Rheilffordd Dyffryn Rheidol

Rheilffordd gul yw Rheilffordd Cwm Rheidol (Saesneg: Vale of Rheidol Railway), â chledrau lled 1 troedfedd ac 11 3/4 modfedd iddi. Fe ddringa'r rheilffordd o Aberystwyth i Bontarfynach, drwy Ddyffryn Rheidol. Defynyddir y rheilffordd yn bennaf gan dwristiaid ond adeiladwyd hi'n wreiddiol i gludo plwm o'r mwyngloddiau.
bawd|chwith|260px|Trên ar Reilffordd Dyffryn Rheidol
bawd|chwith|8 Llewelyn.

|}

Hanes

Pasiwyd deddf i adeiladu'r rheilffordd ar 6 Awst 1897. Doedd hi ddim yn bosibl codi arian mor gyflym ag y disgwyliwyd, ond dechreuodd y gwaith ym 1901. Y Prif Beiriannydd oedd Syr James Szlumper. Defnyddiwyd locomotif, Talybont, a ailenwyd yn Rheidol, o Dramffordd Plynlimon a Hafan. Agorwyd y Rheilffordd ar 22 Rhagfyr, 1902, gan ddefnyddio dau locomotif 2-6-2T a adeiladwyd gan Davies a Metcalfe a locomotif 2-4-0T a adeiladwyd gan Bagnall. Ail-agorwyd rhai o byllau plwm yn yr ardal, ac aeth y plwm ar y rheilffordd i Aberystwyth ac ymlaen ar longau. Cludwyd plwm o Bwll Plwm Rheidol gan raff dros Ddyffryn Rheidol i'r Rheilffordd yn ymyl Rhiwfron. Cludwyd pren i'r cymoedd, lle'i defnyddiwyd fel pyst yn y pyllau. Aberystwyth, Llanbadarn, Capel Bangor, Nantyronen a Phontarfynach oedd y gorsafoedd gwreiddiol.

Ym 1912, ystyriwyd defnyddio pŵer trydan o Afon Rheidol, ond daeth y rheilffordd yn rhan o Reilffordd y Cambrian yr un flwyddyn. Yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, caewyd Pwll Plwm Rheidol a chafwyd llai o wasanaethau i deithwyr. Ym 1923, daeth Rheilffordd y Cambrian yn rhan o Reilffordd y Great Western. Adeiladwyd gorsaf newydd drws nesaf i brif orsaf Great Western yn y dref.. Daeth y gwasanaeth nwyddau i ben, a chaewyd y lein i'r harbwr. Daeth gwasanaeth dros y gaeaf i ben hefyd ym 1930. Caewyd y lein yn ystod yr Ail Ryfel Byd.

Ym 1948 daeth y rheilffordd yn rhan o Reilffyrdd Prydeinig. Ym 1966, ar ôl y cau hen Reilffordd Manceinion ac Aberdaugleddau, trosglwyddwyd terminws lein Dyffryn Rheidol i'w hen blatfform yn y brif orsaf.

Preifateiddiwyd y lein ym 1989, a newidiwyd ei statws i fod yn berchnogaeth ymddiriedolaeth elusennol.

Locomotifau

Adeiladwyd y tri locomotif 2-6-2t presennol gan Reilffordd y Great Western yn ei weithdai yn Swindon rhwng 1923 a 1924.
Yn 2015 roedd rhif 7, "Owain Glyndŵr", yn cael ei adnewyddu. Mae rhif 8, Llewelyn, a rhif 9, Prince of Wales, yn gweithio ar y rheilffordd.

Rhestrir isod y locomotifau a oedd ym mherchnogaeth y rheilffordd neu a logwyd ganddynt, neu wedi eu cynllunio ar y gweill:

DelweddLocomotifHen rifRDRRhif GWRym 1923Rhif GWRym 1946Rhif TOPSym 1968RhifpresennolEnwNodiadauLocomotifau cynt-111212---Edward VIISgrapiwyd yn 1930au  (cafwyd gwared o'i enw 1923).-221213 †---Prince of WalesSgrapiwyd 1924.-331198---RheidolTynnwyd ôl a sgrapiwyd 1924.-44---4PalmerstonLlogwyd o Reilffordd Ffestiniog ym 1902. Dychwelodd ym 1922, ac yn gweithio yno o hyd.Locomotifau presennol150px7-77980077Owain GlyndŵrYn cael ei adnewyddu. Enwyd gan Reilffyrdd Brydeinig.150px8-88980088LlywelynEnwyd gan Reilffyrdd Brydeinig.150px9-1213 †9980099Prince of WalesEnwyd gan Reilffyrdd Brydeinig.150px10----10- Locomotif diesel.
† Locomotifau gwahanol. Cafwyd yr un rhif fel arfer cyllidol.

Cerbydau

Mae'r rheilffordd yn defnyddio cerbydau a adeiladwyd gan Reilffordd y Great Western yn Swindon rhwng 1923 a 1938. Lliwiau wedi amrywio dros y blynyddoedd, ond wedi bod yn frown ac hufen ers y 1980au.British Railway Locomotives & Coaching Stock, cyhoeddwyd gan Platform 5 rhwng 1984 a 1987.

Rhif GWR(1923)Rhif BR(1948)Rhif BR(1987)Rhif VoR(1989)AdeiladwydAdeiladwrMathNodiadau137M137W137191938SwindonBrêc llawn pedair olwynAdeiladwyd ar is-ffrâm 1902.4143M4143W414311938SwindonSalŵn caeëdig ail ddosbarth4144M4144W414421938SwindonSalŵn caeëdig ail ddosbarth4145M4145W414531938SwindonSalŵn caeëdig ail ddosbarth4146M4146W414641938SwindonSalŵn caeëdig ail ddosbarth4147M4147W414751938SwindonSalŵn caeëdig ail ddosbarth4148M4148W414861938SwindonSalŵn caeëdig ail ddosbarth4149M4149W414971938SwindonSalŵn caeëdig ail ddosbarthAtgyweirir ar hyn o bryd.4150M4150W415081938SwindonSalŵn rhannol gaeëdig ail ddosbarth4151M4151W415191938SwindonSalŵn rhannol gaeëdig ail ddosbarth4994M4994W4734101938SwindonSalŵn caeëdig ail ddosbarth4995M4995W4735111938SwindonSalŵn brêc caeëdig dosbarth cyntaf/ail4996M4996W4736121938SwindonSalŵn brêc caeëdig dosbarth cyntaf/ail4997M4997W4737131923SwindonSalŵn rhannol gaeëdig ail ddosbarth4998M4997W4738141923SwindonSalŵn rhannol gaeëdig ail ddosbarth4999M4999W4739151923SwindonSalŵn caeëdig "Vista"Ar gadw.5000M5000W4740161923SwindonSalŵn rhannol gaeëdig ail ddosbarthAr gadw.

Cyfeiriadau

 Dolen allanol 
 Rheilffordd Dyffryn Rheidol


Dyffryn Rheidol
Dyffryn Rheidiol