Teyrnas Ceredigion

Roedd Teyrnas Ceredigion yn un o deyrnasoedd cynnar Cymru. Roedd ei thiriogaeth yn gyfateb yn fras i'r sir bresennol, Ceredigion.

Hanes
Yn ôl traddodiad sefydlwyd teyrnas Ceredigion gan Ceredig (Ceretic), un o wyth fab Cunedda Wledig a ddaeth i ogledd Cymru o'r Hen Ogledd yn hanner cyntaf y 4g a sefydlu teyrnas Gwynedd.

Ar ddechrau'r 8g rheolai'r brenin Seisyll ap Clydog yng Ngheredigion. Tua'r flwyddyn 730 ychwanegodd Ystrad Tywi i'r deyrnas; Seisyllwg oedd enw'r deyrnas estynedig newydd.

Cofnodir marwolaeth Arthen, brenin Ceredigion yn yr Annales Cambriae am 807, ynghyd â diffyg ar yr haul.

Ar farwolaeth Gwgon ap Meurig yn 871 dirywio fu hanes y deyrnas. Mae'r Annales Cambriae yn cofnodi anrheithio Ceredigion ac Ystrad Tywi gan Anarawd a llu o Eingl yn 894. Erbyn hanner cyntaf y 10g roedd hi'n rhan o Ddeheubarth dan reolaeth Hywel Dda.

Traddodiadau cynnar
Yn ei bennod ar Ryfeddodau Prydain yn ei lyfr Historia Brittonum mae Nennius yn sôn am fynydd o'r enw Crug Mawr gyda bedd (carnedd efallai) ar ei gopa a gyflawnai wyrthiau.

Brenhinoedd
Ceredig ap Cunedda
Meirchion ap Ceredig 
Cynfelyn ap Meirchion 
Ceredig ap Cynfelyn 
Iusay ap Ceredig / Usai ap Ceredig
Serguil ap Iusay / Serwyl ap Usai
Bodgu ap Serguil / Boddw ap Serwyl
Artbodgu ap Bodgu / Arthfoddw ap Boddw
Artglys ap Artbodgu / Arthlwys ap Arthfoddw
Clydog ap Artglys / Clydog ap Arthlwys
Seisyll ap Clydog
Arthen ap Seisyll (-807)
Dyfnwallon ap Arthgen / Dyfnwal ap Arthwyr (807-825/841)
Meurig ap Dyfnwallon / Meurig ap Dyfnwal (825/841-850/871)
Gwgon ap Meurig - brenin olaf Ceredigion (871-872)

Cantrefi a chymydau
Cantref Penweddig
Genau'r Glyn
Y Creuddyn
Perfedd
Cantref Uwch Aeron (ystyrid Cantref Penweddig yn rhan o ardal Uwch Aeron yn aml)
Mefenydd
Anhuniog
Penardd
Cantref Is Aeron
Caerwedros
Mabwnion
Is Coed
Gwynionydd

Llyfryddiaeth
J. E. Lloyd, A History of Wales from the earliest times to the Edwardian conquest (Longmans, 3ydd arg. 1937)


Categori:Hanes traddodiadol Cymru