William Evans (Wil Ifan)

Roedd William Evans neu Wil Ifan (22 Ebrill 1883 - 16 Gorffennaf 1968) yn fardd a ffigwr pwysig ym myd yr Eisteddfod.

Braslun o'i fywyd
Ganwyd Wil Ifan yn fab i weinidog amlwg gyda'r Annibynwyr Cymraeg, y Dr Dan Evans a'i briod, a oedd yn cartrefu yr adeg honno yng Nghwmbach, Llanwinio, Sir Gaerfyrddin. Galwyd ef yn William Evans a chafodd pob cefnogaeth gan ei rieni ac ysgolion da i baratoi ei hun, ym Mhrifysgol Cymru, Bangor, y Coleg Diwinyddol a Choleg Manceinion, Rhydychen. Treuliodd William Evans ei holl fywyd yn weinidog yr Efengyl gyda'r Annibynwyr Saesneg. Roedd yn gwbl gysurus yn y ddwy iaith. Iaith crefydd oedd Saesneg, iaith yr aelwyd yn Gymraeg. Priododd Nesta Wyn Edwards o Ddolgellau, hithau fel yntau yn raddedig o Brifysgol Cymru, a ganwyd iddynt bedwar o blant. Bu farw ym Mhen-y-bont ar Ogwr a chladdwyd ef yn Rhydymain, Meirionnydd.

Ei waith llenyddol
Bardd
Y delyneg oedd ei hoff gyfrwng fel bardd a chafwyd toreth ohonynt. Darllener y rhain yn ei gyfrolau, er enghraifft,
Dros y Nyth a ddaeth allan yn 1915;
Dail Iorwg a gyhoeddwyd yn 1919;
Plant y Babell a welodd olau dydd yn 1922;
O Ddydd i Ddydd a dderbyniodd groeso y beirniaid yn 1927;
Y Winllan Las a blesiodd bobl lengar Bro Morgannwg lle preswyliai y bardd-bregethwr yn 1936;
Unwaith Eto a gyhoeddwyd yn 1946; ac ar ôl hynny cyhoeddwyd Haul a Glaw.

Dyna gynhaeaf da ond lluniodd gyfrolau o farddoniaeth yn Saesneg yn ogystal; pum cyfrol yn y cyfnod ffrwythlon yma.

I raddau ei gyfraniad parhaol fu ei bryddest enwog 'Bro fy Mebyd' yn 1925. Enillodd y Goron deirgwaith a bu'n Archdderwydd yr Orsedd o 1947 hyd 1950.

Colofnydd
Nid bardd yn unig mohono. Ysgrifennai yn gyson golofn Gymraeg i'r Western Mail ac y mae ei waith gorau wedi ei osod ar gof a chadw yn y Filltir Deg (1954) a Colofnau Wil Ifan (1962).

Dramodydd
Ymddiddorodd yn y ddrama a bu yn un o arloeswyr  y mudiad fel y gwelwn yn Y Dowlad (1922) ac Yr Het Goch (1933) i enwi dwy  o'r chwech drama a luniodd yn Gymraeg ac un yn Saesneg.

Llyfryddiaeth
Cyfrolau Wil Ifan
 Dros y Nyth (1915)
 Dail Iorwg (1919)
 Plant y Babell (1922)
 O Ddydd i Ddydd (1927)
 Y Winllan Las (1936)
 Unwaith Eto (1946)
 Y Filltir Deg (1954)
 Colofnau Wil Ifan (1962)

 Llyfryddiaeth 
D. Ben Rees, Pymtheg o Wŷr Llên yr Ugeinfed Ganrif (1972)

Cyfeiriadau

Categori:Archdderwyddon
Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Beirdd Saesneg
Categori:Dramodwyr Cymraeg
Categori:Genedigaethau 1883
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion Saesneg o Gymru
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1968
Categori:Pobl o Sir Gaerfyrddin