Sinn Féin

bawd|200px|Gerry Adams

Mae Sinn Féin yn enw sydd wedi ei ddefnyddio gan nifer o bleidiau cenedlaethol Gwyddelig, bob un yn hawlio bod yn olynydd i'r blaid wreiddiol a ffurfiwyd gan Arthur Griffith yn 1905. Mae'r enw'n golygu "Ni'n hunain" mewn Gwyddeleg.

Daeth llwyddiant etholiadol i'r blaid yn dilyn Gwrthryfel y Pasg yn 1916. Pan ryddhawyd y rhai oedd yn weddill o arweinwyr y gwrthryfel yn 1917, daethant yn amlwg yn Sinn Féin, gyda Éamon de Valera yn cymryd lle Griffith fel arweinydd.

Yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1918, enillodd Sinn Féin 73 o'r 106 sedd yn Iwerddon, gan gymeryd lle'r Blaid Seneddol Wyddelig fel arweinwyr y mudiad cenedlaethol. Yn unol a pholisi'r blaid, gwrthododd yr aelodau gymeryd eu seddau yn Nhŷ'r Cyffredin. Yn hytrach, ar 21 Ionawr 1919, cyfarfu 30 o aelodau seneddol Sinn Féin (roedd y rhan fwyaf o'r gweddill wedi eu carcharu) yn Nulyn a chyhoeddi eu hunain yn senedd Iwerddon - Dáil Éireann. Arweiniodd hyn at Rhyfel Annibyniaeth Iwerddon a sefydlu gwladwriaeth annibynnol Iwerddon.

Yn y cyfnod modern, mae'r enw'n cyfeirio fel rheol at y blaid a grewyd yn 1970 o ganlyniad i hollt yn y mudiad gweriniaethol yn Iwerddon. Yr arweinydd presennol yw Mary Lou McDonald. Sinn Féin yw'r fwyaf o'r pleidiau cenedlaethol yng Nghynulliad Gogledd Iwerddon, gyda 26 sedd allan o 90. Mae gan y blaid 7 sedd yn Nhŷ'r Cyffredin, ond ei pholisi, fel polisi Sinn Féin gwreiddiol Arthur Griffith, yw i'r aelodau wrthod cymryd eu seddau yn Nhŷ'r Cyffredin.

Yn etholiad cyffredinol 2020 Gweriniaeth Iwerddon, enillodd Sinn Féin 37 sedd allan o 160 yn Dáil Éireann, gan dderbyn y nifer a'r ganran uchaf o bleidleisiau Dewis Cyntaf. Dyma ogwydd o 10.7% a chynyddiad o seddi 2016 o 10. Gwelwyd hyn fel canlyniad syfrdanol oherwydd nid oedd enillydd clir gyda Sinn Féin, Fianna Fáil a Fine Gael yn dod yn agos iawn ac felly yn arwain at drafodaethau clymbleidiol. Nid oedd Sinn Féin yn llwyddiannus o fod yn rhan o glymblaid ond yn hytrach daeth yn wrthblaid yr Dáil am y tro cyntaf ers dechreuad y ddeddfwrfa. Yn ôl arweinydd y Blaid Mary Lou McDonald roedd y blaid yn cael ei gwthio allan o'r trafodaethau clymblaid fel rhan o “glymblaid gyfleus”.

Yn Senedd Ewrop, mae Sinn Féin yn aelod o'r grŵp seneddol Ewropeaidd y Chwith Unedig Ewropeaidd/Chwith Gwyrdd Nordig.

Arweinwyr
 Edward Martyn (1905-1908)
 John Sweetman (1908)
 Arthur Griffith (1908-1917)
 Eamon de Valera (1917-26)
Yn 1923, ffurfiodd rhan sylweddol o'r aelodaeth Cumann na nGaedheal
Yn 1926, ymddiswyddodd de Valera o Sinn Féin a sefydlu plaid Fianna Fáil
 John Joseph O'Kelly (Sceilg) (1926-1931)
 Brian O'Higgins (1931-1933)
 Y Tad Michael O'Flanagan (1933-1935)
 Cathal Ó Murchadha (1935-1937)
 Margaret Buckley (1937-1950)
 Pádraig Mac Lógáin (1950-1953)
 Tomás Ó Dubhghaill (1953-1954)
 Pádraig Mac Lógáin (1954-1962)
 Tomás Mac Giolla (1962-1970)
Yn 1970, ymrannodd yn ddwy blaid, y ddawy'n hawlio mai hwy oedd y gwir Sinn Féin
 Ruairí Ó Brádaigh (1970-1983)
Yn 1986, gadawodd Ó Brádaigh a sefydlodd Sinn Féin Gweriniaethol.
 Gerry Adams (1983-2018)
 Mary Lou McDonald (2018-presennol)
bawd| O dan arweinyddiaeth wleidyddol Gerry Adams a Martin McGuinness, mabwysiadodd Sinn Féin bolisi diwygiadol, gan arwain yn y pen draw at Gytundeb Dydd Gwener y Groglith. 
bawd|Logo amgen - fersiwn glyff |link=Special:FilePath/Sinn_Féin_Logo.svg
bawd|Mary Lou McDonald a Michelle O'Neill ym mis Chwefror 2018

Gweler hefyd
 Iwerddon Ifanc

 Canlyniadau etholiad cyffredinol 

 Gogledd Iwerddon 

 Etholiadau deddfwrfa ddatganoledig 
 Etholiad  Corff  Seddi wedi ennill  ±  Safle  Pleidleisiau dewis cyntaf  %  Llywodraeth  Arweinydd  1921  Tŷ'r Cyffredin  6  2il  104,917  20.5%  Ymatal  Éamon de Valera  1982  Cynulliad  5  5ed  64,191  10.1%  Ymatal  Ruairí Ó Brádaigh  1996  Fforwm  17  4ydd  116,377  15.5%  Ymatal  Gerry Adams  1998  Cynulliad  18  4ydd  142,858  17.7%  Rhannu pŵer (UUP-SDLP-DUP-SF)  2003  6  3ydd  162,758  23.5%  Rheoli Uniongyrchol  2007  4  2il  180,573  26.2%  Rhannu pŵer (DUP-SF-SDLP-UUP-AP)  2011  1  2il  178,224  26.3%  Rhannu pŵer (DUP-SF-UUP-SDLP-AP)  2016  1  2il  166,785  24.0%  Rhannu pŵer (DUP-SF-Ind. )  2017  1  2il  224,245  27.9%  Rhannu pŵer (DUP-SF-UUP-SDLP-AP) 

 Etholiadau San Steffan 
EtholiadSeddi (yn Ogledd Iwerddon)±SafleNifer y pleidleisiau% (yng Ngogledd Iwerddon)% (yn DU)Arweinydd1924Dim34,1810.2%Éamon de Valera1950Dim23,3620.1%Margaret Buckley195524th152,3100.6%Paddy McLogan19592Dim63,4150.2%Paddy McLogan198318th102,70113.4%0.3%Ruairí Ó Brádaigh19876th83,38911.4%0.3%Gerry Adams19921Dim78,29110.0%0.2%199728th126,92116.1%0.4%200126th175,93321.7%0.7%200516th174,53024.3%0.6%20106th171,94225.5%0.6%2015 16th176,23224.5%0.6%201736th238,91529.4%0.7%20196th181,85322.8%0.6%Mary Lou McDonald

 Gweriniaeth Iwerddon 

 Etholiadau Dáil Éireann 
EtholiadSeddi enillwyd±SaflePleidleisiau dewis cyntaf%LlywodraethArweinydd1918(San Steffan)731st476,08746.9%Datganiad Gweriniaeth IwerddonÉamon de Valera1921(Ty Cyff De Iwerddon)(wedi'i ethol yn ddiwrthwynebiad)511st––1922(O Blaid Cytundeb)N/A1st239,19538.5%Llyw LleiafrifolMichael Collins(Pro-Treaty)(Yn Erbyn Cytundeb)N/A2nd135,31021.8%YmatalÉamon de Valera(Anti-Treaty)192382nd288,79427.4%YmatalÉamon de ValeraMehefin1927396th41,4013.6%YmatalJohn J. O'Kelly1954Dim1,9900.1%Dim SeddiTomás Ó Dubhghaill195744th65,6405.3%YmatalPaddy McLogan19614Dim36,3963.1%Dim SeddiChwefror 1982Dim16,8941.0%Dim SeddiRuairí Ó Brádaigh1987Dim32,9331.9%Dim SeddiGerry Adams1989Dim20,0031.2%Dim Seddi1992Dim27,8091.6%Dim Seddi199716th45,6142.5%Gwrthblaid200246th121,0206.5%Gwrthblaid200715th143,4106.9%Gwrthblaid2011104th220,6619.9%Gwrthblaid201693rd295,31913.8%Gwrthblaid2020152nd535,59524.5%GwrthblaidMary Lou McDonald

 Cyfeiriadau 

 Gweler hefyd 
An Phoblacht
Chwith Unedig Ewropeaidd/Chwith Gwyrdd Nordig

Categori:Hanes Iwerddon
Categori:Pleidiau gwleidyddol Iwerddon
Categori:Pleidiau gwleidyddol Gogledd Iwerddon
Categori:Sefydliadau 1905