Gwaed

bawd|200px|Gwaed allan o wythïen dynol, wedi'i gasglu yn ystod yr ymarfer meddygol o roi gwaed, gan ddangos ei liw coch tywyll.

Hylif coch yw gwaed sy'n cael ei gylchredeg gan y galon drwy system gylchredol y fertebratau. Mae'n cynnwys yr hylif plasma a chelloedd sy'n llifo drwyddo: gwaetgelloedd coch (erythrosytau), platennau (thrombosytau) a gwaetgelloedd gwyn (lewcosytau).

Dyma'r brif system drafnidiaeth o fewn y corff, sy'n darparu ocsigen i holl organau a chorffgelloedd. Swydd y gwaetgelloedd coch yw cludo ocsigen o amgylch y corff i roi egni i'r cyhyrau. Gwaetgelloedd coch yw'r unig gorffgelloedd sydd ddim yn cynnwys cnewyllyn. Swydd y gwaetgelloedd gwyn yw ymladd heintiau a saldra sy'n ceisio ymosod ar y corff. Mae plasma yn gyfrifol am gludo carbon deuocsid.

Mae nifer o dermau meddygol yn dechrau gyda hemo- neu hemato- yn dod o'r Hen Roeg haîma (αἷμα) ‘gwaed’.

Caiff gwaed ei bwmpio trwy'r corff gan y galon. Mae rhwng pedwar a hanner i bum litr o waed yng nghorff dyn cyffredin.

 Lliw 
Mae lliw gwaed dynol yn dibynnu ar faint o ocsigen sydd ynddo, oherwydd bod hyn yn effeithio ar gyflwr ocsideiddio'r atomau haearn yn yr hemoglobin – ac mae hyn yn dibynnu ar le'r gwaed yn y system gylchredol. Yn y rhydwelïau a'r capilarïau (mân-wythiennau), mae lefelau'r ocsigen yn uchel ac mae'r gwaed yn goch llachar. Yn y gwythiennau, mae'r gwaed yn cynnwys llai o ocsigen, ac mae ei liw yn goch tywyll.


Categori:Hematoleg
Categori:Hylifau corfforol
Categori:Meinweoedd
Categori:System gardiofasgwlaidd