Galisia

Un o gymunedau ymreolaethol Sbaen yw Galisia (Galisieg: Galicia; Galiza, Sbaeneg Galicia). Saif yng ngogledd-orllewin yr orynys Iberaidd. Mae nifer o ynysoedd megis y Cíes, Ons, Cortegada, Arousa, Sálvora a Vionta yn rhan o Galisia. Ystyrir Galisia yn genedl hanesyddol, fel Catalwnia ac Ewskadi (sef Gwlad y Basg).

Mae gan Galisia ei hiaith ei hun, Galisieg, sy'n iaith Rufeinaidd, sy'n debygach i Bortiwgaleg na Sbaeneg. Yn ôl astudiaeth ddiweddar defnyddir yr iaith gan tua 80% o'r boblogaeth. Ymhlith ei harwyr chwedlonol mae Pedro Pardo de Cela (c. 1425 - 17 Rhagfyr 1483). Ystyrir Ramón Piñeiro (31 Mai 1915 - 27 Awst 1990) yn Athronydd, awdur a chenedlaetholwr o bwys. Fe'i ganwyd yn Armea de Abaixo, Lama, Láncara, Galisia ac roedd yn flaenllaw yn ei ymdrech i hyrwyddo diwylliant Galicia wedi Rhyfel Cartref Sbaen.

Roedd Rosalía de Castro (1837 – 1885) yn brif lenor Galisia a heddiw yn arwres ffeministaidd. Cyhoeddodd ei chasgliad cyntaf o farddoniaeth Cantares gallegos (Caneuon Galisieg) ar 17 Mai, 1863. Mae 17 Mai bellach yn cael ei dathlu fel Día das Letras Galegas - Diwrnod llenyddiaeth Galisieg, yn ddiwrnod o wyliau yn Galisia. Un o brif ffigyrau eraill Galisia yw Castelao (1886 – 1950) a oedd yn arweinydd y mudiad cenedlaethol, ysgrifennwr, arlunydd, cartwnydd, dramodydd a doctor. 

Cysylltiad Celtaidd
Mae Galisia yn cael ei hystyried fel gwlad Geltaidd am ei gysylltiadau Celtaidd hanesyddol. 

Enw un o brif glybiau pêl-droed y wlad yw Celta de Vigo (Celtiaid Vigo) ac mae cerddoriaeth draddodiadol Galisia yn cynnwys offerynnau Celtaidd fel y bibgod.

Mae Os Pinos - anthem genedlaethol y wlad yn cyfeirio at Galisia fel ‘Cenedl Breogán’. Roedd Breogán (Breoghan, Bregon neu Breachdan) yn arwr yn hanes Celtaidd. Mae’r llyfr Gwyddelig Lebor Gabála Érenn (Llyfr llafar Iwerddon) o’r canoloesol yn cyfeirio at Breogán a’i disgynyddion yn teithio i Galisia a sefydlu dinas Brigantia (A Coruña heddiw). Mae cerflun modern enfawr  o Beogán yn sefyll yn A Coruña yn edrych tua'r môr ac Iwerddon.

Prif drefi Galisia 
 Vigo (poblogaeth 300,000)
 A Coruña (poblogaeth 250,000)
 Ourense (poblogaeth 110,000)
 Santiago de Compostela (poblogaeth 90,000)
 Lugo (poblogaeth 90,000)
 Ferrol (poblogaeth 80,000)
 Pontevedra (poblogaeth 80,000)

Yn economaidd, mae Galisia yn dibynnu i raddau helaeth ar amaethyddiaeth a physgota. Mae twristiaeth hefyd yn elfen bwysig, ac mae miloedd o bererinion yn cyrchu i Santiago de Compostela bob blwyddyn ar hyd y Camino de Santiago.

Oriel

Dinasoedd a threfi mawrion
Y prif ddinasoedd yw: Vigo, A Coruña, Ourense, Lugo, Santiago de Compostela (y brifddinas), Pontevedra a Ferrol.

Yr ardaloedd mwyaf poblog yw:
 Vigo-Pontevedra – 660,000
 A Coruña-Ferrol – 640,000

Rhestr dinasoedd a threfi yn Galisia yn ôl poblogaethTref/DinasRhanbarthPoblogaeth (2013)Tref/DinasRhanbarthPoblogaeth (2013)1VigoPontevedra294,997   11CarballoA Coruña31,3032A CoruñaA Coruña244,810   12ArteixoA Coruña30,4823OurenseOurense106,905   13RedondelaPontevedra30,0064LugoLugo98,007   14CulleredoA Coruña29,2075Santiago de CompostelaA Coruña95,207   15AmesA Coruña28,8526PontevedraPontevedra82,946   16RibeiraA Coruña27,6997FerrolA Coruña70,389   17CangasPontevedra26,1218NarónA Coruña39,450   18MarínPontevedra25,8649Vilagarcía de ArousaPontevedra37,621   19CambreA Coruña23,64910OleirosA Coruña34,470   20PonteareasPontevedra23,561

Gweler hefyd
Llychlynwyr yng Ngalisia

Cyfeiriadau

Categori:Cymunedau ymreolaethol Sbaen

Categori:Hanes Ewrop