Paganiaeth

Mae Paganiaeth, o'r Lladin paganus, "dyn cefn gwlad" neu "dinesydd", yn derm mantell a ddefnyddir i gyfeirio at gasgliad eang o gredau ysbrydol neu draddodiadau crefyddol an-Abrahamig, amldduwiol ac animistaidd amrywiol. Fe'i defnyddir yn bennaf o fewn ystyr hanesyddol, gan gyfeirio at amldduwiaeth Roeg-Rufeinig yn ogystal â thraddodiadau amldduwiol Ewropeaidd cyn cael eu Cristnigo. Mewn ystyr ehangach, mae'n cynnwys casgliad eang o grefyddau'r Dwyrain, a'r traddodiadau brodorol o'r Amerig, Canolbarth Asia, Awstralia ac Affrica, yn ogystal â chrefydd gwerin an-Abrahamig yn gyffredinol. Nid yw diffiniadau mwy cul yn cynnwys unrhyw grefydd y byd ac yn cyfyngu'r term i draddodiadau lleol neu wledig sydd ddim yn cael eu trefnu fel crefyddau gwladol. Ar y cyfan, nid yw traddodiadau a chrefyddau Paganaidd yn proselytio ond yn cynnwys mytholeg fyw, sy'n egluro pam mae arferion crefyddol ynddi.

Addasiad Cristnogol o'r gair Iddewig "Cenhedlig" yw'r term pagan, ac o ganlyniad mae tuedd Abrahamig cynhenid ganddo, yn ogystal â chynodiadau pejoratif ymysg monotheistiaid."Pagan", Encyclopedia Britannica 11fed argraffiad, 1911, cyrchwyd 22 Mai 2007.  Oherwydd ei hystyron ansicr, amrywiol, mae ethnolegwyr yn tueddu osgoi'r term "paganiaeth" wrth gyfeirio at ffeithiau hanesyddol neu draddodiadol - mae'n well defnyddio categorïau mwy trachywir megis amldduwiaeth, siamanaeth, pantheistiaeth, neu animistiaeth.

Gwêl yr hanesydd Dr John Davies gysylltiad rhwng y gair â'r ardal honno yng nghanolbarth Cymru,  "Powys". Dywed, "Mae'n debygol bod perthynas rhwng y gair pagus a'r enw "Powys"; maent yn gytras felly â'r gair "pagan". Credir mai cnewyllyn teyrnas Powys oedd pagus neu gefn gwlad teyrnas y Cornovii ac i Bowys ehangu i gynnwys y diriogaeth honno..."Hanes Cymru; Cyhoeddwyd gan Penguin, 1990; tudalen 52.

Cyfeiriadau


Categori:Amldduwiaeth
Categori:Credoau, traddodiadau a mudiadau crefyddol