Tudur ab Ednyfed

Tudur ab Ednyfed (fl. c. 1220 - 1278) oedd mab Ednyfed Fychan a distain (canghellor) Teyrnas Gwynedd a Chymru o 1268 hyd 1278 yng ngwasanaeth Llywelyn ap Gruffudd, Tywysog Cymru. Ei frawd oedd Goronwy ab Ednyfed (m. 1268), yntau'n ddistain Gwynedd.

Dechreuodd Tudur ei yrfa gweinyddol fel rhaglaw Dinorben (neu Ddinbych) (c. 1240 - 1245) yn ystod teyrnasiad Dafydd ap Llywelyn. Yn 1245 ymosododd Harri III o Loegr ar Wynedd. Llwyddodd rhyfelwyr Gwynedd i drechu llu'r Saeson ar lannau Afon Conwy, ond cipiwyd nifer o uchelwyr y Berfeddwlad yn garcharorion ganddo, ac yn eu plith oedd Tudur ab Ednyfed. Fe'i rhyddhawyd gyda'r lleill ym mis Medi 1246 ar ôl i Dafydd a Harri gytuno ar heddwch.J. Beverley Smith, Llywelyn ap Gruffudd, Tywysog Cymru (Caerdydd, 1986). Tud. 53-4.

Bu'n gennad i Lywelyn ap Gruffudd ar sawl achlysur cyn cael ei benodi'n ddistain — swydd bwysicaf y deyrnas — ar farwolaeth ei frawd yn 1268. Yn Rhagfyr 1263 roedd yn bresennol pan ymostyngodd Gruffudd ap Gwenwynwyn i Lywelyn a gweithredodd i drefnu terfynau tir Gruffudd mewn perthynas â thiriogaeth Llywelyn. Sonnir amdano yn nogfennau Cytundeb Trefaldwyn (1267) ac fel cynrychiolydd Llywelyn mewn trafodaethau â Gilbert de Clare yn 1268. Yn 1277, gyda Goronwy ap Heilyn, cynrychiolodd Lywelyn yn y trafodaethau â chynrhychiolwyr Edward I o Loegr yn Abaty Aberconwy a arweiniodd at Gytundeb Aberconwy. Ni cheir sôn amdano yn y cofnodion swyddogol ar ôl diwedd 1277 a chredir iddo farw y flwyddyn ganlynol.

Cyfeiriadau

Llyfryddiaeth
David Stephenson, The Governance of Gwynedd (Caerdydd, 1984), tud. 11-13 et passim; atodiad II.

O'i flaen : Goronwy ab EdnyfedDisteiniaid GwyneddTudur ab EdnyfedOlynydd :Goronwy ap Heilyn 

Categori:Disteiniaid Gwynedd
Categori:Marwolaethau 1278
Categori:Pobl y 13eg ganrif o Gymru
Categori:Swyddogion llys Gwynedd
Categori:Tuduriaid Môn