Albania

Gweriniaeth yn ne-ddwyrain Ewrop yw Gweriniaeth Albania neu Albania. Y gwledydd cyfagos yw Montenegro yn y gogledd, Serbia yn y gogledd-ddwyrain, Gogledd Macedonia yn y dwyrain a Gwlad Groeg yn y de. Mae ar lân Môr Adria a Môr Ionia. Ei phrif borthladd yw Dürres. Adwaenir pobl Albania fel Albaniaid - nid i'w cymysgu ag Albanwyr, pobl yr Alban. Yn 2024 roedd poblogaeth y wlad tua miliwn yn llai na Chymru.

 Daearyddiaeth 
bawd|chwith|Albania a Chymru o ran lleoliad a maint.

Mae Albania yn un o wledydd y Balcanau. Mae hi'n wlad fynyddig iawn a elwir weithiau "Gwlad yr Eryr". Cyfyd y mynyddoedd i uchder o hyd at 2700m (9000 troedfedd). Ceir coedwigoedd sylweddol. Mae'r tir arfordirol yn ffrwythlon iawn.
250px|bawd|chwith|Map o Albania

Mae'r prif ddinasoedd a threfi yn cynnwys Tiranë (y brifddinas), Durrës (y prif borthladd), Shkodër, Shëngjin, Elbasan, Vlorë a Sarandë.

 Hanes 

Sefydlwyd Durrës gan y Groegiaid mor bell yn ôl â'r 7fed ganrif CC.

Rhwng diwedd y 15fed a dechrau'r 20g bu Albania'n rhan o'r Ymerodraeth Ottoman.

Yn 1912 enillodd Albania ei hannibyniaeth ar yr Ottomoniaid. Yn 1925, yn sgîl rhyfel cartref y cymerodd yr Eidal ran ynddo, aeth y wlad yn weriniaeth. Fodd bynnag troes yn fonarchiaeth unwaith yn rhagor yn 1928 pan gafodd ei harlywydd Ahmed Beg Zogu ei wneud yn frenin ar y wlad dan yr enw cofiadwy Brenin Zog. Cafodd y wlad ei meddiannu gan luoedd arfog yr Eidal a'r Almaen yn ystod yr Ail Ryfel Byd.

Ar ôl yr Ail Ryfel Byd troes Albania'n wlad gomiwnyddol yn 1946 dan arweinyddiaeth yr unben Enver Hoxha. Ar ôl cyfnod o fod yn gynghrair triw i Stalin, troes Albania i'r Tsieina Faoaidd o 1961 ymlaen.

 Pobl a diwylliant 

Mae'r mwyafrif o'r Albaniaid yn perthyn i ddau grŵp ethnig, sef y Ghegiaid (i'r gogledd o Afon Shkumbi) a'r Tosgiaid (i'r de o'r afon honno); ychydig sy'n hysbys am eu gwreiddiau. Albaneg yw'r unig iaith swyddogol. Fel yn achos Cosofo dros y ffin, mae'r mwyafrif o'r dinesyddion yn Fwslemiaid.

 Economi 

Mewn canlyniad i bolisi ynysigaeth llywodraeth y wlad yn y gorffennol, pan ddibynai Albania i raddau helaeth ar fasnach gyda Tsieina a Gogledd Corea, roedd economi'r wlad yn dlawd iawn mewn cymhariaeth â gweddill Ewrop. Erys Albania yn un o wledydd tlotaf Ewrop heddiw, er bod pethau wedi gwella'n sylweddol gyda chymorth gan Undeb Ewrop.

Enwogion
Y Fam Teresa (1910-1997), lleian Gatholig a chenhades

 Prif ddinasoedd a threfi Albania yn ôl poblogaeth 
 Tiranë - 352,900
 Durrës - 113,800
 Elbasan - 96,800
 Shkodër - 85,800
 Vlorë - 84,400
 Korçë - 58,800
 Fier - 55,100
 Borshi - 9,500
 Kavajë - 40,000
 Lushnjë - 38,200
 Kavaja: 28.200
 Pogradeci: 23.700
 Laçi: 23.400
 Gjirokastra: 22.800
 Patosi: 21.000
 Kruja: 19.400
 Kuçova: 18.000
 Kukësi: 16.600
 Lezha: 16.600
 Saranda: 14.500
 Peshkopia: 14.100
 Burreli: 13.900
 Cërrik: 13.200
 Çorovoda: 13.200
 Shijak: 12.800
 Librazhdi: 11.500
 Tepelenë: 11.300
 Gramsh: 10.400
 Poliçan: 10.200
 Bulqizë: 10.000
 Përmet: 9.800
 Fushë-Krujë: 9.600
 Kamzë: 9.300
 Rrëshen: 9.200
 Ballsh: 9.100
 Mamurras: 7.600
 Bajram Curri: 7.500
 Ersekë: 7.500
 Peqin: 7.200
 Divjak: 7.069
 Selenicë: 6.900

 Dolenni allanol 
 Amryw 
 Lleoliad Albania ar glob 3D (Java) 
 Baneri hanesyddol Albania 
 Albania a'r Balkan: fforwm trafod
 Ffeithlyfr Byd y CIA — Albania 
 Gwybodaeth gyffredinol am bobl Albania 
 Dolenni swyddogol 
 Llawlyfr teithio am Albania
 Map o Albania
 Hanes Albania 
 Ffeithiau am wleidyddiaeth Albania a'i hetholiadau 

 Gwefannau swyddogol y llywodraeth 
 Swyddfa Twristiaeth Genedlaethol Albania
 Cyngor Gweinidogion
 Senedd Albania
 Llywyddiaeth Albania 
 Sefydliad Ystadegau Albania 
 Banc Cenedlaethol Albania


Albania
Categori:Gwledydd Ewrop