Arabeg

Iaith Semitaidd yw'r Arabeg (), gan ddeillio o Arabeg Glasurol yn y 6g. Fel ieithoedd Semitaidd eraill  (heblaw Malteg), ysgrifennir Arabeg o'r dde i'r chwith. Arabeg yw iaith y Coran, llyfr sanctaidd y Mwslimiaid. Caiff ei siarad ar draws Gogledd Affrica a'r Dwyrain Canol hyd at Irac ac ynysoedd y Maldif a hi yw chweched iaith y byd yn nhermau nifer ei siaradwyr os ystyriwn hi fel un iaith yn hytrach na chasgliad o dafodieithoedd.

Heddiw, yr unig ffurf safonol o Arabeg yw Arabeg Modern Safonol a elwir weithiau'n Arabeg Lenyddol."Arabic language." Encyclopædia Britannica. 2009. Encyclopædia Britannica Online. Adalwyd 29 Gorffennaf 2009.

Mae'r geiriau Cymraeg alcali, alcemeg, alcof, alcohol, algebra, candi, lemon, sebon a soffa yn dod o'r Arabeg.

 Yr wyddor Arabeg 

Ysgrifennir yr wyddor Arabeg o'r dde i'r chwith. Rhennir y llythrennau yn ddau fath: y rhai sydd yn cysylltu ar y naill ochr a'r llall, a'r rhai sydd yn cysylltu â'r llythyren flaenorol yn unig. Yn y dosbarth cyntaf mae ffurf flaen, canol, olaf, ac annibynnol i bob llythyren; yn yr ail ddosbarth mae ffurf olaf ac annibynnol yn unig.

Ffonoleg
Mae ynganiad Arabeg yn amrywio o wlad i wlad ac o ardal i ardal, yn enwedig o ran llafariaid.

Cytseiniaid
Dyma'r cytseiniaid a ddefnyddir mewn Arabeg safonol, gan ddefnyddio'r Gwyddor Seinegol Ryngwladol
+ Cytseiniad Arabeg Safonol Modern Gwefusol Deintiol Llafnol-Deintiol Ôl-orfannol/Taflodol Felar Tafodigol Argegol Glotol di-bwyslais pwysleisiolTrwynol m nFfrwydrolDi-lais t̪ tˤ k q ʔLleisiol b d̪ dˤ d͡ʒFfrithiolDi-lais f θ s̪ sˤ ʃ x ~ χ ħLleisiol ð z̪ ðˤ ɣ ~ ʁ ʕ ɦRhotig rDynesol l (ɫ) j w

 Gramadeg 
Trefn arferol y frawddeg Arabeg yw VSO (Berf - Goddrych - Gwrthrych), fel yn y Gymraeg.

Mae llawer o eiriau Arabeg a ieithoedd semitaidd eraill wedi eu ffurfio ar sail gwreiddyn semitaidd, tair cytsain fel arfer. Gall un gwraidd greu nifer fawr o eiriau cysylltiedig, er enghraifft gyda'r gwraidd k - t - b:
 كَتَبْتُ katabtu 'Ysgrifenais'
 كَتَّبْتُ kattabtu 'Gofynais i rywbeth gael ei ysgrifennu'
 كَاتَبْتُ kātabtu 'Bûm yn llythyru'
 أَكْتَبْتُ 'aktabtu 'Copïais'
 اِكْتَتَبْتُ iktatabtu 'Tanysgrifiais'
 تَكَاتَبْنَا takātabnā 'Buon ni'n llythyru â'n gilydd'
 أَكْتُبُ 'aktubu 'Dw i'n ysgrifennu'
 أُكَتِّبُ 'ukattibu 'Dw i'n gofyn i rywbeth gael ei ysgrifennu'
 أُكَاتِبُ 'ukātibu 'Dw i'n llythyru'
 أُكْتِبُ 'uktibu 'Dw i'n copïo'
 أَكْتَتِبُ 'aktatibu 'Dw i'n tanysgrifio'
 نَتَكَتِبُ natakātabu 'Dan ni'n llythyru â'n gilydd'
 كُتِبَ kutiba 'Ysgrifennwyd'
 أُكْتِبَ 'uktiba 'Copïwyd'
 مَكْتُوبٌ maktūbun 'Ysgrifenedig'
 مُكْتَبٌ muktabun 'Copïedig'
 كِتَابٌ kitābun 'llyfr'
 كُتُبٌ kutubun 'llyfrau'
 كَاتِبٌ kātibun 'awdur'
 كُتَّابٌ kuttābun 'awduron'
 مَكْتَبٌ maktabun 'desg, swyddfa'
 مَكْتَبَةٌ maktabatun 'llyfrgell, siop lyfrau'
 ac ati.

 Ieithoedd neu Dafodieithoedd 
bawd|Gwahanol fathau o Arabeg yng Ngogledd Affrica a'r Dwyrain Canol
Mae cymaint o amrywiaeth rhwng gwahanol fathau o Arabeg fod rhai ieithyddion yn eu hystyried yn ieithoedd ar wahân. Er hynny, o ran yr iaith ysgrifenedig, defnyddir Arabeg Modern Safonol yn gyffredinol, ac Arabeg y Corân trwy'r byd i gyd.

 Grwpiau Tafodieithol 
 Arabeg yr Aifft (oddeutu 55 miliwn o siaradwyr)
 Arabeg y Lefant (tua 21 miliwn o siaradwyr) yn Libanus, Syria, Gwlad Iorddonen, Palesteina, Cyprus, a Thwrci.
 Arabeg y Maghreb, neu "Darija" (oddeutu 70 miliwn o siaradwyr) ym Moroco, Algeria, Tiwnisia, a Libia. Mae perthynas agos gyda'r iaith Falteg hefyd.
 Arabeg Irac (oddeutu 32 miliwn o siaradwyr yn Irac, gyda rhagor yn nwyrain Syria a de-orllewin Iran).
 Arabeg Khūzestān yn Iran
 Arabeg Khorosan yn Iran
 Arabeg Swdan (tua 17 miliwn o siaradwyr yn Swdan a de'r Aifft)
 Arabeg Juba yn Ne Swdan ac yn rhannau deheuol Swdan
 Arabeg y Gwlff (oddeutu 4 miliwn o siaradwyr), yn Coweit, Bahrain, rhannau o Oman, arfordir dwyreiniol Sawdi Arabia a rhannau o'r Emiradau Arabaidd Unedig a Catar, yn ogystal â Bushehr a Hormozgan yn Iran.
 Arabeg Oman, a siaradir yng nghanolbarth y wlad.
 Arabeg Hadhramaut (oddeutu 8 miliwn o siaradwyr) yn Hadhramaut ac ar wasgar.
 Arabeg Iemen (oddeutu 15 miliwn o siaradwyr yn Iemen a de Sawdi Arabia). Mae'n debyg i Arabeg y Gwlff.
 Arabeb Najd neu Bedawi (10 miliwn o siaradwyr). Yn ogystal â'r siaradwyr yn Sawdi Arabia, dyma iaith mwyafrif dinasyddion Catar
 Arabeg Hijaz (6 miliwn o siaradwyr), gorllewin Sawdi Arabia
 Arabeg y Sahara, a siaradir yn rhannau o Algeria, Niger a Mali
 Arabeg Baharna (600,000 o siaradwyr), ymysg y Shïa yn Bahrain a Qatif, a rhywfaint yn Oman. Mae'n wahanol i Arabeg y Gwlff mewn sawl ffordd.
 Iddew-Arabeg, neu Qәltu. Wrth i Iddewon mudo i Israel, lleihaodd defnydd Iddew-Arabeg rhannau eraill o'r byd Arabeg ei iaith, ac mae bellach dan fygythiad.
 Arabeg Tsiad (hefyd yn rhannau o Swdan, De Swdan, Gweriniaeth Canolbarth Affrica, Niger, Nigeria a Camerŵn)
 Arabeg Canolbarth Asia, dan fygythiad yn Wsbecistan, Tajicistan ac Affganistan.

 Ymadroddion Cyffredin 
Trawsgrifiad Arabeg yn yr wyddor Ladin.
  عربية : Arabiyya : Arabeg
 ويلزي : wailzi : Cymraeg
 لغة بلاد الغال : lwghat bilâd 'al-ghâl : Iaith Cymru
 إنكليزي : 'inglizi : Saesneg
 ! مرحبا : marHaban! : Helo!
 ! لا بأس : la ba's! : Ddim yn ddrwg! ("la ba's?" yw'r ffordd arferol o ddweud "Helo!" neu "Shwmae!" yn anffurfiol. Atebir gyda "la ba's!".)
 ! (عليكم)السلام : 'as-salam (Alaicwm)! : Heddwch (arnoch chi)!
 ! وعليكم السلام : wa Alaicwm, 'as-salam! : Ac i chwithau, heddwch!
 كيف الحال : caiff 'al-hâl? : Sut mae?
 ! بخير، الحمد لله : bi-chair, 'al-Hamdw-li-lah! : Yn dda, diolch i Dduw!
 ! صباح الخير : SabaH 'al-chair! : Bore/P'nawn da!
 ! مساء الخير : masa' 'al-chair! : Noswaith dda!
 ! أهلا وسهلا : 'ahlân wa-sahlân! : Croeso!
 ! تصبح على خير : tySbiH Alâ chair! : Nos da!
 ! ليلة سعيدة : laila sAida! : Nos da!
 ! مع السلامة : mA-s-salama! : Da boch chi!
 ! إلى اللقاء : 'ilâ-l-iga'! : Hwyl fawr!
 ! سلام : salam! : Heddwch! ( "salam!" yw'r ffordd arferol o ddweud "Hwyl (fawr)!". Gellir defnyddio "salam!" i ddweud "Helo!" hefyd.
 ! عفوا : Affwân! : Esgusodwch fi! / Da chi!
 ! من فضلك : min ffaDlac! : Os gwelwch chi'n dda!
 ! (جزيلا) شكرا : shwcran (jazîlan)! : Diolch (yn fawr)!
 ! لا، شكرا : la' shwcran : Dim diolch
 ! آسف : 'asiff! : mae'n flin gen i!
 نعم : nAm : ïe / do / oes, etc.
 ﻻ : la' : nage / naddo / nag oes, etc.
 ! بصحتك : bi-SiHat-ac! : Iechyd da!
 ! الحمد لله : 'al-Hamdw-li-lah! : Diolch i Dduw!
 ! إن شاء الله : 'in sha'-l-lah! : Os bydd Duw yn gytun! / Yn obeithiol!

 Cyfeiriadau 


Categori:Ieithoedd yr Aifft
Categori:Ieithoedd Algeria
Categori:Ieithoedd Irac
Categori:Ieithoedd Libanus
Categori:Ieithoedd Moroco
Categori:Ieithoedd Semitaidd
Categori:Ieithoedd Syria
Categori:Ieithoedd Tiwnisia