Y Mers

Am yr ardal ddaearyddol gyfoes, gweler Gororau Cymru.
Y Mers (Saesneg: The March(es)) yw'r enw Cymraeg am y tiriogaethau Normanaidd a orweddai rhwng y Gymru Gymreig annibynnol a Lloegr yn yr Oesoedd Canol.

Fe'i rheolid gan deuluoedd Normanaidd grymus o'u canolfannau yng Nghaer, Amwythig a Henffordd. Yn raddol, trwy gydbriodas, cymathwyd y teuluoedd hyn i deuluoedd uchelwrol Cymreig a Seisnig ac mewn canlyniad mae haneswyr yn tueddu i'w galw yn Eingl-Normaniaid a/neu, yn fwy diweddar, yn Gambro-Normaniaid. Mae'r term yn cynnwys yr arglwyddiaethau mwy diweddar a grëwyd ar ôl goresgyniad Tywysogaeth Cymru yn 1282-83, e.e. Swydd y Waun, Brwmffild a Iâl ac Arglwyddiaeth Dinbych. Yn ogystal, mae tiriogaethau'r Normaniaid yn ne Cymru, o Went i Sir Benfro, yn cael eu cynnwys hefyd, fel rheol.

Rhestr arglwyddiaethau'r Mers
Mae'r rhestr ymaR. R. Davies, The Age of Conquest: Wales 1063-1415 (Gwasg Prifysgol Rhydychen, 1991), atodiadJohn Davies, Hanes Cymru (Penguin, 1990), t.223, map Deddf Uno 1536 yn cynnwys unedau a grewyd gan yr arglwyddi Normanaidd yn ogystal ag unedau Cymreig - cymydau ac ati - a aeth i'w meddiant.  Nodir yr enwau Saesneg/ffurfiau Seisnigaidd yn achos enwau sydd efallai'n llai cyfarwydd.

 Amwythig
 Arberth (Narberth)
 Blaenllyfni
 Brycheiniog
 Brwmffild a Iâl
 Buellt
 Caer
 Caerleon a Brynbuga (Caerleon and Usk)
 Cas-gwent (Strigoil neu Chepstow)
 Castell y maen (Hungtington)
 Cawrse (Caus)
 Cedewain a Ceri
 Cemais
 Clifford
 Colunwy (Clun)
 Croesoswallt
 Cydweli
 Daugleddau (neu 'Cas-wis')
 Deuddwr
 Dinbych
 Dyffryn Clwyd
 Elfael
 Cilgerran
 Ewias Lacy
 Y Fenni
 Gwerthrynion
 Gŵyr
 Henffordd
 Hwlffordd
 Is Cennen
 Llanandras (Presteigne)
 Llanhuadain (Llawhaden)
 Llansteffan
 Llanymddyfri
 Llwydlo (Ludlow)
 Maelienydd
 Maesyfed (Radnor)
 Mawddwy
 Morgannwg
 Mynwy a'r Teirtref (Monmouth and Threecastles)
 Pebidiog
 Penarlâg (Hawarden)
 Penfro
 Powys Wenwynwyn (Powisland)
 Talacharn (Laugharne)
 Trefaldwyn (Montgomery)
 Swydd y Waun (Chirkland)
 Wigmor (Wigmore)
 Ystrad Alun (Moldsdale)
 Y Teirswydd (Gorddwr, Llannerch Hudol, Ystrad Marchell)
 Trefynwy (Monnow neu Monmouth)

Gweler hefyd
Y ffin rhwng Cymru a Lloegr

Cyfeiriadau

Categori:16eg ganrif yng Nghymru
Categori:16eg ganrif yn Lloegr
Categori:Daearyddiaeth hanesyddol Cymru
Categori:Y Normaniaid yng Nghymru
Categori:Oes y Normaniaid yn Lloegr
Categori:Erthygl Pedia Trefynwy