Y Rhiw

Pentref yng nghymuned Aberdaron, Gwynedd, yw Y Rhiw"Enwau Lleoedd Safonol Cymru" , Comisiynydd y Gymraeg; adalwyd 11 Medi 2023 (Canolfan Bedwyr (weithiau heb y fannod: Rhiw).British Place Names; adalwyd 11 Medi 2023 Fe'i lleolir  ar arfordir deheuol Llŷn tua tair milltir a hanner i'r dwyrain o bentref Aberdaron. Credir i'r pentref gael ei henw gan Aelrhiw, sant o'r 6g a cheir eglwys yma o'r enw 'Sant Aelrhiw.

Mae'n sefyll mewn bwlch rhwng Creigiau Gwineu (242 meter) a Clip y Gylfinir (270 m). Ceir manganîs yng nghreigiau Clip y Gylfinir (Mynydd Rhiw), ac ar un adeg bu chwech mwynglawdd yma: yn 1906 cyflogid 200 o ddynion. Ceir golygfa dros fae Porth Neigwl o gyffiniau'r Rhiw ac yn enwedig o gopa Mynydd Rhiw ei hun.

Hynafiaethau
Rhyw filltir o'r pentref i gyfeiriad Abersoch mae Plas yn Rhiw, sydd yn awr yn eiddo i'r Ymddiriedolaeth Genedlaethol.

Mae olion hen fryngaer ar Greigiau Gwineu ac yr oedd ffatri bwyeill o'r cyfnod Neolithig ac Oes yr Efydd ar lethrau Clip y Gylfinir.

Pobl o'r Rhiw
 Ganwyd William Rowland (1887–1979), ysgolfeistr ac awdur, yn Rhiwlas, ym mhentref y Rhiw
 Ar ôl ymddeol fel ficer plwyf Aberdaron yn 1978, treuliodd y bardd R. S. Thomas ei flynyddoedd olaf yn Y Rhiw, a cheir ei atgofion am hynny yn ei hunangofiant Neb''.

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
 Safle we Rhiw.com

Oriel

Categori:Aberdaron
Categori:Pentrefi Gwynedd
Categori:Llŷn
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Dwyfor Meirionnydd (y DU)