Iarlles y Ffynnon

250px|bawd|Owain yn achub y llew. Paentiad mewn llawysgrif Ffrangeg.
Mae Iarlles y Ffynnon neu Owain yn chwedl Arthuraidd Gymraeg o'r Oesau Canol. Mae'n un o'r tair stori (rhamant) Arthuraidd a adnabyddir wrth y teitl Y Tair Rhamant.

Ceir y testun yn Llyfr Gwyn Rhydderch a Llyfr Coch Hergest. Ceir testun rhannol mewn llawysgrif arall yng Ngholeg yr Iesu, Caergrawnt (MS XX). Dim ond yn Llyfr Coch Hergest mae'r testun cyflawn, fodd bynnag. Y ddwy chwedl arall yn y Tair Rhamant yw Peredur fab Efrawg a Geraint ac Enid.

Mae'r chwedl yn cyfateb i chwedl Yvain ou le Chevalier au lion gan yr awdwr Ffrangeg Chrétien de Troyes o ail hanner y 12g. Erbyn hyn cred ysgolheigion fod y ddau gylch o chwedlau yn annibynnol ar ei gilydd ond bod elfennau ynddynt yn seiliedig ar waith hŷn.

Yn y chwedl mae Owain, cymeriad sy'n seiliedig ar yr arwr Owain fab Urien o'r Hen Ogledd, yn priodi Iarlles y Ffynnon gyda chymorth ei llawforwyn Luned. Ar ôl tair blynedd yn amddiffyn y ffynnon, mae'n cael caniatad yr Iarlles i dreulio tri mis yn llys Arthur. Wedi cyrraedd yno, mae'n anghofio popeth am ei wraig ac yn aros am dair blynedd. Mae ei wraig yn ei ddiarddel ac Owain yn mynd yn wallgof am gyfnod, ond gyda chymorth llew mae wedi ei achub mae'n mynd trwy gyfres o anturiaethau yn llwyddiannus ac yn adennill ei wraig.

 Llyfryddiaeth 
 Testunau 
 R. L. Thomson (gol.), Owein or Chwedyl Iarlles y Ffynnawn (Dulyn, 1986). Golygiad o'r testun gwreiddiol, gyda nodiadau.
 Y Tair Rhamant- y testun wedi'i ddiweddaru gan Bobi Jones. Cymdeithas Lyfrau Ceredigion, Aberystwyth, 1960.
 Darllen pellach 
 Stephens, Meic (gol.), Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru, Gwasg Prifysgol Cymru, 1986. ISBN 0-7083-0915-1

Gweler hefyd 
 Iarlles y Ffynnon (sioe gerdd)

Cyfeiriadau

Categori:Chwedlau Cymraeg Canol
Categori:Cylch Arthur
Categori:Llenyddiaeth Gymraeg yr Oesoedd Canol
Categori:Mytholeg Gymreig
Categori:Rhyddiaith Cymraeg Canol