Pádraic Ó Conaire

Llenor a newyddiadurwr yn yr iaith Wyddeleg (yn bennaf) oedd Pádraic Ó Conaire (28 Chwefror 1882 – 6 Hydref 1928). Roedd yn frodor o Galway, gorllewin Iwerddon. Fe'i ystyrir yn un o ffigurau mwyaf llenyddiaeth Wyddeleg yr 20g.

Ei fywyd
Ganwyd Ó Conaire yn fab hynaf i dafarnwr yn Galway. Trist fu hanes y teulu; bu farw'r rhieni cyn i'r bachgen gyrraedd 12 oed. Aeth ef a'i frodyr i fyw gyda'u hewythr yn Gairbh-Eanach, Ros Muc, Conamara. Tyfodd i fyny yn yr ardal wledig honno a daeth i fesitrioli'r Wyddeleg; pur Saesneg ei haith oedd tref Galway ond roedd Ros Muc yn rhan o'r Gaeltacht a'r iaith yn fyw ar dafod leferydd.

Yn 1899 aeth i weithio fel clerc i'r Bwrdd Addysg yn Llundain. Yno daeth i gysylltiad â'r Conradh na Gaedhilge (Cynghrair y Wyddeleg) a dechreuodd lenydda. Pan ddechreuodd y Rhyfel Byd Cyntaf yn 1914 penderfynodd Pádraic ddychwelyd i Iwerddon a cheisio ennill ei damaid trwy lenydda yn yr iaith a garai.

Treuliodd weddill ei oes yn ei wlad enedigol yn crwydro'r wlad. Daeth i arfer â thlodi a chaledi ond roedd yn benderfynol o gyfrannu at lenyddiaeth ei wlad. Daeth yn gymeriad adanbyddus ledled Iwerddon ond er iddo gyhoeddi sawl cyfrol o straeon byrion ni chafodd lwyddiant ariannol. O'r diwedd, yn 1928, penderfynodd fynd i Riga, prifddinas Latfia, efallai am fod yr holl sôn am y Chwyldro yn Rwsia wedi gafael yn ei ddychymyg a'i gyffroi. Byr fu ei arosiad yno a phan ddychwelodd i Ddulyn syrthiodd yn sâl yn ddirybudd. Bu farw yn Ward y Tlodion yn Ysbyty Richmond ar y chweched o Hydref y flwyddyn honno. Y cwbl a gafwyd yn ei feddiant oedd pibell, owns o faco ac afal.

Ei waith
Yn ei straeon byrion mae dylanwad llenyddiaeth Ffrangeg a llenyddiaeth Saesneg yn amlwg. Mae'n bosibl ei gymharu â Maupassant. Sgwennai am y cefn gwlad, y trefi a'r pentrefi, Llundain a gwledydd tramor. Roedd ei destun a'i arddull yn chwa o awyr iach yn llenyddiaeth Wyddeleg y cyfnod, oedd yn drwm dan ddylanwad y chwedlau gwerin a wastad ynghlwm wrth yr Iwerddon wledig. Un nofel yn unig a gyhoeddodd, sef Deoraidheacht ('Ar wasgar') yn 1910.

Llyfryddiaeth
Llyfrau Ó Conaire
 An Scoláire Bocht, agus scéalta eile, 1904
 Nora Mharcais Bhig, 1906
 Deoraidheacht, 1910
 An Scoláire Bocht, agus scéalta eile, 1913
 An Chéad Chloch, 1914
 Seacht mBua an Éirí Amach, 1918
 An Crann Géagach, 1919
 Tír na n Íontais, 1919
 Béal an Uaignis, 1921
 Siol Éabha, 1921
 An Chinniúint, 1924
 Eachtraí Móra ón ár Stair, 1924
 Trí Truaighe na Scealaíochta, 1924
 Mór thimpeall na hÉireann, ar muir, 1925
 Fearfeasa Mac Feasa, 1930
 Brian Óg
 Beagnach Fíor
 Cubhair na dTonn
 Scéalta an tSáirsint Rua
 Seoigheach an Ghleanna
 M'asal Beag Dubh
Cyfieithiadau Cymraeg
Storïau ac Ysgrifau gan Pádraic Ó Conaire, Trosiadau o'r Wyddeleg gan J. E. Caerwyn Williams (Y Clwb Llyfrau Cymreig, 1949)
Ystoriau Byr o'r Wyddeleg gan Pádraic Ó Conaire, cyf. Tomás Ó Cléirigh a David Myrddin Lloyd (Llandysul, 1934)

Dolenni allanol
 Tom Kenny, "Ó Conaire — an fear", Galway Advertiser, 23 Chwefror 2007. Erthygl fer gyda llun prin o'r awdur.

Categori:Genedigaethau 1882
Categori:Marwolaethau 1928
Categori:Dramodwyr yr 20fed ganrif o Iwerddon
Categori:Dramodwyr Gwyddeleg o Iwerddon
Categori:Llenorion straeon byrion yr 20fed ganrif o Iwerddon
Categori:Llenorion straeon byrion Gwyddeleg o Iwerddon
Categori:Newyddiadurwyr yr 20fed ganrif o Iwerddon
Categori:Newyddiadurwyr Gwyddeleg o Iwerddon
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o Iwerddon
Categori:Nofelwyr Gwyddeleg o Iwerddon
Categori:Pobl o Galway
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr yr 20fed ganrif o Iwerddon
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr Gwyddeleg o Iwerddon