Ceredigion (etholaeth seneddol)

Roedd Ceredigion yn etholaeth seneddol i Dŷ'r Cyffredin yn Senedd y Deyrnas Unedig o 1541 hyd at 2024.

Cyn i Elystan Morgan ennill y sedd ym Mawrth 1996 Roderic Bowen oedd yr Aelod Seneddol. Roedd Elystan yn gyn-aelod o Blaid Cymru ond roedd wedi cael ei ddadrithio gan fethiant y blaid i ennill seddau ac ymunodd â'r Blaid lafur ar ôl etholiad cyffredinol 1964. Collodd y sedd yn Chwefror 1974 i Geraint Howells, Rhyddfrydwr ac amaethwr lleol. Roedd Elystan wedi digio nifer o gefnogwyr y Blaid wedi iddo ochri gyda charfan Seisnig ym Mhlaid Lafur yr etholaeth a oedd yn uchel eu cloch yn erbyn sefydlu ysgol gyfun ddwyieithog yn Aberystwyth.

Yn 1983 newidiwyd ffiniau'r etholaeth i gynnwys gogledd Penfro yn ogystal.

Yn 1992 enillodd Cynog Dafis y sedd oddi wrth Geraint Howells gan ddod o'r bedwaredd safle yn yr etholiad flaenorol. Roedd Cynog yn cynrychioli Plaid Cymru a'r Blaid Werdd leol hefyd.

 Aelodau Seneddol 
Yr 16eg ganrif
1541- 1543 Morgan ap Rhys ap Phillip 
1543 – 1544 Thomas Gynns 
1545 –1547 Dafydd ap Llewelyn Llwyd 
1547 - 1553 William Devereux 
1553  Mawrth – Hydref;  James Williams 
1553 - 1554 John Pryse  
1554 - 1555 James Williams 
1555 - 1563 Syr Henry Jones
1563 – 1584 John Pryse 
1571 John Pryse 
1572 John Pryse
1584 – 1585 Richard Pryse 
1586 – 1587 Griffith Lloyd 
1588 – 1593 Richard Pryse 
1597 – 1598 Thomas Pryse

Yr 17eg ganrif
1601 – 1611 Richard Pryse 
1604 – 1611 Syr John Lewis
1614 – 1622 Syr Richard Pryse 
1625 – 1629 James Lewis 
1629–1640 Neb 
1640 James Lewis 
1640 – 1644: Walter Lloyd  
1646 – 1648: Syr Richard Pryse,  
1654 - 1655: Y Cyrnol James Philips a'r Parch Jenkin Lloyd 
1656 Y Cyrnol James Philips 
1656–1658 Y Cyrnol  John Clark 
1656–1658: James Lewis 
1659 Y Cyrnol James Philips 
1660 Syr Richard Pryse 
1661  Syr John Vaughan  
1669  Edward Vaughan  
1685  John Lewis  
1690  Syr Carbery Pryse 
1694  John Vaughan, Is -iarll Lisburne  
1698  John Lewis

Y 18fed ganrif
Chwef 1701  Syr Humphrey Mackworth  
Rhag  1701  Lewis Pryse  
1702  Syr Humphrey Mackworth  
1705  John Pugh  
1708  Lewis Pryse  
1710  Syr Humphrey Mackworth  
1713  Thomas Johnes  
1715  Lewis Pryse 
1718  Owen Brigstocke  
1722 - 1727 Francis Cornwallis  
1727 - 1734  John Vaughan, ail Is-iarll Lisburne  
1734 - 1742 Walter Lloyd (1678-1747)  
1742 - 1747  Thomas Powell  
1747 - 1755 John Lloyd  
1755 - 1765 Yr Anrhydeddus Wilmot Vaughan  
1761 - 1768 John Pugh Pryse  
1768 - 1796  Wilmot Vaughan, Iarll cyntaf Lisburne  
1796 - 1816 Thomas Johnes

Y 19eg ganrif
1796 - 1816 Thomas Johnes 
1816 - 1854: William Edward Powell (Tori) 
1854 – 1859: Ernest Vaughan, 4ydd Iarll Lisburne (Ceidwadwr) 
1859 – 1865: William Thomas Rowland Powell (Ceidwadwr) 
1865 - 1868: Syr Thomas Davies Lloyd,  (Rhyddfrydwr) 
1868 - 1874: Evan Matthew Richards (Rhyddfrydwr) 
1874 - 1880: Thomas Edward Lloyd (Ceidwadwr) 
1880 - 1885: Lewis Pugh Pugh (Rhyddfrydwr)
1885 – 1886: David Davies (Ryddfrydol)
1886 – 1895: William Bowen Rowlands (Ryddfrydol)
1895 – 1921: Matthew Vaughan-Davies (Ryddfrydol)

Yr 20fed ganrif
1895 – 1921: Matthew Vaughan-Davies (Ryddfrydol)
1921 – 1923: Ernest Evans (Ryddfrydol Clymblaid)
1923 – 1932: Rhys Hopkin Morris (Ryddfrydol, 1923-1924 / Ryddfrydol Annibynnol, 1924-1932)
1932 – 1945: David Owen Evans (Ryddfrydol)
1945 – 1966: Roderic Bowen (Ryddfrydol)
1966 – 1974: Elystan Morgan (Llafur)
1974 – 1992: Geraint Howells (Ryddfrydol, 1974-1988 /Y Democratiaid Rhyddfrydol, 1988-1992)
1992 – 2000: Cynog Dafis (Plaid Cymru)

Yr 21ain ganrif
2000 – 2005: Simon Thomas (Plaid Cymru)
2005 – 2017: Mark Williams (Y Democratiaid Rhyddfrydol)
2017 – presennol: Ben Lake (Plaid Cymru)

Etholiad 1859

Yn Etholiad Cyffredinol 1859 bu'r etholiad cystadleuol modern cyntaf yn etholaeth Ceredigion.

Etholiadau yn y 1860au

Etholiad cyffredinol 1868: Syr Thomas Lloyd yn dal y sedd i'r Rhyddfrydwyr yn ddiwrthwynebiad.

Etholiadau yn y 1870au

Etholiadau yn y 1880au
bawd|330px|Hysbyseb etholiadol Lewis Pugh Pugh 1880

bawd|David Davies, Llandinam

Etholiadau yn y 1890au

Etholiadau yn y 1900au

Etholiadau yn y 1910au

Etholiad cyffredinol Rhagfyr 1910 Matthew Lewis Vaughan-DaviesRhyddfrydol yn dal y sedd yn ddiwrthwynebiad

Etholiad cyffredinol 1918 Matthew Lewis Vaughan-DaviesRhyddfrydol yn dal y sedd yn ddiwrthwynebiad

Etholiadau yn y 1920au
Cafodd Vaughan-Davies ei ddyrchafu i Dŷ'r Arglwyddi ym 1921 a bu isetholiad:

bawd|Syr Rhys Hopkin Morris AS



Etholiadau yn y 1930au

Cafodd Hopkin Morris ei benodi yn ynad cyflogedig yn Llundain a chafwyd isetholiad ar 22 Medi 1932

Etholiadau yn y 1940au

Etholiadau yn y 1950au
bawd|Roderic Bowen AS

Etholiadau yn y 1960au

Etholiadau yn y 1970au
bawd|Elystan Morgan

Etholiadau yn y 1980au

Etholiadau yn y 1990au

Etholiadau yn y 2000au

Etholiadau yn y 2010au

bawd|Ben Lake AS

Gweler hefyd
Ceredigion (etholaeth Cynulliad)

Cyfeiriadau

Categori:Etholaethau hanesyddol yng Nghymru
Categori:Hanes Ceredigion