Penrhyn Llŷn

Gweler hefyd Llŷn (gwahaniaethu) a Penrhyn (gwahaniaethu).

Gorynys yng ngogledd-orllewin Cymru yw Penrhyn Llŷn neu Pen Llŷn. Mae'n rhan o Wynedd. Mae'n ymestyn fel braich allan i'r môr tua gogledd Bae Ceredigion. Yr Eifl yw'r copa uchaf a'r prif drefi yw Aberdaron, Abersoch, Cricieth, Nefyn a Phwllheli. Creadigaeth bur diweddar yw'r term ei hun.

300px|bawd|canol|Penrhyn Llŷn

Mae'r penrhyn yn cael ei adnabod fel Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol. Ceir nifer o draethau braf, yn arbennig ar yr arfordir deheuol, baeau creigiog ar hyd arfordir y gogledd, a bryniau gosgeiddig fel Yr Eifl a Carn Fadryn.

Er gwaethaf mewnlifiad o siaradwyr Saesneg i leoedd fel Abersoch, erys Llŷn yn un o gadarnleoedd pwysicaf yr iaith Gymraeg.

 Geirdarddiad 
Daw'r enw Llŷn o Laigin, brenhinllin Leinster/Laighin a sefydlodd gwladfa Wyddelig yng Ngogledd Cymru yn ystod Oes Gristnogol Gynnar Iwerddon (tua 400–800).Ó Corráin (1989), t. 6.

Copaon
bawd|chwith|Mynydd Moel-y-gest.
bawd|chwith|upright=1.2|Lleoliad y copaon o Ynys Môn i Ben Llŷn.

+  Rhwng Ynys Môn a Phen Llŷn Enw  Cyfesurynnau OS  Cyfesurynnau DaearyddolBwlch Mawr, Penrhyn Llŷn  SH426478 53.004°N, 4.347°WBwrdd Arthur, Ynys Môn  SH585812 53.308°N, 4.125°WCarn Fadryn, Penrhyn Llŷn  SH278351 52.885°N, 4.56°WCarneddol, Penrhyn Llŷn  SH301331 52.868°N, 4.525°WGarn Boduan, Penrhyn Llŷn  SH312393 52.924°N, 4.512°WGwylwyr Carreglefain, Penrhyn Llŷn  SH324410 52.94°N, 4.495°WGyrn Ddu, Penrhyn Llŷn  SH401467 52.993°N, 4.383°WMynydd Twr, Holy Island (Ynys Môn)  SH218829 53.312°N, 4.676°WMoel-y-gest, Penrhyn Llŷn  SH549388 52.926°N, 4.159°WMynydd Anelog, Penrhyn Llŷn  SH151272 52.81°N, 4.744°WMynydd Bodafon, Ynys Môn  SH472854 53.343°N, 4.296°WMynydd Carnguwch, Penrhyn Llŷn  SH374429 52.958°N, 4.422°WMynydd Cennin, Penrhyn Llŷn  SH458449 52.979°N, 4.298°WMynydd Cilan, Penrhyn Llŷn  SH288241 52.787°N, 4.54°WMynydd Eilian, Ynys Môn  SH472917 53.399°N, 4.299°WMynydd Enlli, Ynys Enlli  SH122218 52.761°N, 4.784°WMynydd Rhiw, Penrhyn Llŷn  SH228293 52.832°N, 4.631°WMynydd y Garn, Ynys Môn  SH314906 53.385°N, 4.536°WYr Eifl, Penrhyn Llŷn  SH364447 52.974°N, 4.437°W

 Cymunedau (a chyn-gymunedau) 

 Llun Enw Cyfnod Poblogaeth1961 Sir Cymuned Refs 100px  Aberdaron  18941974 1,161  Gwynedd  Aberdaron  A Vision of Britain Through Time : Aberdaron Civil Parish . Adalwyd 12 Ionawr 2010. 100px  Abererch  18941934   Gwynedd  Llannor  A Vision of Britain Through Time : Abererch Civil Parish . Adalwyd 12 Ionawr 2010. 100px  Ynys Enlli  18941974 17  Gwynedd  Aberdaron  A Vision of Britain Through Time : Bardsey Island Civil Parish . Adalwyd 12 Ionawr 2010. 100px  Bodferin  18941934   Gwynedd  Aberdaron  A Vision of Britain Through Time : Bodferin Civil Parish . Adalwyd 12 Ionawr 2012. 100px  Botwnnog  18941974 1,176  Gwynedd  Botwnnog  A Vision of Britain Through Time : Botwnnog Civil Parish . Adalwyd 12 Ionawr 2010. 100px  Bryncroes  18941934   Gwynedd  AberdaronBotwnnog  A Vision of Britain Through Time : Bryncroes Civil Parish . Adalwyd 12 Ionawr 2010. 100px  Buan  19341974 619  Gwynedd  Buan  A Vision of Britain Through Time : Buan Civil Parish . Adalwyd 12 Ionawr 2010. 100px  Carnguwch  18941934   Gwynedd  Pistyll  A Vision of Britain Through Time : Carnguwch Civil Parish . Adalwyd 12 Ionawr 2010. 100px  Ceidio  18941934   Gwynedd  Buan  A Vision of Britain Through Time : Ceidio Civil Parish . Adalwyd 12 Ionawr 2010. 100px  CricciethUrban District  18941974 1,672  Gwynedd  Criccieth  100px  Dolbenmaen  19341974 1,447  Gwynedd  Dolbenmaen  A Vision of Britain Through Time : Dolbenmaen Civil Parish . Adalwyd 12 Ionawr 2010. 100px  Edern  18941939   Gwynedd  Nefyn  A Vision of Britain Through Time : Edern Civil Parish . Adalwyd 12 Ionawr 2010. 100px  Llanaelhaearn  18941974 1,242  Gwynedd  Llanaelhaearn  A Vision of Britain Through Time : Llanaelhaearn Civil Parish . Adalwyd 12 Ionawr 2010. 100px  Llanarmon  18941934   Gwynedd  Llanystumdwy  A Vision of Britain Through Time : Llanarmon Civil Parish . Adalwyd 12 Ionawr 2010. 100px  Llanbedrog  18941974 883  Gwynedd  Llanbedrog  A Vision of Britain Through Time : Llanbedrog Civil Parish . Adalwyd 12 Ionawr 2010. 100px  Llandegwning  18941934   Gwynedd  Botwnnog  A Vision of Britain Through Time : Llandegwning Civil Parish . Adalwyd 12 Ionawr 2010. 100px  Llandudwen  18941934   Gwynedd  BuanTudweiliog  A Vision of Britain Through Time : Llandudwen Civil Parish . Adalwyd 12 Ionawr 2010. 100px  Llanengan  18941974 2,116  Gwynedd  Llanengan  A Vision of Britain Through Time : Llanengan Civil Parish . Adalwyd 12 Ionawr 2010. 100px  Llanfaelrhys  18941934   Gwynedd  Aberdaron  A Vision of Britain Through Time : Llanfaelrhys Civil Parish . Adalwyd 12 Ionawr 2010. 100px  Llanfihangel Bachellaeth  18941934   Gwynedd  Buan  A Vision of Britain Through Time : Llanfihangel Bachellaeth Civil Parish . Adalwyd 12 Ionawr 2010. 100px  Llangian  18941934   Gwynedd  BotwnnogLlanengan  A Vision of Britain Through Time : Llangian Civil Parish . Adalwyd 12 Ionawr 2010. 100px  Llangwnnadl  18941934   Gwynedd  AberdaronTudweiliog  A Vision of Britain Through Time : Llangwnnadl Civil Parish . Adalwyd 12 Ionawr 2010. 100px  Llangybi  18941934   Gwynedd  LlannorLlanystumdwy  A Vision of Britain Through Time : Llangybi Civil Parish . Adalwyd 12 Ionawr  2010. 100px  Llaniestyn  18941934   Gwynedd  BotwnnogTudweiliog  A Vision of Britain Through Time : Llaniestyn Civil Parish . Adalwyd 12 Ionawr 2010. 100px  Llannor  18941974 2,039  Gwynedd  Llannor  A Vision of Britain Through Time : Llannor Civil Parish . Adalwyd 12 Ionawr 2010. 100px  Llanystumdwy  18941974 2,056  Gwynedd  Llanystumdwy  A Vision of Britain Through Time : Llanystumdwy Civil Parish . Adalwyd 12 Ionawr 2010. 100px  Sarn Mellteyrn  18941934   Gwynedd  BotwnnogTudweiliog  A Vision of Britain Through Time : Mellteryn Civil Parish . Adalwyd 12 Ionawr 2010. 100px  Nefyn  18941974 2,164  Gwynedd  Nefyn  A Vision of Britain Through Time : Nefyn Civil Parish . Adalwyd 12 Ionawr 2010. 100px  Benllech  18941934   Gwynedd  Tudweiliog  A Vision of Britain Through Time : Benllech Civil Parish . Adalwyd 12 Ionawr 2010. 100px  Penrhyn Llŷn  18941934   Gwynedd  CricciethLlanystumdwy  A Vision of Britain Through Time : Penllyn Civil Parish . Adalwyd 12 Ionawr 2010. 100px  Penrhos  18941934   Gwynedd  Llannor  A Vision of Britain Through Time : Penrhos Civil Parish . Adalwyd 12 Ionawr 2010. 100px  Pistyll  18941974 599  Gwynedd  Pistyll  A Vision of Britain Through Time : Pistyll Civil Parish . Adalwyd 12 Ionawr 2010. 100px  PwllheliMunicipal Borough  18351974 3,647  Gwynedd  Pwllheli  100px  Tudweiliog  18941974 1,003  Gwynedd  Tudweiliog  A Vision of Britain Through Time : Tudweiliog Civil Parish . Adalwyd 12 Ionawr 2010.

 Gweler hefyd 
Llŷn - y cantref hanesyddol; Pen Llŷn
Eifionydd - cwmwd ac ardal hanesyddol; rhan dde-ddwyreiniol y penrhyn
Llwybr Arfordir Llŷn ac Eryri
Rhestr mynyddoedd Cymru
Rhestr o gopaon Cymru

 Cyfeiriadau 

 Llyfryddiaeth 
 Ó Corráin, D. "Prehistoric and Early Christian Ireland" yn The Oxford History of Ireland, golygwyd gan R. F. Foster (Rhydychen, Gwasg Prifysgol Rhydychen, 1989).
 Ioan Mai Evans, Gwlad Llŷn (Llandybie, 1968)

Categori:Ardaloedd o Harddwch Naturiol Eithriadol yng Nghymru
Categori:Arfordir Gwynedd
Categori:Daearyddiaeth Gwynedd
Categori:Llŷn
Categori:Gorynysoedd Cymru