Caerliwelydd

Dinas yn Cumbria, Gogledd-orllewin Lloegr, yw Caerliwelydd (Saesneg Carlisle,British Place Names; adalwyd 22 Chwefror 2020 Lladin Luguvalium). Saif yng ngogledd-orllewin eithaf Lloegr, 16 km o'r ffin a'r Alban. Roedd gynt yn dref sirol hanesyddol Cumberland, ac yn awr mae'n gartref i bencadlys awdurdod unedol Cumberland.

Yng Nghyfrifiad 2021 roedd gan ardal adeiledig Caerliwelydd boblogaeth o 77,728.City Population; adalwyd 23 Ebrill 2023

 Hanes 
Mae Caerliwelydd yn sefyll ger pen gorllewinol Mur Hadrian. Sefydlodd y Rhufeiniaid gaer o adeiladwaith pren tua OC 72 neu 73. Codwyd caer newydd yn ei lle tua OC 105. Yn 165 codwyd caer gerrig yn ei lle. Mae rhai haneswyr yn awgrymu mai Caerliwelydd oedd prifddinas Valentia, talaith Rufeinig o fewn Britannia a sefydlwyd yn 369, ond ni ellir profi hynny.

Mae'r enw Rhufeinig Luguvalium yn dynodi "mur neu le Llug" a thybir mai enw duw brodorol yw Llug. Yr enw Cymraeg yw Caerliwelydd, Caer Lliwelydd, a cheir mwy nag un enghraifft o'r enw personol Lliwelydd mewn testunau Hen Gymraeg a Chymraeg Canol (e.e. Llwyddawg fab Lliwelydd yn Englynion y Beddau, Llyfr Du Caerfyrddin).

 Adeiladau a chofadeiladau 
 Amgueddfa Tŷ Tullie
 Castell Caerliwelydd
 Eglwys gadeiriol

 Enwogion 
 Margaret Forster (g. 1938), awdures
 Melvyn Bragg (g. 1939), cyflwynwr ac awdur
 Mike Figgis (g. 1948), cyfarwyddwr ffilm

Gweler hefyd
 Gorsaf reilffordd Caerliwelydd
Rhestr enwau Cymraeg ar drefi a llefydd eraill yn Lloegr

Cyfeiriadau

Dolenni allanol


Categori:Cumberland (awdurdod unedol)
Categori:Dinasoedd Lloegr
Categori:Yr Hen Ogledd
Categori:Trefi Cumbria