Gruffydd

Mae Gruffydd (Gruffudd, Grippuid, Griffith, Griffiths, Griffin) yn sillafiad diweddarach amgen o'r enw Cymraeg canoloesol Gruffudd a Brythoneg Grippiuid. 

 Enw 
Daw'r enw o'r ffurf frythoneg 'Grippiuid' a ddaeth yn hwyrach yn 'Gruffufdd' ac yna'r ffurf fodern safonnol 'Gruffydd'. Yr enw cyfatebol Saesneg yw 'Griffith' a'r ffurf lladinaidd oedd 'Griffinus'. Mae 'Griffin' yn ffurf arall hefyd o ffynhonnell Cernyweg.

Dywed un ffynhonnell y golygir 'Gruff' - ffyrnigrwydd, a golygir 'udd' - bennaeth neu arglwydd.

Guto yw'r ffurf anwes o Gruffydd.

 Amlygrwydd 
Roedd gan 6% o Gymry yr enw yn y 15g a 9% ym Meirionydd. ac yn fwy cyffredin yn y gogledd.

Yn y 19g roedd yr enw ar draws Cymru, yn enwedig ar hyd penrhyn llŷn a gogledd Penfro.

 Rhestr pobl nodedig 

 Enw cyntaf 'Gruffudd' 

 Gruffudd Fychan ap Gruffudd ab Ednyfed

Gruffudd Fychan I
Gruffudd Fychan II
Gruffydd II ap Madog
Gruffudd Maelor
Gruffudd ap Cynan
Gruffudd ap Gwenwynwyn
Gruffudd ap Llywelyn
Gruffudd ap Madog Fychan
Gruffudd ap Rhydderch
Gruffudd ap Rhys
Gruffudd ap Rhys II

 Cyfenw 'Gruffudd' 

 Llywelyn ap Gruffudd
 Llywelyn ap Gruffudd Fychan
 Rhodri ap Gruffudd
 Ioan Gruffudd

 Enw cyntaf 'Gruffydd' 

 Gruffydd Robert
 Gruffydd Dwnn
 Gruffydd Wyn

 Cyfenw 'Gruffydd' 
W. J. Gruffydd, llenor

 Cyfenw 'Griffith' 

 Alexander Griffith (1601?-1676), clerigwr ac awdur
 Jasper Griffith (m. 1614), casglwr llawysgrifau
 John Griffith, "Y Gohebydd" (1821-1877), newyddiadurwr
 Llewelyn Wyn Griffith (1890-1977), nofelydd
 Moses Griffith (1747-1819), arlunydd
 Owen Griffith, "Owain Meirion" (1803-1868), baledwr
 Owen Griffith (Giraldus), ( 1832 - 1896), Gweinidog gyda'r Bedyddwyr Cymraeg yng Nghymru a'r Unol Daleithiau, yn awdur ac yn olygydd Y Wawr, papur Cymraeg y Bedyddwyr yn yr Unol Daleithiau.
 Peter Griffith (1935-), bardd
 Robert Arthur Griffith (Elphin) (1860-1938), bardd
 Sidney Griffith (m. 1752), un o gymrodion Howel Harris

 Enw cyntaf 'Griffith/Griffiths' 

 Griffith Evans
 Griffith Edwards (Gutyn Padarn)
 Griffith Jones, Llanddowror
 Griffith John Williams
 Griffith Jones (Glan Menai)
 Griffith Hughes
 Griffith Jones (actor)
 Griffith John

 Lleoedd 

 Griffithstown, Torfaen
 Griffith (De Cymru Newydd), Awstralia.
 Griffith (Tiriogaeth Prifddinas Awstralia), Awstralia.
 Griffith (Indiana), Unol Daleithiau.
 Griffin, Georgia

 Cyfeiriadau