Pedrog

Am y bardd "Pedrog", gweler John Owen Williams (Pedrog).

Roedd Pedrog (Cernyweg: Petroc[k]; Llydaweg: Pereg; Lladin: Petrocus) yn sant o Frython a oedd yn ei flodau yn y chweched ganrif. 

bawd|unionsyth|Baner Pedrog a Dyfnaint

Dethlir ei ŵyl ar 4 Mehefin ac ystyrir ef weithiau yn un o nawddseintiau Cernyw (er mai Piran a ystyrir felly gan amlaf).

Pan luniwyd baner newydd ar gyfer Dyfnaint yn 2003, a hynny ar sail casglu barn ar-lein, fe'i cysegrwyd i Pedrog. Ond datganodd Cyngor Sir Dyfnaint yn 2019 mai Sant Boniffas a fydd yn cael ei fabwysiadu fel nawddsant swyddogol y sir honno.

 Eglwysi 
Mae nifer o eglwysi wedi eu cysegru i Pedrog yng Nghymru, de-orllewin Lloegr a Llydaw. Yn eu plith y mae:

 tair yng Nghymru (Llanbedrog, Llŷn; Y Ferwig, Ceredigion; a Sain Pedrog, Sir Benfro)
 17 (mae'n debyg) yn Nyfnaint (gan gynnwys Petrockstowe a Newton St Petrock)
 pump yng Nghernyw (gan gynnwys Bodmin a Padstow)
 un yng Ngwlad yr Haf (Timberscombe)
 wyth yn Llydaw (gan gynnwys Sant-Pereg, Lopereg a Tregon-Poudour [Fr: Église Saint-Pétrock de Trégon])

 Ei fywyd 
Prin iawn yw'r wybodaeth sydd gennym o gyfnod Pedrog ei hun ac mae'n debyg mai yn yr 11eg ganrif y lluniwyd y fuchedd gyntaf iddo, a hynny rywle yng Nghernyw. Mae'r testun wedi ei gadw yng Ngoffâd Sant Meven o Lydaw (Paris, Bibliothèque Nationale, MS Lat. 9889). Mae nifer o destunau sy'n crybwyll Pedrog wedi eu cadw yng nghagliad llawysgrif Gotha o fucheddau seintiau Prydeinig (Gotha, Forschungsbibliothek MS Memb. I 81). Yn eu plith mae buchedd o'r 12g sy'n deillio'n rhannol o fuchedd y Coffâd ond sydd hefyd yn cynnwys cryn ddeunydd annibynnol. Cynhwysodd John o Tynemouth (14eg ganrif) dalfyriad o fuchedd y Coffâd yn ei gasgliad o fucheddau'r saint (a aildrefnwyd yn Nova legenda Anglie). Enwir Pedrog mewn sawl llawysgrif o Gymru sy'n cynnwys bucheddau ac achau'r saint.

Dywed buchedd y Coffâd fod Pedrog yn fab i frenin dienw o Gymru. Yn ôl y rhagair i Fuchedd Cadog a'r achau ar ddiwedd buchedd Gotha, mab ydoedd Pedrog i Glywys, sefydlydd teyrnas Glywysing. Ond mae achau 'Bonedd y Saint' yn dweud ei fod yn fab i Clement, tywysog o Gernyw. Dywed Buchedd Cadog i Pedrog ymwrthod â'i etifeddiaeth frenhinol a chilio i Bodmin yng Nghernyw. Ar y llaw arall, dywed buchedd Gotha iddo etifeddu'r frenhiniaeth a gorchyfgu ei gelynion cyn troi'n fynach. 

Mae'r bucheddau yn dweud iddo ymweld ag Iwerddon, Cernyw, Rhufain, y Wlad Sanctaidd, ac India cyn dychwelyd i Gernyw lle bu farw yn Treravel, ger Padstow (tref a enwyd ar ei ôl).

Yn ôl yr hynafiaethydd William Worcester (1415 – c. 1482) bu farw Pedrog ar 4 Mehefin 564. Cadwyd ei greiriau yn eglwys Bodmin tan 1177, pan y'u cymerwyd nhw (yn ôl buchedd Gotha) i Abaty St Meven yn Llydaw hyd nes i'r brenin Harri II mynnu eu dychwelyd. Fe'u collwyd yn ystod y Diwygiad Protestannaidd, ond mae'r gist ifori a'u cynhwysai i'w gweld yn eglwys Bodmin.

Eglwysi

 # Eglwys neu Gymuned Delwedd Cyfesurynnau Wicidata 1 Abaty Santes Fair a Sant Pedrog   Q4664083 2 Church of Saint John and Saint Petroc center|128px  Q26452926 3 Church of St Keria, Egloskerry center|128px  Q26453729 4 Church of St Petrock center|128px  Q26458721 5 Church of St Petrox, Dartmouth center|128px  Q17527165 6 Eglwys Sain Pedrog center|128px  Q20593364 7 Eglwys Sant Pedrog center|128px  Q24296705 8 Eglwys Sant Pedrog Leiaf center|128px  Q17529422 9 Eglwys Sant Pedrog a Sant Barnabas center|128px  Q17547352 10 Eglwys Sant Pedrog, Clannaborough center|128px  Q17548138 11 Eglwys Sant Pedrog, Exeter center|128px  Q7595386 12 Eglwys Sant Pedrog, Harford center|128px  Q17527002 13 Eglwys Sant Pedrog, Inwardleigh center|128px  Q17536844 14 Eglwys Sant Pedrog, Lydford center|128px  Q17537648 15 Eglwys Sant Pedrog, Padstow center|128px  Q17529476 16 Eglwys Sant Pedrog, Pwllheli center|128px  Q17744324 17 Eglwys Sant Pedrog, South Brent center|128px  Q17526995 18 Eglwys Sant Pedrog, Torridge center|128px  Q17536472 19 Eglwys Sant Pedrog, Torridge center|128px  Q17536792 20 Eglwys Sant Pedrog, Trevalga center|128px  Q17533478 21 Eglwys Sant Pedrog, West Anstey center|128px  Q17532652 22 Eglwys Sant Petrog, Bodmin center|128px  Q15201909 23 Elwys Sant Pedrog, Timberscombe center|128px  Q5117717 24 Lopereg center|128px  Q475765 25 Mynachdy Dartmouth center|128px  Q5225695 26 Sant-Pereg center|128px  Q128899 27 St Petroc's Church, Egloshayle center|128px  Q17529267 28 St Petrock's Church center|128px  Q26611180

Llyfryddiaeth
Carter, Eileen. (2001). In the Shadow of St Piran
Doble, G. H. St Petrock, 3ydd argraffiad, Cornish Saints Series, 11 (1938)
Doble, G. H. (1939). ‘The relics of St Petroc’, Antiquity, 13, 403–15
Doble, G. H. (1965). The Saints of Cornwall. Dean & Chapter of Truro.
Förster, M. (1930). ‘Die Freilassungsurkunden des Bodmin-Evangeliars’, A grammatical miscellany offered to Otto Jespersen on his seventieth birthday, ed. N. Bogholm, A. Brusendorff, a C. A. Bodelsen, 77–99
Grosjean, P. gol. (1940). ‘De codice hagiographico Gothano’, Analecta Bollandiana, 58 (1940), 90–103
Grosjean, P. gol. (1956). ‘Vies et miracles de S. Petroc’, Analecta Bollandiana, 74, 131–88, 470–96
Henken, E. R. (1987). Traditions of the Welsh saints, 199–205
Horstman, C. gol. (1910). Nova legenda Anglie, as collected by John of Tynemouth, J. Capgrave, and others, 2, 317–20
Lewis, Barry J. gol. (2023) Bonedd y Saint: An Edition and Study of the Genealogies of the Welsh Saints
Olson, L. (1989). Early monasteries in Cornwall (1989), 66–78
Orme, N. (1991) Unity and Variety: A History of the Church in Devon and Cornwall ISBN 0859893553
Orme, N. (1992) Nicholas Roscarrock's Lives of the Saints ISBN 0901853356
Orme, N. (1996) English Church Dedications: With a Survey of Cornwall and Devon, Gwasg Prifysgol Exeter ISBN 0859895165
Orme, N. (2000) The Saints of Cornwall, Gwasg Prifysgol Rhydychen ISBN 0198207654
Pinder-Wilson, R. H. a C. N. L. Brooke (1973) ‘The reliquary of St. Petroc and the ivories of Norman Sicily’, Archaeologia, 104, 261–30

 Cyfeiriadau 

Categori:Pobl y 6ed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau'r 560au
Categori:Seintiau o Gymru
Categori:Seintiau o Gernyw