Gwatemala

Gwlad yng Nghanolbarth America yw Gwatemala neu'n swyddogol: Gweriniaeth Gwatemala neu República de Guatemala) (). Fe'i lleolir rhwng Mecsico (i'r gogledd-orllewin), y Cefnfor Tawel (i'r de-orllewin), Belîs a'r Caribi i'r gogledd-ddwyrain, a Hondwras ac El Salfador i'r de-ddwyrain. Gyda phoblogaeth o dros 16 miliwn o bobl, mae'n un o wledydd mwyaf Canolbarth Aberica. Y Brifddinas yw Dinas Gwatemala, neu yn Sbaeneg: Nueva Guatemala de la Asunción.

 Hanes 
 Diwylliant Mayan 
bawd|chwith|Don Pedro de Alvarado, gorchfygwr Gwatemala
Bu'r Maya yma am dros 1,000 o flynyddoedd, gyda'u tiriogaeth yn ymestyn dros Mesoamerica. Prif nodweddion y diwylliant Mayan oedd seryddiaeth, mathemateg a phensaernïaeth. Yn 16g, gorchfygwyd y trigolion gan Ymerodraeth Sbaen.

Daeth y wlad yn annibynnol oddi wrth Sbaen ar 15 Medi, 1821, ond cafwyd cyfnodau cythryblus yn dilyn hynny, gyda sawl unben yn ceisio rheoli'r wlad, o dan oruchwyliaeth y United Fruit Company (a Llywodraeth Unol Daleithiau America), fel un o'u banana republics.

 Gwrthdaro arfog 
Yn 1944 cafwyd coup gan y fyddin, a dygwyd yr awenau o ddwylo'r unben Jorge Ubico; eu nod oedd democratiaeth ond parhaodd y rhyfel cartref am dros ddegawd. Yn 1954, daeth i ben pan gosodwyd unben a gefnogwyd gan yr Unol Daleithiau yn arweinydd y wlad. Ymfudodd llawer o'r teuluoedd brodorol i Fecsico a'r Unol Daleithiau.

 Y presennol 
Yn 2015, cafwyd llawer o wrthdystio sifil yn erbyn llywodraeth Otto Perez Molina.

 Y boblogaeth 
Mae 45% o'r boblogaeth yn Mestizos a'r rhan fwyaf o'r gweddill yn cynnwys disgynyddion Ewropeaidd: Sbaeneg, Almaeneg, Ffrangeg, Sgandinafia ac eraill. Llythrennedd: 75%. Tlodi: 55%. Boblogaeth drefol: 46%. Poblogaeth Benyw: 56%.

Crefydd:
Catholig: 59%
Protestannaidd (Lutheraidd, Anglicanaidd, Pentecostaidd, ac ati): 40%
credoau Mayan: 1%

 Economi 
Coffi, cardamom, bananas, siwgr a tacabo yw'r prif gynnyrch allforio. Gyda GDP o dros 6,000 o ddoleri.

 Diwylliant 

 llenyddiaeth: Miguel Angel Asturias.

chwith|bawd|Trigolion San Pedro la Laguna yn dathlu Cenhedlu'r Forwyn Fair.

 Dinas Gwatemala 
Sbaeneg: La Nueva Guatemala de la Asunción. Mae'n brifddinas fwyaf poblog a modern yng nghanolbarth America, gyda tua 2.5 miliwn o drigolion. Yn 1976, dioddefodd y ddinas ddaeargryn a'i dinistriodd bron yn gyfan gwbl. Fe'i sefydlwyd yn 1776, Santiago de los Caballeros (Antigua Guatemala) oedd y brifddinas hynafol a gafodd ei dinistrio yn y ddaeargryn yn 1973.

 Ffynonellau 
Guatemalan Migration in Times of Civil War and Post-War Challenges
Tormenta “Ágatha” golpea Guatemala 

Cyfeiriadau


Categori:Aelod-wladwriaethau'r Cenhedloedd Unedig
Categori:Cyn-drefedigaethau Ymerodraeth Sbaen
Categori:Gweriniaethau
Categori:Gwledydd America Ladin
Categori:Gwledydd Canolbarth America
Categori:Gwledydd Gogledd America
Categori:Gwledydd a thiriogaethau Sbaeneg