Cwm-yr-Eglwys

Pentref bychan yng nghymuned Dinas, Sir Benfro, Cymru, yw Cwm-yr-EglwysBritish Place Names; adalwyd 11 Tachwedd 2021 neu Cwmyreglwys. Saif ar gilfach môr ar ochr ogleddol penrhyn Ynys y Ddinas, rhwng Abergwaun a phentref Trefdraeth. Mae'n gorwedd ym Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro ac mae Llwybr Arfordir Penfro yn rhedeg heibio i'r pentref.

Mae gan y pentref harbwr yng nghysgod y creigiau ar lan Bae Trefdraeth, sy'n rhan o Fae Ceredigion. Mae'r traeth bychan tywodlydd yn boblogaidd gan ymwelwyr.

250px|bawd|dim|Traeth Cwm-yr-Eglwys

Eglwys Sant Brynach
Prif atyniad y pentref yw adfeilion Eglwys Sant Brynach. Credir i'r eglwys gael ei sefydlu tua'r 6g gan Sant Brynach, aelod o deulu brenhinol Brycheiniog. Yn ôl traddodiad roedd y sant yn arfer mynd i ben Carn Ingli ger llaw i siarad â'r angylion. Mae'n bosibl mai clas oedd yno i ddechrau. Codwyd eglwys newydd ar y safle yn y 12g, ar batrwm Celtaidd. Yn anffodus dim ond rhan o'r clochdy a'r mur orllewinol a oroesoedd storm enbyd a drawodd ar 25 Hydref 1859; yr un storm a suddodd y Royal Charter, ger Moelfre, Ynys Môn, a 113 llong arall ar hyd arfordir Cymru y noson honno.

250px|bawd|dim|Adfeilion Eglwys Brynach Sant, Cwm-yr-Eglwys

Ffynhonnell
Christopher John Wright, A Guide to the Pembrokeshire Coast Path (Constable, 1988)

Cyfeiriadau

Categori:Clasau
Categori:Dinas, Sir Benfro
Categori:Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro
Categori:Pentrefi Sir Benfro