Cabala

Dull esoterig, disgyblaeth, ac ysgol o feddwl mewn cyfriniaeth Iddewig yw Cabala ( ; , a hefyd Kabbalah neu Qabalah). Mae'n sylfaen i ddehongliadau crefyddol cyfriniol yn Iddewiaeth. Enw ar Cabalydd traddodiadol yw Mekubbal ().

Datblygodd Cabalyddion Iddewig ffyrdd o drosglwyddo prif destunau Cabala a oedd yn ymwneud â'r traddodiad Iddewig ac sydd fel arfer yn defnyddio ysgrythurau Iddewig clasurol er mwyn egluro a dangos ei dysgeidiaethau cyfriniol. Yn ôl Cabalyddion, mae'r dysgeidiaethau hyn yn diffinio ystyr craidd y Beibl Hebraeg a llenyddiaeth Rabineg draddodiadol ill dau a'u gwybodaeth gyfrinachol, ynghyd ag esbonio pwysigrwydd arferion crefyddol Iddewon."Imbued with Holiness"  – The relationship of the esoteric to the exoteric in the fourfold Pardes interpretation of Torah and existence. From www.kabbalaonline.org

Yn hanesyddol, daeth Cabala o ffurfiau cynnar o gyfriniaeth Iddewig, yn al-Andalus (Sbaen) o'r 12fed i'r 13eg ganrif ac ym Mhrofens Hakhmei. Ymhellach, cafodd ei hailddehongli yn ystod y dadeni cyfriniol Iddewig ym Mhalestina Otomanaidd yr 16eg ganrif. Ysgrifennwyd y  , un o brif destunau Cabala, ddiwedd y 13eg ganrif, yn ôl pob tebyg gan Moses de León. Ystyrir Isaac Luria (16eg ganrif) yn dad Cabala cyfoes; poblogeiddiwyd Cabala Lurianaidd ar ffurf Iddewiaeth Hasidig o'r 18fed ganrif ymlaen. Yn ystod yr 20fed ganrif, mae diddordeb academaidd mewn testunau Cabalistig dan arweiniad yr hanesydd Iddewig Gershom Scholem yn bennaf wedi ysbrydoli datblygiad ymchwil hanesyddol ar Gabala ym maes astudiaethau Iddewig.

Er bod gweithiau bach yn cyfrannu at ddealltwriaeth o'r Cabala fel traddodiad sy'n esblygu, y  a'r  yw'r prif destunau. Cydnabyddir llenyddiaeth Hechalotaidd yn sylfaen o bwys mawr i'r Cabala  ac yn fwy penodol, cydnabyddir y  yn darddiad ffurfiol i lawer o'r llyfrau hyn. Dogfen fer sy'n cynnwys ambell dudalen yw'r Sefer Yetzirah, a gafodd ei hysgrifennu ganrifoedd cyn gwaith uchel a chanol yr oesoedd canol (rhywbryd rhwng 200-600CE), gan gyflwyno fersiwn alffaniwmerig ar gosmoleg. Gellir deall hyn yn fath o ragarweiniad ar ganon Gabala.

 Gweler hefyd 

 Rhestr o Gabalyddion Iddewig








 Nodiadau 

 Cyfeiriadau 

 Dyfyniadau 

 Gwaith a ddyfynnwyd 


























  5 volume set.



 Darllen pellach 
















 Dolenni allanol 

 Jewish Encyclopedia: Cabala
 Judaism 101: Kabbalah and Jewish Mysticism
 King David Kabbalah on Mount Zion, Jerusalem 
 Learn Kabbalah: Lurianic Kabbalah
 Chabad.org's "What is Kabbalah?"


Categori:Cyfriniaeth Iddewig
Categori:Yr ocwlt