Llandderfel

Pentref gwledig a chymuned yng Ngwynedd, Cymru, yw LlandderfelBritish Place Names; adalwyd 19 Ionawr 2022 (). Saif yn nwyrain y sir tua 3 milltir i'r dwyrain o'r Bala. Mae plwyf Llandderfel yn un o bump plwyf Penllyn. Mae'n gorwedd yn rhan uchaf Dyffryn Edeirnion yn agos i'r Sarnau a Chefnddwysarn, wrth odre'r Berwyn.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan Gwefan Senedd Cymru ac yn Senedd y DU gan .Gwefan Senedd y DU

bawd|dim|250px|Poster o gyfarfod cyhoeddus yn Llandderfel, Mai 1895

250px|bawd|dim|Yr hen bont dros afon Dyfrdwy ger Llandderfel
250px|bawd|dim|Llandderfel: adeilad yr hen ysgol

Hanes yr eglwys
Mae eglwys Llandderfel yn hen ac wedi'i chysegru i Sant Derfel Gadarn (fl. 6g efallai). Ceir yma ffenest liw nodedig iawn gan James Powell a'i fab, sy'n dyddio i 1890. Yn y porth gwelir ceffyl pren derw hynafol. Ar un adeg roedd y sant yn marchogaeth y ceffyl ond yn ystod y Diwygiad Protestannaidd cymerwyd delw'r sant a'i ffon a'u cludo i Lundain lle cawsent eu defnyddio i losgi offeiriad Catholig ar y Bryngwyn ar orchymyn Thomas Cromwell. Yn rhyfedd iawn roedd hyn yn cyflawni hen broffwydoliaeth y byddai'r ddelw ryw ddydd yn llosgi coedwig gyfan: enw'r offeiriad druan oedd 'Mr Forest'.

Roedd yn arfer gan y plwyfolion orymdeithio gyda'r sant ar ei geffyl pren i fyny i ben allt leol a elwir Bryn y Saint. Credid fod y ddelw'n gallu iachau'r claf. Ceir Ffynnon Dderfel ger yr eglwys.

Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:. Poblogaeth:  ks101ew. Iaith: ks207wa - noder mae'r canran hwn yn seiliedig ar y nier sy'n siarad Cymraeg allan o'r niferoedd sydd dros 3 oed. Ganwyd yng Nghymru: ks204ew. Diweithdra: ks106ew; adalwyd 16 Mai 2013.Canran y diwaith drwy Gymru; Golwg 360; 11 Rhagfyr 2012; adalwyd 16 Mai 2013Gwefan Swyddfa Ystadegau Gwladol; Niferoedd Di-waith rhwng 16 a 74 oed; adalwyd 16 Mai 2013.

Enwogion
Huw Cae Llwyd (fl. 1431-1504), bardd
Edward Jones (Bardd y Brenin) (1752-1824), telynor
David Roberts (Dewi Havhesp) (1831-1884), bardd ac un o englynwyr gorau'r 19g
Huw Derfel (1816-1890), awdur y llawlyfr mynydd cyntaf yn y Gymraeg
Edward Owen (Maes Llaned), (1846 - 1931) un o arloeswyr gwladychu Patagonia
R. J. Derfel (1824-1905), bardd gwladgar a sosialydd cynnar

Cyfeiriadau

Categori:Cymunedau Gwynedd

Categori:Pentrefi Gwynedd
Categori:Plwyfi Cymru
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Dwyfor Meirionnydd (y DU)