1 Mawrth

1 Mawrth yw'r 60fed dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (61fed mewn blynyddoedd naid). Mae 305 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn. 

Dyma Ddydd Gŵyl Dewi, nawddsant Cymru, sy'n dathlu bwyd Dewi Sant a popeth Cymreig a Chymraeg.

 Digwyddiadau 
bawd|170px|dde|Senedd
 86 CC - Byddin Rufeinig dan Lucius Cornelius Sulla yn cipio Athen oddi wrth fyddin Mithridates VI, brenin Pontus ac yn diswyddo Aristion.
 1565 - Sefydlu Rio de Janeiro.
 1803 - Ohio yn dod yn 17fed talaith yr Unol Daleithiau.
 1867 - Nebraska yn dod yn 37ain talaith yr Unol Daleithiau.
 1869 - Gorffennodd y cemegydd Rwsiaidd Dmitri Mendeleev ei gynllun cyntaf ar gyfer tabl cyfnodol yr elfennau.
 1927 - Mae ffrwydrad yng Nglofa'r Mor yng Nghwm, Blaenau Gwent, yn lladd 52 o lowyr. 
 1947 - Agorwyd Ysgol Gymraeg Dewi Sant yn Llanelli, yr ysgol gynradd Gymraeg gyntaf dan nawdd awdurdod lleol.
 1953 - Darlledodd y BBC y rhaglen deledu gyfangwbl Gymraeg gyntaf, sef oedfa o Gapel y Tabernacl, Caerdydd.
 1979 - Gwrthodwyd cynlluniau datganoli'r llywodraeth ar gyfer Cymru a'r Alban mewn refferendwm a gynhaliwyd yng Nghymru a'r Alban.
 2004 - Y botel gyntaf o wisgi ers canrif yn cael ei hagor gan Ddistyllfa Penderyn.penderyn.wales; adalwyd 27 Gorffennaf 2025.
 2006 - Agorwyd adeilad y Senedd yng Nghaerdydd, gan y Frenhines Elisabeth II.
 2015 - Estynnwyd Rheilffordd Llangollen i Gorwen.
 2021 - Ngozi Okonjo-Iweala yn dod yn Cyfarwyddwr Cyffredinol y Sefydliad Masnach y Byd.

 Genedigaethau 
bawd|130px|dde|Yitzhak Rabin
bawd|130px|dde|Harry Belafonte
bawd|130px|dde|Ron Howard
bawd|130px|dde|Denis Mukwege
 40 - Marcus Valerius Martialis, bardd Rhufenig (m. 104)
 1445 - Sandro Botticelli, arlunydd (m. 1510)
 1683 - Caroline o Ansbach, Tywysoges Cymru a Brenhines Prydain Fawr (m. 1737)
 1796 - John Jones, Tal-y-sarn, pregethwr (m. 1857)
 1801 - John Williams, naturiaethwr (m. 1859)
 1810 - Frédéric Chopin, cyfansoddwr (m. 1849)
 1826 - John Thomas, cyfansoddwr a thelynor (m. 1913)
 1886 - Oskar Kokoschka, arlunydd (m. 1980)
 1904 - Glenn Miller, cerddor (m. 1944)
 1905 - Doris Hare, actores (m. 2000)
 1910
David Niven, actor (m. 1983)
Erika Streit, arlunydd (m. 2011)
 1918 - William Moreton Condry, naturiaethwr (m. 1998)
 1922 - Yitzhak Rabin, Prif Weinidog Israel (m. 1995)
 1927
Robert Bork, cyfreithegwr (m. 2012)
Harry Belafonte, cerddor ac actor (m. 2023)
 1937 - Eugen Doga, cyfansoddwr (m. 2025)
 1939 - Hanne Wickop, arlunydd (m. 2018)
 1940 - David Broome, marchogwr
 1944 - Dai Morgan Evans, archaeolegydd (m. 2017)
 1954 - Ron Howard, cyfarwyddwr ffilm
 1955 - Denis Mukwege, gynecolegydd
 1956 - Dalia Grybauskaite, gwleidydd, Arlywydd Lithwania
 1959 - Nick Griffin, gwleidydd
 1961 - Koichi Hashiratani, pêl-droediwr
 1967 - Steffan Rhodri, actor
 1969
Javier Bardem, actor
Dafydd Ieuan, cerddor
 1973 - Jack Davenport, actores
 1983 - Lupita Nyong'o, actores
 1987 - Kesha, cantores
 1989 - Daniella Monet, actores
 1994
David Babunski, pêl-droediwr
Justin Bieber, canwr
 1995 - Genta Miura, pêl-droediwr

 Marwolaethau 
bawd|130px|dde|Clara Novello Davies
bawd|130px|dde|Tommy Farr
 1244 - Gruffudd ap Llywelyn Fawr, mab Llywelyn Fawr, tua 44
 1259/1260 - Richart de Fornival, awdur y bwystori Bestiaire d'Amour, tua 59
 1627 - Syr John Wynn o Wydir, gwleidydd a hynfiaethydd, 54/55
 1633 - George Herbert, bardd, 39
 1793 - Ben Simon, bardd a hynafiaethydd, 90
 1829 - Thomas Earnshaw, oriadurwr a gwneuthurwr, 80
 1877 - Antoni Patek, oriadwr, 65
 1911 - Jacobus Henricus van 't Hoff, cemegydd, 58
 1943 - Clara Novello Davies, cantores ac athrawes cerdd, 81
 1967 - Pegeen Vail Guggenheim, arlunydd, 41
 1970 - Toshio Iwatani, pêl-droediwr, 44
 1983 - Arthur Koestler, llenor, 77
 1984 - Jackie Coogan, actor, 69
 1986 - Tommy Farr, paffiwr, 72
 2010
Kristian Digby, cyflwynydd teledu, 32
Wingu Tingima, arlunydd, 89
 2013 - Kaarina Staudinger-Loppukaarre, arlunydd, 101
 2014 - Alain Resnais, cyfarwyddwr ffilm, 91
 2016 - Terry Haass, arlunydd, 92
 2017
Dai Morgan Evans, archaeolegydd, 73
Paula Fox, nofelydd, 93
Yasuyuki Kuwahara, pêl-droediwr, 74
 2021
Lyn Macdonald, hanesydd milwrol, 91
Toko Shinoda, arlunydd, 107
 2025 - Marged Esli, actores, awdures ac athrawes, 75

 Gwyliau a chadwraethau 
 Dydd Gŵyl Dewi
 Gŵyl Mabsant Tyfaelog (ardal Llandyfaelog Tre'r-graig)
 Diwrnod annibyniaeth (Bosnia a Hertsegofina)
 Diwrnod yr Ynysoedd Balearig
 Diwrnod Dioddefwyr Niwclear (Ynysoedd Marshall)

Cyfeiriadau

0301
Mawrth, 01