Ucheldiroedd yr Alban

Mae'r term daearyddol Ucheldiroedd yr Alban (Gaeleg:  'Gwlad y Gael', Saesneg ) yn cael ei arfer i ddisgrifio ardal fynyddig gogledd yr Alban sy'n gorwedd i'r gogledd ac i'r gorllewin o Rwyg Ffin yr Ucheldiroedd. Mae'r Glen Mawr yn gwahanu Mynyddoedd Grampian i'r de-ddwyrain oddi ar Ucheldiroedd Gogledd-orllewinol yr Alban.

Ychydig iawn o bobl sy'n byw yno gan fod tir cynhyrchiol yn brin a dominyddir y tirlun gan y cadwyni mynydd niferus. Mae'r dwysedd poblogaeth yn is ar gyfartaledd nag yn Sweden, Norwy, Papua Gini Newydd neu'r Ariannin. Ar un adeg, roedd y boblogaeth gryn dipyn yn fwy nag yw heddiw. Yn ystod ail hanner y 18g a hanner cyntaf y 19g, diboblogwyd yr Ucheldiroedd i raddau helaeth gan broses Clirio'r Ucheldiroedd. Gorfodwyd tenantiaid i ymadael â'u tyddynnod er mwyn gwneud lle i wartheg a defaid.

Mae'r canolfannau gweinyddol yn cynnwys Inverness. Cyngor yr Ucheldiroedd yw'r corff gweinyddol ar gyfer tua 40% o'r ardal; rhennir y gweddill rhwng ardaloedd cyngor Aberdeenshire, Angus, Argyll a Bute, Moray, Perth a Kinross, a Stirling. Yn ogystal cyfrifir rhan ogleddol Ynys Arran fel rhan o'r Ucheldiroedd yn ddaearyddol, er ei bod yn cael ei gweinyddu gan gyngor Gogledd Swydd Ayr.

Trefi a phentrefi
Aberfeldy, Aboyne, Alness, Altnaharra, Applecross, Aultbea, Aviemore,
Back of Keppoch, Ballachulish, Beauly, Blair Atholl, Braemar
Cannich, Carrbridge, Coldbackie, Crianlarich, Cromarty, Culbokie
Dalwhinnie, Dingwall, Dornie, Dornoch, Durness
Fort Augustus, Fort William
Gairloch, Glencoe, Glenelg, Grantown-on-Spey
Inveraray, Invermoriston, Inverness (dinas ers 2001)
Killin, Kingussie, Kinlochleven, Kinlochewe, Kinloch Rannoch, Kyle of Lochalsh
Lochcarron, Lochinver
Mallaig
Nairn, Newtonmore, Nethy Bridge
Oban
Plockton, Poolewe, Portmahomack
Shieldaig, Strathpeffer, Strathy
Tain, Taynuilt, Thurso, Tobermory, Tomintoul, Tongue, Torridon
Ullapool
Wick

Lleoedd eraill o ddiddordeb
Afon Carron
Castle Tioram
Canolfan Sgio Glencoe
Glen Orchy
Glen Spean
Gardd Inverewe
Loch Linnhe
Loch Lochy
Loch Maree
Rannoch Moor
Tor Castle
Glen Coe
Glen Lyon
Loch Rannoch
Loch Katrine
West Highland Way
Eilean Donan
Loch Ness
Loch Morar

Gweler hefyd
Iseldiroedd yr Alban
Gaeleg
Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)
Ynysoedd ac Ucheldiroedd yr Alban
Ross, Skye a Lochaber (etholaeth seneddol y DU)

Oriel

Gweler hefyd
Caithness, Sutherland ac Easter Ross (etholaeth seneddol y DU)
Inverness, Nairn, Badenoch a Strathspey (etholaeth seneddol y DU)