Llangollen

Tref a chymuned yn Sir Ddinbych, Cymru, yw Llangollen. Mae'n enwog am ei phont hynafol a'i hadeiladau deniadol. Saif ar lan Afon Dyfrdwy. Mae priffordd yr A5 yn mynd drwy Langollen. Mae Caerdydd 165 km i ffwrdd o Langollen ac mae Llundain yn 264 km. Y ddinas agosaf ydy Caer, sy'n 31 km i ffwrdd.

Mae'n enwog am ei safle ar lan Afon Dyfrdwy a'r Eisteddfod Ryngwladol a gynhelir yno'n flynyddol ac sy'n denu cantorion a dawnswyr oddi wrth lawer o wledydd y byd. Cymerodd yr ysgol uwchradd, sef Ysgol Dinas Brân ei henw o'r castell lleol.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU (San Steffan) gan .Gwefan y Cynulliad; adalwyd 24 Chwefror 2014Gwefan parliament.uk; adalwyd 24 Chwefror 2014

Hanes
Enwir y dref ar ôl Sant Collen (efallai 6g). Cyrhaeddodd Sant Collen y dref mewn cwrwgl, medd traddodiad. Mae enw'r sant i'w gael mewn lleoedd eraill, fel Sant Collen (yng Nghernyw) a Langolen (tref yn Llydaw).

Yn y rhigwm Saesneg o ddiwedd y 18g, mae Pont Llangollen yn un o Saith Rhyfeddod Cymru. Adeiladwyd y bont enwog dros Afon Dyfrdwy ar ddiwedd y 14g neu ddechrau'r 15g gan John Trefor II, Esgob Llanelwy.

Uwchlaw'r dref mae Plas Newydd, lle bu Merched Llangollen yn byw. Dihangodd Eleanor Butler (1739-1829) a Sarah Ponsonby (1755-1831) o deuluoedd aristocrataidd Seisnig yn Iwerddon ac roedden nhw'n byw yn y tŷ am oddeutu hanner canrif.

bawd|dim|Llangollen, 1850

Yr hen blwyf
Yn hen blwyf Llangollen roedd tri thraean:"traean", GPC
 Traean Llangollen: yn cynnwys trefgorddau Bachau, Cysylltau, Llangollen Abad, Llangollen Fawr, Llangollen Fechan, Feifod, Pengwern a Rhisgog.
 Traean Trefor: yn cynnwys trefgorddau Cilmediw, Dinbren, Eglwysegl, Trefor Isaf a Threfor Uchaf.
 Traean y Glyn: yn cynnwys trefgorddau Cilcochwyn, Crogeniddon, Crogenwladus, Erwallo, Hafodgynfor, Nantygwryd, Pennant a Thalygarth.

Roedd Llangollen yn yr hen Sir Ddinbych tan 1974, yn Sir Clwyd rhwng 1974 a 1996, ac mae yn y Sir Ddinbych newydd ers 1996.

Pobl o Langollen
Gruffudd Hiraethog (m. 1564) - bardd
Huw Morus (Eos Ceiriog) - un o feirdd gorau'r 17g, a aned yn Llangollen, yn ôl pob tebyg
Jonathan Hughes (1721 - 1805) - bardd ac anterliwtwr sy'n adnabyddus yn bennaf fel awdur y gyfrol Bardd a Byrddau.
Merched Llangollen - Eleanor Butler a Sarah Ponsonby.

Eisteddfod Genedlaethol
Cynhaliwyd Eisteddfod Genedlaethol yn Llangollen ym 1908. Am wybodaeth bellach gweler:
Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llangollen 1908

Caneuon
 Llangollen Market, traddodiadol
 Ladies of Llangollen, Ian Chesterman
 Pastai Fawr Llangollen, Arfon Gwilym

Atyniadau yn y cylch
 Abaty Glyn y Groes, abaty canoloesol
 Castell Dinas Brân, bryngaer a chastell
 Piler Eliseg, cofgolofn gynnar
 Creigiau Eglwyseg, creigiau calchfaen hardd
 Traphont Pontcysyllte, traphont enwog
 Rheilffordd Llangollen, rheilffordd treftadaeth

Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:. Poblogaeth:  ks101ew. Iaith: ks207wa - noder mae'r canran hwn yn seiliedig ar y nier sy'n siarad Cymraeg allan o'r niferoedd sydd dros 3 oed. Ganwyd yng Nghymru: ks204ew. Diweithdra: ks106ew; adalwyd 16 Mai 2013.Canran y diwaith drwy Gymru; Golwg 360; 11 Rhagfyr 2012; adalwyd 16 Mai 2013Gwefan Swyddfa Ystadegau Gwladol; Niferoedd Di-waith rhwng 16 a 74 oed; adalwyd 16 Mai 2013.

Oriel

Gweler hefyd
Llangollen Wledig

Cyfeiriadau

Categori:Cymunedau Sir Ddinbych

Categori:Trefi Sir Ddinbych
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Dwyrain Clwyd (y DU)