Sir Gaernarfon

Sir yng ngogledd-orllewin Cymru yw Sir Gaernarfon.  Ffurfiwyd y sir ym 1284 trwy uno cantrefi Arfon, Arllechwedd a Llŷn.  Defnyddiwyd Sir Weinyddol Caernarfon ar gyfer llywodraeth leol rhwng 1889 a 1974 pan adrefnwyd llywodraeth leol yng Nghymru. Heddiw, caiff tiriogaeth y sir ei gweinyddu gan gynghorau Gwynedd a Sir Conwy. Cofrestrwyd baner swyddogol ar gyfer y sir yn 2012.

Bu peth newid yn ffiniau'r sir yn 1895, pan symudwyd y rhannau hynny o blwyf Beddgelert a arferai fod yn Sir Feirionnydd, sef y tir i'r de a'r dwyrain o Afon Gwynant/Afon Glaslyn i fod yn rhan o Sir Gaernarfon. Roedd plwyf Llysfaen a threfgordd Eirias ym mhlwyf Llandrillo-yn-Rhos yn ynys fach o Sir Gaernarfon o fewn ffiniau Sir Ddinbych hyd 1922, pan unwyd hwy â gweddill Sir Ddinbych.

Dros y blynyddoedd bu rhai yn ceisio dadlau bod Ynys Enlli yn rhan o Sir Benfro ond ni chafwyd unrhyw gyfiawnhad dros y fath honiad, a dichon mai ymdrech imosgoi talu trethi'r sir oedd y tu ôl i'r awgrym.

bawd|canol|Sir Gaernarfon yng Nghymru

Gweler hefyd
 A Description of Caernarvonshire (1809-11, cyfrol Edmund Hyde Hall)
 Arfon
 Arllechwedd
 Sir Conwy
 Caernarfon
 Gwynedd
 Llŷn
 The Tourist's Guide through the County of Caernarvon (1821, arweinlyfr cynnar Peter Bailey Williams)

Llyfryddiaeth
 A. H. Dodd, History of Caernarfonshire (Caernarfon, 1968)
 Edmund Hyde Hall, A Description of Caernarvonshire (1809-1811) (Caernarfon: Cymdeithas Hanes Sir Gaernarfon, 1952)
 John Jones (Myrddin Fardd), Enwau Lleoedd Sir Gaernarfon (Caernarfon, 1913)
 John Lloyd-Jones, Enwau Lleoedd Sir Gaernarfon (1928)
 E. H. Owen ac E. Thomas (gol.), Atlas Sir Gaernarfon (Caernarfon, 1954)
 T. M. Bassett a B. L. Davies, Atlas Sir Gaernarfon (Caernarfon: Cyngor Gwlad Gwynedd, 1977)

Cyfeiriadau

Categori:Dadsefydliadau 1974

Categori:Hanes Conwy
Categori:Hanes Gwynedd