Hedd Wyn (ffilm)

Ffilm Gymraeg am fywyd y bardd Hedd Wyn yw Hedd Wyn. Cafodd ei henwebu am Oscar ym 1994. Huw Garmon sy'n serennu fel Hedd Wyn. Cynhyrchwyd y ffilm yng Nghymru gan gwmni Pendefig Cyf dan ofal y cyfarwyddwr Paul Turner.

Sgriptiwyd y ffilm gan y bardd Alan Llwyd, awdur y gyfrol Gwae fi fy myw, cofiant Hedd Wyn. Cafodd llawer o'r golygfeydd eu saethu ar leoliad yn ardal Trawsfynydd, de Gwynedd, pentref genedigol Hedd Wyn. Mae'r gyferbyniaeth rhwng y golygfeydd swynol o gefn gwlad bugeiliol Meirion a'r golygfeydd cignoeth o erchylltra'r ymladd yn ffosydd y Rhyfel Byd Cyntaf, lle lladdwyd Hedd Wyn, yn un o gryfderau'r ffilm.

Rhyddhawyd y ffilm ar DVD yn 2005 mewn casgliad o ffilmiau gan S4C ac mae ar gael i'w wylio ar lein am ddim.

 Cynnwys 

Gellir rhannu'r ffilm i dair rhan:-
 Seremoni'r Cadeirio (sy'n para tua munud)
 4 blynedd sy'n arwain hyd at y rhyfel (felly perthynas Lizzie, cwrdd â Mary Katherine, marwolaeth Gruff Penlan ayyb.)
 3 awr o orwedd ar faes y rhyfel.

Mae gan Hedd Wyn nod, sef ennill y gadair yn yr eisteddfod. Ond mae yna rwystrau'n ei wynebu: merched (Lizzie, Mary Katherine a Jini); diffyg llonydd (am ei fod yn un o naw o blant); am nad oes addysg ganddo; a hefyd y rhyfel. Bu farw Elis tua bythefnos cyn yr eisteddfod felly nid oedd yn gwybod ei fod wedi ennill y gadair. Gellir gwadu ei fod wedi cyrraedd ei nod am ei fod wedi ennill y gadair a'i fod wedi cyrraedd ei gartref yn Nhrawsfynydd, ond ar y llaw arall ni eisteddodd yn y gadair felly a llwyddodd i gyrraedd ei nod?

Cast a chriw
Prif gast
Ellis Evans / Hedd Wyn - Huw Garmon
Lizzie Roberts - Sue Roderick
Jini Owen - Judith Humphreys
Mary Catherine Hughes - Nia Dryhurst

Cast cefnogol
Mary Evans (Y Fam) - Gwen Ellis 
Evan Evans (Y Tad) - Grey Evans
Mary Evans - Llio Silyn
Magi Evans - Catrin Fychan
Morris Davies (Moi) - Emlyn Gomer
Williams Morris - Arwel Gruffydd
Owen Hughes - Gwyn Vaughan
Fred Hainge - Phil Reid
Bob Evans - Ceri Cunnington
Enid Evans - Emma Kelly
Cati Evans - Sioned Jones Williams
Ifan Evans - Llyr Joshua
Ann Evans - Angharad Roberts
R. Williams Parry - Geraint Roberts
Arweinydd Eisteddfod Pwllheli - Guto Roberts
Merch y Drycinoedd - Yr Awen - Manon Prysor
Y Parchedig J. D. Richards - Derec Brown 
Organyddes - Lydia Griffiths
Ficar Recriwtio - J. O. Jones 
Dihangwr - Richard Viner 
Milwr o Sais - Mark Rowlands
Y Canwr yn y Dafarn - Llion Jones 
Gwen Williams - Siân Summers 
Milwr heb lygad - Tony Jones 
Milwr heb freichiau - Ieuan Wyn Roberts
Elor-glydydd - Brendan Charleston 
Mr Kirby–Y Swyddfa Ryfel - Doc O'Brien
Cadeirydd y Tribiwnlys - Noel Williams 
Ficar y Tribiwnlys - Eric Wyn 
Y Cynrychiolydd Milwrol - Richard Beale
Rhingyll Ymddullio - Roger McKern 
Swyddog Meddygol–Litherland - Kim Goddard
Bob Morris - Dylan Jones Roberts
Rhingyll Hyfforddi - Dafydd Edmwnd
Swyddog Meddygol–Maes y Gad - Ray Davies
Swyddog Sensro - Jack James
Major - Terry Victor
Llais yr Archdderwydd Dyfed - Dafydd Rowlands 

Effeithiau arbennig 
Evan Green-Hughes, Steve Breheney, David Williams

Cydnabyddiaethau eraill
Cyfarwyddwr Cynorthwyol Cyntaf – Michas Koc
Ail Gyfarwyddwr Cynorthwyol – Stephen Woolfenden
Trydydd Cyfarwyddwr Cynorthwyol – Geoff Skelding
Rhedwr – Meleri Mair Jones
Rhedwr – Hywel Williams
'Cyfle' – dan hyfforddiant – Tony Williams
'Cyfle' – dan hyffordiant – Carole Griffiths
Dilyniant – Gillian Elen
Ffocws – Richard Wyn Hughes
Llwythwr – Alwyn Hughes
Camera – Yr Ail Uned – Roger Pugh Evans
Grip – David Hopkins
Giaffar – Alan Chadwick
Trydanwyr – Chris Hill, Ken Toms, Cliff Owen, Gwion Hughes
Propiau wrth Law – Phil Rawsthorne
Prynwr Propiau – Rosalie Kenworthy-Neale
Cynorthwywyr Adran Celf – Donna Williams, Lesley Dearne
Cynllunwraig Coluro – Barbara Southcott
Cynorthwy-ydd i'r Cynhyrchiad – Siân Thomas
Cymysgwr Sain – Jeff Matthews
Bwm – Tim Partridge, Jeremy Thatcher
Artistiaid 'Foley' – Julie Ankerson, John Fewell
Cynllunwraig Gwisgoedd – Celia Pye
Cynllunwraig Gwisgoedd Gynorthwyol – Ffion Elinor

Manylion Technegol
Tystysgrif Ffilm: Untitled Certificate

Fformat Saethu: 35mm

Lliw: Lliw

Gwlad: Cymru / DU

Iaith Wreiddiol: Cymraeg / Saesneg

Lleoliadau Saethu: Trawsfynydd a'r cyffiniau gan gynnwys Capel Penstryt. Ffilmiwyd y golygfeydd o faes y gad ar faes glanio yn Hwlffordd.

Gwobrau
 Gŵyl ffilmiau Blwyddyn Gwobr / enwebiad Derbynnydd Academi Americanaidd Celfyddydau a Gwyddorau Lluniau Symudol (yr Oscars)  1993  Enwebiad am Ffilm Orau mewn iaith Dramor  Gwyl Ffilmiau Efrog Newydd  1993  Medal Efydd  Gŵyl Ffilm Ryngwladol Fflandrys, Ghent  1994  Gwobr y Gynghrair Ddiwylliannol  Houston Worldfest, UDA  1994  Gwobr Aur y Panel Arbennig  BAFTA Cymru 1994  Y Ddrama Orau yn yr Iaith Gymraeg  Cyfarwyddwr Gorau  Yr Awdur Gorau  Y Golygydd Gorau  Y Gerddoriaeth Orau  Y Cynllunio Gorau  Gwyl Ffilmiau Celtaidd  1994  Gwobr Ysbryd yr Ŵyl  Y Gymdeithas Deledu Frenhinol  1994  Y Ddrama Unigol Orau  FIPA d'Or, Cannes  1994  Yr Actor Gorau  Huw Garmon Gwobrau Celfyddydau y Liverpool Echo and Daily Post  1994  Y Cynhyrchiad Gorau yn yr Iaith Gymraeg  Gŵyl Ffilmiau Efrog Newydd  1994  Medal Efydd  Cynghrair Rhyngwladol Gwyliau Ffilm, Portiwgal  1994  Gwobr Arbennig  XXXCI Settimana Cinematografica Internazionale Cinema Inglese Contemporaneo, Verona  1995  Gwobr Stefano Reginni 

Manylion Atodol
Llyfrau
 ap Dyfrig, R., Jones, E. H. G., Jones, G. The Welsh Language in the Media  (Aberystwyth: Mercator Media, Mercator Media Monographs, 2006)
 David Berry, Wales and Cinema: the first hundred years (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru, 1994)
 Dave Berry, 'Unearthing the Present: Television Drama in Wales', yn Steve Blandford (gol.), Wales on Screen (Penybont: Seren, 2000), tt. 128-151.

Adolygiadau

 Sight and Sound, cyfrol 4, rhif 7, Gorffennaf 1994.
 Screen International, rhif 950, 25 Mawrth 1994.
 Variety, 5 Hydref 1992.


Erthyglau
 Martin McLoone, ‘Challenging Colonial Traditions: British Cinema in the Celtic Fringe’ yn Cineaste, Medi 2001.
 Television Today, rhif 5895, 7 Ebrill 1994.
 Mihangel Morgan, ‘Golwg ar y sgript Hedd Wyn’, yn Huw Meirion Edwards, Alan: casgliad o ysgrifau ar Alan Llwyd, tt. 176–183.
 Alan Llwyd, ‘O’r Ysgwrn Fach i'r Sgrin Fawr’ Sgript 0 (1994/95) tt. 35–45.
 Steve Blandford, ‘Wales at the Oscars’, Cyfrwng: cyfnodolyn cyfryngau Cymru, 2 (2005), tt. 101–113.

Categori:Ffilmiau 1992
Categori:Ffilmiau bywgraffyddol Cymraeg o Gymru
Categori:Ffilmiau rhyfel Cymraeg o Gymru
Categori:Ffilmiau am y Rhyfel Byd Cyntaf
Categori:Hedd Wyn
Categori:Ffilmiau sydd a'u stori wedi'i lleoli yng Nghymru
Categori:Cymru yn y Rhyfeloedd Byd