Dydd Gŵyl Dewi

Dydd Gŵyl Dewi Sant ar 1 Mawrth yw'r diwrnod y dethlir Dewi Sant, nawddsant Cymru. Bydd nifer o blant yn gwisgo'r wisg Gymreig ac yn cystadlu mewn eisteddfodau ysgol—yn arbennig trwy ganu ac adrodd. Bydd llawer o bobl o bob oed yn gwisgo cenhinen bedr (a welir fel arwyddlun Cymreig) neu genhinen (arwyddlun Dewi Sant) ar y diwrnod. Cynhelir nifer o Nosweithiau Llawen a chyngerddau. Hefyd y mae nifer o gymdeithasau yn cael noson gawl a gŵr gwadd i'w hannerch.

bawd|chwith|120px|Adeilad Empire State gyda lliwiau baner Cymru (gwyn, coch a gwyrdd) ar Ddydd Gŵyl Dewi 2006.

Mae'r cyntaf o Fawrth wedi bod yn ŵyl genedlaethol ers canrifoedd; yn ôl y traddodiad bu farw Dewi Sant ar y cyntaf o Fawrth 589 OC. Gwnaed y dyddiad yn ddydd cenedlaethol (answyddogol) Cymru yn y 18g.

Cynhelir gorymdaith flynyddol yng Nghaerdydd i ddathlu'r ŵyl. Yn 2006 yn yr Unol Daleithiau cafodd Dydd Gŵyl Dewi ei gydnabod yn swyddogol fel diwrnod cenedlaethol y Cymry, ac ar y cyntaf o Fawrth cafodd Adeilad Empire State ei oleuo yn lliwiau baner Cymru. Mae cymdeithasau Cymreig drwy'r byd yn dathlu drwy gynnal ciniawau, partion a chyngerddau.

Cododd problem yn 2006 o ran agwedd grefyddol yr ŵyl, gan fod y cyntaf o Fawrth yn disgyn ar Ddydd Mercher Lludw, sy'n cael ei ystyried yn ddiwrnod anaddas i ddathlu. O ganlyniad, dathlwyd y diwrnod ar 28 Chwefror gan y Catholigion ac ar 2 Mawrth gan yr Eglwys yng Nghymru.

 Ymgyrch am ŵyl banc 
bawd|231x231px|Dathliadau Dydd Gŵyl Dewi ym Mae Caerdydd, 2008
Mae ymgyrch ar droed i gael Dydd Gŵyl Dewi yn ddydd gŵyl banc swyddogol yng Nghymru. Yn ôl arolwg a gynhaliwyd ar Ddydd Gŵyl Dewi 2006 yr oedd 87% o bobl Cymru yn cefnogi hyn, gyda 65% yn barod i aberthu gŵyl banc arall yn ei le. Denodd deiseb sy'n cefnogi'r ymgyrch dros 13,000 o lofnodion yn 2022. Rhoddwyd diwrnod o wyliau i staff Cyngor Gwynedd a Pharc Cenedlaethol Eryri ar Ddydd Gŵyl Dewi 2022. Mae Cyngor Sir Ceredigion, Cyngor Caerdydd, a Chyngor Castell-nedd Port Talbot yn ystyried gwneud yr un peth yn 2023.

Gorymdeithiau Gŵyl Ddewi
bawd|321x321px|Poster o Orymdaith Wrecsam i ddathlu Dydd Gŵyl Dewi.
Yn y 2010au cynyddodd y nifer o orymdeithiau; mae'n ymddangos mai Caerdydd, Aberystwyth a Wrecsam oedd y cyntaf gyda'r ardaloedd canlynol yn dilyn:
Y Sadwrn cyn yr Ŵyl
Pwllheli (ers 2014) 
Tremadog (ers 2017)urdd.cymru;  adalwyd 9 Chwefror 2017.
Caerfyrddin

1af o Fawrth
Bae Colwyn 10.00 yb
Caerdydd
Wrecsam Gwefan Cyngor Sir Wrecsam. Adalwyd 25 Chwefror 2017.
Caergybi (ers 2017)
Y Fflint 10.00 yb
Llangefni; bore

Y Sadwrn wedi'r Ŵyl
Aberystwyth, cynhaliwyd y cyntaf yn 2013 gan gerdded o Gloc y Dref i sgwâr Llys y Brenin. Yn ôl y trefnydd, Siôn Jobbins, cynhelir y digwyddiad i "ddathlu Dewi, y Gymraeg a'n traddodiadau unigryw". Ysbrydolwyd y Parêd gan orymdaith Caerdydd.
Abertawe tua 15.00 yp
Bangor (ers 2016) 12.45 yp

Sul wedi'r Ŵyl
Bethesda (Dyffryn Ogwen)

Wythnos
Llandeilo, cynhelir wythnos o weithgareddau yn yr ardal i ddathlu'r ŵyl (2017), ond nid oedd gorymdaith.llandeilo.gov.uk;  adalwyd 9 Chwefror 2017.

Gweler hefyd
 Parêd Gŵyl Dewi Aberystwyth

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
Gorymdaith Dewi Sant, Caerdydd 
Wythnos Gŵyl Ddewi, Abertawe 
Parêd Gŵyl Dewi Aberystwyth
Kathryn Hurlock: Sut mai’r Cymry tu allan i Gymru a gadwai Ŵyl Dewi Sant yn fyw ar parallel.cymru

Categori:Dewi Sant
Dewi
Dewi
Categori:Mawrth (mis)
Categori:Symbolau cenedlaethol Cymru