Marchogion yr Ysbyty

Urdd sifalriaidd a sefydlwyd yn Jeriwsalem yn yr 11g oedd Marchogion yr Ysbyty (neu'r Ysbytywyr; Ffrangeg Hospitaliers), a adnabyddir hefyd gan ei enw llawn Urdd Marchogion Ysbyty Sant Ifan a Jeriwsalem. Urdd grefyddol filwrol ydoedd. Fe'i sefydlwyd gyda'r bwriad o hyrwyddo'r Croesgadau yn y Tir Sanctaidd a chynorthwyo pererinion i ymweld â chysegrfannau Cristnogol yn y Lefant.

Hanes
Cychwyn yr urdd oedd sefydlu ysbyty ar gyfer pererinion yn Jeriwsalem tua'r flwyddyn 1070. Wrth i'r croesgadu dyfu ac ymledu chwareai'r urdd ran fwy milwrol. Cyn hir roedd yr Ysbytywyr yn gyfoethog iawn. Eu cystadleuwyr pennaf oedd urdd y Templariaid.

Ar ôl cwymp dinas Acre yn 1291 ymsefydlasant yn Nghyprus, Rhodes a Malta.

Cymru
Mae enw pentref Ysbyty Ifan (Sir Conwy), 6 milltir i'r de-ddwyrain o Fetws-y-Coed, yn nodi'r ffaith fod un o "ysbytai" yr urdd yno. Fe'i sefydlwyd yn y flwyddyn 1190 gan Ifan Frys, yn ôl traddodiad; does dim olion o'r safle i'w gweld heddiw. Roedd gan yr ysbyty, a godwyd ar gyfer teithwyr a phererinion i Ynys Enlli, yr hawl gyfreithiol i fod yn noddfa ac arweiniodd hynny i sawl herwr ymguddio yno neu yn y cyffiniau. Parhaodd y sefyllfa felly hyd y 15g pan roddodd yr uchelwr lleol Maredudd ap Ieuan derfyn iddo.


Categori:Cristnogaeth
Categori:Hanes Ewrop
Categori:Hanes y Dwyrain Canol
Categori:Urddau milwrol
Categori:Y Croesgadau
Categori:Yr Oesoedd Canol

an:Soberana Melitar Orden de Malta
de:Malteserorden
es:Orden de Malta
et:Malta ordu
eu:Maltako Ordena
fr:Ordre de Malte
gl:Orde de Malta
hu:Máltai lovagrend
ia:Ordine de Malta
lt:Maltos Ordinas
lv:Neatkarīgais Maltas Bruņinieku ordenis
mk:Малтешки ред
mt:Ordni Militari Sovran ta' Malta
nl:Orde van Malta
nn:Maltesarordenen
no:Malteserordenen
pl:Suwerenny Rycerski Zakon Szpitalników św. Jana z Jerozolimy z Rodos i z Malty
ro:Ordinul Suveran al Cavalerilor de Malta
simple:Venerable Order of Saint John
sr:Малтешки ред
sv:Malteserorden