De Cymru

Mae de-ddwyrain Cymru yn ailgyfeirio i'r erthygl hon.
Mae'r erthygl hon yn ymwneud â'r rhanbarth yng Nghymru. Am y dalaith yn Awstralia, gweler De Cymru Newydd.

Rhanbarth answyddogol mwyaf deheuol Cymru yw De Cymru, sy'n ffinio â Chanolbarth Cymru i'r gogledd, Lloegr i'r dwyrain, Môr Hafren i'r de a Gorllewin Cymru i'r gorllewin. Mae'n cynnwys cymoedd De Cymru a Bannau Brycheiniog, a'r afonydd Wysg, Ogwr, a Thâf.

Diffinio'r rhanbarth
Yn hanesyddol, bu'r fwyaf o Dde Cymru yn rhan o deyrnasoedd Gwent a Morgannwg. Heddiw, mae'n cynnwys siroedd Merthyr Tudful, Bwrdeistref Sirol Caerffili, Blaenau Gwent, Torfaen, Mynwy, Casnewydd, Caerdydd, Bro Morgannwg, Pen-y-bont ar Ogwr, Rhondda Cynon Taf, a Chastell-nedd Port Talbot.

Er ei bod yn arfer defnyddio'r term 'De Cymru' am yr ardal hon, mewn termau daearyddol pur mae de-ddwyrain Cymru yn gywirach, gyda 'De Cymru' yn enw priodol am dde-orllewin Cymru ("Gorllewin Cymru") a'r de-ddwyrain gyda'i gilydd. Yn ôl y drefn honno, rhennir Cymru yn dri rhanbarth, sef y Gogledd, y Canolbarth a'r De.

Unedau gweinyddol, hen a newydd
Prif ardalaloedd
Mae Gorllewin Cymru'n cynnwys 11 o'r 22 prif ardaloedd Cymru.

Blaenau Gwent
Bro Morgannwg
Dinas Caerdydd
Bwrdeistref Sirol Caerffili
Bwrdeistref Sirol Casnewydd
Bwrdeistref Sirol Castell-nedd Port Talbot
Sir Fynwy
Bwrdeistref Sirol Merthyr Tudful
Pen-y-bont ar Ogwr
Rhondda Cynon Taf
Bwrdeistref Sirol Torfaen

Siroedd cadwedig
Dyma'r siroedd a greuwyd yn 1974. Ers 1996 maent yn "siroedd cadwedig" yn unig.

Gwent
Morgannwg (heb sir Abertawe yn rhan orllewinol y sir)

Siroedd cyn 1974
Creuwyd y siroedd hyn dan y drefn Seisnig rhwng 1284 a 1536. Cawsont eu dileu neu eu hail-lunio yn 1974.
Sir Forgannwg (heb ran orllewinol yr hen sir, er bod tuedd i gynnwys Sir Forgannwg gyfan yn 'Ne Cymru')
Sir Fynwy (llawer mwy sylweddol na'r sir bresennol o'r un enw, yn cyfateb yn fras i Went)

Gweler hefyd
Cymoedd De Cymru
Cymraeg y de
De Cymru Newydd
Gwent
Heddlu De Cymru
Morgannwg
Rhanbarthau Cymru


Categori:Rhanbarthau Cymru