Geraint Bowen

Bardd, addysgwr a chenedlaetholwr a oedd yn hanu o Lanelli, Sir Gaerfyrddin, oedd y Dr. Geraint Bowen (10 Medi 1915 – 16 Gorffennaf 2011). Yr oedd ei dad, cyn-lowr, yn weinidog gyda'r Annibynwyr a threuliodd ei ieuenctid yng Ngheinewydd, Ceredigion. Yn 1938 aeth i Goleg y Brifysgol, Caerdydd, gan raddio mewn economeg a gwleidyddiaeth, ac aeth ymlaen i Brifysgol Lerpwl, lle cyflawnodd radd Meistr mewn Celteg.independent.co.uk; Teitl: Geraint Bowen: Archdruid of Wales who campaigned against nuclear dumping and championed Welsh-language television; adalwyd 10 Medi 2025.

Roedd yn aelod o Blaid Cymru: yn ystod yr Ail Ryfel Byd cofrestrodd fel gwrthwynebydd cydwybodol ar sail Cenedlaetholdeb Cymreig a gorchmynnwyd iddo weithio ar y tir. Denodd y gerdd a enillodd y gadair yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberpennar 1946, sef "Yr Amaethwr", sylw gan Thomas Parry, un o feirniad llenyddol mwyaf blaenllaw yn y cyfnod, mai dyma'r gerdd fwyaf technegol ddawnus yn yr hanner canrif ddiwethaf. Mae dau gwpled o'r awdl, bellach, yn epigramau poblogaidd iawn:

Y gŵr a arddo'r gweryd
A heuo faes - gwyn ei fyd.

Roedd y gerdd wedi'i modelu ar amaethwr o ardal Cwm Cynllwyd, ym Mynyddoedd y Berwyn, a sgwennodd amdano: 

Caled oedd fel clwydi og  
A mwyn fel gofer mawnog.  

Fel y nodwyd, roedd Bowen yn aelod o Blaid Cymru, a bu'n ymgeisydd yn sedd ddiogel Llafur yn Wrecsam, lle roedd yn athro, yn etholiad cyffredinol 1950. 

Bu'n Arolygydd Ysgolion rhwng 1961 a 1975, gan fyw ym Mwlch Llyn Myngul (Tal-y-llyn). Roedd e'n frawd i'r bardd y diweddar Euros Bowen, yn ŵr i Zonia Bowen, sefydlydd Merched y Wawr ac yn daid i'r canwr Gwilym Bowen Rhys.

Yn 1977 fe'i penodwyd yn olygydd Y Faner a'r flwyddyn dilynol, yn 1978 yn  Archdderwydd, tan 1981. 

Ddiwedd ei oes, ymgartrefodd yng Nghaernarfon, Gwynedd. Sgwennodd fywgraffiad amdano'i hun o'r enw O Groth y Ddaear (Gwasg Gwynedd; 1993).

Cerddi
Awdl Foliant i Amaethwr
Cân y Ddaear
Cân yr Angylion
T. Gwynn Jones (Y Bardd Celtaidd)
Cwm Llynor
Y Drewgoed
Cywydd y Coroni
Yr Aran
Prynhawnddydd
Dr. Gwenan Jones
Teyrnged i Gwyndaf
Cyfarch Bro Myrddin
Ar Doriad Gwawr
Branwen
- a llawer o gerddi eraill.

Cyfeiriadau

Categori:Archdderwyddon
Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Genedigaethau 1915
Categori:Gwrthwynebwyr cydwybodol o Gymru
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 2011
Categori:Pobl o Lanelli
Categori:Prifeirdd