Marwnad

Ystyr y gair marwnad yn llenyddiaeth Gymraeg yw 'galargan, cerdd yn mynegi galar am berson marw' (marw 'marwolaeth' + nad 'cri, llef'). Cytras yw'r gair Llydaweg marvnad a'r Hen Wyddeleg marbnad. Er y gellir ei ddefnyddio i gyfieithu'r gair Saesneg elegy neu lament, mae'n ffurf arbennig yn y Traddodiad Barddol Cymraeg.

Mae'n ffurf lenyddol hen iawn, ac yn deillio yn ôl pob tebyg o swyddogaeth y beirdd Celtaidd. Ceir sawl ffurf, e.e. 'awdl farwnad', 'cywydd marwnad', 'englynion marwnad', ac ati. Mae'n perthyn i'r canu mawl neu foliant. Ceir nifer o enghreifftiau yng ngwaith Beirdd y Tywysogion a Beirdd yr Uchelwyr.

Gellid canu marwnad i anifail hefyd. Mae gan y bardd enwog Cynddelw Brydydd Mawr 'Farwnad i'w geiliog ei hun', er enghraifft. Yn ddiweddarach roedd rhai o'r cywyddwyr yn hoff o gael tipyn o hwyl ar draul cyd-fardd trwy ganu marwnad ffug ddoniol iddo. Ond ceir sawl enghraifft o farwnadau go-iawn i fardd marw yn ogystal, e.e. gan Cynddelw eto i Fleddyn Fardd.

Rhai marwnadau enwog
Marwnad Gruffudd ap Cynan, Meilyr Brydydd
Marwnad Dygynnelw, gan Cynddelw Brydydd Mawr i'w fab ifanc
Marwnad Llywelyn ap Gruffudd, Gruffudd ab Yr Ynad Coch
Marwnad Ifor a Nest, gan Dafydd ap Gwilym i Ifor Hael a'i wraig
Marwnad Lleucu Llwyd, gan Llywelyn Goch ap Meurig Hen i'w gariad
Marwnad Meibion Tudur Fychan, gan Iolo Goch
Marwnad Tomas ap Rhys o'r Tywyn, gan Dafydd Nanmor i'w noddwr
Marwnad Syr John Edward Lloyd, gan Saunders Lewis i'r hanesydd

Marwnadau cellweirus
Mae'r hen bennill hwn yn enghraifft o fardd a'i dafod yn ei foch:

Yma'n gorwedd yn y clai
Mae Modryb Sian o'r Hafod,
Yr hon yr Wythfed dydd o Fai
Ddechreuodd ddal ei thafod.

Gweler hefyd
Marwysgafn

Categori:Termau llenyddol
Categori:Barddoniaeth Gymraeg
Categori:Y Traddodiad Barddol
Categori:Barddoniaeth