Penbedw

Tref yng Nglannau Merswy, Gogledd-orllewin Lloegr, yw Penbedw (Saesneg: Birkenhead).British Place Names; adalwyd 22 Medi 2021 Fe'i lleolir mewn ardal ddi-blwyf ym mwrdeistref fetropolitan Cilgwri. Saif ar lan Afon Merswy, ar benrhyn Cilgwri gyferbyn â Lerpwl.

Mae ganddi boblogaeth o oddeutu 83,729.Gwefan ystadegau'r Cyfrifiad Cenedlaethol: Swyddfa Ystadegau Gwladol; adalwyd 09/02/2013 Mae Caerdydd 212.3 km i ffwrdd o Benbedw ac mae Llundain yn 288.5 km. Y ddinas agosaf ydy Lerpwl sy'n 7.6 km i ffwrdd.

Hanes
Adeiladwyd Priordy benedictaidd Penbedw yn 1150.
Yn ddiweddarach adeiladwyd porthladd a thyfodd diwydiant adeiladu llongau yno.

Adeiladwyd y llong Dinbych ym Mhenbedw.
bawd|chwith|250px|Iard Cammell Laird

Adeiladu llongau
Dechreuwyd y dywidiant adeiladu llongau ym 1829. Sefydlwyd gwaith haearn gan William Laird ym 1824. Ymunoedd ei fab John Laird â’r prosiect ym 1828. Daeth y cwmni Cammell Laird.

Statws
Ar un adeg, oedd Penbedw yn rhan o blwyf Bidston. Daeth Penbedw yn fwrddeistref drefol ym 1877, ac yn fwrddeistref sirol yn 1888. Roedd plwyf Penbedw Santes Fair, Bidston, Claughton, Oxton, Tranmere, a rhan o Bebington yn rhan o’r fwrddeistref. Ychwanegwyd Landican, Prenton a Thingwall ym 1928, a Noctorum, Upton a Woodchurch ym 1933.Birkenhead – An Illustrated History|first=Ralph T|last=Brocklebank|publisher=Breedon Books|page=110|year=2003|isbn=1-85983-350-0 Hyd at 1af Ebrill 1974, roedd Penbedw a gweddill Cilgwri yn rhan o Swydd Gaer; wedyn collodd Penbedw ei statws fel bwrddeistref sirol, a daeth yn rhan o Fwrddeistref Cilgwri yn Sir Glannau Merswy.

Trafnidiaeth
bawd|chwith|250px|Simne allyriadau Twnnel Queensway
bawd|chwith|250px|Gorsaf reilffordd Sgwâr Hamilton
Fferiau
Dechreuodd y wasanaeth fferi gyntaf dros yr afon yn 1150. Dechreuodd gwasanaeth fferi stêm rhwng Tranmere a Lerpwl ym 1817 ac un rhwng Woodside a Lerpwl ym 1822.

Ffyrdd
Mae 2 dwnnel o dan Afon Merswy yn cysylltu Penbedw â Lerpwl, Twnnel Kingsway a Thwnnel Queensway. Agorwyd Twnnel Queensway ym 1934.

Rheilffyrdd
Trefnir rheilffyrdd yr ardal gan Merseyrail. Agorwyd twnnel rheilffordd rhwng Penbedw â Lerpwl ym 1886, ac mae trenau’n mynd ymlaen o Benbedw i Gaer, Ellesmere Port, West Kirby a New Brighton.

Eisteddfod Genedlaethol
Cynhaliwyd Eisteddfod Genedlaethol ym Mhenbedw ym 1917. Dyfarnwyd y Gadair i Hedd Wyn, oedd wedi'i ladd yn y Rhyfel Byd Cyntaf. Am wybodaeth bellach gweler:

Eisteddfod Genedlaethol Cymru Penbedw 1917

 Enwogion 
Nigel Blackwell, canwr y band Half Man Half Biscuit
Syr Lewis Casson (1875-1969), actor
Marion Eames (1921-2007), nofelydd 
Tim Hetherington (1970-2011), ffoto-newyddiadurwr
Glenda Jackson (g. 1936), actores a gwleidydd
Megs Jenkins (1917-1998), actores
Paul O'Grady (g. 1955), difyrwr a chyflwynydd teledu
Ken McKenna (g. 1960), chwaraewr pêl-droed 
Jennie Thomas (1898-1979), awdures llyfrau plant

Gweler hefyd
Gorsaf reilffordd Sgwâr Hamilton, Penbedw
Rhestr enwau Cymraeg ar drefi a llefydd eraill yn Lloegr

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
  Saer llongau Laird, 
 Eisteddfod Genedlaethol Cymru Penbedw 1917 Eisteddfod y Gadair Ddu

Categori:Bwrdeistref Fetropolitan Cilgwri

Categori:Trefi Glannau Merswy