Cumbria

Sir seremonïol yng Ngogledd-orllewin Lloegr yw Cumbria. Ei chanolfan weinyddol yw Caerliwelydd. Mae'r sir yn cynnwys Ardal y Llynnoedd gyda'r mynyddoedd uchaf yn Lloegr.

bawd|dim|200px|Lleoliad Cumbria yn Lloegr

Hanes
Yr un tarddiad sydd i'r enw "Cumbria" â'r gair "Cymru"; yn wir, yn yr ardal hon y siaradwyd Hen Gymraeg ddiwethaf yng ngwledydd Prydain ar wahân i Gymru a ChernywJohn T. Koch, Celtic Culture: A Historical Encyclopedia, cyf. 1-5 ac efallai Ystrad Clud yn yr Alban. Gair arall am yr iaith ar yr adeg hon yw Cymbrieg, sy'n air academaidd mewn gwirionedd. Mae'r cofnod cynharaf sydd ar glawr o'r gair Hen Saesneg Cumberland yn dyddio o 945; ei ystyr yw "Tir y Cymry".

Roedd Rheged, un o deyrnasoedd Brythonig yr Hen Ogledd yn cynnwys y cyfan o'r ardal a adnabyddir heddiw fel Cumbria. Ymhlith y brenhinoedd Brythonig yr oedd Urien Rheged (canodd Taliesin iddo), Owain, Dyfnwal ab Owain, a Mael Coluim. Yn y 7g, daeth o dan deyrnas Northumbria a'i arweinydd Ecgfrith.

Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth
Ardaloedd awdurdod lleol
Rhennir y sir yn ddau awdurdod unedol:

200px|dim

 Cumberland
 Westmorland a Furness

Daeth y ddau awdurdod i fodolaeth ar 1 Ebrill 2023 pan gyfunwyd chwe ardal an-fetropolitan: 

 Crëwyd Cumberland trwy cyfuno Bwrdeistref Allerdale, Bwrdeistref Copeland a Dinas Caerliwelydd.
 Crëwyd Westmorland a Furness trwy cyfuno Ardal De Lakeland, Ardal Eden, Bwrdeistref Barrow-in-Furness.

Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn chwe etholaeth seneddol yn San Steffan:

 Barrow a Furness
 Caerliwelydd 
 Copeland 
 Penrith a'r Goror
 Westmorland a Lonsdale 
 Workington

Pobl o Cumbria
Abraham Acton
 Jack Adams
Aim
Sir John Barrow
Norman Birkett
Chris Bonington
British Sea Power
Melvyn Bragg
John Burgess
Dale Campbell-Savours, Barwn Campbell-Savours
Donald Campbell
Thomas Cape
Fletcher Christian
Yr Arglwyddes Anne Clifford
Samuel Taylor Coleridge
Glenn Cornick
Mark Cueto
Wayne Curtis
John Dalton
Thomas DeQuincey
Brian Donnelly
Troy Donockley
Margaret Fell
Sheila Fell
Anna Ford
Douglas Ferreira
Kathleen Ferrier
Norman Gifford
Edmund Grindal
Ade Gardner
Sarah Hall
Willie Horne
Francis Howgill
Emlyn Hughes
Thomas Henry Ismay
Maurice Flitcroft
Harry Hadley
Nigel Kneale
Phil Jackson
Nella Last
Stan Laurel
Jimmy Lewthwaite
Hugh Lowther, 5ed Iarll Lonsdale
Ian McDonald
Frank McPherson
Vic Metcalfe
Dave Myers
Joss Naylor
Norman Nicholson
Sant Ninian
Catherine Parr
Fred Peart, Barwn Peart
John Peel
Jack Pelter
Beatrix Potter
Peter Purves
Sir James Ramsden
Hardwicke Rawnsley
Dame Stella Rimington
Eric Robson
George Romney
Thomas Round
Adam Roynon
John Ruskin
Montagu Slater
Richard T. Slone
James Alexander Smith
Robert Southey
Lord Soulsby
Constance Spry
Gary Stevens
Stuart Stockdale
Karen Taylor (comedïwr)
Edward Troughton
Keith Tyson
Josefina de Vasconcellos
Alfred Wainwright
William Whitelaw
John Wilkinson (diwydiannydd)
Len Wilkinson
Malcolm Wilson
Dorothy Wordsworth
William Wordsworth

Cyfeiriadau


Categori:Siroedd seremonïol Lloegr