Brwydr Mynydd Carn

Brwydr bwysig a ymladdwyd yn y flwyddyn 1081. Mae ei hunion leoliad yn ansicr, er bod gogledd Sir Benfro yn ymddangos yn dra thebygol, efallai yng nghyffiniau Carn Ingli yn y Preseli.

Hanes
Wedi marw Gruffudd ap Llywelyn yn 1063 bu Gwynedd yn nwylo brenhinoedd eraill am ddeunaw mlynedd, sef Bleddyn ap Cynfyn o Bowys hyd 1075, a Thrahaearn ap Caradog o Arwystli hyd 1081. O 1075 ymlaen brwydrodd Gruffudd ap Cynan i geisio adennill ei deyrnas. Yn 1081 ffurfiodd gynghrair â Rhys ap Tewdwr o Ddeheubarth a llwyddodd i drechu Trahaearn a Charadog ap Gruffudd rheolwr Gwynllŵg) ym Mrwydr Mynydd Carn.Historia Gruffud vab Kenan, gol. D. Simon Evans (Caerdydd, 1977) Trwy hyn, sefydlwyd y ddwy linach a fu'n teyrnasu drwy Wynedd a Deheubarth.Gwyddoniadur Cymru (Gwasg Prifysgol Cymru, 2008)

Yn ôl Brut y Tywysogion (fersiwn Peniarth 20),
Blwyddyn wedy hyny y bu ymlad mynydd karn ac yno y llas trahayarn ap karadawc a charadawc a gruffudd a meilyr meibyon riwallawn... ac yn ol ynteu y doeth gruffudd wyr y yago ac ysgottyeid yn borth iddaw ac y llas gwrgeneu vab seissyll ygan veibyon rys seis.Brut y Tywysogion (Peniarth MS. 20), gol. Thomas Jones (Caerdydd, 1941).

Yn Hanes Gruffudd ap Cynan, dywedir am Fynydd Carn,
Sef yw hynny mynydd y garnedd; canys yno y mae dirfawr garnedd o fein[i], o dan yr hon y claddwyd rhyssw[y]r yng nghynoesedd gynt.Historia Gruffud vab Kenan, gol. D. Simon Evans (Caerdydd, 1977). Orgraff ddiweddar.

Gweler hefyd
Rhestr brwydrau Cymru
Arglwyddi Afan

Cyfeiriadau

Categori:1081
Categori:11eg ganrif yng Nghymru
Mynydd Carn
Categori:Hanes Sir Benfro
Categori:Teyrnas Deheubarth
Categori:Teyrnas Gwynedd