Powys Fadog

Powys Fadog neu Powys Maelor oedd y rhan ogleddol o Deyrnas Powys. Yn dilyn marwolaeth tywysog Powys, Madog ap Maredudd, yn 1160, a marwolaeth ei fan Llywelyn ap Madog yn fuan wedyn, rhannwyd y deyrnas. Cafodd nai Madog, Owain Cyfeiliog, y rhan fwyaf o'r de, a gafodd yr enw Powys Wenwynwyn yn nes ymlaen, a chafodd mab Madog,   Gruffudd Maelor I y rhan ogleddol. Cafodd y deyrnas yr enw Powys Fadog yn ystod teyrnasiad ei fab, Madog ap Gruffudd Maelor.

Derbyniodd Gruffudd Maelor I gantrefi Maelor ac Iâl fel ei gyfran, ac yn ddiweddarach gallodd ychwanegu Nanheudwy, Cynllaith, Glyndyfrdwy a Mochnant. Pan orchfygwyd Gwynedd gan Edward I yn 1283, ymgorfforwyd Powys Fadog yn Sir Ddinbych a Sir Fflint. Cafodd arglwydd Powys Fadog ar y pryd, Gruffudd Fychan I, gadw rhai o'i diroedd, ond o hyn ymlaen yr oedd y llinach yn arglwyddi megis arglwyddi'r Mers yn hytrach na thywysogion.

Tywysogion ac arglwyddi Powys Fadog
chwith|120px|Arfbais Powys Fadog
 1160–1191 Gruffudd Maelor I
 1191– 1236 Madog ap Gruffudd Maelor
 1236–1269 Gruffudd Maelor II, Arglwydd Dinas Brân
 1269–1277 Madog II ap Gruffudd, Arglwydd Dinas Brân
 1277–1289 Gruffudd Fychan I, Arglwydd Dinas Brân
 1289–1304 Madog Crypl, Arglwydd Glyndyfrdwy a Chynllaith Owain
 1304–c.1325 Madog Fychan, [neu efallai Gruffudd ap Madog Crypl], Arglwydd Glyndyfrdwy a Chynllaith Owain
 c.1325–1369 Gruffudd Fychan II, Arglwydd Glyndyfrdwy a Chynllaith Owain
 1359–c.1416 Owain Glyndŵr (Owain ap Gruffudd), Arglwydd Glyndyfrdwy a Chynllaith Owain

Yn dilyn gwrthryfel Owain Glyn Dŵr, collodd y teulu eu tiroedd. Nid oes cofnod o hynt mab Owain, Maredudd ab Owain Glyndŵr.

Cantrefi a chymydau
Sylwer nad arosodd pob un o'r cantrefi a chymydau hyn yn rhan o Bowys Fadog.

Dinmael
Edeirnion
Iâl
Maelor
Maelor Gymraeg
Maelor Saesneg
Mochnant (Mochnant Is Rhaeadr)
Penllyn
Is Tryweryn
Uwch Tryweryn
Swydd y Waun
Cynllaith
Nanheudwy
Ystrad Alun

Categori:Teyrnas Powys
Categori:Hanes Sir Ddinbych
Categori:Hanes Wrecsam