Cestyll y Tywysogion Cymreig

Roedd uchelwyr a thywysogion Cymru wedi dechrau codi cestyll cyn i'r Normaniaid ddod i Gymru. Roedd y cestyll cynnar yn eithaf syml ond o'r 11g ymlaen, dan bwys yr ymosodiadau Normanaidd, dechreuodd y tywysogion godi cestyll mwy sylweddol a chwaraeai ran bwysig ym mywyd Cymru yn ystod yr Oesoedd Canol.

Cestyll Tywysogion Gwynedd
Cafodd y rhan fwyaf o'r cestyll hyn eu codi gan Dywysogion Gwynedd. Mae'r rhestr yn cynnwys ambell gastell o darddiad Normanaidd a feddianwyd ac a addaswyd gan y tywysogion. Nid yw'n cynnwys cestyll yn y canolbarth a'r de a feddiannid o bryd i'w gilydd gan Llywelyn Fawr neu Llywelyn ap Gruffudd.

Castell Bryn Amlwg
Castell Caergwrle
Castell Carndochan
Castell Carn Fadryn
Castell Prysor
Castell y Bere
Castell Carndochan
Castell Cricieth
Castell Cynfael
Castell Cwm Prysor
Castell Degannwy
Castell Deudraeth
Castell Dinas Brân (hefyd ym meddiant Powys)
Castell Dinbych
Castell Deudraeth
Castell Dinas Emrys
Castell Dolbadarn
Castell Dolforwyn
Castell Dolwyddelan
Castell Ewlo
Castell Garth Grugyn
Tomen y Rhodwydd

Mae lleoliad, a bodolaeth, castell Llywelyn ap Gruffudd yn Abergwyngregin yn destun dadlau.

Yn ogystal ceir sawl castell nad oes sicrwydd am ei leoliad heddiw, e.e. y castell a godwyd gan Owain Gwynedd yng Nghorwen yn 1165 a Plas Crug, sef, efallai, y castell a godwyd gan Llywelyn Fawr yn Aberystwyth yn 1208.

Cestyll Tywysogion Deheubarth
Castell Aberdyfi
Castell Aberteifi
Castell Caereinion
Castell Carreg Cennen
Castell Dinefwr
Castell y Dryslwyn
Castell Machen
Castell Nanhyfer
Castell Newydd Emlyn
Castell Rhaeadr Gwy
Castell Trefilan
Castell Ystrad Meurig
Hen Gastell,

Cestyll Tywysogion Powys
Castell Bodyddon
Castell Caereinion
Castell Crogen
Castell Cymer
Castell Dinas Brân (hefyd ym meddiant Gwynedd)
Castell Mathrafal
Castell Tafolwern
Castell y Trallwng

Cestyll tywysogion llai
Cae Castell
Castell Aberafan
Castell Baglan
Castell Bolan
Castell Du
Castell Gelligaer
Castell Meredydd
Castell Morgraig
Castell Nos
Hen Gastell, Llansawel

Gweler hefyd
Rhestr cestyll Cymru
Rhestr brwydrau Cymru

Llyfryddiaeth
Richard Avent, Cestyll Tywysogion Gwynedd (Caerdydd, 1983). ISBN 0116711345
Paul R. Davis, Castles of the Welsh Princes (Abertawe, 1988). ISBN 071540699X
RCAHMW, Glamorgan Early Castles (HMSO  1991) ISBN 0113000359

* Tywysogion Cymreig
Categori:Hanes Cymru
Categori:Teyrnasoedd Cymru