Amgueddfa Werin Cymru

Amgueddfa awyr-agored sy'n cofnodi hanes pensaernïaeth, diwylliant a ffordd o fyw y Cymry yw Amgueddfa Werin Cymru. Mae'n rhan o Amgueddfa Cymru. Lleolir yr amgueddfa yn nhiroedd castell Sain Ffagan, ar gyrion Caerdydd.

Mae'r amgueddfa yn nodedig am ei chasgliad o adeiladau traddodiadol a symudwyd yno o bob rhan o Gymru, carreg wrth garreg. Mae'n gofnod gwerthfawr o hanes y genedl ac er mwyn arddangos ac astudio agweddau ar ddiwylliant Cymru o'r 15g ymlaen, gan gynnwys pensaernïaeth draddodiadol, crefftau, offer amethyddol, llên gwerin, dillad, ac ati. Mae yno hefyd nifer o dai Celtaidd wedi'u codi ac arteffactau o'r cyfnod ynghyd ag elfen o ail-greu ac ail-actio cyfnod o'n hanes.

Hanes
bawd|chwith|Castell a gerddi Sain Ffagan

Syniad y bardd a'r arbenigwr llên gwerin Iorwerth C. Peate oedd sefydlu'r amgueddfa, ar sail Skansen, sef amgueddfa awyr-agored pensaernïaeth brodorol Sweden yn Stockholm. Ond roedd rhan fwyaf o adeiladau Skansen yn rai pren, a byddai amgueddfa tebyg yng Nghymru yn naturiol yn fwy uchelgeisiol ocherwydd fod adeiladau brodorol Cymru wedi eu adeiladu o gerrig yn bennaf. Dechreuwyd y gwaith o ddatblygu'r amgueddfa ym 1946 yn dilyn y rhodd o'r castell a'i thiroedd gan Iarll Plymouth, agorodd yn swyddogol ym 1948. Peate oedd y curadur cyntaf, ac fe'i olynwyd gan Trefor M. Owen.

Cynlluniwyd prif adeilad yr amgueddfa gan Dale Owen, yn gweithio ar gyfer Partneriaeth Percy Thomas, ac fe'i adeiladwyd rhwng 1968 a 1974. Enillodd y Fedal Aur am Bensaernïaeth yn Eisteddfod Genedlaethol 1978.

 Adeiladau yn Amgueddfa Werin Cymru 
LlunEnwDyddiadAil-godwydSafle wreiddiolSir(traddodiadol)Sir(presennol)Nodiadau pellach100pxPentre Celtaidd—1992Sain Ffagan—CaerdyddReplica ar sail adfeilion yng Ngwynedd, Sir y Fflint a Swydd Gaerwrangon.100pxFfermdy Hendre'r Ywydd Uchaf15081962LlangynhafalSir DdinbychSir Ddinbych100pxEglwys Sant teilo1100 - 15202007Llandeilo Tal-y-bont, PontarddulaisSir ForgannwgAbertaweYmddengys fel yr oedd tua 1510-30100pxFfermdy CilewentDechreuwyd 1470
(Ffurf bresennol: 1734)1959Llansanffraid Cwmdeuddwr, Rhaeadr GwySir DrefaldwynPowys100pxY Garreg Fawr15441984WaunfawrSir GaernarfonGwynedd100pxYsgubor Stryt Lydantua 15501951Llannerch BannaSir y FflintWrecsamYsgubor Stryd Lydan, Amgueddfa Werin Cymru, 1 Mehefin 1951. Casglu y Tlysau. Cyrchwyd 3 Mehefin 2010 100pxCastell Sain Ffagan1580—Sain FfaganSir ForgannwgCaerdydd100pxYsgubor Hendre WenTua 16001982LlanrwstSir DdinbychConwy100pxTalwrn Dinbych17g1970Hawk and Buckle Inn, DinbychSir DdinbychSir Ddinbych100pxFfermdy Kennixton16101955LlangynyddSir ForgannwgAbertaweAilgodwyd y ffermdy yn wreidddiol heb yr adeiladau fferm cyfagos, oherwydd bod y rhain dal yn cael eu defnyddio, ond yn 2007 fe'u cynigwyd i'r amgueddfa.100pxFfermdy Abernodwydd16781955LlangadfanSir FaldwynPowys100pxEfail Llawr-y-Glyn18g1972Llawr-y-GlynSir DrefaldwynPowys100pxTanerdy Rhaeadr Gwyhwyr yn y 18g1968Rhaeadr GwySir DrefaldwynPowys100pxMelin Wlân Esgair Moel17601952LlanwrtydSir FrycheiniogPowysBwthyn Llainfadyn17621962RhostryfanSir GaernarfonGwynedd100pxBwthyn Nant WallterTua 17701993TaliarisSir GaerfyrddinSir Gaerfyrddin100pxTolldy Penparcau17721968Penparcau, AberystwythSir AberteifiCeredigion100pxCapel Pen Rhiw17771956Dre-fach FelindreSir GaerfyrddinSir Gaerfyrddin100pxBeudy Cae Adda18fed–19eg ganrif2003WaunfawrSir GaernarfonGwynedd100pxTwlc mochyn Hendre Ifan Prossertua 18001977Hendre Ifan ProsserSir ForgannwgRhondda Cynon Taf100pxBythynnod Rhyd-y-CarTua 18001986Rhyd-y-Car, Merthyr TudfulSir ForgannwgMerthyr TudfulChwech o dai teras wedi eu creu i gynrychioli chwe chyfnod cronolegol yn ystod y diwydiant haearn: 1805, 1855, 1895, 1925, 1955, 1985100pxFfermdy Llwyn-yr-EosDechreuwyd 1820—Sain FfaganSir ForgannwgCaerdyddFferm wreiddiol o ystâd Castell Sain Ffagan. Agorwyd fel rhan o'r amgueddfa ym 1989.100pxMelin ŷd Bompren1852–1977Cross InnCeredigion100pxSied wair18701977MaentwrogGwyneddDim ond y tirfeddianwyr cyfoethocaf oedd yn codi'r fath siediau gwair ar gyfer eu deiliaid.Perthyn - St. Fagans Museum (Excerpt) | Scribd  (Saesneg). Cyrchwyd 3 Mehefin 2010.100pxTŷ haftua 18801988Parc Bute, CaerdyddSir ForgannwgCaerdydd100pxSiop Gwalia18801991Cwm Ogwr, ger Pen-y-bont ar OgwrSir ForgannwgPen-y-bont ar OgwrYmddengys fel yr oedd yn y 1920au100pxYsgol Maestirdefnyddiwyd 1880–19161984Llanbedr Pont SteffanSir AberteifiCeredigion100pxMelin lifo Llanddewi Brefi18921994Tŷ'n Rhos, Llanddewi BrefiCeredigion 100pxSiop teiliwr Cross Inn 1896 (ymhelaethwyd 1920au) 1992 Cross Inn Ceredigion100pxCrochendy Ewennitua 19001988EwenniSir ForgannwgBro Morgannwg100pxPopty'r Dderwen19001987Thespian Street, AberystwythSir AberteifiCeredigionCaewyd 1924100pxInstitiwt y Gweithwyr, Oakdale19161995Oakdale, Y Coed DuonSir FynwyBwrdeistref Sirol CaerffiliGweithdy Cyfrwywr19261986SanclêrSir GaerfyrddinSir Gaerfyrddin100pxTŷ Masnachwr15802012HwlfforddSir BenfroSir Benfro100pxSwyddfa bost19361992Blaen-waun, ger Hendy-gwyn ar DafSir GaerfyrddinSir GaerfyrddinYmddengys fel yr oedd yn yr Ail Ryfel Byd100pxPre-fab19481998GabalfaSir ForgannwgCaerdyddYmddengys fel yr oedd tua 1950100pxTŷ Gwyrdd("Tŷ'r Dyfodol" yn wreiddiol)2001Sain Ffagan—CaerdyddAr y cyd gyda'r BBC. Ysbrydolwyd gan ddulliau adeiladau traddodiadol a thechnoleg werdd.100pxBryn Eryr 2016LlansadwrnSir FônCaerdydd100pxLlys Llewelyn (Llys Rhosyr) 1200s 2016–18(ail-greu) Rhosyr Sir Fôn Sir Fôn }100pxTafarn y Vulcan   Caerdydd  —

 Digwyddiadau 
Mae'r amgueddfa wedi cynnal yr "Everyman Open Air Theatre Festival" (a ddechreuodd ym 1983) ers 1996,Everyman Open Air Theatre Festival pan symudwyd yno o Erddi Dyffryn ger Casnewydd. Mae'r ŵyl yn cynnwys drama Shakespeare, cynhyrchiad gerddorol a sioe ar gyfer y teulu, ac mae wedi dod yn rhan elfennol o galendr theatr yng Nghymru dros y 25 mlynedd diwethaf.

Ffilmwyd y rhan fwyaf o benodau Doctor Who "Human Nature" a "The Family of Blood" yn Sain Ffagan. Ffilmiwyd penodau Poldark yno hefyd.

Ffynonellau

Gweler hefyd
Achub Eglwys Sant Teilo - Ailgodi Adeilad Canoloesol; cyfrol gyda 100 o luniau lliw

 Dolenni allanol 


Werin Cymru

Categori:Caerdydd
Categori:Diwylliant gwerin Cymru
Categori:Sefydliadau 1948