Glöyn byw

Am restr o löynod byw gweler yma. Am restr o dros 1,050 o erthyglau Cymraeg ar wyfynod a gloÿnnod byw, gweler yma.

Pryf gydag adenydd lliwgar sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw glöyn byw (hefyd: pili-pala, iâr fach yr haf neu blyfyn bach yr haf). Wedi deor o'i ŵy mae glöyn byw yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac yn morffio'n chwiler cyn dod allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau gydag adenydd.
250px|bawd|Glöyn Cynffon Gwennol (Papilio machaon):A- Adain flaen B- Teimlydd C- Llygad cyfansawdd D- Sugnydd E- Thoracs F- Coes G- Abdomen H- Adain ôl I- Cynffon

Mae'n perthyn i'r dosbarth Lepidoptera. Yn aml, mae ganddynt adenydd liiwgar, cymharol fawr. Yn y grŵp hwn ceir gwir loynnod byw (neu uwchdeulu / superfamily, sef Papilionoidea), y sgipwyr (uwchdeulu Hesperioidea) a'r gwyfyn-loynnod (uwchdeulu Hedyloidea). prin iawn y ceir ffosiliau, gan fod eu hadennydd mor denau a bregus, ond mae'r hyna'n mynd yn ôl i 40–50 miliwn o flynyddoedd CP.

Mae rhai gloÿnnod yn fudol h.y. yn teithio filoedd o filltiroedd dros yr haf; er enghraifft, Glöyn y llaethlys. Oherwydd eu gallu i forffio o un ffurf i ffurf arall, ac oherwydd harddwch eu lliw a'i ehediad, maent yn ddelwedd boblogaidd mewn llenyddiaeth. Ystyrir rhai ohonyn nhw'n bla gan eu bod yn bwyta llysiau ar gyfer y bwrdd bwyd, dro arall, mae'r lindys yn lladd rhywogaethau sy'n blâu.

Mewn ymchwiliad gan NERC (Natural Environment Research Council) yn 2004 datgelwyd fod gostyngiad o 71% wedi bod yn niferoedd y gloÿnnod byw yng ngwledydd Prydain rhwng 1983 a 2003.Natural Environment Research Council, 2004.

Geirdarddiad
Cofnodwyd y gair yn gyntaf yng Ngeiriadur Syr Thomas Wiliems Thesaurus Linguae Latinae Cambrobritannicae (1604-7). Y gair cyn hynny oedd ‘glöyn Duw’, fel a geir yng ngwaith Dafydd ap Gwilym yn y 14eg ganrif.

Rhywogaethau yng Nghymru
bawd|chwith|Fideo gan Gyfoeth Naturiol Cymru o Fritheg y Gors.
Un o brif diriogaethau'r glöyn byw yng Ngogledd Cymru ydy Craig Euarth: rhwng Craig-adwy-wynt a Phwllglas 4 a hanner cilometr i'r de o Ruthun (Rhif cyfeirnod map OS Map: SS 122 542) lle gwelir 32 allan o'r 34 mathau sydd yng ngogledd Cymru.Gwefan Butterfly Conservation; adalwyd 27 Awst 2012 Tiriogaeth pwysig arall yw 'Caeau Ffos Fach' ger Cross Hands, Sir Gaerfyrddin.

Mae rhywogaethau'r glöyn byw a'r gwyfyn a welir yng Nghymru yn cynnwys:	
 Argws brown (Aricia agestis: Brown Argus)
 Britheg arian (Argynnis paphia: Silver-washed Fritillary)
 Britheg frown (Argynnis adippe: High brown fritillary)
 Britheg y gors (Euphydryas aurinia aurinia: Marsh fritillary)	
 Britheg werdd (Argynnis aglaja: Dark Green Fritillary)
 Britheg y gors (Euphydryas aurinia: Marsh fritillary)
 Brithribin du (Satyrium pruni: Black Hairstreak)
 Brithribin brown (Thecla betulae: Brown hairstreak)	
 Brithribin gwyn (Hairstreak) ???
 Brithribin gwyrdd (Callophrys rubi: Green hairstreak)
 Britheg berlog (Boloria euphrosyne: Pearl-bordered Fritillary)
 Britheg berlog fach (Boloria selene: Small Pearl-bordered Fritillary)
 Bwrned chwe smotyn (Zygaena filipendulae: Six-spot burnet)
 Copor bach (Lycaena phlaeas: Small copper)
 Glesyn cyffredin (Polyommatus icarus: Common Blue)
 Glesyn serennog (Plebejus argus: Silver-studded blue)
 Glesyn y celyn (Celastrina argiolus: Holly Blue)
 Gweirlöyn brych (Pararge aegeria: Speckled Wood)
 Gweirlöyn mawr y waun (Coenonympha tullia: Common Ringlet)
 Gweirlöyn y cloddiau (Wall brown: Lasiommata megera)
 Gweirlöyn y ddôl (Maniola jurtina: Meadow brown)
 Gwibiwr bach (Thymelicus sylvestris: Small skipper)
 Gwibiwr brith (Pyrgus malvae: Grizzled Skipper)
 Gwibiwr llwyd (Erynnis tages: Dingy skipper)
 Gwyn blaen oren (Anthocharis cardamines)
 Gwyn bach (Pieris rapae: Small White)
 Glöyn mawr gwyn (Pieris brassicae: Large White)
 Gwyn gwythiennau gwyrddion (Pieris napi: Green-veined white)
 Mantell dramor (Vanessa cardui: Painted Lady)
 Mantell garpiog (Polygonia c-album: Anglewing)
 Mantell goch (Vanessa atalanta: Red Admiral)
 Mantell paun (Inachis io: Peacock)
 Melyn y rhafnwydd (Gonepteryx rhamni: Common brimstone)
 Trilliw bach (Aglais urticae: Small Tortoiseshell'')

Cylchred bywyd

Oriel luniau

Gweler hefyd
Gwylio a Gwarchod y Glöyn: llyfr (1992) gan Huw John Hughes

Cyfeiriadau


Categori:Pryfed