Y Bont-faen

Erthygl am y dref ym Mro Morgannwg yw hon. Am y pentref ym Mhowys, gweler Y Bont-faen, Powys. Gweler hefyd Pont-faen (Powys), Pontfaen (Sir Benfro).

Tref farchnad ym mwrdeistref sirol Bro Morgannwg, Cymru, yw Y Bont-faen (weithiau Y Bont faen a Bont-faen yn ogystal heb y cysylltnod; ).British Place Names; adalwyd 18 Chwefror 2022 Enwyd y Bont-faen ar ôl yr hen bont ar Afon Ddawan, sy'n llifo trwy'r dref. Fe'i lleolir yng nghymuned Y Bont-faen a Llanfleiddan.

Ar un adeg bu gan yr hynafiaethydd a'r ffugiwr llenyddol enwog Iolo Morganwg siop lyfrau yn y Bont-faen. Fe'i gwelir o hyd yn y Stryd Fawr ac arni lechen gyda'r arwyddair 'Y Gwir yn erbyn y Byd' arno, yn yr wyddor Gymraeg arferol a gwyddor Coelbren y Beirdd. Ym 1795 cynhaliodd Iolo gwrdd cyntaf Gorsedd Beirdd Ynys Prydain fymryn y tu allan i'r dref.

Adeiladau a chofadeiladau
Capel Ramoth
Castell Llanfleiddan
Cofeb ryfel
Eglwys y Groes Sanctaidd
Gardd feddyginiaeth
Mur y dref
Neuadd y dref
Ysgol Ramadeg

Enwogion
Syr Leoline Jenkins (1625-1685), cyfreithiwr a diplomydd
Trevor Preece (1882-1965), chwaraewr criced
Anneka Rice (g. 1958), cyflwynydd teledu
The Automatic, band roc

Gefeilldref
 - Clisson

Cyfeiriadau


Categori:Y Bont-faen a Llanfleiddan
Categori:Trefi Bro Morgannwg
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Bro Morgannwg (y DU)