Tre-garth

Pentref yng nghymuned Llandygái, Gwynedd, Cymru, yw Tre-garth neu TregarthBritish Place Names; adalwyd 19 Ionawr 2022 (). Fe'i lleolir rhwng Bethesda a dinas Bangor gerllaw Afon Ogwen.  Saif Chwarel y Penrhyn rhwng Tregarth a Bethesda, a thyfodd y pentref yn bennaf fel trigfan i'r chwarelwyr. O'r boblogaeth o tua 1,000, mae o gwmpas 70% yn siarad Cymraeg.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan Gwefan Senedd Cymru ac yn Senedd y DU gan .Gwefan Senedd y DU

Hanes
Yn ystod y streic fawr yn Chwarel y Penrhyn, dychwelodd rhai o'r gweithwyr i'r chwarel yn ystod y streic, ac ystyrid hwy yn "Fradwyr" gan y gweddill. Symudodd nifer o'r rhain o Fethesda i Dregarth, lle'r adeiladwyd tai ar eu cyfer gan Arglwydd Penrhyn. Gelwid un stryd yn Nhregarth yn "Stryd y Gynffon" am flynyddoedd wedyn.

Ar un adeg yr oedd dwy reilffordd yn rhedeg trwy'r pentref, sef cangen oedd yn rhedeg i Fethesda o'r brif lein LNWR, a gaewyd yn 1963, a Rheilffordd Chwarel y Penrhyn oedd yn cael ei defnyddio i gario llechi i Porth Penrhyn i'w hallforio, ac a gaewyd yn  1962. Agorwyd darn o drac yr hen reilffordd  fel Lôn Las Ogwen.

Enwogion
Ymhith enwogion sy'n enedigol o Dregarth a'r cyffiniau mae:

 Hugh Brython Hughes (1848-1913), awdur llyfrau plant Cymraeg
 Syr Ifor Williams, un o ysgolheigion Cymreig mwyaf yr 20g
 Ifor Bowen Griffith
 T. Gwynn Jones, cerddor (nid y bardd)
 John Ogwen, actor a aned mewn gwirionedd yn Sling

250px|bawd|dim|Trac yr hen reilffordd, Tregarth

Gweler hefyd
 Lôn Las Ogwen
 Sling

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
 Gwefan Canolfan Amgylchedd Moelyci

Categori:Llandygái
Categori:Pentrefi Gwynedd
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Bangor Aberconwy (y DU)