Bodedern

250px|bawd|Tŷ Franan, Bodedern; man geni a magu W. D. Owen

Pentref a chymuned yng ngorllewin Ynys Môn yw Bodedern. Yn ôl Cyfrifiad 2011, roedd 1,016 o bobl yn byw yn y gymuned hon a 718 (sef 70.7%) o'r boblogaeth dros dair oed a hŷn yn gallu siarad Cymraeg.Cyfrifiad 2011; gwefan Saesneg "Ystadegau Cenedlaethol y DU". Adalwyd 28 Ebrill 2013. Roedd 142 yn ddi-waith, sef 32.1% o'r rhai o fewn yr oedran priodol.

Hanes a hynafiaethau
Gerllaw'r pentref roedd cartref Gruffudd Gryg, yn ôl traddodiad, a gerllaw hefyd mae Presaddfed (neu 'Prysaeddfed'), plasty fu'n noddi'r beirdd am genedlaethau. Ger prif fynedfa'r plasdy mae dwy siambr gladdu sy'n dyddio nôl i tua 3000 C.C. (gweler Presaddfed (siambr gladdu))

Ganed y nofelydd poblogaidd W. D. Owen yn Nhŷ Franan ym mhlwyf Bodedern yn 1874. Credir fod llawer o hanes lliwgar ei nofel Madam Wen yn seiliedig ar draddodiadau lleol. Yn ôl traddodiad yn ardal Bodedern, roedd ogof Madam Wen mewn hafn ar ochr Llyn Traffwll, ger y pentref.

Cynhaliwyd Eisteddfod Genedlaethol Cymru Ynys Môn 2017 ger Bodedern ar 4-12 Awst 2017.

Addysg a chwaraeon
Mae yno ysgol uwchradd, sef Ysgol Uwchradd Bodedern a sefydlwyd yn 1977.

Mae C.P.D. Bodedern yn chwarae yng Nghyngrair Gwynedd.

Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:. Poblogaeth:  ks101ew. Iaith: ks207wa - noder mae'r canran hwn yn seiliedig ar y nier sy'n siarad Cymraeg allan o'r niferoedd sydd dros 3 oed. Ganwyd yng Nghymru: ks204ew. Diweithdra: ks106ew; adalwyd 16 Mai 2013.Canran y diwaith drwy Gymru; Golwg 360; 11 Rhagfyr 2012; adalwyd 16 Mai 2013Gwefan Swyddfa Ystadegau Gwladol; Niferoedd Di-waith rhwng 16 a 74 oed; adalwyd 16 Mai 2013.

Adeiladau a chofadeiladau
 Cofeb Ryfel Bodedern

Pobl o Fodedern
Gruffudd Gryg, bardd canoloesol
W. D. Owen, nofelydd
Owen Hughes , ffermwr, gweinidog lleyg a dyddiadurwr o Dregwehelyth. Mae cofnodion amaethyddol a thywydd ei ddyddiaduron i’w gweld yma  yn Nhywyddiadur gwefan Llên Natur.

Cyfeiriadau


Categori:Cymunedau Ynys Môn
Categori:Pentrefi Ynys Môn
Categori:Plwyfi Cymru
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ynys Môn (y DU)