Gwaun Cwm Garw

Addasiad gan Sharon Morgan o'r ddrama The Laramie Project gan Moisés Kaufman yw Gwaun Cwm Garw. Mae'r ddrama wreiddiol yn ymwneud â llofruddiaeth Matthew Shepard yn Laramie, Wyoming ym 1998, llofruddiaeth a gymhellwyd gan homoffobia mae'n debyg. Cynhaliodd Cwmni Theatr Tectonic dros 200 o gyfweliadau â thrigolion Laramie wrth i'r ddrama cael ei hysgrifennu, ac mae dyddiaduron aelodau'r cwmni a gohebiadau a ymddangosodd yn y wasg yn ymddangos yn y ddrama yn ogystal. 

 Cymeriadau 
Mae dros 50 o gymeriadau yn y ddrama wreiddiol, sy'n cynnwys enwau aelodau o'r cwmni drama fu'n cynnal yr holl gyfweliadau.
+Cymeriadau gwreiddiol KaufmanCymeriadau addasiad Sharon MorganDisgrifiadSherry Aanensonlletywraig Russell HendersonAnonymusFfrind anhysbyscyfaill anhysbus Aaron McKinneyBailiffBaptist MinisterGweinidog y BedyddwyrBaptist Minister's WifeStephen Belberaelod o'r cwmni dramaDr CantwayDr Curigmeddyg yn yr ysbytyCatherine Connollyathrawes lesbiaidd agoredMurdock CooperRobe DeBreeditectifKerry DrakenewyddiadurwraigPhilip DuboisnewyddiadurwrTiffany Edwardsnewyddiadurwraig lleolYsgrifennydd yr e-bostGil & Eileen EngenReggie FlutyRuby WilliamsplismonesLeigh Fondakowskiaelod o'r cwmni dramaMatt GallowayMicky Rowlandsgweithiwr yn y barGovernor Jim GeringerllywodraethwrAndrew GomezAmanda Gronichaelod o'r cwmni dramaRussell HendersonWayne Hughesun o'r drwgweithredwyrRebecca Hillikerpennaeth dramaSergeant HingSarjant HarrisditectifJencyfaill Aaron McKinneySherry JohnsonCheryl JonesgweinyddyddStephen Mead Johnsongweinidog Jurors & ForepersonBarnwr a Clerc y LlysMoisés Kaufmanaelod o'r cwmni dramaAaron KreifelsmyfyriwrPhil Labriecyfaill Matthew ShepardDoug Lawsarweinydd MormoniaidJeffrey Lockwoodun o gymdogionAaron McKinneyAndy Kingun o'r drwgweithredwyrBill McKinneyTony Kingtad Aaron McKinneyAlison MearsgwirfoddolwraigMedia / newspaper peopleMatt MickelsonMeic Mitchellperchenog FiresideConrad MillerConrad MorsemecanicMormon home teacherathroMarge MurrayMarj Mainwaringmam Reggie FlutyDoc O'ConnorDoc O'RileygyrrwrAndy Parisaelod o'r cwmni dramaRomaine PattersonlesbianJon Peacockcynghorydd addysgiadolReverend Fred PhelpsgweinidogGreg Pierottiaelod o'r cwmni dramaBarbara Pittsaelod o'r cwmni dramaKristin PriceKirsty Pricecariad Aaron McKinneyPriest at the funeralCal ReruchaErlynyddtwrnai erlynnolZackie SalmongweinyddyddFather Roger SchmitOffeiriadoffeiriad CatholigJedadiah SchultzmyfyriwrShadowDJShannoncyfaill Aaron McKinneyDennis ShepardDennis Sheptad Matthew ShepardApril Silvamyfyriwr deurywiolJonas Slonakerdyn hoywRulon StaceyPennaeth yr YsbytyTrish Stegerchwaer Romaine PattersonLucy Thompsonnain Russell HendersonZubaida UlaZubida Aladynes MwslimWaitress (Debbie Reynolds)Harry Woodsun o drigolion y pentrefJudi Shepard

 Cefndir 
Ar y 7 Hydref 1998, daethpwyd o hyd i fachgen ifanc hoyw wedi’i glymu i ffens, yn y bryniau tu allan i dref Laramie yn nhalaith Wyoming yn yr Unol Dalieithau. Roedd Matthew Shepard wedi’i glymu a’i guro’n ddidrugaredd, ac wedi’i adael yno i farw mewn gweithred o drais a ddychrynodd cenedl gyfan. Cafodd y digwyddiad effaith mawr ar y dramodydd a’r cyfarwyddwr Moisés Kaufman a’i gyd aelodau o Brosicet Theatr Tectonic. Bu’r cwmni yn ymweld â Laramie chwe gwaith dros gyfnod o flwyddyn a hanner yn dilyn y llofruddiaeth gan gynnal dros 200 o gyfweliadau gyda thrigolion y dref. Trwy ddefnyddio’r cyfweliadau yma ynghyd ag ymateb personol a gonest aelodau’r cwmni, aethpwyd ati i lunio’r ddrama The Laramie Project sy’n adrodd hanes y dref a’i thrigolion, flwyddyn wedi’r llofruddiaeth. Trwy ddefnyddio 8 actor i bortreadu dros 60 o leisiau, mae’r canlyniad yn agoriad llygad trawiadol a dramatig ynglŷn ag ymateb cymuned gyfan tuag at lofruddiaeth gŵr ifanc hoyw.

 Addasiad Cymraeg 
Addaswyd y ddrama i'r Gymraeg gan Sharon Morgan, a'i hadleoli i gymuned wledig yng Nghymru, "mewn tre golegol sy’n atgoffa rhywun o Gaerfyrddin - er nad oes enw yn cael ei grybwyll", yn ôl adolygydd theatr Y Cymro. Mae’r Waun sy’n rhoi’r teitl i’r ddrama ar gyrion y dref, a’i thrigolion yn gymysgfa o ffermwyr, academyddion, darlithwyr, myfyrwyr a sawl sect grefyddol. Cadwyd enw'r llanc gwreiddiol, Matthew Shepard, ac yn ystod y ddrama, cawn ein cyflwyno i’r heddlu lleol, i gyfeillion a chydnabod Matthew, i’r ddau lofrydd "Andy King" a "Wayne Hughes", i’r meddygon, newyddiadurwyr, cyfreithwyr a llu o drigolion eraill.

Nododd Sharon yn rhaglen cynhyrchiad Theatr Bara Caws yn 2007 mai "Cwestiwn Moisés Kauffman wrth benderfynu mynd ati i greu'r ddrama yma oedd 'Sut gallwn ni sy'n gweithio yn y theatr ymateb? Ac yn bwysicach, oes modd i'r theatr gyfrannu i'r ddeialog genedlaethol ar faterion cyfoes?' Yn fy nhyb i mae'n holl bwysig, mae'n gwbl bosib, mae'n rhan o'n cyfrifoldeb, ac yn weithred angenrheidiol - gwae ni os torrwn ni'r theatr yn arena sy'n cadarnhau ein rhagdybiaethau, yn cyfiawnhau ein rhagfarnau, sy'n ein suo i drwmgwsg gyda'r un hen hwiangerddi".

Yn anffodus, ni chafodd yr addasiad Cymraeg ei chyhoeddi, hyd yma.

 Cynyrchiadau nodedig 
bawd|Rhaglen cynhyrchiad Theatr Bara Caws 2007
Llwyfannwyd yr addasiad Cymraeg am y tro cyntaf gan Theatr Bara Caws yn 2007 i ddathlu penblwydd y cwmni yn 30 oed. Nododd Sharon Morgan ei bod hi a chyfarwyddydd y cynhyrchiad Catrin Edwards "...ym mherfformiad cynta Bara Caws yn Eisteddfod Wrecsam 1977" wrth i'r cwmni newydd greu y sioe Croeso i'r Roial. "O'n ni am newid y byd - a'r theatr yng Nghymru", noda Sharon wrth gofio'r cynhyrchiad cynta Bara Caws, "Ein bwriad oedd adlewyrchu realiti cymdeithasol a gwleidyddol cymunedau Cymraeg mewn ffordd ddifyr; o'n ni ishe creu trafodaeth, taflu goleuni a lleisio gofidiau. Ac mae Gwaun Cwm Garw'n torri'r un gwys." Actorion y cynhyrchiad yn 2007 oedd Ifan Huw Dafydd, Rhodri Evan, Jonathan Nefydd, Geraint Pickard, Maria Pride a Delyth Wyn. Cynllunydd Emyr Morris-Jones, sain Berwyn Morris-Jones, goleuo Iestyn Griffiths, gwisgoedd Jilly Thornley.

Dolenni allanol
BBC Cymru'r Byd – adolygiad theatr

Categori:Dramâu Cymraeg
Categori:Dramâu LHDT
Categori:Dramâu Saesneg
Categori:Theatr Gymraeg y 2000au
Categori:Theatr Gymraeg
Categori:Dramâu 2000