Rhaglen niwclear Iran

Dechreuodd rhaglen niwclear Iran yn yr 1950au gyda chymorth yr Unol Daleithiau. Yn dilyn y Chwyldro Islamaidd yn 1979, bu'r llywodraeth yn dadfyddino'r rhaglen am gyfnod. Ailddechreuodd Iran y rhaglen yn fuan, ond gyda llai o gymorth Gorllewinol na chyn y chwyldro. Mae rhaglen niwclear gyfredol Iran yn cynnwys nifer o safleoedd ymchwil, mwynfa wraniwm, adweithydd niwclear, a chyfleusterau prosesu wraniwm sydd yn cynnwys ffatri cyfoethogi wraniwm.Haidar, J.I., 2015."Sanctions and Exports Deflection: Evidence from Iran," Paris School of Economics, University of Paris 1 Pantheon Sorbonne, Mimeo

Ar 13 Mehefin 2025, ymosododd Israel ar dargedau sifilaidd a milwrol mewn mwy na dwsin o lefydd ledled Iran, yn yr hyn a elwir yn Ymosodiadau Israel ar Iran ym Mehefin 2025. O dan yr enw cyfrin, Israelaidd, Operation Rising Lion a chyda'r nod "o atal Iran rhag datblygu arfau niwclear", difrododd Lluoedd Amddiffyn Israel (IDF) a Mossad (asiantaeth diogelwch) safleoedd niwclear allweddol Iran, a llofruddio nifer o arweinwyr milwrol uchaf Iran a gwyddonwyr (sifiliaid).
bawd|chwith|Canlyniadau ymosodiadau Israel yn Tehran; Mehefin 2025

Mae adfywiad rhaglen niwclear Iran wedi dod yn destun pryder i'r Gorllewin, yn benodol oherwydd ideoleg eithafol yr Arlywydd Mahmoud Ahmadinejad (a ddaeth i rym yn Awst 2005) yn cynnwys ei farn y dylid "chwalu Israel oddi ar fap y byd". Mae rhai'n credu felly bod amcan y llywodraeth yw i ddatblygu arfau niwclear ac nid i gynhyrchu ynni niwclear yn unig fel maent yn haeru. Yn haf 2003 dywedodd yr Arlywydd Bush, Arlywydd yr Unol Daleithiau:Rydym ni yr Unol Daleithiau a Rwsia eisiau gweithio gyda'n gilydd, yn ogystal â gyda'r Asiantaeth Ynni Atomig Ryngwladol, i sicrhau nad oes ganddyn nhw yr un arf niwclear.Ar 23 Rhagfyr, 2006 gorfododd Cyngor Diogelwch y Cenhedloedd Unedig sancsiynau economaidd ar Iran yn gwahardd cyflenwad technoleg a defnyddiau niwclear (Penderfyniad 1737).

Un o ffynonellau'r Gorllewin am raglen niwclear Iran yw'r Sāzmān-e mojāhedin-e khalq-e irān, mudiad chwyldroadol sydd hefyd ar restr grwpiau terfysgol yr Unol Daleithiau, yr UE ac Iran ei hun.

Yn 2010 a 2011 lladdwyd 5 gwyddonydd niwclear y wlad, fwy na thebyg gan Mossad,Teitl: More murder of Iranian scientists: still Terrorism? dyddiad cyhoeddi: 2012-01-11; cyhoeddwr: Salon; adalwyd: 2012-01-11 sef heddlu arbennig Israel. Ar y 15fed o Ionawr dadorchuddiodd Mahmoud Ahmadinejad rodiau niwclear wedi'u creu ganddynt eu hunain yn Tehran. Yn ôl y llefarydd ar ran Llywodraeth Iran, roedd y wlad wedi eu gorfodi i wneud hynny gan nad oedd gwledydd y Gorllewin ddim yn eu cynorthwyo i buro blwtoniwm ar gyfer cynhyrchu trydan.

Sancsiynau
Ar 09 Mehefin 2010 fe basiodd Cyngor Diogelwch y Cenhedloedd Unedig y dylid gosod sancsiynau ar Iran. Cytunodd Rwsia a Tsieina gyda'r mesur ataliodd Libanus a phleidleisiodd Twrci a Brasil yn erbyn y cynnig. Mae hyn yn dilyn 6 mis o negydu; bu'n rhaid i'r Unol Daleithiau, er enghraifft ganiatau i Rwsia fynd ati i werthu taflegrau "S300". Dywedodd yr Arlywydd Obama, "It sends an unmistakable message about the international community's commitment to stopping the spread of nuclear weapons." Dyma bedwerydd rownd o sancsiynau gan y C.U. ers 2006 a grewyd gyda'r bwriad o atal Iran rhag puro Iwraniwm. Dywedodd yr Arlywydd Mahmoud Ahmadinejad, "The resolutions you issue are like a used handkerchief which should be thrown in the bin."The Times, 10 Mehefin 2010.

 Ymosodiadau Israel ar Iran ym Mehefin 2025 

Yn gynnar fore 13 Mehefin 2025, adroddwyd am ffrwydradau ledled Tehran. Adroddodd Iran fod yr ymosodiad wedi lladd pennaeth Corfflu Gwarchodlu Chwyldroadol Islamaidd (IRGC) Hossein Salami, Pennaeth Staff Lluoedd Arfog Iran, yr Uwchfrigadydd Mohammad Bagheri, y gwyddonwyr niwclear Fereydoon Abbasi a Mohammad Mehdi Tehranchi, a sifiliaid Iranaidd eraill. Dinistriodd yr ymosodiadau cychwynnol a'r rhai a ddilynodd gyfleuster niwclear Natanz a difrodi cyfleuster puro wraniwm yn Isfahan. Ymddengys fod ymosodiadau Israel ar Waith Puro Tanwydd yn Fordow wedi methu gan fod yr adeilad a'r offer wedi'i leoli o dan y Ddaear. Trawodd Israel hefyd adeilad cadw taflegrau ger Tabriz, canolfan taflegrau yn Kermanshah, a chyfleusterau IRGC ger Tehran ac yn Piranshahr. Fe wnaeth yr ymosodiadau hefyd ddifrodi seilwaith cyhoeddus ar dai sifiliaid.

 Cyfeiriadau 

 Dolenni allanol 
  BBC NEWS | World | Middle East | Quick guide: Iran nuclear stand-off (7 Tachwedd, 2006)

Categori:Iran
Categori:Gwleidyddiaeth Iran
Iran
Categori:Ynni niwclear yn Iran