Hwyaden gynffon-hir

{{Blwch tacson
| enw = Hwyaden Gynffon-hir
| delwedd = Longtailed23.jpg
| maint_delwedd = 200px
| neges_delwedd = Ceiliog
| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Aves
| ordo = Anseriformes
| familia = Anatidae
| genus = Clangula
| awdurdod_genus = Leach, 1819
| species = C. hyemalis| enw_deuenwol = Clangula hyemalis| awdurdod_deuenwol = (Linnaeus, 1758)
}}

Mae'r Hwyaden Gynffon-hir (Clangula hyemalis) yn un o deulu'r hwyaid môr a'r unig aelod o'r genws, Clangula'''. Mae'n nythu yn y gogledd, gan gynnwys Alaska, gogledd  Canada, gogledd Ewrop a gogledd Rwsia. Yn y gaeaf mae'n symud tua'r de.

Gellir adnabod y ceiliog yn hawdd o'r gynffon hir. Yn y gaeaf mae'r pen a'r gwddf yn wyn gyda darn du ar y foch, bron ddu a'r rhan fwyaf o weddill y corff yn wyn. Yn yr haf, mae ei blu yn dywyllach, gyda pen, gwddf a chefn tywyll a darn gwyn ar ei foch. Mae cynffon yr iâr yn fyrrach a'r cefn yn frown; fel y ceiliog mae'r pen yn wyn yn y gaeaf ac yn dywyll yn yr haf.

Adeiledir y nyth ar lawr gerllaw'r môr neu lynnoedd mawr. Yn y gaeaf mae'n treulio'i amser ar y môr fel rheol, wethiau mewn heidiau mawr, yn enwedig ym Môr y Baltig lle mae tua 4.5 miliwn yn ymgasglu. Maent yn gallu nofio dan wyneb y dŵr i ddal bwyd megis crancod bychain a physgod bach. Ambell dro gallant blymio i ddyfnder o tua 60m (200 troedfedd) er nad ydynt yn gwneud hyn fel arfer.

Nid yw'r Hwyaden Gynffon-hir yn nythu yng Nghymru ond gellir gweld nifer fach ar y môr yn y gaeaf ac ambell dro gwelir un ar y llynnoedd mwyaf.

250px|chwith|bawd|Iâr ar ei nyth.

Categori:Hwyaid