Gweriniaeth Ddemocrataidd yr Almaen

Gwlad gomiwnyddol oedd yn aelod o Gytundeb Warsaw oedd Gweriniaeth Ddemocrataidd yr Almaen (Almaeneg: Deutsche Demokratische Republik neu DDR /deːdeːʔɛʁ/) a elwir yn aml yn Dwyrain yr Almaen. Y brifddinas oedd Dwyrain Berlin. Sefydlwyd y wlad yn 1949 wedi'r Ail Ryfel Byd. Ers 3 Hydref, 1990, nid yw'r DDR yn bodoli, gan iddi uno â Gweriniaeth Ffederal yr Almaen. Nes 1989 roedd yn disgrifio ei hun fel gwladwriaeth sosialaeth y "gweithwyr a'r gwerinwyr". Cafodd yr economi ei ddisgrifio fel un canolog ac wedi ei berchen gan y wladwriaeth.

Y ddau brif ffigwr yn hanes y DDR oedd Walter Ulbricht, arweinydd y wlad o 1950 i 1971, ac Erich Honecker, arweinydd y wlad o 1971 i 1989. System un bleidiol oedd mewn lle a'r blaid lywodraethol oedd y Blaid Undod Sosialaidd (SED). Fe alwyd y wlad yn aml yn un o 'wladwriaethau lloeren' yr Undeb Sofietaidd, gyda haneswyr yn ei alw'n gyfundrefn awdurdodaidd. Yn ystod ei hanes daeth yn un o'r gwledydd mwyaf datblygedig yn economaidd yn y Bloc Dwyreiniol. Yn ddaearyddol roedd ffin fewnol yn rhedeg rhwng y DDR a Gorllewin yr Almaen ond hefyd yn Berlin. Adeiladwyd Mur Berlin yn 1961 er mwyn rhwystro pobl rhag dianc i'r Gorllewin. Daeth hyn yn symbol o'r wladwriaeth a'r ffin ideolegol rhwng y Dwyrain a'r Gorllewin (Y Llen Haearn). Ar ôl cwymp y Mur yn 1989, flwyddyn yn ddiweddarach fe wnaeth y wlad uno gyda Gorllewin yr Almaen er mwyn creu Gweriniaeth Ffederal yr Almaen.

 Hanes 
Yn Chwefror 1945 fe wnaeth arweinwyr y Cynghreiriaid cwrdd yn Yalta. Yn ystod y gynhadledd cytunodd yr Unol Daleithiau, y Deyrnas Unedig, a’r Undeb Sofietaidd ar rannu'r Almaen wedi’i threchu yn barthau meddiannaeth, ac ar rannu Berlin, prifddinas yr Almaen, ymhlith pwerau’r Cynghreiriaid. I ddechrau, roedd hyn yn golygu ffurfio tri pharth meddiannaeth, sef y parthau'r Unol Daleithiau, y Deyrnas Unedig a'r Undeb Sofietaidd. Yn ddiweddarach, ychwanegwyd parth Ffrainc a grewyd o barthau UDA a Phrydain. Yn 7 Hydref 1949 fe sefydlwyd gwladwriaeth y DDR ym mharth meddiannu'r Sofietiaid. Roedd creu'r DDR yn ymateb uniongyrchol i ffurfio Gweriniaeth Ffederal yr Almaen yn y parthau a feddiannwyd yn y Gorllewin yn gynharach yr un flwyddyn.See Anna M. Cienciala "History 557 Lecture Notes" 

Yn ei flynyddoedd cynnar, canolbwyntiodd y DDR ar ailadeiladu ei heconomi o dan fodel economi gynlluniedig.Peter E. Quint. The Imperfect Union: Constitutional Structures of German Unification, Princeton University Press, 2012, pp. 125–126. Roedd y wladwriaeth yn gwladoli diwydiant ac yn ffurfio amaethyddiaeth gyfunol, gan arwain at heriau economaidd cychwynnol, gan gynnwys prinder nwyddau ac anfodlonrwydd eang. Digwyddodd streic gweithwyr a phrotestiadau fis Mehefin 1953, ac fe wnaeth y fyddin Sofietaidd ymyrryd. Gweithredodd llywodraeth y DDR hefyd reolaeth lem dros fywyd gwleidyddol, gyda'r Stasi, gwasanaeth cudd wybodaeth a diogelwch y wladwriaeth, yn chwarae rhan allweddol wrth atal gwrthwynebiad.

Wrth i'r Rhyfel Oer ddwysau, roedd y DDR yn wynebu problem sylweddol gydag ymfudiad ei ddinasyddion i Orllewin yr Almaen, a oedd ag economi mwy ffyniannus a mwy o ryddid gwleidyddol. Erbyn 1961, roedd tua 3.5 miliwn o ddwyreinwyr wedi ffoi i'r Gorllewin, gan arwain at argyfwng a oedd yn bygwth sefydlogrwydd y DDR. Ar 13 Awst 1961, cododd llywodraeth y DDR, gyda chefnogaeth yr Undeb Sofietaidd, Wal Berlin, gan rannu Dwyrain a Gorllewin Berlin yn gorfforol a symboleiddio rhaniad ehangach yr Almaen ac Ewrop. I bob pwrpas, ataliodd Mur Berlin yr ymfudo torfol, ond daeth hefyd yn symbol o natur ormesol y DDR. Cyfiawnhaodd llywodraeth y DDR y wal fel mesur amddiffynnol yn erbyn ymddygiad ymosodol y Gorllewin, gan ei alw'n "Rhaglen Amddiffyn Gwrth-Ffasgaidd." Fodd bynnag, roedd y wal yn cael ei hystyried yn rhyngwladol yn eang fel rhwystr i ryddid.

Erbyn yr 1980au, roedd y DDR yn wynebu anawsterau economaidd cynyddol, gan brwydro â dyled, prisiau cynyddol ar gyfer mewnforio deunydd crai, prinder, gyda buddsoddiadau’n dirywio a chynhyrchiant yn isel. Tyfodd anniddigrwydd ymhlith y boblogaeth, gan arwain at allfudo a chynnydd mewn gweithgareddau gwrthwynebol, gan gynnwys protestiadau a thwf grwpiau gwrthblaid.

Daeth y sefyllfa i’r pen yn 1989, wrth i’r Bloc Dwyreiniol ehangach ddechrau profi newidiadau gwleidyddol sylweddol. Dechreuodd protestiadau torfol, a elwir yn Chwyldro Heddychol, ar draws y DDR, gan fynnu diwygio gwleidyddol, rhyddid i symud, ac yn y pen draw, ailuno â Gorllewin yr Almaen. Ar 9 Tachwedd 1989, cyhoeddodd llywodraeth y DDR yn annisgwyl y gallai Dwyreinwyr groesi'r ffin yn rhydd i Orllewin Berlin a Gorllewin yr Almaen, gan arwain at gwymp Mur Berlin.

Yn dilyn cwymp y Mur, chwalodd y DDR yn gyflym fel endid gwleidyddol. Ym mis Mawrth 1990, cynhaliwyd yr etholiadau rhydd cyntaf, gan arwain at fuddugoliaeth i bleidiau o blaid ailuno. Ar 3 Hydref 1990, diddymwyd y DDR yn ffurfiol, a daeth ei diriogaeth yn rhan o Weriniaeth Ffederal yr Almaen, gan ddod â dros bedwar degawd o ymraniad i ben.

 Diwylliant 
Yn gymdeithasol, roedd y DDR yn hyrwyddo fersiwn o sosialaeth a oedd yn pwysleisio cydgyfrifoldeb a chydymffurfiaeth â delfrydau gwladwriaethol. Darparodd y llywodraeth wasanaethau cymdeithasol helaeth, gan gynnwys addysg am ddim, gofal iechyd, a thai â chymhorthdal, a fwriadwyd i feithrin teyrngarwch i'r wladwriaeth. Fodd bynnag, cyfyngwyd yn ddifrifol ar ryddid gwleidyddol gyda sensoriaeth, a chynhaliodd y Stasi rwydwaith gwyliadwriaeth dreiddiol o fewn cymdeithas i fonitro a rheoli'r boblogaeth.Germans campaign for memorial to victims of communism , BBC News, 31 January 2018

 Cysylltiadau rhwng y DDR a Chymru 
Roedd y DDR yn cynnwys ardaloedd o bobl oedd yn siarad yr iaith leiafrifol y Sorbeg, a drwy gydol bodolaeth y wladwriaeth roedd pobl o Gymru wedi teithio draw er mwyn rhannu a deall sut oedd y wladwriaeth yn ymdrin â'r iaith. Mae yna dystiolaeth bod o leiaf tair dirprwyaeth o fyd addysg Gymraeg, o Sir y Fflint yn benodol, wedi teithio i'r DDR. Benjamin Haydn Williams, a sefydlodd y ddwy ysgol Cymraeg cyntaf yng Nghymru yn Sir y Fflint, oedd yn arwain y dirprwyaethau hyn.

Fe wnaeth Sorbiaid hefyd gystadlu yn Eisteddfod ryngwladol Llangollen rhwng 1959 a 1972 drwy anogaeth Benjamin Haydn Williams a Huw T. Edwards.

Honnir bod y DDR wedi rhoi arian, parseli bwyd, dillad a gwyliau am ddim i lowyr yng Nghymru a Phrydain yn ystod Streic y Glowyr rhwng 1984 a 1985.

Gweler hefyd

 Cysylltiadau tramor Gweriniaeth Ddemocrataidd yr Almaen

 Cyfeiriadau 


Categori:20fed ganrif yn yr Almaen
Categori:Y Bloc Dwyreiniol
Categori:Cyn-wladwriaethau Ewrop
Categori:Gwladwriaethau comiwnyddol
Categori:Gwladwriaethau a thiriogaethau a sefydlwyd ym 1949
Categori:Gwladwriaethau a thiriogaethau a ddadsefydlwyd ym 1990
Categori:Hanes gwleidyddol yr Almaen