Enw barddol

Mae enw barddol yn ffugenw a ddefnyddir gan feirdd a llenorion eraill yng Nghymru, yn arbennig yn yr eisteddfod.

Roedd y gair bardd yn un o sawl enw Cymraeg Canol a ddefnyddid gan feirdd yr Oesoedd Canol, boed yn feirdd llys neu'n feirdd crwydrol (y Glêr). Roedd nifer o'r beirdd hyn yn arddel ffugenw, neu enw barddol, er enghraifft Cynddelw Brydydd Mawr (fl. 1155 - 1200) a Iolo Goch (c.1320 - c.1398).

Ymddengys fod gwreiddiau'r arfer yn hynafol iawn, fel y tyst enwau Talhaearn Tad Awen, Blwchfardd a Culfardd, beirdd o'r 6g y mae'r hanesydd Nennius yn cyfeirio atynt, ynghyd â Thaliesin ac Aneirin (Aneurin Gwenithwawd), yn ei lyfr Lladin Historia Brittonum ("Hanes y Brythoniaid").

Parhaodd y traddodiad yn y cyfnod modern cynnar.

Fodd bynnag, yn sgîl gweithgareddau rhamantaidd Edward Williams (Iolo Morganwg) a llenorion eraill ar ddiwedd y 18g a dechrau'r 19eg, trowyd yr enw barddol yn dipyn o gonsít ac ymarddelai rhai o feirdd mwyaf di-nod oes Victoria ffugenwau chwyddedig a hunan-bwysig, er enghraifft "Vulcan", "Cymro Gwyllt" a "Llenor y Llwyni".

Erbyn heddiw prif bwrpas yr enw barddol yw er mwyn cuddio enw iawn cystadleuwyr o bob math yn yr eisteddfod, rhag i'r beirniaid eu hadnabod.

Dosbarthiad ar enwau barddol y beirdd traddodiadol

"Prydydd" a "Bardd"
Meilyr Brydydd
Llywelyn Fardd I
Gwynfardd Brycheiniog
Cynddelw Brydydd Mawr
Prydydd y Moch
Llywelyn Fardd II
Philyp Brydydd
Gwgon Brydydd
Y Prydydd Bychan
Bleddyn Fardd
Llywelyn Brydydd Hoddnant
Trahaearn Brydydd Mawr
Ieuan Brydydd Hir
Ieuan Llwyd Brydydd

Galwedigaethau / galluoedd (ac eithrio barddoni)
Elidir Sais - am ei fod yn deall Saesneg
Gwilym Rhyfel - bardd a rhyfelwr
Llygad Gŵr - bardd a rhyfelwr
Einion Offeiriad - gŵr eglwysig

Lliw
Ithel Ddu
Dafydd Ddu o Hirarddug
Bleddyn Ddu
Gwilym Ddu o Arfon
Iolo Goch

Enwau lleoedd
Owain Cyfeiliog
Gwynfardd Brycheiniog
Dafydd Ddu o Hirarddug
Llywelyn Brydydd Hoddnant
Gwilym Ddu o Arfon
Sypyn Cyfeiliog
Dafydd Y Coed
Lewys Aled
Dafydd Epynt
Dafydd Llwyd o Fathafarn
Gwerful Mechain
Guto'r Glyn
Ieuan Dyfi
Lewys Glyn Cothi
Dafydd Nanmor
Tudur Penllyn
Hywel Cilan
Siôn Ceri
Huw Cae Llwyd
Syr Rhys o Lanbryn-Mair a Charno
Lewys Môn
Lewys Daron
Tudur Aled
Gruffudd Hiraethog
Wiliam Llŷn
Wiliam Cynwal
Huw Llŷn
Morus Dwyfach
Huw Ceiriog
Edward Maelor

Amryw
Llywarch Llaety
Llywarch y Nam
Seisyll Bryffwrch
Einion Wan
Goronwy Foel
Dafydd Benfras
Hywel Foel
Iorwerth Fychan
Casnodyn
Mab Clochyddyn
Y Proll
Gronw Gyriog
Hillyn
Sefnyn
Rhisierdyn
Llywarch Bentwrch
Iorwerth Beli
Dafydd Y Coed
Y Mab Cryg
Tudur Ddall
Iorwerth Fynglwyd

 Gweler Hefyd 
Ffugenwau Cymreig (Rhestr o ffugenwau enwau barddol ac ati)

Categori:Ffugenwau
Categori:Llenyddiaeth Cymru
Categori:Y Traddodiad Barddol