Curig

Sant o Gymru oedd Curig (fl. c. 550?), a flodeuai yn oes Maelgwn Gwynedd. Fe'i cysylltir â sawl lle yng ngogledd-orllewin a chanolbarth Cymru a Brycheiniog. Fe'i gelwir weithiau Curig Lwyd (h.y. 'sanctaidd') a Curig Farchog. Delir ei ddydd gŵyl ar 16 Mehefin.

Traddodiadau
250px|bawd|Eglwys Curig, Capel Curig
Dywedir fod Curig yn rhyfelwr yng ngwasaneth Maelgwn Gwynedd a droes at grefydd. Digiodd hynny Faelgwn a cheisiodd rwystro'r sant, ond parodd Curig i Faelgwn a'i wŷr fynd yn dall a bu rhaid i dri o feibion Maelgwn roi tir i Gurig. Sefydlodd glas ar y tir hwnnw, ar safle pentref Llangurig (gogledd Powys) heddiw. Tan ddiwedd yr 16g roedd bagl neu groes Curig i'w gweld yn eglwys Sant Harmon, 6 milltir o Langurig dros y bryniau. Ceir disgrifiad o'r groes gan Gerallt Gymro yn ei Hanes y Daith Trwy Gymru (1188): 'yn eglwys Sant Garmon ceir y fagl a enwir Bagl Sant Curig, yr hon a ymestyn ychydig yn ei brig, ar y naill achr a'r llall, ar wedd croes, ac a orchuddir amgylch ogylch ag aur ac arian.' Arferid gwella cleifion â hi.

Yn ôl un traddodiad cysegrwyd Curig gan Sant Paul Aurelian a threuliodd gyfnod yn astudio wrth draed Tudwal yn Llanilltud Fawr.

Cysylltir Curig â Chapel Curig yn Eryri yn ogystal. Mae lleoedd eraill a gysylltir â'r sant yn cynnwys plwyf Llandegai, Brycheiniog, lle ceir Ffynnon Gurig.

Ymddengys ei fod wedi mudo i Lydaw ar ddiwedd ei oes a cheir sawl eglwys yno sy'n dwyn ei enw. Dywedir y bu farw yn Landerneau a chael ei gladdu yn Locquirec.

Ffynonellau
T. D. Breverton, The Book of Welsh Saints (Cyhoeddiadau Glyn Dŵr, 2000)
Thomas Jones (gol.), Gerallt Gymro (Caerdydd, 1938), t. 16.

Categori:Seintiau o Gymru
Categori:Capel Curig
Categori:Llangurig
Categori:Pobl y 6ed ganrif o Gymru