Môr-wennol bigddu

{{Blwch tacson
| enw = Môr-wennol bigddu
| delwedd = 2020-07-18 Thalasseus sandvicensis, St Marys Island, Northumberland 05.jpg
| maint_delwedd = 225px
| neges_delwedd = 
| statws = LC
| system_statws = IUCN3.1
| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Aves
| ordo = Charadriiformes
| familia = Sternidae 
| genus = Thalasseus
| species = T. sandvicensis
| enw_deuenwol = Thalasseus sandvicensis
| awdurdod_deuenwol = Latham, 1787
| cyfystyron = Sterna sandvicensis
| map_dosbarthiad = Thalasseus sandvicensis-map.svg
| maint_map_dosbarthiad = 225px
}}

Mae'r Fôr-wennol bigddu (Thalasseus sandvicensis)  yn aelod o deulu'r Sternidae, y môr-wenoliaid.

Mae tri is-rywogaeth:T. s. sandvicensis sy'n nythu ar arfordir Ewrop ac yn gaeafu ar arfordir gorllewin Affrica ac Arabia. T. s. acuflavida, sydd ychydig yn llai ac yn nythu ar arfordir dwyreiniol Gogledd America ac yn gaeafu yn y Caribî. Mae llawer o awduron yn ystyried y math hwn yn rhywogaeth ar wahân, T. acuflavida.T. s.  eurygnatha sydd a'r pig yn felyn, yn nythu ar arfordir dwyreiniol De America o'r Ariannin i'r Caribî. Mae llawer o awduron yn ystyried y math yma yn rywogaeth ar wahân, T. acuflavida eurygnatha.

Mae'r Fôr-wennol bigddu yn nythu gyda'i gilydd, weithiau gannoedd neu filoedd o adar, ar yr arfordir neu ar ynysoedd. Nid yw'n ymosodol iawn, felly mae'n aml yn nythu gydag adar eraill, fel y Wylan Benddu sy'n fwy tebyg o ymosod ar unrhyw anifail neu aderyn sy'n dod yn rhy agos i'r nythod.

Pysgod bychain yw eu bwyd, sy'n cael eu dal trwy hedfan uwchben y dŵr ac yna plymio i mewn iddo pan welir pysgodyn yn agos i'r wyneb. Mae'n fwy na'r rhan fwyaf o'r môr-wenoliaid eraill, 37–43 cm o hyd a 85–97 cm ar draws yr adenydd. Gellir ei adnabod yn hawdd o'r pig, sy'n ddu gyda blaen melyn (heblaw S. s.  eurygnatha''). Mae'r coesau'n ddu, y cefn a rhan uchaf yr adenydd yn llwyd golau a'r bol yn wyn. Mae'r gynffon yn gymharol fyr, llawer byrrach na chynffon Môr-wennol y Gogledd er enghraifft. Yn yr haf mae cap du ar y pen, ond yn y gaeaf mae'r talcen yn troi'n wyn.

Mae'r Fôr-wennol bigddu yn aderyn gweddol gyffredin o gwmpas arfordir Cymru yn yr haf. Dim ond mewn un lle mae'n nythu yng Nghymru, sef Cemlyn ar Ynys Môn, ond yn y blynyddoedd diwethaf mae tua 1,500 o barau wedi nythu yno.

Categori:Môr-wenoliaid