Pentrefoelas

Pentref a chymuned ym mwrdeistref sirol Conwy, Cymru, yw Pentrefoelas.British Place Names; adalwyd 21 Tachwedd 2021 Saif yn ne-ddwyrain y sir ar gyffordd yr A5 a'r B5113, 7 milltir i'r de-ddwyrain o Lanrwst a hanner ffordd rhwng Cerrig-y-drudion a Betws-y-Coed. Mae'n gorwedd yn ardal Uwch Aled a bu'n rhan o'r hen Sir Ddinbych gynt. Yr enw gwreiddiol ar y lle oedd Pentre Fidwn.

Hanes
Mae'r maen arysgrifiedig cynnar (gweler isod) a ddarganfuwyd wrth adeiladu'r A5 yn profi fod Pentrefoelas yn drigfan yn yr Oesoedd Canol cynnar. Plas Foel Las, i'r gogledd o'r pentref, oedd plas teuluol y Wynniaid.

bawd|dim|Y garreg ganoloesol a ddarganfuwyd ger Pentrefoelas

Mae'r eglwys (dienw) yn bur gynnar ond cafodd ei hadnewyddu'n sylweddol yn y 19g. Ar ei muriau gwelir cofeb i John Griffith (m. 1794) o Gefn Amwlch, a honnai fod yn un o ddigynyddion Rhys ap Tewdwr, Tywysog Deheubarth. Ond diddordeb pennaf yr eglwys yw'r beddfaen ag arno arysgrifen Ladin, sy'n dyddio o'r 5g neu'r 6g.

Ger Pentrefoelas, darganfuwyd carreg gydag arysgrif Lladin arni sy'n diolch am rodd gan y tywysog Llywelyn Fawr i Abaty Aberconwy. Ar y garreg ceir y geiriau Lladin Cymreig hyn:

Ed vidh LN DI env aLevone Fortitudine Brachii mesure Leveline princeps Northvallie
"Daw'r enw 'Llewelin' o 'llew' ac o nerth 'elin', O Llywelyn, tywysog Gogledd Cymru!"
250px|bawd|Canol Pentrefoelas
250px|bawd|Pentrefoelas

Daearyddiaeth
Llifa Afon Merddwr i lawr y dyffryn ger y pentref gan lifo dan bont ar y B5113 ac ymuno ag Afon Conwy tua milltir yn is i lawr o Bentrefoelas.

Ychydig yn uwch i fyny'r dyffryn o Bentrefoelas ceir Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig a adnabyddir fel Corsydd Nug a Merddwr.

Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:. Poblogaeth:  ks101ew. Iaith: ks207wa - noder mae'r canran hwn yn seiliedig ar y nier sy'n siarad Cymraeg allan o'r niferoedd sydd dros 3 oed. Ganwyd yng Nghymru: ks204ew. Diweithdra: ks106ew; adalwyd 16 Mai 2013.Canran y diwaith drwy Gymru; Golwg 360; 11 Rhagfyr 2012; adalwyd 16 Mai 2013Gwefan Swyddfa Ystadegau Gwladol; Niferoedd Di-waith rhwng 16 a 74 oed; adalwyd 16 Mai 2013.

Pobl o Bentrefoelas
 John Thomas (1742-1814), bardd
 Eifion Wyn - treuliodd y bardd o Borthmadog gyfnod fel athro ysgol yn y pentref.

Oriel

Cyfeiriadau

Categori:Cymunedau Conwy

Categori:Pentrefi Conwy
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Bangor Aberconwy (y DU)