Michigan

Mae Michigan yn dalaith yng ngogledd canolbarth yr Unol Daleithiau, a amgylchynir o'r gorllewin i'r dwyrain gan rai o'r Llynnoedd Mawr; Llyn Superior, Llyn Huron, Llyn Michigan, Llyn Erie a Llyn St. Clair.  Mae Culfor Mackinac yn ei rhanu'n ddwy ardal ar wahân: y Gorynys Isaf yn y de (sef iseldiroedd) a'r Gorynys Uchaf yn y gogledd (islediroedd yn y dwyrain ac ucheldiroedd yn y gorllewin). Yn y Gorynys Isaf mae trwch y boblogaeth yn byw. 

Y Ffrancod oedd yr Ewropeaidd cyntaf i archwilio'r ardal a hynny yn yr 17g, ac arhosodd y wlad dan reolaeth Ffrainc hyd 1763 pan gafodd ei gipio gan Loegr a'i hychwanegu i diriogaeth Canada. Daeth i feddiant yr Unol Daleithiau yn 1783 a daeth yn dalaith yn 1837. Lansing yw'r brifddinas. Tarddia enw'r dalaith o'r addasiad Ffrengig o'r term Ojibwe, "mishigma", sydd golygu "dŵr mawr" neu "lyn mawr".

Michigan yw'r wythfed talaith mwyaf poblog yn yr Unol Daleithiau. Mae ganddi un o arfordiroedd dŵr ffres hiraf yn y byd, am ei bod yn ffinio â phedwar o'r Llynnoedd Mawr yn ogystal â Llyn St Clair. Yn 2005, roedd Michigan yn drydydd o ran y nifer y cychod adloniannol a oedd wedi'u cofrestru yno, ar ôl Califfornia a Fflorida. Mae gan Michigan 64,980 o lynnoedd mewndirol. Pan fo person yn y dalaith, nid ydynt yn fwy na chwech milltir (10 km) o ffynhonnell o ddŵr naturiol, neu'n fwy na 87.2 milltir (137 km) o arfordir y Llynnoedd Mawr.

Michigan yw'r unig dalaith sy'n cynnwys dau benrhyn yn unig. Weithiau, cyfeirir at y Penrhyn Isaf fel "y faneg" oherwydd ei siâp. Mae'r Penrhyn Uchaf wedi cael ei wahanu o'r Penrhyn Isaf gan Gulfor Mackinac, sianel pum milltir (8 km) sy'n cyfuno Llyn Huron i Lyn Michigan. Mae'r Penrhyn Uchaf yn bwysig i'r dalaith am resymau economaidd oherwydd y twristiaid a'r adnoddau naturiol sydd yno.

canol|bawd|350px|Lleoliad Michigan yn yr Unol Daleithiau

 Dinasoedd a bwrdeistrefi pwysig 
Yn ôl amcangyfrifon cyfrifiad 2007, bwrdeistrefi mwyaf Michigan yw:

SafleDinasPoblogaethDelwedd1Detroit 916,952float:right|bawd|250px|Map yn dangos bwrdeistrefi mwyaf Michigan.2Grand Rapids 193,6273Warren 134,2234Sterling Heights 127,3495Ann Arbor 115,0926Lansing 114,9477Flint 114,6628Maesdref Clinton 96,2539Livonia 93,93110Dearborn 89,252

Mae'r dinasoedd pwysig eraill yn cynnwys:
 Battle Creek ("Cereal City U.S.A.", pencadlys rhyngwladol  Cwmni Kellogg)
 Benton Harbor / St. Joseph (pencadlys  Corfforaeth Whirlpool)
 Dwyrain Lansing (cartref Prifysgol Talaith Michigan)
 Fremont (cartref Gerber Products Company)
 Jackson (pencadlys CMS Energy)
 Kalamazoo (Dinas fwyaf yn ne-orllewin Michigan ac yn gartref i  Brifysgol Gorllewin Michigan)
 Manistee (cartref i ffatri halen fwyaf y byd, sy'n eiddo i Morton Salt)
 Marquette (y ddinas fwyaf ym Mhenrhyn Uchaf Michigan gyda 19,661 o bobl ac yn gartref i Brifysgol Gogledd Michigan)
 Midland (pencadlys Cmwni Cemegol Dow a Chorfforaeth Ŷd Dow.)
 Mount Pleasant (cartref Prifysgol Canolog Michigan)
 Muskegon (dinas fwyaf Michigan ar Lyn Michigan)
 Pontiac (canolfan fawr i gynhyrchu ceir, a chartref y Pontiac Silverdome)
 Saginaw (y mwyaf o'r Tri-Cities, sydd hefyd yn cynnwys Bay City a Midland, ac yn gartref i Brifysgol Talaith Dyffryn Saginaw)
 Sault Ste. Marie (cartref y Soo Locks a Phont Rhyngwladol Sault Ste. Marie)
 Dinas Traverse ("Prif ddinas Ceirios y Byd", gan wneud  Michigan yn brif gynhyrchydd ceirios yn y wlad)
 Ypsilanti (cartref Prifysgol Dwyrain Michigan)

Lleolir hanner o gymunedau mwyaf cefnog y dalaith yn Swydd Oakland, ychydig i'r gogledd o Detroit. Lleolir cymuned cefnog arall ychydig i'r dwyrain o'r ddinas, yn Grosse Pointe. Dim ond tri o'r rhain sydd wedi'u lleoli y tu allan i Detroit Fetropolitanaidd. Mae dinas Detroit ei hun, gydag incwm y pen o $14,717, yn 517fed ar y rhestr o leoliadau ym Michigan o ran pres y pen. Benton Harbor yw'r ddinas dlotaf ym Michigan, gyda incwm y pen o $8,965, tra bod Barton Hills y mwyaf cyfoethog gyda phres y pen o $110,683.


Categori:Gorllewin Canol yr Unol Daleithiau
Categori:Taleithiau'r Unol Daleithiau