Y Blaid Lafur (DU)

Plaid wleidyddol Brydeinig, ganol-chwith yw'r Blaid Lafur a sefydlwyd ar 27 Chwefror 1900. Gellir ei hystyried yn brif gynrychiolydd y canol-chwith gwleidyddol ym Mhrydain ers y 1920au, pan esblygodd o'r undebau llafur a phleidiau sosialaidd y 19g. Symudodd tua'r canol o dan bolisi "Y Drydedd Ffordd" dan arweinyddiaeth Tony Blair ac o ganlyniad cyfeirir ati yn y 2000au fel "Llafur Newydd". Mae'r Blaid Lafur yng Nghymru (gweler isod) yn rhan o Blaid Lafur y DU; yr un sefyllfa a'r Alban. Yn 2015 roedd gan y blaid oddeutu 292,000 o aelodau.

 Hanes 
Fe'i sefydlwyd yn 1900, gan oddiweddwyd y Blaid Ryddfrydol ddechrau'r 1920au a ffurfiodd lywodraeth (leiafrifol) dan arweinyddiaeth Ramsay MacDonald yn 1924 ac eto yn 1929–31. Ffurfiodd rhan o glymblaid yng nghyfnod yr Ail Ryfel Byd rhwng 1940 a 1945 ac ar ddiwedd y Rhyfel, ffurfiodd lywodraeth eto - y tro hwn o dan arweinyddiaeth Clement Attlee - a daliodd ei gafael fel y brif blaid rhwng 1964 a 1970 gyda Harold Wilson wrth y llyw, ac yna'i olynydd James Callaghan.

 Y Blaid Lafur yng Nghymru 

Eluned Morgan, Prif Weinidog Cymru, yw arweinydd presennol y Blaid Lafur Gymreig (Llafur Cymru).

Mae gan y blaid 29 (allan o 60) Aelodau o'r Senedd yn Senedd Cymru ers etholiad Mai 2016, pan ddewisodd y blaid i ffurfio clymblaid gyda dau aelod arall, Kirsty Williams (Y Democratiaid Rhyddfrydol) a Dafydd Elis-Thomas (annibynnol).

Perfformiad mewn etholiadau
bawd|chwith|900px|Siart yn dangos canrannau'r bleidlais boblogaidd i bleidiau gwledydd Prydain a Gogledd Iwerddon, 1832–2005.

Etholiad Nifer y pleidleisiau i Lafur Canran y pleidlais SeddiEnillydd190062,6981.8%Ceidwadwyr1906321,6635.7%Rhyddfrydwyr1910 (Ion.)505,6577.6%Senedd grog (llyw. leiafrifol Ryddfrydol)1910 (Rhag.)371,8027.1%Senedd grog (llyw. leiafrifol Ryddfrydol)1918†2,245,77721.5%Clymblaid19224,076,66529.7%Ceidwadwyr19234,267,83130.7%Senedd grog (Llyw. leiafrifol Llafur)19245,281,62633.3%Ceidwadwyr1929‡8,048,96837.1%Senedd grog (Llyw. leiafrifol Llafur)19316,339,30630.8%Llywodraeth Cenedlaethol19357,984,98838.0%Llywodraeth Cenedlaethol194511,967,74649.7%Llafur195013,266,17646.1%Llafur195113,948,88348.8%Ceidwadwyr195512,405,25446.4%Ceidwadwyr195912,216,17243.8%Ceidwadwyr196412,205,80844.1%Llafur196613,096,62948.0%Llafur197012,208,75843.1%Ceidwadwyr1974 (Chwefr.)11,645,61637.2%Senedd grog (Llyw. leiafrifol Llafur)1974 (Hyd.)11,457,07939.2%Llafur197911,532,21836.9%Ceidwadwyr19838,456,93427.6%Ceidwadwyr198710,029,80730.8%Ceidwadwyr199211,560,48434.4%Ceidwadwyr199713,518,16743.2%Llafur200110,724,95340.7%Llafur20059,562,12235.3%Llafur20108,601,44129.1% Senedd grog (Clymblaid Ceid./Rhyddfr.)20159,347,30430.4% Ceidwadwyr201712,874,985 40.0% Ceidwadwyr201910,269,076 32.1% Ceidwadwyr20249,708,71633.7%Llafur
†Yr etholiad cyntaf o dan Ddeddf Cynrychioliad y Bobl 1918 pan roddwyd yr hawl i'r rhan fwyaf o ddynion dros 21 oed a merched dros 30 oed i bleidleisio.

‡Yr etholiad cyntaf i ferched dros 21 gael pleidlais.

Gweler hefyd
 Llafur a'r Blaid Gydweithredol

 Cyfeiriadau 

 Dolenni allanol 
  Gwefan Llafur Cymru 
  Gwefan Plaid Lafur y DU


Llafur
Deyrnas Unedig, Y