Cymeriadau chwedlonol Cymreig

Ceir nifer o gymeriadau chwedlonol yn y traddodiad Cymreig. Cedwir eu henwau a chwedlau amdanynt yn llenyddiaeth Gymraeg yr Oesoedd Canol fel y Mabinogi a gwaith y Cynfeirdd ac mewn chwedlau llên gwerin. Weithiau mae'r cymeriadau hyn yn ffrwyth y dychymyg yn unig, fel yn achos rhai o arwyr Culhwch ac Olwen, ond credir fod nifer ohonyn nhw naill ai'n dduwiau a duwiesau Celtaidd yn wreiddiol neu gymeriadau hanesyddol neu led-hanesyddol a drowyd yn ffigurau chwedlonol (e.e. Taliesin, Myrddin, Maelgwn Gwynedd ac Arthur). Mae eraill yn fodau goruwchnaturiol neu gewri ac yn perthyn i fyd llên gwerin.

Rhestr

Afallach, cymeriad chwedlonol
Afaon fab Taliesin, mab Taliesin Ben Beirdd
Amaethon fab Dôn, cymeriad yn y chwedl Culhwch ac Olwen
Arawn brenin Annwfn
Arglwyddes Llyn y Fan
Arianrhod, duwies Geltaidd yn y Mabinogi
Arthur, yr arwr Cymreig enwocaf: y Brenin Arthur
Bedwyr, un o farchogion Arthur
Beli Mawr, cawr a brawd Branwen yn y Pedair Cainc
Bendigeidfran neu Brân Fendigaid
Benlli Gawr, cawr neu frenin cynnar ar Bowys
Blodeuwedd, a greuwyd o flodau gan Gwydion
Brân Galed, arwr o'r Hen Ogledd
Branwen ferch Llŷr, yn y Pedair Cainc
Cadriaith fab Saidi, cymeriad chwedlonol
Canthrig Bwt, gwrach yn Eryri
Caradog Freichfras, arwr
Caswallon fab Beli, un o feibion Beli Mawr
Cei, un o farchogion Arthur
Ceridwen, gwraig Tegid Foel
Cigfa, cymeriad yn y Pedair Cainc
Creiddylad, cymeriad yn y chwedl Culhwch ac Olwen
Creirwy ferch Ceridwen
Culhwch, arwr y chwedl Culhwch ac Olwen
Custennin Heusor, cawr o fugail yn y chwedl Culhwch ac Olwen
Cyhyraeth, drychiolaeth annaearol
Dôn, duwies fawr
Drudwas fab Driffin, arwr
Drystan fab Trallwch, arwr yn y Rhamantau
Dylan Ail Don, mab y dduwies Arianrhod yn y Pedair Cainc
Efnysien, gefaill Nisien
Eigr, mam y Brenin Arthur
Elen Luyddog, arwres y chwedl Breuddwyd Macsen
Elffin ap Gwyddno, mab Gwyddno Garanhir a noddwr Taliesin Ben Beirdd
Eluned, merch yn y Tair Rhamant
Enid ferch Yniwl Iarll, merch yn y Tair Rhamant
Eog Llyn Llyw, sy'n cynorthwyo'r ymchwil am Fabon fab Modron
Esyllt, merch hardd yn y Tair Rhamant a thraddodiadau eraill
Euroswydd, ail(?) ŵr Penarddun
Garwen ferch Henin Hen, un o gariadon Arthur
Geraint fab Erbin, arwr un o'r Tair Rhamant
Gilfaethwy fab Dôn, cymeriad yn y Pedair Cainc
Goewin, y forwyn sy'n dal traed Math fab Mathonwy yn ei lys
Gofannon fab Dôn, cymeriad yn y Pedair Cainc
Gogfran Gawr - tad Gwenhwyfar
Goreu fab Custennin, arwr sy'n cynorthwyo Culhwch i ennill Olwen
Gwenhwyfach, chwaer Gwenhwyfar
Gwenhwyfar, gwraig Arthur
Gwen Teir Bron, duwies neu santes
Gwgon Gleddyfrudd, arwr (Gwgon ap Meurig efallai, m. 871)
Gwrach y Rhibyn, drychiolaeth
Y Gŵr Blewog, cymeriad llên gwerin yn Eryri
Gwrhyr Gwalstawd Ieithoedd, cymeriad yn Culhwch ac Olwen
Gwydion fab Dôn, dewin enwog y Pedair Cainc
Gwyddno Garanhir, brenin traddodiadol Cantre'r Gwaelod
Gwyn ap Nudd, brenin y Tylwyth Teg
Gwythyr ap Greidawl, cymeriad yn y chwedl Culhwch ac Olwen
Hafgan, gwrthwynebydd Arawn brenin Annwn
Huail mab Caw, rhyfelwr a laddwyd gan Arthur
Hu Gadarn (arwr a greuwyd gan Iolo Morganwg)
Idris Gawr, a gysylltir â Cader Idris
Indeg, merch ddiarebol ddeg, un o gariadon Arthur
Luned (Eluned Ddedwydd), llawforwyn Iarlles y Ffynnon
Llefelys, brenin Ffrainc yn y chwedl Cyfranc Lludd a Llefelys
Lleu Llaw Gyffes, duw ac arwr yn y Pedair Cainc
Lludd fab Beli, brenin Ynys Prydain yn Cyfranc Lludd a Llefelys
Lludd Llaw Eraint, cymeriad mytholegol
Llŷr (Llŷr Llediaith), duw Celtaidd
Llywarch Hen, awdur traddodiadol Canu Llywarch Hen
Mabon fab Modron, arwr y ceir ei hanes yn chwedl Culhwch ac Olwen
Maelgwn Gwynedd, brenin hanesyddol sy'n troi'n ffigwr llên gwerin
Manawydan, fab Llŷr yn y Pedair Cainc
Math fab Mathonwy, un o arwyr y Pedair Cainc
Matholwch, brenin Iwerddon
Mathonwy, tad Math fab Mathonwy yn y Pedair Cainc
Medrawd, gelyn Arthur
Modron, mam Mabon
Morfran, fab Ceridwen
Myrddin, dewin a bardd chwedlonol neu led hanesyddol
Nisien, gefaill Efnysien
Nudd Hael, un o arwyr yr Hen Ogledd
Nudd Llaw Eraint (Lludd Llaw Eraint)
Olwen, cariad Culhwch yn y chwedl Culhwch ac Olwen
Penarddun, merch neu chwaer Beli Mawr
Peredur fab Efrawg, arwr un o'r Tair Rhamant
Plant Rhys Ddwfn, bodau tebyg i'r Tylwyth Teg a gysylltir â Bae Ceredigion
Pryderi, mab Pwyll a Rhiannon
Pwyll Pendefig Dyfed
Rhiannon, duwies yn y Pedair Cainc
Rhita Gawr, cawr a gysylltir ag Eryri
Seithenyn, a gysylltir â chwedl Cantre'r Gwaelod
Sgilti Ysgafndroed, cymeriad o Culhwch ac Olwen
Taliesin Ben Beirdd, y Taliesin chwedlonol
Tegau Eurfron, duwies a santes
Tegid Foel, gŵr Ceridwen a gysylltir â Llyn Tegid ger y Bala
Teyrnon Twrf Liant, cymeriad yn y Mabinogi
Y Tylwyth Teg, bodau goruwchnaturol
Y Twrch Trwyth, baedd ffyrnig yn chwedl Culhwch ac Olwen
Ysbaddaden Bencawr, cawr yn y chwedl Culhwch ac Olwen
Uthr Bendragon, tad y brenin Arthur, yn ôl Sieffre o Fynwy

Gweler hefyd
Llên gwerin Cymru
Mytholeg Geltaidd
Mabinogi
Pedair Cainc y Mabinogi
Rhestr duwiau a duwiesau Celtaidd

*
*
Categori:Hanes traddodiadol Cymru
Categori:Rhestrau Cymru
Categori:Rhestrau mytholeg