Einion Yrth ap Cunedda

Roedd Einion ap Cunedda (420? - 500?), a elwir gan amlaf yn Einion Yrth yn un o frenhinoedd cynharaf Gwynedd. Fe'i cysylltir hefyd â chantref Caereinion ym Mhowys.

Hanes a thraddodiad
Roedd Einion yn fab i Gunedda Wledig, a chredir iddo ddod i Wynedd o'r Hen Ogledd (yn ne'r Alban heddiw) gyda'i dad rywbryd cyn 450 i ymladd yn erbyn y Gwyddelod oedd wedi ymsefydlu yno. Wedi marwolaeth Cunedda, efallai tua 460, Einion a etifeddodd y diriogaeth a fyddai'n datblygu i fod yn deyrnas Gwynedd.

Yn ôl y traddodiad roedd ganddo saith o frodyr; rhoddodd ei frawd Ceredig ei enw i Geredigion, a'i nai Meirion, mab ei frawd Tybion, ei enw i Feirionnydd (mae nifer o ysgolheigion yn credu erbyn heddiw mai ymgais i esbonio'r enwau lleol yw'r traddodiad am hynny). Y brodyr eraill oedd Rhufon (sefydlydd Rhufoniog), Dunod (Dunoding), Aflog (Aflogion yn Llŷn), Dogmael (Dogfeiling), ac Edern (Edeirnion).

Sefydlodd Einion gantref Caereinion ym Mhowys. Prif ganolfan eglwysig y cantref oedd Llanfair Caereinion. Gerllaw ceir hen amddiffynfa Caereinion a gysylltir, yn ôl traddodiad, ag Einion Yrth.

Roedd Einion yn dad i'r brenin Cadwallon Lawhir o Wynedd ac yn daid trwyddo i'r brenin Cynlas (efallai), a grybwyllir gan Gildas fel teyrn "paganaidd" a wrthododd dderbyn Cristnogaeth. Yn ôl un o'r Achau traddodiadol, roedd yr arwr Gwgon Gleddyfrudd yn fab iddo, ond nid oes sicrwydd am hynny.

Llyfryddiaeth
Rachel Bromwich (gol.), Trioedd Ynys Prydein (Caerdydd, 1978). D.g. Cunedda.
M.P. Charlesworth, The Lost Province (Darlithoedd Gregynog, 1948, 1949)
J. E. Lloyd, History of Wales to the Edwardian conquest (3ydd arg., Llundain, 1939)

O'i flaen :Cunedda WledigBrenhinoedd GwyneddOlynydd :Cadwallon Lawhir

Categori:Genedigaethau'r 5ed ganrif
Categori:Llinach Cunedda
Categori:Pobl y 5ed ganrif o Gymru
Categori:Teyrnoedd Gwynedd
Categori:Teyrnas Gwynedd
Categori:Yr Hen Ogledd