Rhydychen

Dinas yn Swydd Rydychen, De-ddwyrain Lloegr, yw Rhydychen (, hen enw Oxenaford).British Place Names; adalwyd 19 Mai 2020 Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Dinas Rhydychen. Hi yw tref sirol Swydd Rydychen.

Yng nghyfrifiad 2001 roedd y boblogaeth yn 134,248.

Llifa Afon Cherwell ac Afon Tafwys drwy ganol Rhydychen gan gyfarfod i'r de o ganol y ddinas. Fodd bynnag, yn Rhydychen ac am tua 10 milltir (16 km) a'r ardal gyfagos, gelwir Afon Tafwys yn "Isis".

Saif sy tua 60 milltir i'r gogledd-orllewin o Lundain.

Mae gan y ddinas ddwy brifysgol. Prifysgol Rhydychen yw'r brifysgol hynaf yn Lloegr; ymhlith y Cymry fu yno oedd Owain Glyndŵr ac O. M. Edwards. Mae Prifysgol Brookes (Oxford Polytechnic yn gynt) yna hefyd. Mae'r diwydiant ceir yn bwysig i'r economi lleol — cynhyrchir y BMW Mini yn Cowley yn ne-ddwyrain y ddinas — ond lleihawyd y cynnyrch ers y 1970au.

Mae hanes Rhydychen yn estyn yn ôl i gyfnod y Sacsoniaid. Ganwyd John, brenin Lloegr, yn Rhydychen. Defnyddiodd Brenin Siarl I Rydychen fel ei lys yn ystod Rhyfel Cartref Lloegr.

Mae'r adeiladau yn Rhydychen yn adlewyrchu pob cyfnod pensaernïol yn hanes Lloegr ers dyfodiad y Sacsoniaid, gan gynnwys y Radcliffe Camera o ganol y 18g. Mae adeilad hynaf y ddinas, sef eglwys Mihangel Sant, yn dyddio o 1040. Adnabyddir Rhydychen fel y "city of dreaming spires", term a fathwyd gan y bardd Matthew Arnold i ddisgrifio pensaernïaeth adeiladau prifysgol Rhydychen.

 Adeiladau a chofadeiladau 
Amgueddfa'r Ashmolean
Castell Rhydychen
Coffa'r Merthyron
Eglwys y Forwyn Fair
Llyfrgell Bodleian
Theatr Sheldonian
Tŵr Carfax

Enwogion
P. D. James (1920-2014), nofelydd
E. P. Thompson (1924-1993), hanesydd
Elizabeth Spriggs (1929-2008), actores
Stephen Hawking (1942-2018), ffisegydd
Jacqueline du Pré (1945-1987), cerddores
Miriam Margolyes (g. 1949), actores
David Oyelowo (g. 1976), actor

Gweler hefyd
Rhestr enwau Cymraeg ar drefi a llefydd eraill yn Lloegr

Cyfeiriadau

 Dolenni allanol 
 Gwefan y Cyngor

Categori:Dinas Rhydychen
Categori:Dinasoedd Lloegr

Categori:Trefi Swydd Rydychen