T. Llew Jones

Nofelydd a bardd oedd Thomas Llewelyn Jones (11 Hydref 1915 – 9 Ionawr 2009), a ysgrifennai fel T. Llew Jones. Bu'n ysgrifennu am dros hanner canrif, ac mae'n un o awduron llyfrau plant mwyaf poblogaidd a chynhyrchiol Cymru.

Bywgraffiad
Ganed ef ym Mhentre-cwrt, Sir Gaerfyrddin. Mynychodd Ysgol Gynradd Capel Graig ac Ysgol Ramadeg Llandysul. Bu'n athro ac yna'n brifathro am 35 mlynedd yn Ysgol Gynradd Tre-groes ac yna yn Ysgol Gynradd Coed-y-Bryn ger Llandysul. Daeth i amlygrwydd fel bardd pan enillodd Gadair yn Eisteddfod Glyn Ebwy (1958) ac eto y flwyddyn ganlynol yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caernarfon 1959.

Er iddo barhau i farddoni, daeth yn fwyaf adnabyddus fel awdur nofelau plant. Mae ambell lyfr yn seiliedig ar gymeriadau hanesyddol fel Barti Ddu a Twm Siôn Cati. Cyhoeddodd dros 50 o lyfrau i gyd, y rhan fwyaf yn nofelau ond ambell un ffeithiol hefyd, megis Ofnadwy Nos, sef hanes llongddrylliad y Royal Charter. Addaswyd nifer o'i lyfrau ar gyfer teledu a chyfieithwyd nifer i'r Saesneg ac ambell un i ieithoedd eraill, megis Llydaweg.

Rhoddwyd gradd MA er anrhydedd iddo gan Brifysgol Cymru ym 1977, ac enillodd Wobr Mary Vaughan Jones am ei gyfraniad at lenyddiaeth blant. Ym mis Mawrth 2005, bron yn 90 oed, enillodd y gadair yn Eisteddfod Cymdeithas Ceredigion.

Roedd T. Llew Jones hefyd yn ymwneud â gwyddbwyll. Roedd yn un o'r rhai wnaeth arwain ymgyrch lwyddiannus i weld Undeb Gwyddbwyll Cymru yn torri'n rhydd o Ffederasiwn Gwyddbwyll Prydain (fel yr oedd bryd hynny) ac yn ymuno â FIDE fel aelod annibynnol ym 1970. Roedd hyn yn galluogi i Gymru gystadlu fel gwlad ar ei phen ei hun yn yr Olympiad Gwyddbwyll, a bu T. Llew yn rheolwr tîm Cymru yn Olympiad Nice, 1974.

Sefydlodd a rhedodd Gymdeithas Gwyddbwyll Dyfed, ei chynghrair, Clwb Gwyddbwyll Aberteifi, a Chyngres Agored Dyfed. Pan fu farw, yr oedd yn Is-lywydd Undeb Gwyddbwyll Cymru, ac yn Llywydd am Oes Cynghrair Gwyddbwyll Dyfed. Sefydlodd T. Llew hefyd gylchgrawn Y Ddraig, a bu'n olygydd ar y cylchgrawn wrth iddo dyfu o fod yn gylchlythyr Cymdeithas Gwyddbwyll Dyfed i fod yn gylchgrawn gwyddbwyll Cymru yn ystod y 1970au. Mae hefyd wedi ysgrifennu llyfr yn y Gymraeg ar wyddbwyll gyda'i fab, Iolo.

Roedd yn dad i'r gwleidydd Emyr Llewelyn, y chwaraewr gwyddbwyll rhyngwladol Iolo Ceredig Jones ac Eira Prosser.

Yn 2012, enwyd ysgol gynradd newydd, Ysgol T Llew Jones, ym Mrynhoffnant ger Llandysul, ar ei ôl. Roedd yr ysgol yn cymryd lle pedair ysgol Blaenporth, Glynarthen, Rhydlewis a Phontgarreg.

 Llyfryddiaeth 
 Llyfrau gan T. Llew Jones 
 Teitl Nodiadau CyhoeddwydMerched y Môr a Chwedlau Eraill  Trysor Plasywernen   1958, [dim cyhoeddwr]Y Llyfr Difyr   1960, Gwasg AberystwythTrysor y Môr-ladron wedi'i addasu i'r Saesneg gan Catrin Gerallt fel Captain Morgan and the Pirate Treasure (Pont Books, 2015)  1960, Llyfrau'r DrywY Merlyn Du o'r ddrama radio Tanglemane gan Tudur Watkins  1960, Gwasg Aberystwyth Anturiaethau Twm Siôn Cati:Y Ffordd Beryglus   1963, CLC Penillion y Plant  darluniwyd gan Jac Jones  1965, Gwasg Gomer Llyfrau Darllen Newydd: Llyfr 1   1965, Cymdeithas Lyfrau Ceredigion Llyfrau Darllen Newydd: Llyfr 2   1965, Cymdeithas Lyfrau Ceredigion Llyfrau Darllen Newydd: Llyfr 3   1965, Cymdeithas Lyfrau Ceredigion Llyfrau Darllen Newydd: Llyfr 4   1965, Cymdeithas Lyfrau Ceredigion Anturiaethau Twm Siôn Cati:Ymysg Lladron   1965, Cymdeithas Lyfrau Ceredigion Gwaed ar eu Dwylo   1966, Gwasg GomerSŵn y Malu: Cyfrol o Farddoniaeth T. Llew Jones  barddoniaeth1967, Gwasg GomerAnturiaethau Twm Siôn Cati:Dial o'r Diwedd   1968, Cymdeithas Lyfrau Ceredigion Yr Ergyd Farwol  1969, Gwasg Gomer Corn, Pistol a Chwip  1969, Gwasg GomerGormod o Raff   1970, Gwasg GomerY Corff ar y Traeth   1970, Gwasg GomerOfnadwy Nos  llyfr ffeithiol  1971, Gwasg Gomer Barti Ddu o Gasnewy' Bach   1973, Christopher Davies Cerddi Newydd i Blant (o Bob Oed)  barddoniaeth  1973, Gwasg GomerUn Noson Dywyll   1973, Gwasg GomerCri'r Dylluan   1974, Gwasg Gomer Cyfrinach y Lludw   1975, Gwasg Gomer Tân ar y Comin  enillydd Gwobr Tir na n-Og;wedi'i addasu i'r Saesneg gan Carol Byrne Jones fel Gipsy Fires (Pont Books, 1994)  1975, Gwasg Gomer Arswyd y Byd!   1975, Gwasg Gomer Rwy'i am fod … Yn Ddoctor   1976, Gwasg Gomer Ysbryd Plas Nant Esgob   1976, Gwasg GomerHelicopter! Help!: a Storïau Eraill   1976, Christopher DaviesPethe Plant   1976, Gwasg GomerLawr ar Lan y Môr: Storïau am Arfordir Dyfed   1977, Gwasg Gomer Dirgelwch yr Ogof   1977, Gwasg GomerDysgu Difyr: Llyfr Amgylchedd i Ysgolion a Chartrefi   1977, Gwasg Gomer Cerddi '79   1979, Gwasg Gomer 'Slawer Dydd  atgofion  1979, Gwasg Gomer Tales the Wind Told  straeon i blant 1979, Gwasg Gomer A Chwaraei di Wyddbwyll? gyda Iolo Ceredig Jones  1980, Gwasg Gomer O Dregaron i Bungaroo   1981, Gwasg Gomer Berw Gwyllt yn Abergwaun: Hanes Rhyfedd Glaniad y Ffrancod yn Abergwaun yn 1797   1986, Gwasg Carreg Gwalch  Canu'n Iach!  barddoniaeth 1987, Gwasg GomerLleuad yn Olau  enillydd Gwobr Tir na n-Og;wedi'i addasu i'r Saesneg gan Gillian Clarke fel One Moonlit Night (Pont Books, 1991) 1989, Gwasg Gomer Cyfrinach Wncwl Daniel:Hanes Rhyfedd Hen Feddyginiaeth Lysieuol  gyda Dafydd Wyn Jones  1992, Gwasg Gomer Cancer Curers - Or Quacks?:The Story of a Secret Herbal Remedy  gyda Dafydd Wyn Jones Cyfieithiad gan Dafydd Wyn Jones o Cyfrinach Wncwl Daniel  1993, Gwasg GomerY Gelyn ar y Trên  yn seiliedig ar The Trainspotters gan Graham Jones 1994, Gwasg GomerHen Gof: Ysgrifau Llên Gwerin   1996, Gwasg Carreg GwalchModrwy Aur y Bwda: a Storïau Eraill   1997, Gwasg Gomer Storïau Cwm-Pen-Llo  pedair stori a gyhoeddwyd yn wreiddiol fel rhan o Pethe Plant (1976)  2001, Gwasg Carreg GwalchFy Mhobol I  hunangofiant  2002, Gwasg Gomer

 Llyfrau a olygwyd gan T. Llew Jones 
 Cerddi Gwlad ac Ysgol (Gwasg Aberystwyth, 1957)
 Ail Gerddi Isfoel: Ynghŷd â Hunangofiant Byr (Gwasg Gomer, 1965)
 Y Gwron o Dalgarreg: Cyfrol Deyrnged i'r Diweddar T. Ll. Stephens (Cymdeithas Lyfrau Ceredigion, 1967)
 Alun Cilie, Cerddi Pentalar (Gwasg Gomer, 1976)
 D. S. Jones, Hud yr Hydref: Cerddi D. S. Jones, Llanfarian (Gwasg Gomer, 1976)
 Dafydd Jones (Isfoel), Cyfoeth Awen Isfoel (Gwasg Gomer, 1981)
 William Crwys Williams, Cerddi Bardd y Werin: Detholiad o Farddoniaeth Crwys (Gwasg Gomer, 1994)
 Geiriau a Gerais (Gwasg Gomer, 2006) [blodeugerdd o farddoniaeth]

 Llyfrau a addaswyd i'r Gymraeg gan T. Llew Jones 
 Robert Louis Stevenson, Ynys y Trysor (Gwasg Mynydd Mawr, 1986)
 Jules Verne, Rownd y Byd mewn 80 Diwrnod (Gwasg Gomer, 1986)
 Kevin Crossley-Holland, Storm (Gwasg Gomer, 1987) 
 Christopher Maynard, Popeth am Ysbrydion (Gwasg Gomer, 1987)
 Dyan Sheldon, Cân y Morfilod (Cymdeithas Lyfrau Ceredigion, 1993)
 Mauri Kunnas, Santa (Cymdeithas Lyfrau Ceredigion, 1993)
 John Ryan, Jona Ym Mol y Morfil (Gwasg Cambria, 1994)
 Alison Morgan, Lladron Defaid (Gwasg Gomer, 2001)

Casgliadau gan olygyddion eraill
 Y Môr yn eu Gwaed, gol. Siân Lewis (Gwasg Gomer, 1997) [detholiad o rannau o'i nofelau cyffrous] 
 Trysorfa T. Llew Jones, gol. Tudur Dylan Jones (Gwasg Gomer, 2004)
 Y Fro Eithinog: Casgliad o Gerddi T. Llew Jones, gol. Idris Reynolds (Gwasg Gomer, 2015)

 Cryno-ddisgiau 
 Lleuad yn Olau: Chwedlau Traddodiadol o Gymru, Tachwedd 2003, ail-gyhoeddwyd Chwefror 2005  (Tympan)

 Llyfrau am T. Llew Jones 
 Siân Teifi, Cyfaredd y Cyfarwydd: Astudiaeth o Fywyd a Gwaith y Prifardd T. Llew Jones (Gwasg Cambria, 1982)
 Cyfrol Deyrnged y Prifardd T. Llew Jones, gol. Gwynn ap Gwilym (Cyhoeddiadau Barddas, 1982)
 Bro a Bywyd: T. Llew Jones, gol. Jon Meirion Jones (Cyhoeddiadau Barddas, 2010)
 Idris Reynolds, Tua'r Gorllewin ... Cofiant T. Llew Jones (Cyhoeddiadau Barddas, 2011)

 Cyfeiriadau 


Categori:Genedigaethau 1915
Categori:Marwolaethau 2009
Categori:Addysgwyr yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Beirdd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Beirdd yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Beirdd Cymraeg o Gymru
Categori:Llenorion plant Cymraeg o Gymru
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion yn ymwneud â gwyddbwyll
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Nofelwyr yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Nofelwyr Cymraeg o Gymru
Categori:Pobl o Sir Gaerfyrddin
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Dyffryn Teifi
Categori:Prifeirdd