Nad Tatrou sa blýska

Nad Tatrou sa blýska (ynganiad Slofaceg: ['nat tatrɔw sa ˈbliːska]; Saesneg: "Mellt dros [fynyddoedd] y Tatras", llyth. "Mae'n disgleirio uwchben Mynyddoedd Tatra") yw anthem genedlaethol Slofacia. Mae ei wreiddiau yng ngweithgaredd Canol Ewrop yn y 19g. Ei phrif themâu yw storm dros fynyddoedd Tatra a oedd yn symbol o berygl i'r Slofaciaid, ac awydd i ddatrys y bygythiad. Arferai fod yn arbennig o boblogaidd yn ystod gwrthryfeloedd 1848–1849.

Roedd yn un o anthemau cenedlaethol deuol Tsiecoslofacia a chafodd ei chwarae mewn llawer o drefi Slofacia am hanner dydd; daeth y traddodiad hwn i ben ar ôl i Tsiecoslofacia rannu'n ddwy wladwriaeth wahanol yn y 1990au cynnar pan ddiddymwyd Tsiecoslofacia. Cyn 1993 roedd rhan gyntaf y gân yn cynnwys ail hanner anthem genedlaethol Tsiecoslofacia.

Tarddiad
Cefndir
Ysgrifennodd Janko Matúška, 23 oed, y geiriau "Nad Tatrou sa blýska" ym mis Ionawr a mis Chwefror 1844. Daeth y dôn o'r gân werin "Kopala studienku" (Saesneg: "Roedd hi'n cloddio ffynnon") a awgrymwyd iddo gan ei cyd-fyfyriwr Jozef Podhradský, actifydd crefyddol a Phan-Slafaidd yn y dyfodol ac athro gymnasiwm (ysgol uwchradd). Yn fuan wedyn, gadawodd Matúška a thua dau ddwsin o fyfyrwyr eraill eu lyceum Lutheraidd mawreddog o Pressburg (ysgol uwchradd a choleg paratoadol) mewn protest dros dynnu Ľudovít Štúr o'i swydd addysgu gan yr Eglwys Lutheraidd dan bwysau gan yr awdurdodau. Roedd tiriogaeth Slofacia heddiw yn rhan o Deyrnas Hwngari o fewn Ymerodraeth Awstria bryd hynny, ac roedd y swyddogion yn gwrthwynebu ei genedlaetholdeb Slofacaidd.
bawd|250px|Ľudovít Štúr a ysbrydolodd yr anthem
Ysgrifennwyd "Mellt dros y Tatras" yn ystod yr wythnosau pan oedd y myfyrwyr wedi cynhyrfu ynghylch y sawl a oedd yn gwadu eu hapeliadau hwy ac eraill i'r bwrdd ysgol i wrthdroi diswyddiad Štúr. Trosglwyddwyd tua dwsin o'r myfyrwyr diffygiol i gynasiwm Lutheraidd Levoča. Pan ysgrifennodd un o'r myfyrwyr, y newyddiadurwr a'r awdur 18 oed Viliam Pauliny-Tóth, y cofnod hynaf y gwyddys amdano o'r gerdd yn ei lyfr nodiadau ysgol ym 1844, rhoddodd y teitl Prešporskí Slováci, budúci Levočania (Pressburg) iddi. Slofaciaid, Future Levočians), a oedd yn adlewyrchu cymhelliad ei darddiad.

Aeth y daith o Pressburg (Bratislava heddiw) i Levoča â'r myfyrwyr heibio i'r Tatra Uchel, Slofacia a mynyddoedd uchaf, mawreddog a symbolaidd Teyrnas Hwngari ar y pryd. Mae storm uwchben y mynyddoedd yn thema allweddol yn y gerdd.

Fersiynau
Nid oes fersiwn awdurdodedig o delyneg Matúška wedi'i chadw ac erys ei chofnodion cynnar heb eu priodoli. Peidiodd â chyhoeddi ar ôl 1849 ac yn ddiweddarach daeth yn glerc y llys sirol. Daeth y gân yn boblogaidd yn ystod ymgyrchoedd Gwirfoddolwyr Slofacia ym 1848 a 1849. Cafodd ei destun ei gopïo a'i ailgopïo mewn llaw cyn iddo ymddangos mewn print yn 1851 (heb ei briodoli, fel Dobrovoľnícka - "Cân y Gwirfoddolwyr"), a arweiniodd at rywfaint o amrywiad, sef yn ymwneud â'r ymadrodd "zastavme ich" ("gadewch i ni eu hatal") neu "zastavme sa" ("gadewch i ni stopio"). Daeth adolygiad o'r copïau sy'n bodoli a llenyddiaeth gysylltiedig i'r casgliad bod fersiwn wreiddiol Matúška yn fwyaf tebygol o fod wedi cynnwys "gadewch i ni eu hatal." Ymhlith dogfennau eraill, digwyddodd yn ei gofnod hynaf mewn llawysgrifen o 1844 ac yn ei fersiwn printiedig cyntaf o 1851. Mae anthem genedlaethol Slofacia wedi'i deddfu yn defnyddio'r fersiwn hon, a defnyddiwyd yr ymadrodd arall cyn 1993.

Anthem genedlaethol
Ar 13 Rhagfyr 1918, wedi diwedd y Rhyfel Byd Cyntaf ac annibyniaeth gwladwriaeth newydd Tsiecoslofacia, dim ond pennill cyntaf geiriau Janko Matúška a ddaeth yn hanner anthem ddwyieithog Tsiecoslofacia, a gyfansoddwyd y pennill cyntaf o alaw operetta Tsiec, Kde domov můj? ("Lle mae fy nghartref?"), a'r pennill cyntaf o gân Matúška, pob un yn cael ei chanu yn ei hiaith briodol a'r ddau yn chwarae yn y dilyniant hwnnw gyda'u halawon priodol. Roedd y caneuon yn adlewyrchu pryderon y ddwy wlad yn y 19g pan ddaethant yn wyneb â gweithrediaeth genedlaethol-ethnig frwd yr Hwngariaid a'r Almaenwyr, eu cyd-grwpiau ethnig ym mrenhiniaeth Habsburg.

Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, mabwysiadwyd "Hej, Slováci" fel anthem wladwriaeth answyddogol y gyfundrefn bypedau Gweriniaeth Slofacia y Cardinal Tiso.

Pan ymrannodd Tsiecoslofacia i'r Weriniaeth Tsiec a Gweriniaeth Slofacia ym 1993, ychwanegwyd yr ail bennill at y cyntaf a deddfodd y canlyniad fel anthem genedlaethol Slofacia.

 Geiriau 
Slofaceg
Nad Tatrou sa blýska
hromy divo bijú.
Zastavme ich bratia,
ved' sa ony stratia,
Slováci ožijú.

To Slovensko naše
posiaľ tvrdo spalo.
Ale blesky hromu
vzbudzujú ho k tomu,
aby sa prebralo.Cyfieithiad answyddogol i'r Gymraeg
Mae mellt dros y Tatras,
Mae tarannau'n taro'n ffyrnig.
Boed inni eu hatal, frodyr,
(fyddwch yn gweld) fyddynt yn diflannu,
Bydd y Slofaciaid yn adfywio.

Mae hon, ein Slofacia
wedi bod yn cysgu am amser hir.
Ond mae'r mellt y tarannau
Yn ei dihuno hi
I ddeffro.

 Dolenni allanol 
 Anthem of the Slovak Republic – Tudalen ar wefan swyddogol Arlywydd Slofacia yn cynnwys gwahanol ffeiliau sain o'r anthem
 sheet music, lyrics Anthem Genedlaethol Slofacia
 Slovakia: Nad Tatrou sa blýska - Sain o anthem genedlaethol Slofacia, gyda gwybodaeth a geiriau (dolen archifol)
 Sgôr a ffeiliau awdio ar wefan llywodraeth Slofacia

Cyfeiriadau

Categori:Anthemau cenedlaethol
Categori:Slofacia