A

A yw’r llythyren a’r llafariad gyntaf yn yr wyddor Gymraeg a’r wyddor Ladin. Mae hi’n debyg i’r llythyren alffa o’r hen Roeg. Mae fersiwn bras y llythyren yn cynnwys dwy linell ar osgo fel triongl, gyda bar llorweddol yn eu cysylltu yn y canol. Gellir ysgrifennu'r llythyren fach ar ddwy ffurf: fel a neu fel ɑ.

 Hanes 
Hynafiad cynharaf y lythyren A yw aleff, sef lythyren gyntaf yr wyddor Phoenicaidd. Mae'n bosib bod aleff wedi tarddu o bictogram o ben ychen yn ysgrif hieroglyffig yr Hen Aifft a'r wyddor proto-Sinaïtig.

 Hieroglyff pen ychen yr Eifftwyr Pen ychen Proto-Sinaïtig Aleff  Alffa Groeg A Etrwscaidd A Rhufeinig centre|Hieroglyff pen ychen yr Eifftwyrcentre|Pen ychen Proto-semitigcentre|Aleff Phoeniciaidd65px|centre|Alffa Groegcentre|A Etrwscaiddcentre|A Rhufeinig

Categori:Yr wyddor Ladin
Categori:Graffemau

 Defnyddio mewn systemau ysgrifennu 

bawd|305x305px|Ynganiad enw'r llythyren  a ⟩ mewn ieithoedd Ewropeaidd, sylwch y gall /a/ ac /aː/ wahaniaethu yn ffonetig rhwng , ,  a  yn dibynnu ar yr iaith.

 Saesneg 
Mewn orgraff Saesneg fodern, mae'r llythyren  yn cynrychioli o leiaf saith sain llafariad gwahanol:

 y llafariad blaen agored bron heb ei  fel mewn pad;
 y llafariad cefn agored heb ei  fel yn y tad, sy'n nes at ei sain Lladin a Groeg gwreiddiol; 
 y deuphthong  fel yn ace a mwyaf (fel arfer pan fydd    yn cael ei dilyn gan un, neu weithiau dwy, gytsain ac yna llythyren llafariad arall) – mae hyn yn deillio o ymestyn Saesneg Canol ac yna'r Great Vowel Shift;
 ffurf addasedig y sain uchod sy'n digwydd cyn , fel yn sgwâr a Mary;
 y llafariad gron o ddwfr;
 y llafariad gron fyrrach (nad yw yn bresennol yn General American) yn oedd a beth; 
 a schwa, mewn llawer o sillafau dibwys, megis mewn am, coma, solar.

Nid yw'r dilyniant dwbl  yn digwydd mewn geiriau Saesneg brodorol , ond fe'i ceir mewn rhai geiriau sy'n deillio o ieithoedd tramor megis Aaron ac aardvark.  Fodd bynnag ,   a  yn digwydd mewn llawer o ddeugraffau cyffredin , pob un â'i sain neu ei synau ei hun, yn enwedig , ,  au, ,   

 Ieithoedd eraill 
Yn y rhan fwyaf o ieithoedd sy'n defnyddio'r wyddor Ladin , a  yn dynodi llafariad heb ei dalgrynnu agored , fel ,  , neu  . Eithriad yw Saanich , lle   a  ( a'r glyff Á ) yn sefyll am llafariad blaen canol clos heb ei dalgrynnu .

 Systemau eraill 

Mewn nodiant ffonetig a ffonemig:

 yn yr Wyddor Seinegol Ryngwladol , defnyddir    ar gyfer y llafariad blaen agored heb ei dalgrynnuc, defnyddir    ar gyfer y llafariad canol agored heb ei dalgrynnu , a defnyddir    ar gyfer y llafariad heb ei dalgrynnu cefn agored.
 yn X-SAMPA , defnyddir    ar gyfer y llafariad blaen agored heb ei dalgrynnu a  ar gyfer llafariad heb ei dalgrynnu cefn agored.