Eic Davies

Athro ysgol, dramodydd a darlledwr o Gymru oedd Isaac ‘Eic’ Davies (21 Hydref 1909 – Mehefin 1993). Mae'n adnabyddus am hyrwyddo'r Gymraeg ym myd addysg ac ym myd chwareon ar y cyfryngau torfol.

 Bywyd cynnar ac addysg 
Magwyd Eic yn ardal y Gwrhyd, rhwng Pontardawe a Chwmllynfell. Ei fam oedd Gwenllian (Williams cyn priodi) a'i dad oedd Morgan William Davies. Roedd ganddo chwaer, Sali a bu farw yn ifanc. Aeth i'r brifysgol yng Nghaerdydd gan raddio yn y Gymraeg. 

 Gyrfa 

 Athro 
Ei swydd gyntaf oedd dysgu Cymraeg fel ail-iaith yn Ysgol Kitchener Road, Caerdydd. Yn y cyfnod hwn datblygodd gynllun gyda'i gyfeillion, Gwyn M. Daniel a Victor Hampson Jones. Y cynllun oedd cynnig gêm o rygbi i ddisgyblion ar fore Sadwrn, gyda'r amod mai Cymraeg a siaredir. Aeth y tri ati i fathu termau. Gwyn a Vic oedd biau 'mewnwr' a 'maswr' ond Eic fathodd eraill fel 'bachwr', 'cais', 'ystlys', 'cic adlam'. 

Wedi hynny cafodd ei benodi'n athro Cymraeg yn Ysgol Ramadeg Mynwent y Crynwyr, Merthyr Tudful. Yn y cyfnod hwn ymgyrchodd ef a'i ffrindiau i sefydlu undeb i athrawon Cymru - sefydlwyd UCAC yn 1940. 

Yn 1946 derbyniodd swydd fel athro Cymraeg yn Ysgol Ramadeg Pontardawe a dyma lle treuliodd weddill ei yrfa fel athro. Symudodd y teulu i fyw yng Ngwauncaegurwen. Roedd eisioes wedi bod yn ysgrifennu a chynhyrchu dramâu i blant. Sefydlodd gwmni amatur ei hun, Cwmni'r Gwter Fawr. 

Ym Mhontardawe cafodd ddylanwad mawr ar genhedlaeth a anwyd wedi'r Ail Ryfel Byd. Mynnodd ddefnyddio enwau Cymraeg ar nifer o'i ddisgyblion, er enghraifft daeth Jane yn Siân Phillips a David Rowlands yn Dafydd Rowlands. Bu'n athro ar Mary Hopkin hefyd a cyfieithiodd ambell gân iddi. 

 Darlledwr 
Yn y 1930au roedd Eic wedi bod yn cyfrannu adroddiadau chwaraeon i'r Faner a'r Cymro. Fe'i clywyd ar y radio am y tro cyntaf ar 16 Gorffennaf 1938, yn rhoi 'disgrifiad llygad-dyst' o fabolgampau'r Urdd ym Mharc Glantaf, Pontypridd. Ar 9 Mawrth 1946 cafodd gyfle i wneud adroddiad i'r bwletin Newyddion Cymraeg ar y Welsh Home Service, yn disgrifio'r gêm rygbi rhwng Cymru ac Iwerddon. Darlledwyd ei sylwebaeth radio byw cyntaf ar Ddydd Gŵyl Ddewi 1952, ar gyfer gêm rygbi rhwng Gorseinon a Phontarddulais. 

Tra oedd yn athro yn y 1940au roedd yn gyflwynydd a chynhyrchydd rhaglenni plant ar wasanaethau radio Cymraeg y BBC. 

O 13 Ionawr 1956 ymlaen roedd ef a Jack Elwyn Watkins yn cyflwyno rhaglen chwaraeon Y Maes Chwarae ar y radio. Darlledwyd hyn o stiwdio'r BBC yn Park Place, Caerdydd. Roedd y rhaglen yn adroddd ar nifer fawr o gampau o dan ofalaeth y cynhyrchyddm Wyn Williams. Drwy'r rhaglen hon poblogeiddiodd a safonwyd y defnydd o dermau Cymraeg wrth ohebu ar y byd chwaraeon. Parhaodd y rhaglen hon hyd at 21 Mehefin 1969. Yn hwyrach daeth mab Eic, Huw Llywelyn Davies, hefyd yn sylwebydd rygbi gan barhau y defnydd naturiol o'r iaith.Tu ôl i'r meic - Huw Llywelyn Davies; BBC Cymru Fyw; Adalwyd 1 Ionawr 2016

Bu Eic hefyd yn cyflwyno rhaglenni teledu yn y 1960au, yn cynnwys Telewele.Chwiliad Genome, Archif Radio Times Penderfynodd ymddeol yn gynnar fel athro er mwyn canolbwyntio ar ddarlledu ond cafodd wybod nad oedd y BBC am ei gyflogi bellach. Yn fuan wedyn bu farw ei wraig wedi gwaeledd.

 Bywyd personol 
Cyfarfu Elizabeth (Beti) Howell yng Nghaerdydd. Wedi priodi symudodd y ddau i Ferthyr lle ganwyd eu plant, Huw a Bethan. Yn ddiweddarach ymgartrefodd y teulu yng Ngwauncaegurwen.

Llyfryddiaeth
 Eic Davies, Ewch Ati (Llandybïe, 1954).
 Eic Davies, Fy Mrodyr Lleiaf (Gwauncaegurwen, 1950).
 Eic Davies, Lleuad Iawn (Gwauncaegurwen, 1950).
 Eic Davies, Nos Calan Geuaf (Gwauncaegurwen, 1950).
 Eic Davies, Botymau Prês (Caerdydd, 1944).
 Eic Davies, Cwac Cwac (Gwauncaegurwen, 1951).
 Eic Davies, Cynaeafau (Caerdydd, 1943).
 Eic Davies, Dim ond ‘i fod e’!! (Aberdâr, 1945).
 Eic Davies, Y Dwymyn (Morgannwg, 1958) (2il arg.). [Methu dod o hyd i’r arg. cyntaf]
 Eic Davies, Fforshêm (Caerdydd, 1945).
 Eic Davies, Randibŵ (Caerdydd, 1947).
 Eic Davies, Y Tu Hwnt i’r Llenni (Llandybïe, 1954).
 Eic Davies, Doctor Iŵ Hŵ (Llandysul, 1966).
 Eic Davies, Y Cam Gwag (Llanydybïe, 1947).
 Eic Davies, Llwybrau’r Nos (Cyhoeddwyd gan yr awdur, 1943).

Amdano
 (Gol.) Myrddin ap Dafydd, Cyfrol Deyrnged Eic Davies (Llanrwst, 1995).
 Dafydd Rowlands, ‘Eic’, Barn, rhif 368 (Medi 1993), tt. 18–19.
 Rita Williams, ‘Isaac Gawr’, Golwg, cyfrol 5, rhif 40 (17 Mehefin, 1993), t. 30.

Cyfeiriadau

 Gwyddoniadur Cymru, t. 272.

Categori:Genedigaethau 1909
Categori:Marwolaethau 1993
Categori:Dramodwyr Cymraeg
Categori:Athrawon o Gymru
Categori:Darlledwyr o Gymru
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Waun-Cae-Gurwen