Degannwy

Tref fechan yng nghymuned Conwy, bwrdeistref sirol Conwy, Cymru, yw Deganwy"Enwau Lleoedd Safonol Cymru" , Comisiynydd y Gymraeg; adalwyd 3 Medi 2023British Place Names; adalwyd 20 Tachwedd 2021 neu Degannwy (llurguniad: Deganway). Gorwedd i'r de o dref Llandudno, ac i'r dwyrain o dref Conwy, sydd gyferbyn iddi ar ochr arall Afon Conwy. Mae yno orsaf ar y rheilffordd sy'n rhedeg rhwng Llandudno a Chyffordd Llandudno, tua milltir i'r de. O ran llywodraeth leol, mae'n rhan o gymuned Conwy.

bawd|dim|250px|Rhan o dref Deganwy, gyda "Chored Maelgwn" (bellach Deganwy Quay) a'i farina. Saif tref Conwy tros yr afon.

Yr enw
Ceir mwy nag un cais i esbonio'r enw. Un posibilrwydd yw ei fod yn deillio o enw'r Deceangli, un o lwythau Celtaidd Cymru. Mae Ifor Williams yn dadlau fod yr -wy terfynol yn cynrychioli gwy sy'n golygu 'ystum, tro,' ac sy'n elfen gyffredin mewn enwau lleoedd (e.e. afon Elwy). Degannwy yw'r ffurf safonol a chynharaf, ond gwelir Deganwy yn aml hefyd. Clywir y ffurf Deganwa ar lafar weithiau, ac efallai taw hynny sy'n gyfrifol am y ffurf Seisnigaidd gyffredin Deganway.Ifor Williams, Enwau Lleoedd.

Yr hen enw ar "Deganwy Quay", yr hen harbwr ble saif gwesty newydd o'r un enw ydy Cored Maelgwn;Gwefan Llên Natur ; awdur: Ieuan Wyn; adalwyd 07/12/2012 pysgodfa neb llai na’r brenin Maelgwn Gwynedd yn y 6g.

250px|bawd|dim|Castell Degannwy gyda rhan o'r dref ac afon Conwy

Hanes
Mae'n fwyaf nodedig am Gastell Degannwy, a oedd yn y 6g yn gadarnle Maelgwn Gwynedd, brenin Gwynedd. Ymddengys mai Deganwy oedd safle prif lys Gwynedd yr adeg yma, ond yn ddiweddarach symudodd i Aberffraw ar Ynys Môn. Dyma un o brif ganolfannau Cantref Rhos. Adeiladwyd nifer o gaerau ar y bryn lle saif y castell dros y canrifoedd, gan gynnwys castell Normanaidd yn 1082, oedd yn perthyn i Robert o Ruddlan. Yn ddiweddarach adeiladwyd castell yno gan Llywelyn Fawr. Chwalwyd y castell yma, a defnyddiwyd llawer o'r meini i adeiladu Castell Conwy.

Gweler hefyd
Castell Degannwy
Creuddyn (Rhos)

Cyfeiriadau

Categori:Trefi Conwy
Categori:Conwy (cymuned)
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Bangor Aberconwy (y DU)