Thomas Charles

Clerigwr Methodistaidd, addysgwr a diwinydd o Gymru oedd Thomas Charles o'r Bala (14 Hydref 1755 – 5 Hydref 1814), a aned yn Llanfihangel Abercywyn, Sir Gaerfyrddin.

Roedd Thomas Charles o'r Bala yn frawd i David Charles, yr emynydd. Fe'i haddysgwyd yn Llanddowror, Sir Gaerfyrddin, Caerfyrddin, a Rhydychen. Ar ôl cyfnod yn offeiriad Anglicanaidd yng Ngwlad yr Haf priododd Sally Jones o'r Bala a symudodd i fyw yn y dref honno yn 1783. Yn 1784 ymunodd â'r Methodistiaid Calfinaidd a threuliodd weddill ei oes yn gweinidogaethu yn eu plith.

Gwaith llenyddol
Ysgrifennai Thomas Charles yn y Gymraeg a'r Saesneg. Llyfrau hyfforddiadol i blant oedd ei waith cyntaf yn y Gymraeg. Yn Saesneg y cyhoeddodd ei lyfr Welsh Methodists Vindicated, sy'n amddiffyn y Methodistiaid rhag ymosodiadau gan elfennau ceidwadol yn Eglwys Loegr.

Ei waith llenyddol pwysicaf oedd ei eiriadur ysgrythurol a gyhoeddwyd mewn pedair cyfrol (1805, 1808, 1810, 1811) yn wreiddiol ac a adargraffwyd sawl gwaith yn ystod y 19g. Yn ogystal â chyfleu llawer o wybodaeth newydd am cefndir hanesyddol yr Ysgrythurau, mae Charles yn trafod cysyniadau diwinyddol hen a newydd mewn arddull goeth, gaboledig.

Yn ogystal gweithiodd am flynyddoedd ar y gwaith o baratoi Beibl Cymraeg newydd, ar ran Y Gymdeithas er Taenu Gwybodaeth Gristnogol. Cafodd gymorth sylweddol gan Thomas Jones, Dinbych a Robert Jones, Rhos-lan.

bawd|298x298px

Llyfryddiaeth
Llyfrau Thomas Charles
Catecism Byr (1789/1799)
Hyfforddwr yn Egwyddorion y Grefydd Gristnogol (1807)
Welsh Methodists Vindicated (1802)
Y Geiriadur Ysgrythurawl, 4 cyfrol (1805-1811)
Llyfrau ac erthyglau amdano
D.E. Jenkins, The Life of the Rev. Thomas Charles, B.A., of Bala, 3 cyf. (1908)
R. Tudur Jones, "Diwylliant Thomas Charles o'r Bala", yn Ysgrifau Beirniadol IV, gol. J. E. Caerwyn Williams (1969)
R. Tudur Jones, Thomas Charles o'r Bala, Gwas y Gair a Chyfaill Cenedl (1979)
E. Wyn James, "Pererinion ar y Ffordd: Thomas Charles ac Ann Griffiths", Cylchgrawn Hanes Cymdeithas Hanes y Methodistiaid Calfinaidd, 29-30 (2005-6)
E. Wyn James, "Bala a'r Beibl: Thomas Charles, Ann Griffiths a Mary Jones" 
D. Densil Morgan, Thomas Charles o'r Bala (Gwasg Prifysgol Cymru, 2014)

Cyfeiriadau

Categori:Cyfieithwyr o Gymru
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg yr Iesu, Rhydychen
Categori:Diwinyddion o Gymru
Categori:Genedigaethau 1755
Categori:Gweinidogion Methodist o Gymru
Categori:Gwyddoniadurwyr o Gymru
Categori:Hanes crefydd yng Nghymru
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion y 18fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Llenorion Saesneg o Gymru
Categori:Marwolaethau 1814
Categori:Pobl o Sir Gaerfyrddin