Cromosom

Llinyn DNA a geir yng nghnewyllyn y gell yw cromosom. Mae'n cynnwys bron y cyfan o gôd genetig organeb byw. Nid yw fel arefr i'w ganfod ar ei ben ei hun; yn hytrach fe'i ceir wedi lapio ei hun o gwmpas y 'niwcleosôm', sef casglaid o brotinau, ac sy'n cynnwys histonau. Yn ystod mitosis (rhaniad cell) mae'n bosib gweld cromosomau gyda chymorth meicroscop.

Yn y cromosom dynol ceir 23 pâr o gromosomau, cyfanswm 46 cromosom. Mewn gametau (sbermau a ŵyau) dynol mae 23 cromosomau.

Geirdarddiad

O'r Hen Roeg y daw'r gair cromosom, cyfansoddair o'r enwau chroma  ‘lliw’ a soma () ‘corff’.

Hanes

Mae'n ddigon hawdd staenio chromatin a chromosomau. 
Drwy wneud hyn, daeth Virchow a Bütschli i fod ymhlith y gwyddonwyr cyntaf i adnabod y strwythur iconic a adnabyddwn heddiw fel y cromosom.Fokin, S.I. (2013). "Otto Bütschli (1848–1920): Where we will genuflect?" Protistology, 8 (1), 22–35,  . Ond Heinrich Wilhelm Gottfried von Waldeyer-Hartz,Waldeyer-Hartz, "Über Karyokinese und ihre Beziehungen zu den Befruchtungsvorgängen," Archiv für mikroskopische Anatomie und Entwicklungsmechanik, 1888, 32: 27. a fathodd y gair, gan gyfeirio at "cromatin" wrth wneud hynny, gair a oedd wedi'i fathu gan Walther Flemming ychydig cyn hynny.
chwith|250px|bawd|Cromosomau bod dynol gwrywaidd.

Mewn cyfres o arbrofion a gychwynwyd yng nghanol y 1880au, dangosodd Theodor Boveri mai'r cromoson yw fector etifeddeg. Dangosodd ddau egwyddor: dilyniant cromosomau a'u hunigolrwydd; roedd yr ail o'r rhain yn gysyniad cwbwl newydd. Awgrymodd Wilhelm Roux fod y cromosom yn cario llwyth genetig, gwahanol ac ymchwiliodd i mewn i'r cysyniad hwn, a'i brofi. Ychwanegodd at ei ddarganfyddiad y wybodaeth a oedd newydd gael ei ailddarganfod, sef gwaith Gregor Mendel, a chyhoeddodd fod cysylltiad agos rhwng rheolau etifeddeg ac ymddygiad y cromosom.

Cyfeiriadau

Categori:Geneteg