Enoc Huws

Nofel gan Daniel Owen yw Profedigaethau Enoc Huws. Cyhoeddwyd y nofel gyntaf ym 1891, ac yn ddiweddar addaswyd hi ar gyfer y teledu.

Mae'n rhoi hanes Enoc Huws, a fagwyd yn blentyn amddifad ond sydd, trwy waith caled, gonestrwydd a charedigrwydd, yn dod yn fasnachwr llwyddiannus. Mewn gwrthgyferbyniad, y prif gymeriad arall yw Capten Trefor, twyllwr di-egwyddor sydd yn ymddangos wedi ennill cyfoeth mawr yn y diwydiant mwyngloddio plwm, ac sydd yn denu eraill i 'fuddsoddi' yn ei fenter. Ofnwn y bydd Enoc Huws, sydd â golwg ar Susan, merch y Capten, yn cael ei ddifetha yn yr un ffordd.

Themâu
Er yn thema ddifrifol, adroddir ambell i ddigwyddiad doniol, yn enwedig gyda pherthynas Enoc a'i forwyn, Marged. Tu ôl i'r hiwmor fodd bynnag, gwelir elfennau gwir a thywyll. Gellir ystyried ymddygiad Marged yng nghyd-destun safle menywod yn y gymdeithas Fictoraidd. Gwelir ofn merched y cyfnod o'r tloty. Mae ymddygiad y Plismon (er hefyd yn ddoniol) yn dangos llwfrdra a strwythur dosbarth y gymuned: cawn fechgyn o deuluoedd "da" yn meddwi ac yn cael eu hebrwng adref er mwyn i'w teuluoedd roi "anrheg" i'r plismon tra bod bechgyn o deuluoedd llai parchus yn meddwi ac yn cael eu hebrwng i'r ddalfa. Gellir dadlau mai llun go gymhleth sydd i'w weld yn y nofel.

Brwydr rhwng y da a'r drwg yw thema'r llyfr ond mae tro annisgwyl tuag at ddiwedd yr hanes sy'n creu amheuaeth a yw'r da am orchfygu.

Llyfryddiaeth
 Dafydd Glyn Jones, "Enoc Huws a Hunan-dwyll", yn Ysgrifau Beirniadol III, gol. J. E. C. Caerwyn Williams (Dinbych: Gwasg Gee, 1967)

 T. Robin Chapman, "Enoc Huws a Masnach", Taliesin 50 (1984): 56–69

 Gwyn Thomas, "Profedigaethau Enoc Huws", yn Gair am Air: Ystyriaethau am Faterion Llenyddol (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru, 2000), tt.58–80

Categori:Gweithiau Daniel Owen
Categori:Llyfrau Cymreig 1891
Categori:Nofelau 1891
Categori:Nofelau Cymraeg