Cyhydedd

Mewn daearyddiaeth, mae cyhydedd yn llinell ddychmygol, sydd yn mynd o gwmpas y ddaear mewn plaen sy'n berpendiciwlar i echel ei chylchdro. Mae i bob planed sy'n cylchdroi ei gyhydedd ei hun, ond fel arfer, mae "Cyhydedd" yn cyfeirio at linell ar y Ddaear. Gosodir y Cyhydedd yn union rhwng dau begwn y blaned;  golyga hyn ei bod yr un pellter o Begwn y Gogledd ag ydyw o Begwn y De. Mae'r Cyhydedd yn rhannu'r ddaear yn ddau; Hemisffer y Gogledd ac Hemisffer y De.

bawd|300px|canol|Y gweledydd hynny sydd ar y Cyhydedd (coch) neu gyfeirnod meridian IERS (glas)

Geodedd Cyhydedd y Ddaear
Diffinnir Cyhydedd y Ddaear o ran ei ledred gan 0° (sero gradd). Mae'n un o bump prif cylch lledred a nodir mewn daearyddiaeth; ceir hefyd y cylchoedd pegynol hyn: (y Cylch Arctig a'r Cylch Antartig) a'r ddau gylch trofannol (Trofan Cancr a Throfan Capricorn).

Yn ei symudiad ymddangosiadol yn yr awyr, mae'r haul yn pasio uwchben y Cyhydedd ddwywaith y flwyddyn, yn ystod y cyhydnosau. Am eilad, yn ystod y cyhydnos, mae pelydrau'r haul yn union berpendiciwlar i wyneb y ddaear ar y rhan arbennig honno o'r Cyhydedd.

Mae'r mannau hynny sydd ar y Cyhydedd yn cael y gwawrio a'r machlud haul cyflymaf, gan fod yr haul yn codi ac yn machlud bron yn fertig drwy gydol y flwyddyn. Mae hyd diwrnod (o godiad haul hyd at ei fachlud) ar y Cyhydedd bron yn hafal drwy gydol y flwyddyn ac mae ei hyd oddeutu 14 munud yn hirach na'r nos oherwydd plygiant golau gan yr atmosffer a gan y diffinnir yr union eiliad o wawrio a machlud gan yr eiliad honno pan fo 'ymyl' yr haul (yn hytrach na'i ganol) i'w weld uwchben y gorwel. Mae'r Ddaear yn bolio rhyw ychydig ar y Cyhydedd. Ei ddiametr yw , on ar y Cyhydedd mae'r diametr oddeutu  greater than at the poles.

Lleolir nifer o ganolfanau gofod ger y Cyhydedd e.e. Canolfan Ofod Guiana yn Kourou, Guyane, gan fod y lleoliadau hyn yn symud yn gynt nag unrhyw ledred arall oherwydd cylchdro'r Ddaear. Golyga hyn fod y rocedi'n defnyddio llai o danwydd, pan gânt eu lansio. Er mwyn gwneud yn fawr o hyn, mae'n rhaid i'r rocedi gael eu lansio i gyfeiriad y dwyrain, y de-ddwyrain neu'r gogledd-ddwyrain.

 Gwledydd y mae'r Cyhydedd yn mynd drwyddynt 
 Cyfesurynnau Gwlad, rhanbarth neu fôr Arall  Cefnfor yr Iwerydd Cefnfor Guinea  São Tomé a Príncipe Ilhéu das Rolas  Cefnfor yr Iwerydd Cefnfor Guinea  Gabon   Gweriniaeth y Congo Mae'n mynd drwy Makoua.  Gweriniaeth Ddemocrataidd y Congo Passing 9 km south of central Butembo  Wganda Mae'n mynd 32 km i'r de o ganol Kampala  Llyn Victoria Mae'n mynd drwy rai o ynysoedd Wganda  Cenia Mae'n mynd assing 6 km i'r gogledd o ganol Kisumu  Somalia   Cefnfor India Mae'n mynd drwy Huvadhu Atoll a Fuvahmulah  Indonesia Ynysoedd Batu, Sumatra ac Ynysoedd Lingga  Culfor Karimata  Indonesia Borneo  Culfor Makassar   Indonesia Sulawesi  Culfor Tomini  Môr Molucca   Indonesia ynysoedd Kayoa a Halmahera   Môr Halmahera  Indonesia Gebe Island  Y Cefnfor Tawel Mae'n mynd 570 m i'r gogledd o Ynys Waigeo  Ecwador Isabela Island in the Ynysoedd y Galapagos  Y Cefnfor Tawel  Ecwador Mae'n mynd 24 km i'r gogledd o ganol Quito, ger Mitad del Mundo  Colombia Mae'n mynd 4.3 km i'r gogledd o'r ffin â Periw  Brasil Amazonas Roraima Pará Amapá Ynysoedd Pará – ar aber Afon Amazonas  Atlantic Ocean

Rhestr
 São Tomé a Príncipe – mae'r cyhydedd yn mynd dros ynys fehchan o'r enw Ilhéu das Rolas
 Gabon
 Gweriniaeth y Congo
 Gweriniaeth Ddemocrataidd y Congo
 Wganda
 Cenia
 Somalia
 Maldives – ond efallai yn croesi dim ond un o'r ynysoedd
 Indonesia
Pini – ynys fechan ger Sumatra
 Sumatra
 Lingga – ynys fechan arall ger Sumatra
 Borneo – Kalimantan
 Sulawesi
 Halmahera
 nifer o ynysoedd bychain i'r dwyrain Halmahera
 Ynysoedd Gilbert – ond efallai yn croesi dim ond un o'r ynysoedd
 Ynysoedd Phoenix – yn croesi'r ynysoedd ger Ynys Baker
 Line Islands – yn coroesi'r ynysoedd ger Ynys Jarvis
 Ecwador
Ynysoedd y Galapagos – yn coroesi Ynys Isabela.
 Colombia
 Brasil

 Gweler hefyd 
 Hydred a lledred
 Pegwn y de
 Pegwn y gogledd
 Trofan Cancr
 Trofan yr Afr

Categori:Cartograffeg