Newyddiaduraeth

Y ddisgyblaeth o gasglu, dadansoddi, gwireddu, a chyflwyno newyddion ynglŷn â materion cyfoes, gogwydd ffasiwn, a phobl yw newyddiaduraeth. Gelwir un sydd yn gweithio yn newyddiaduraeth yn newyddiadurwr, boed broffesiynol neu amatur.

Gall y cyfrwng fod yn un o nifer: papurau newydd a cylchgronau, radio a theledu oedd y fformat draddodiadol tan yr 21ain ganrif pan ddaeth llwyfanau digidol fel gwefanau cyfrifiadurol ac apiau ar gyfer ffonau a thabledi.

Yn y gymdeithas sydd ohoni, ystyrir y 'newyddion' yn brif gyfrwng neu hyrwyddwr gwybodaeth gyfoes, newydd ac am y newidiadau mewn materion cyhoeddus o dydd i ddydd. Ond nid dyma yw hyd a lled newyddiaduraeth, a gall anturio i faesydd fel ymchwil i fywydau pobl, neu gamweinyddu, llenyddiaeth, ffilmiau a sinema. Mewn sawl gwlad caiff ei reoli i wahanol raddau gan Lywodraeth y wlad, fel erfyn gwleidyddol."10 Most Censored Countries," Committee to Protect Journalists, 2 Mai 2012, page retrieved Mai 2013.

Newyddiadurwyr byd-eang
Ymhlith newyddiadurwyr cynharaf yr Unol Daleithiau roedd: Horace Greeley (1811–1872) – sefydlydd y New York Tribune, Thomas Nast (1840–1902) – tad cartwnau dychanol ac Anne Newport Royall (1769–1854) y ferch gyntaf i holi Arlywydd yr Unol Daleithiau a Golygydd Paul Pry (1831–36) a The Huntress (1836–54) yn Washington, D.C. Yn Hong Cong bu Jimmy Lai yn Golygu'r Apple Daily a charcharwyd Ching Cheong, golygydd The Straits Times gan Weriniaeth Tsieina.

Newyddiadurwyr o Gymru
Alan Watkins
Aled ap Dafydd
Androw Bennett
Anne Beale
Beriah Gwynfe Evans
Bethan Gwanas
Bethan James
Bethan Rhys Roberts
Beti George
Betsan Powys
Caradog Prichard
Carwyn James
Daniel Rees (newyddiadurwr)
Derek Williams
Dewi Llwyd
Dyfrig Wynn Jones
Dylan Iorwerth
Edward Morgan Humphreys
Eiluned Lewis
Emyr Price
Evan Jones (Ieuan Gwynedd)
Evan Rowland Jones
Evan Vincent Evans
Gareth Jones (newyddiadurwr)
Garry Owen
Gary Slaymaker
Geraint Talfan Davies
Guto Harri
Gwenan Edwards
Gwilym R. Jones
Harri Gwynn
Henry Morton Stanley
Huw Edwards
Huw Wheldon
Ifan Morgan Jones
Iola Wyn
Iolo ap Dafydd
Iona Jones
Isaac Foulkes
Ivor Wynne Jones
Jamie Owen
Jeremy Bowen
John Griffith (Y Gohebydd)
John Humphreys Parry
John Osmond
John Roberts Williams
John Tudor Jones (John Eilian)
Jon Ronson
Joseph Harris (Gomer)
Kate Crockett
Keidrych Rhys
Lewis William Lewis (Llew Llwyfo)
Llewelyn Williams
Lucy Owen
Martin Tomkinson
Menna Richards
Mererid Wigley
Morgan John Rhys
Ned Thomas
Owen Roberts
Patrick Hannan
Percy Cudlipp
Rachael Garside
Rhodri Llywelyn
Rhodri Williams
Rhun ap Iorwerth
Richard Griffith (Carneddog)
Richard Hughes Williams (Dic Tryfan)
Robert John Rowlands (Meuryn)
Sulwyn Thomas
T. Marchant Williams
Thomas Gwynn Jones
Thomas Jones (Tudno)
Tom Macdonald
Vaughan Hughes
Vaughan Roderick
W. Gareth Jones
Wynford Vaughan-Thomas

Cyfeiriadau


Categori:Y cyfryngau torfol