Dyfrig

Un o arweinwyr crefyddol Oes y Seintiau oedd Sant Dyfrig (m. tua 512; Lladin Dubricius) oedd yn byw yn y 6g.Y Bywgraffidur Arlein; Llyfrgell Genedlaethol Cymru. Cysylltir ef â de Swydd Henffordd (Erging) ac ysgol Illtud Sant yn Llanilltud Fawr, Morgannwg. Yn ôl traddodiad roedd Dyfrig yn athro i Sant Deiniol, sefydlydd clas Bangor (Eglwys Gadeiriol Bangor) a Sant Teilo, sefydlydd Llandeilo Fawr. Ei ddydd gŵyl yw 14 Tachwedd.

Yn y Vita Samsonis, cyfansoddiad o 7g a'r ffynhonnell gynharaf am fywyd Dyfrig, roedd gryn dipyn yn hŷn na Sant Samson. Yma hefyd y cyslltir Dyfrig gydag Ynys Bŷr ond ni chredir fod cysylltiad rhyngddo â'r arysgrif ar garreg Ogham a geir ar yr ynys. Mewn capel heb fod ymhell o'r priordy mae carreg gyda ysgrifen Ogam ac ysgrifen Ladin arni. Mae'r ogam yn darllen – "Dyma (golofn) Moel Dolbrochion mab ...", a'r Lladin: "Rwyf i wedi ei ddarpar â chroes. Gofynnaf i bawb a gerddo y ffordd hon weddïo dros enaid Cadwgan".

Ceir tair buchedd, gan gynnwys gwaith Sieffre o Fynwy a Benedict o Gaerloyw, ond y bwysicaf ohonynt yw'r gynharaf, sef Llyfr Llandaf. Mae'r ddogfen yn nodi rhestr o diroedd a oedd i'w trosglwyddo o Esgobaeth Llandaf. Yma hefyd, dywedir fod Dyfrig yn fab i Ebrdil merch Pebiau brenin Ercych a bod elfennau gwyrthiol i'w enedigaeth ym Matle, 5 milltir a hanner i'r gorllewin o Henffordd pan iachaodd ei daid. Dywedir iddo sefydlu mynachlog "Henlann" (sef Hentland-on-Wye) ac iddo breswylio yno am rai blynyddoedd.

Wedi dioddef afiechyd a henaint, aeth i Ynys Enlli i fyw fel meudwy ac yno y bu farw ac y claddwyd ef. Ond canrifoedd wedi hynny, ym Mai 1120, cludwyd ei gorff i Landaf. Credir, bellach, mai propaganda yw'r datganiad canoloesol iddo fod yn esgob Llandaf ac yn Archesgob De Prydain.

Mae'r "Fuchedd" â'r "Annales Cambriae" ill dau'n cofnodi dyddiad ei farw: 612, ond bellach credir iddo farw o leiaf canrif cyn hynny.

Llefydd a alwyd ar ôl Dyfrig

 # Eglwys neu Gymuned Delwedd Cyfesurynnau Lleoliad Wicidata 1 Eglwys Gadeiriol Llandaf center|128px  Caerdydd Q747856 2 Eglwys Henllan Dyfrig a Theilo center|128px  Hentland Q17538047 3 Eglwys Sant Dyfrig center|128px  Porlock Q5117396 4 Eglwys Sant Dyfrig center|128px  Cilpeddeg Q17537505 5 Eglwys Sant Dyfrig center|128px  Llandywynnog Q17537967 6 Eglwys Sant Dyfrig center|128px  Llanfaches Q29482894 7 Eglwys Sant Dyfrig center|128px  Pontypridd Q29501852 8 Eglwys Sant Dyfrig center|128px  Erwd Q29502605 9 Eglwys Sant Ust a Sant Dyfrig center|128px  Powys Q17744431 10 St Devereux center|128px  Swydd HenfforddCilpeddeg Q1291132 11 St Dubricius & All Saints center|128px  Kimbolton Q105090886

Cyfeiriadau

Y Bywgraffiadur Cymreig Arlein; Llyfrgell genedlaethol Cymru.

Categori:Pobl y 6ed ganrif o Gymru
Categori:Seintiau o Gymru
Categori:Teyrnas Morgannwg