Iseldireg

Iaith frodorol yr Iseldiroedd ydy Iseldireg (Nederlands:). Mae hi'n rhan o'r teuluoedd ieithyddol Indo-Ewropeaidd. Mae'n perthyn i'r teulu ieithyddol Germanaidd fel Saesneg ac Almaeneg fodern.

 Gwledydd lle y siaredir Iseldireg 
chwith|220px|bawd|Map yn dangos lle siaredir Iseldireg yn Ewrop.
Siaredir Iseldireg gan bron holl ddinasyddion yr Iseldiroedd a Fflandrys. Iaith frodorol Fflandrys ydy Fflemeg tafodiaith o'r Iseldireg i rai, ond iaith ar wahân i lawer.  Cai ei galw'n Vlaams Fflemeg yn aml iawn yn Fflandrys er nad oes lawer iawn o wahaniaethau o fewn yr Iseldireg yr Iseldiroedd a Gwlad Belg. Siaredir hi hefyd yn ardaloedd dwyieithog Brwsel ynghyd â Ffrangeg ac ieithoedd eraill. Yn y rhan fwyaf gogleddol o Ffrainc, arrondissement Dunkirk, siaredir Iseldireg o hyd fel iaith leiafrifol a elwir hefyd yn Vlaams. Ar ynysoedd Arwba ac Antilles yr Iseldiroedd defnyddir Iseldireg o hyd ond mae'n llai cyffredin na Papiamento a Saesneg. Siaredir Iseldireg fel mamiath o hyd yn Swrinam gan tua 60% o'r boblogaeth, gyda'r rhan fwyaf ohonynt yn ddwyieithog gyda Sranan Tongo neu ieithoedd ethnig eraill. Mae yna nifer o siaradwyr Iseldireg yng ngwledydd gyda mewmfudwyr o'r Iseldiroedd a Fflandrys fel Canada, Awstralia, Seland Newydd ac UDA. Mae'r Affricaneg sydd yn fwy neu lai dealladwy i siaradwr yr Iseldireg yn cael ei siarad yn Ne Affrica a Namibia. Mae yna hefyd nifer o siaradwyr Iseldireg yn Indonesia.

 Hanes 

 Geirfa 
Mae geirfa'r Iseldireg yn un o'r rhai cyfoethocaf yn y byd gydag o leiaf 186,000 gair.

Fel Saesneg, mae Iseldireg yn cynnwys geiriau o'r Roeg a Lladin. Daeth y rhan fwyaf o fenthynciadau o'r Ffrangeg drwy'r Iseldiroedd. Digwyddodd hyn oherwydd y meddylfryd ddaeth gyda'r Ffrangeg mai iaith y dosbarthiadau cymdeithasol cyfoethog yw hi, ac felly cafodd nifer o eiriau Ffrangeg eu mabwysiadau gan ddosbarthiadau uwch yr Iseldiroedd. Ni ddigwyddodd hyn yng Ngwlad Belg oherwydd roedd dinasyddion y dosbarthiadau uwch yn siarad Ffrangeg ac felly doedd dim angen addasu iaith eu hunain. Dylanwadodd termau Ffrangeg yn fawr ar dafodau Iseldireg yn Fflandrys, ond mae siaradwyr Belgaidd yn dueddol o beidio defnyddio benthyciadau Ffrangeg wrth siarad Iseldireg safonol. Serch hynny mae yna nifer o eiriau wedi eu benthyg o'r Ffrangeg yn eithaf diweddar er nad oes ganddynt yr un gwerth. Er enghraifft, mae'r gair blesseren (o'r Ffrangeg blesser ‘niweidio’) yn cyfeirio at anafiadau chwaraeon yn unig, tra defnyddir y berfau Iseldireg safonol kwetsen a verwonden yng nghyd-destunau eraill o hyd.

Ar y strydoedd yn enwedig mae yna gynnydd ym menthyciadau o'r Saesneg er eu bod yn cael eu hynganu'n wahanol. Cai'r mewnlifiad o eiriau Saesneg i'r iaith ei gryfhau gan arglwyddiaeth yr Saesneg yn y cyfryngau a'r we. Yn annhebyg i ieithoedd eraill mae'r Iseldireg yn mabwysiadu'r geiriau hyn heb lawer o brotest. Yn wir nid yw ymdrechion i greu fersiynau Iseldireg o'r geiriau newydd wedi bod yn llwyddiannus iawn.

 Cymharu ag ieithoedd Germanaidd eraill 
ystyr Saesneg Ffrisieg y Gorllewin Affricaneg Iseldireg Isel Almaeneg Almaeneg Swedeg Danegafal  apple  appel  appel  appel  Appel  Apfel  äpple  æble bwrdd  board  board  bord  bord  Boord  Brett  bräde  bræt ffawydd(en)  beech  boeke(beam)  beuk  beuk  Böök  Buche  bok  bøg llyfr  book  boek  boek  boek  Book  Buch  bok  bog bron  breast  boarst  bors  borst  Bost  Brust  bröst  bryst brown  brown  brún  bruin  bruin  bruun  braun  brun  brun dydd  day  dei  dag  dag  Dag  Tag  dag  dag marw  dead  dea  dood  dood  doot  tot  död  død marw (trengi)  die  stjerre  sterf  sterven  starven  sterben  dö  dø digon  enough  genôg  genoeg  genoeg  (ge)noog  genug  nog  nok bys  finger  finger  vinger  vinger  Finger  Finger  finger  finger rhoi  give  jaan  gee  geven  geven  geben  giva, ge  give gwydr  glass  glês  glas  glas  Glas  Glas  glas  glas aur  gold  goud  goud  goud  Gold  Gold  guld  guld llaw  hand  hân  hand  hand  Hand  Hand  hand  hånd pen  head  holle  hoof, kop  hoofd, kop  Kopp, Höövd  Kopf  huvud  hoved uchel  high  heech  hoog  hoog  hoog  hoch  hög  høj cartref  home  hiem  heim, tuis  heim, thuis  Heem  Heim  hem  hjem bach(yn)  hook  hoek  haak  haak  Haak  Haken  hake, krok  hage, krog tŷ  house  hûs  huis  huis  Huus  Haus  hus  hus llawer  many  mannich  menige  menige  männig  manch  många  mange canol dydd  noon  moanne  maan  maan  Maan(d)  Mond  måne  måne nos  night  nacht  nag  nacht  Nacht  Nacht  natt  nat na(ge)  no  nee  nee  nee  nee  nein  nej  nej hen  old (older, oldest)  âld  oud  oud (ouder, oudst)  oolt  alt  gammal (äldre, äldst) gammel (ældre, ældst) un  one  ien  een  een  een  ein  en  en owns  ounce  ûns  ons  ons Ons  Unze  uns  unse eira  snow  snie  sneeu  sneeuw  Snee  Schnee  snö  sne carreg  stone  stien  steen  steen Steen  Stein  sten  sten hynny  that  dat  dit, daardie  dat, die  dat  das  det  det dau, dwy  two  twa  twee  twee  twee  zwei  två  to pwy  who  wa  wie  wie  we(r)  wer  vem  hvem abwydyn, mwydyn  worm  wjirm  wurm  worm  Worm, Wörm  Wurm  maskMae'r gair cytras orm yn golygu ‘neidr’.  orm ystyrSaesneg Ffrisieg y Gorllewin Affricaneg Iseldireg Isel Almaeneg Almaeneg Swedeg Daneg

 Gramadeg 

 Cyfeiriadau 

 Dolen Allanol 
 Adran Faterion Tramor Iseldireg
 Hanes yr Iseldireg 

 Geiriaduron 
 Geiriadur Iseldireg John and Grayson
 Geiriadur ar-lein 


Categori:Ieithoedd Isel Ffranconaidd
Categori:Ieithoedd yr Iseldiroedd
Categori:Ieithoedd Gwlad Belg
Categori:Ieithoedd Indonesia