Gruffudd Hiraethog

Bardd a herodr oedd Gruffudd Hiraethog (m. 1564). Cafodd ei eni yn Llangollen tua throad yr 16g (nid oes sicrwydd o'r dyddiad). Mae'n bosibl iddo gael y llysenw 'Hiraethog' oherwydd ei gysylltiadau cryf â Phlas Iolyn, cartref Dr Elis Prys (Y Doctor Coch), a leolir ger Mynydd Hiraethog (Sir Ddinbych).Meic Stephens (gol.), Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru.

Gwaith llenyddol
Ei athro barddol oedd Lewys Morgannwg, ac ymhlith ei ddisgyblion roedd Wiliam Llŷn a Wiliam Cynwal. Roedd yn gyfaill i William Salesbury a gyhoeddodd gasgliad o ddiarhebion a loffiwyd o'r llawysgrifau gan Gruffudd, dan y teitl Oll synnwyr pen Kembero ygyd.

Mae 10 awdl, dros 120 cywydd a sawl englyn gan y bardd ar glawr, ynghyd â geiriadur Cymraeg a thestunau herodrol yn ei law ei hun..

Llyfryddiaeth
Testunau
Y golygiad safonol o waith y bardd yw:
Gwaith Gruffudd Hiraethog, gol. D. J. Bowen (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru, 1990)

Gwaith Gruffudd yw sail llyfr Salesbury:
Oll synnwyr pen Kembero ygyd (adargraffiad J. Gwenogvryn Evans, 1902)

Astudiaethau
D. J. Bowen, Gruffudd Hiraethog a'i Oes (Gwasg Prifysgol Cymru, Caerdydd, 1958)
D. J. Bowen, 'Cywyddau dychan Gruffudd Hiraethog', Studia Celtica XII/XIII (1977-78)

Cyfeiriadau

Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Beirdd yr Uchelwyr
Categori:Llenorion yr 16eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1564
Categori:Pobl o Langollen