Rhos Mair

Perlysieuyn blodeuol, lluosflwydd persawrus yw rhos Mair, rhosmari neu ysbwynwydd ( a Rosmarinus officinalis nes 2017) sy'n cael ei ddefnyddio i roi blas ar fwyd ac oherwydd ei rinweddau meddygol. Mae'n perthyn i deulu'r mintys (Lamiaceae) ac mae ganddo ddail nodwyddig, bytholwyrdd.

Mae llawer math gwahanol i'w gael, rhai'n tyfu'n llorwedd ac eraill ar i fyny hyd at 1.5 metr o uchder. Mae'r dail rhwng 2 – 4 cm o hyd 2 – 5 mm o led a'u lliw'n wyrdd (uchod) a gwyn wyneb isaf a rheiny yn flewog. Yn y gaeaf neu'r gwanwyn mae'r blodau'n ymddangos a gall eu lliwiau nhw amrywio: gwyn, pinc, porffor neu las.

Rhinweddau meddygol
bawd|left
Mae rhosmari'n cael ei ddefnyddio'n allanol fel siampŵ i wella'r lliw a'r cyflwr. Arferai'r Rhufeiniaid ei ddefnyddio a'i gyfri'n gysegredig oherwydd y rhinweddau hyn. Mae hefyd yn gwella gwynegon (cricmala), niwralgia, y bendro, nerfusrwydd fel gorguro'r galon a phoenau'r misglwyf.Llysiau Rhinweddol gan Ann Jenkins, cyhoeddwyd gan Wasg Gomer, 1982.

Mae ymchwil diweddar wedi dangos y gall gynorthwyo'r 'cof'.Gwefan Saesneg 'Informa Healthcare' Bu'n symbol o 'gof hir' ers canrifoedd  ac mewn rhai rhannau o Ewrop caiff ei daflu ar yr arch i 'gofio' am y marw. Dywed Ophelia hefyd yn Hamlet: There's rosemary, that's for remembrance.(Shakespeare: Hamlet, iv. 5.)

Llenyddiaeth
Ceir sawl cyfeiriad ato mewn llenyddiaeth gan gynnwys hen benillion Ar lan y môr:

"Ar lan y môr mae carreg wastad
Lle bûm yn siarad gair â'm cariad;
O amgylch hon fe dyf y lili
Ac ambell gangen o rosmari."

Cyfeiriadau

Gweler hefyd
Meddygon Myddfai
Llysiau Rhinweddol
Rhestr o afiechydon a phlanhigion gyda rhinweddau meddygol

Categori:Lamiaceae
Categori:Llysiau rhinweddol
Categori:Perlysiau