Dan y Wenallt

Cyfieithiad o ddrama radio Under Milk Wood gan Dylan Thomas yw Dan y Wenallt. Cyfieithwyd gan T James Jones, yn wreiddiol ar gyfer cwmni o amaturiaid yn Nhalacharn ym 1967, sef y pentre y treuliodd Dylan Thomas llawer o'i fywyd.

Un o'i amcanion wrth gyfieithu, medd T. James Jones, oedd rhoi ar gof a chadw dafodiaith ardal Sir Gaerfyrddin fel ag yr oedd ym 1950au'r 20g. Cred nifer o feirniaid llenyddol i'r cyfieithydd lwyddo yn rhyfeddol ac fod y cyfieithiad yn glasur.

Cyhoeddwyd y ddrama am y tro cyntaf gan Wasg J.D Lewis, Llandysul ym 1968, gyda darluniau gan Gaynor Owen.

 Cymeriadau 
Enwau Gwreiddiol
SaesnegEnwau Trosiad T. James JonesEnwau Gwreiddiol
SaesnegEnwau Trosiad T. James JonesFirst VoiceLlaisAtilla ReesP.C Aston RhysSecond Voice-A Voice-First DrownedUn a FoddwydMrs Willy NillyMrs JacyracaCaptain CatCapten CatLily SmallsLili BwtSecond DrownedYr Ail a FoddwydMae Rose-CottageMae 'Rose Cottage'Woman's Voice-Butcher BeynonMr Beynon y BwtsiwrThird DrownedY Trydydd a FoddwydRev. Eli JenkinsParch. Eli JenkinsFourth DrownedY Pedwerydd a FoddwydMr PughMr PuwFifth DrownedY Pumed a FoddwydMrs Organ MorganMrs Organ MorganMr Mog EdwardsMog EdwardsMary Ann SailorsMeri Ann 'Y Morwr'Miss Myfanwy PriceMiss Myfanwy PriceDai BreadDai BaraJack BlackLlew LlederPolly GarterPoli GardisEvans the DeathIfans-AngeNogood BoyoDai Di-ddimWaldo's MotherMamLord Cut-GlassSyr Wili WatshLittle Boy WaldoBachgenVoice of a Guide-Book-Waldo's WifeGwraigMrs BeynonMrs BeynonMr WaldoMr WaldoMrs PughMrs PuwFirst NeighbourCymdoges 1Mrs Dai Bread OneMrs Dai Bara GwynSecond NeighbourCymdoges 2Mrs Dai Bread TwoMrs Dai Bara BrownThird NeighbourCymdoges 3Willy NillyJacyracaFourth NeighbourCymdoges 4Mrs Cherry OwenMrs Ceiriog OwenMatti's MotherMam arallCherry OwenMr Ceiriog OwenLittle Girl MattiMatiSinbadSinbadFirst WomanMenyw 1Old ManHen ŴrPreacherPregethwrMan's Voice-Second WomanMenyw 2FishermanPysgotwyrThird WomanMenyw 3Children's voices: girls and boysLleisiau'r plantFourth WomanMenyw 4GwennieGweniMrs Ogmore-PritchardMrs Ogmor-PritchardBillySiencynMr OgmoreMr OgmorJohnnie CristoJohnny PenwanMr PritchardMr PritchardDickyShoniGossamer BeynonMartha Mei BeynonRosie ProbertNansi PrydderchOrgan MorganOrgan MorganChild-Utah WatkinsEben WatkinsBessie BigheadBesi BenfrasMrs Utah WatkinsMrs Eben WatkinsA DrinkerYfwrOcky MilkmanWil Llath

 Cefndir 
Yn Y Cymro ar 8 Rhagfyr 1966, o dan y pennawd "Y ddrama'n barod yn nechrau Mawrth", cyhoeddwyd bod "Y Parch T James Jones" wedi cychwyn ar y "dasg anferthol" o gyfieithu'r ddrama Under Milk Wood i'r Gymraeg. Cyfaddefodd bod "y cymeriadau yn eistedd yn weddol esmwyth fel Cymry-Cymraeg" gan ryfeddu nad oedd neb wedi mentro cyfieithu'r ddrama cyn hynny.

Botwm Crys yn cadw lle

 Cynyrchiadau nodedig 

 1960au 
Fel nodwyd uchod, llwyfannwyd y ddrama am y tro cyntaf gan Chwarewyr Talacharn, yn Sir Gaerfyrddin ar y 4 Awst 1967 gyda Gwynne D. Evans yn cyfarwyddo. Cynllunydd Brin Davies; Gofalwr y Llwyfan Harri Owen; Goleuo Brin Davies; Coluro Meurig Jones a Harford Davies; Gwisgoedd Mary Tucker a Gwyneth Evans; Cyhoeddusrwydd Clem Thomas; Arbenigwyr Technegol Ken James, Phil Zammitt a Dewi Evans.
LlaisT. James JonesP.C Aston RhysEmrys JonesLlaisAlun Lloyd-Un a FoddwydAllenby DaviesMrs JacyracaMarion DaviesCapten CatAlwyn JonesLili BwtMargaret MorganYr Ail a FoddwydGlyn JonesMae 'Rose Cottage'Sharon MorganY Trydydd a FoddwydWill DaviesMr Beynon y BwtsiwrDilwyn MathewsY Pedwerydd a FoddwydEmrys JonesParch. Eli JenkinsErnest EvansY Pumed a FoddwydSulwyn ThomasMr PuwLyn EbenezerMog EdwardsBrin BonnellMrs Organ MorganLilian OwenMiss Myfanwy PriceRuby EvansMeri Ann 'Y Morwr'Valeri DaviesLlew LlederEmrys JonesDai BaraPeter JohnIfans-AngePeter JohnPoli GardisAnita WilliamsMam -Dai Di-ddimKen DaviesBachgen -Syr Wili WatshSulwyn ThomasGwraig WaldoDulcie Plucknet-Mr WaldoErnest Cross EvansMrs BeynonDulcie PlucknetCymdoges 1Ivy JonesMrs PuwMair WilliamsCymdoges 2Lilian JenkinsMrs Dai Bara GwynEdna BonnellCymdoges 3Lilian OwenMrs Dai Bara BrownWendy EllisCymdoges 4Mair WilliamsJacyracaWill DaviesMam arall -Mrs Ceiriog OwenLilian JenkinsMatiRhian EvansMr Ceiriog OwenGomer WilliamsMenyw 1 -SinbadAllenby DaviesPregethwr -Hen ŴrGlyn EllisMenyw 2 --Menyw 3 -Pysgotwyr -Menyw 4 -Lleisiau'r plantMrs Ogmor-PritchardLydia JohnGweniAnn DaviesMr OgmorGlyn EllisSiencyn -Mr PritchardSulwyn ThomasJohnny Penwan -Martha Mei BeynonMargaret Mei BeynonShoni -Organ MorganD. M. DaviesNansi PrydderchWendy EllisEben WatkinsAllenby Davies-Mrs Eben WatkinsMair WilliamsBesi BenfrasLilian OwenWil Lla'thStanley PhillipsYfwr -
Plant : Ann Davies, Anthea Lewis, Rowena Gill, Vincent Gill, Verona Gill, Yvonne Richards, Terry Thomas, Meirion Thomas, Bryan Howells, Beverley Lewis, Meryl Lloyd, Dorothy Stephenson, Gwyneth Williams, Wendy Brace.

 1990au 
Darlledwyd y ddrama ar BBC Radio Cymru ym 1992 o dan gyfarwyddyd Lyn Jones. Cast:
LlaisT. James JonesP.C Aston RhysRay GravellLlaisHuw Ceredig-Un a FoddwydIfan Huw DafyddMrs JacyracaGillian ElisaCapten CatAubrey RichardsLili BwtBeth RobertYr Ail a FoddwydDafydd HywelMae 'Rose Cottage'Sharon MorganY Trydydd a FoddwydDyfed ThomasMr Beynon y BwtsiwrRhys Parry JonesY Pedwerydd a FoddwydRay GravellParch. Eli JenkinsEmyr WynY Pumed a FoddwydGlan DaviesMr PuwMartin GriffithsMog EdwardsDewi Pws MorrisMrs Organ MorganRhian MorganMiss Myfanwy PriceCaryl Parry JonesMeri Ann 'Y Morwr'Rachel H ThomasLlew LlederRhys Parry JonesDai BaraDilwyn OwenIfans-AngeRhys Parry JonesPoli GardisSiw HuwsMamGaynor Morgan ReesDai Di-ddimHywel EmrysBachgen -Syr Wili WatshDyfed ThomasGwraig WaldoDelyth Wyn-Mr WaldoDafydd HywelMrs BeynonMair RobertsCymdoges 1Manon EamesMrs PuwSiân OwenCymdoges 2Gillian ElisaMrs Dai Bara GwynHarriet LewisCymdoges 3Gaynor Morgan ReesMrs Dai Bara BrownSue RoderickCymdoges 4Rhian MorganJacyracaBrinley JenkinsMam arall -Mrs Ceiriog OwenDelyth WynMati -Mr Ceiriog OwenIfan Huw DafyddMenyw 1Manon EamesSinbadIestyn GarlickPregethwr -Hen ŴrErnest EvansMenyw 2Gillian Elisa-Menyw 3Gaynor Morgan ReesPysgotwyr -Menyw 4Rhian MorganLleisiau'r plantDisgyblion Ysgol Gyfun Maes yr Yrfa, Cefneithin.Mrs Ogmor-PritchardMenna TrusslerGweni -Mr OgmorIslwyn MorrisSiencyn -Mr PritchardGlan DaviesJohnny Penwan -Martha Mei BeynonCaryl Parry JonesShoni -Organ MorganErnest EvansNansi PrydderchSharon MorganEben WatkinsDafydd Hywel-Mrs Eben WatkinsCaryl Parry JonesBesi BenfrasMair RobertsWil Lla'thDilwyn OwenYfwrRay Gravell

 2010au 
bawd|Poster ffilm 2015
Cafwyd addasiad ffilm o'r ddrama yn 2015 i ddathlu canmlwyddiant geni Dylan Thomas. Cyfarwyddydd y ffilm oedd Kevin Allen, a gwnaed dwy fersiwn gefn-wrth-gefn, yn Gymraeg a Saesneg. Mwy am y ffilm honno yn yr erthygl Dan y Wenallt (ffilm Kevin Allen 2015).

 Ail-Gyhoeddiadau 

bawd|Clawr cyhoeddiad 1992 Gwasg Gomer
Cafwyd ail-argraffiad gyda darluniau o'r ffilm animeiddiedig gan Gwmni Siriol ar gyfer S4C ym 1992.

Cafodd ei ailargraffu yn 2014 gan Wasg Gomer gyda rhagair newydd gan Walford Davies, i gyd-fynd â chanmlwyddiant geni Dylan Thomas. Man cyhoeddi: Llandysul, Cymru.; Gwefan Gwales; Cyngor Llyfrau Cymru; adalwyd 1 Awst 2017 

Gweler hefyd
 Rhestr llyfrau Cymraeg
 Wicibrosiect Llyfrau Gwales

Cyfeiriadau

Categori:Cyfieithiadau o Ddramâu i'r Gymraeg
Categori:Dramâu Cymraeg
Categori:Dylan Thomas
Categori:Llyfrau Cymreig 2014

Categori:Prosiect Wici Môn