ym 1951.

Dychwelodd i Abertawe ym 1961 yn Athro'r Gymraeg, a bu yn y swydd honno nes iddo ymddeol.

Ystyrir mai e waith ysgolheigaidd pwysicaf yw ei gyfrol Y Treigladau a'u Cystrawen, a gyhoeddwyd ym 1952.

Llyfryddiaeth
Dal Llygoden ac Ysgrifau Eraill (Dinbych: Gwasg Gee, 1937)
Y Treigladau a'u Cystrawen (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru, 1952)
Peasant Culture (Abertawe, 1962)
Amryw Flawd: Ysgrifau ac Ystorïau (Llandybïe: Llyfrau'r Dryw, 1966)
Dydd y Farn ac Ysgrifau Eraill (Llandybïe: Llyfrau'r Dryw, 1969)
W. J. Gruffydd (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru, 1970), bywyd a gwaith W. J. Gruffydd
Hirfelyn Tesog: Cyfrol o Ysgrifau (Llandysul: Gwasg Gomer, 1971)

Cyfeiriadau

Categori:Genedigaethau 1907
Categori:Marwolaethau 1986
Categori:Gramadegwyr Cymraeg
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru