Machynlleth

Tref  a chymuned yng ngogledd-orllewin Powys, Cymru, yw MachynllethBritish Place Names; adalwyd 7 Tachwedd 2021 (). Saif ger aber Afon Dyfi. Mae ganddi boblogaeth o . Ei hadeilad enwocaf yw Senedd-dy Owain Glyn Dŵr. Mae marchnad bwysig yn y dref pob dydd Mercher.

Mae gan y dref glwb pêl-droed ers 1885, C.P.D. Machynlleth sy'n chwarae yn Cae Glas. Agorwyd siop gyntaf Laura Ashley yma ym Machynlleth yn 35 Heol Maengwyn, a hynny yn 1961. 

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan Gwefan Senedd Cymru ac yn Senedd y DU gan .Gwefan Senedd y DU Mae Caerdydd 131.5 km i ffwrdd o Machynlleth ac mae Llundain yn 283.2 km. Y ddinas agosaf ydy Bangor sy'n 73 km i ffwrdd.

Hanes
Cynhaliodd Owain Glyndŵr senedd ym Machynlleth yn 1404. Yno, yng ngwydd llysgenhadon o Ffrainc, Yr Alban a Sbaen, coronwyd Owain yn Dywysog Cymru.  Llys Maldwyn yn Heol-y-Doll oedd lleoliad Vane Infant School hyd at 1852.

Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:. Poblogaeth:  ks101ew. Iaith: ks207wa - noder mae'r canran hwn yn seiliedig ar y nier sy'n siarad Cymraeg allan o'r niferoedd sydd dros 3 oed. Ganwyd yng Nghymru: ks204ew. Diweithdra: ks106ew; adalwyd 16 Mai 2013.Canran y diwaith drwy Gymru; Golwg 360; 11 Rhagfyr 2012; adalwyd 16 Mai 2013Gwefan Swyddfa Ystadegau Gwladol; Niferoedd Di-waith rhwng 16 a 74 oed; adalwyd 16 Mai 2013.

Adeiladau a chofadeiladau
Cloc y dref
Garsiwn ("Ty Frenhinol")
Gorsaf reilffordd Machynlleth
MOMA, Wales
Plas Machynlleth
Senedd-dy Owain Glyn Dŵr
Y Tabernacl

Pont-ar-Ddyfi a Phont Ddyfi Newydd
Crybwyllir 'Pont ar Ddyfi' am y tro cyntaf yn 1533, gan Geoffrey Hughes yn ei gyfrol "Citizen and Merchant taylour of London" a adawodd £6 13s 4d (deg marc) i godi'r bont. Erbyn 1601 dywedwyd nad oedd "pont Ddyfi yng Nghantref Mochunleth" yn ddigonol, ac adeiladwyd yr un presennol yn 1805 am gost o £250.

Ar 13 Ionawr 2020, cymeradwyodd  y Llywodraeth Cymru adeiladu pont newydd ar draws Afon Dyfi. Agorwyd y ffordd newydd yn 2023 a chostiodd tua £46 miliwn, arianwyd y gwaith gan Lywodraeth Cymru. Roedd yr hen bont dan lifogydd yn aml pan oedd llif yr afon yn gryf ond mae'r broblem hon bellach wedi'i datrys.

Hamdden
Mae anturiaethau awyr agored yn boblogaidd yn yr ardal ac yn denu twristiaid. Lleolir Coedwig Dyfi i'r gogledd o'r dref sy'n cynnwys sawl llwybr cerdded a llwybr beicio mynydd.

Digwyddiadau
Cynhelir dau ŵyl flynyddol o bwys yn y dref:
 Gŵyl Machynlleth - mis Awst
 Gŵyl Gomedi Machynlleth - mis Mai

Enwogion
Llawdden, bardd canoloesol (fl. 1450) a fu'n byw ym Machynlleth
John Evans (gwleidydd Columbia Brydeinig) (1816–1879)
Emrys James (1928-1989), actor 
Gareth Glyn (g. 1951), cyfansoddwr

Eisteddfod Genedlaethol
Cynhaliwyd Eisteddfod Genedlaethol ym Machynlleth ym 1937 a 1981. Am wybodaeth bellach gweler:
Eisteddfod Genedlaethol Cymru Machynlleth 1937
Eisteddfod Genedlaethol Cymru Maldwyn a'i chyffiniau 1981

Oriel
bawd|chwith|Machynlleth, Sir Drefaldwyn

Cyfeiriadau

Categori:Cymunedau Powys

Categori:Trefi Powys
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Maldwyn a Glyndŵr (y DU)