Castell Dinbod

Castell canoloesol rhwng y Drenewydd a Llandrindod ym Mhowys yw Castell DinbodMelville Richards, 'Some Welsh place-names containing elements which are found in Continental Celtic', Études celtiques, 13 (1972), 367. neu Castell TinbodF. G. Payne, Crwydro Sir Faesyfed, cyf. 2 (Llandybie: Llyfrau'r Dryw, 1968), t. 69. (). Saif ar lan Afon Ieithon tua milltir i'r gogledd o eglwys hynafol Llananno, ar fryn i'r dwyrain o ffordd yr A483. Lleoliad map OS: SO 0901 7544.

bawd|dim|Castell Dinbod

Disgrifiad
Codwyd y castell oddi mewn i fryngaer gron o Oes yr Haearn. Mae ganddo wrthglawdd o bridd a cherrig a mynedfa i'r de-ddwyrain. Defnyddid rhai o gerrig y fryngaer ar gyfer adeiladu clawdd o amgylch y castell. Mae'n enghraifft ddiweddar iawn o'r castell mwnt a beili traddodiadol. Addaswyd muriau'r fryngaer i lunio'r ward allanol (y beili). Diogelid y mwnt â llenfur o gerrif gyda phorthdy mawr yn y gornel gogledd-orllewinol trwy gatws oedd tua 8 medr sgwâr. Dim ond pentyrrau o gerrig sy'n aros o'r muriau heddiw.

Hanes
Mae'n bosibl fod yr enw Dinbod yn tarddu o din (caer) a'r enw personol Bawd. Mae traddodiad diweddarach yn ei gysylltu â Mawd neu Maud, gwraig Roger Mortimer (m.1282), aelod o'r teulu Mortimer, un o deuluoedd Normanaidd grymusaf y Mers.Melville Richards, 'Some Welsh place-names containing elements which are found in Continental Celtic', Études celtiques, 13 (1972), 367. Mae'n debyg fod y castell canoloesol yn dyddio i tua'r cyfnod hwnnw.

Enw arall a gofnodwyd yw Crugyn Hywel ('Kriggin Howell', 1639). Y sillafiad Tinboeth sy'n arferol mewn cyd-destun Saesneg, er mai eithriadol yw'r ffurf honno mewn cofnodion cynnar.Melville Richards, 'Some Welsh place-names containing elements which are found in Continental Celtic', Études celtiques, 13 (1972), 367. 

Cofnododd Siôn Dafydd Rhys (1534 – c. 1609) draddodiad mai Urien Rheged a gododd Gastell Dinbod: C[astell] Tinbod a wnaeth Vryen Rheged.P. C. Bartrum, A Welsh Classical Dictionary, people in History and Legend up to about A.D. 1000 (Aberystwyth: Llyfrgell Genedlaethol Cymru, 1993), t. 728.

Cyfeiriadau

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith y 13eg ganrif
Categori:Bryngaerau Powys
Dinbod
Dinbod
Dinbod