Wmbreg

Mae'r Wmbreg (Saes. Umbrian) yn iaith hynafol farw yn perthyn i'r Osgeg, ac i raddau i'r Lladin, yng nghangen ieithoedd Italig y teulu ieithyddol Indo-Ewropeaidd.

Mae'r Wmbreg ynghyd â'r Osgeg yn ffurfio'r is-gangen Osgo-Wmbreg yn yr ieithoedd Italig, ond mae rhai ieithyddion yn dadlau fod yr is-gangen honno'n gangen ar wahân yn y teulu Indo-Ewropeaidd.

Olion
Ar wahân i lond llaw o arysgrifau byrion, daw'r brif dystiolaeth am yr Wmbreg o gyfres o saith llech efydd o natur ddeddfodol - y Llechi Igufaidd - a ddarganfuwyd yn adfeilion Teml Iau yn Iguvium (Gubbio gynt), yn 1444.

Gyda 4,000 o eiriau, hyn yw'r cofnod llawnaf o hen ieithoedd yr Eidal sydd wedi goroesi, ac eithrio'r Lladin, wrth gwrs. Mae'r rhan fwyaf o gynnwys y llechi wedi'i ysgrifennu mewn ysgrifen hynafol frodorol sydd wedi'i seilio ar yr wyddor Etrwsgeg. Dichon bod y llechi hyn yn dyddio o tua 200 C.C.

Nid yw'r orgraff yn sefydlog, ffaith sy'n awgrymu nad oedd yr Wmbreg wedi datblygu'n iaith lenyddol safonol, mewn gyferbyniad â'r Osgeg.

Rhai geiriau'r Wmbreg
arv(am) ‘cae’ (cf. Cym. erw)
frater ‘brawd’
inuk ‘wedyn, yna’
pir ‘tân’ (cf. Saes. fire)
sakre ‘offrwm’ (cf. Lladin sacer)
uhtur ‘oracl, daroganwr’ (cf. Llad. auctor)
uvem ‘dafad’ (cf. Llad. ovis)

Llyfryddiaeth
Carl Darling Buck: A Grammar of Oscan and Umbrian, 1928.
Rex E. Wallace: The Sabellic languages of Ancient Italy, Munich: LINCOM, 2007.

Categori:Ieithoedd Italaidd
Categori:Ieithoedd Indo-Ewropeaidd