Caer

Mae'r erthygl yma am y ddinas yn Lloegr. Am ystyron eraill, gweler Caer (gwahaniaethu).

Dinas yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, a chanolfan weinyddol (tref sirol) y sir yw Caer (Saesneg: Chester).British Place Names; adalwyd 7 Medi 2020 Mae hi ar lan ddwyreiniol Afon Dyfrdwy, yn agos iawn i ffin Cymru. Mae'r ddinas yn cael ei alw'n Caerlleon neu Caerlleon Gawr, mewn rhai testunau Cymraeg.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan ardal adeiledig Caer boblogaeth o 86,011.City Population; adalwyd 7 Medi 2020

Mae muriau'r ddinas ymysg y gorau ym Mhrydain a cheir nifer o dai hynafol o ddiwedd yr Oesoedd Canol a chyfnod y Tuduriaid yng nghanol y ddinas. Ers blynyddoedd mae Caer yn enwog am ei chae rasys ceffylau, ar gyrion y dref.

bawd|dim|250px|Siopau yng Nghaer (2009)
250px|bawd|dim|Y bont ar Afon Dyfrdwy a rhan o furiau Caer

Hanes
Mae'r ddinas wedi tyfu o gwmpas safle'r hen gaer Rufeinig Deva. Roedd hi'n ganolfan bwysig i lengfilwyr Rhufain, a dangosir hyn yn yr hen enw ar y dre - 'Caerllïon Fawr ar Ddyfrdwy' - a oedd yn gartref am gyfnod hir i'r lleng Legio XX Valeria Victrix. Mae rhai yn credu, oni bai am ddirywiad a chwymp yr ymerodraeth Rufeinig, y gallai Caer fynd yn brifddinas y Brydain Rufeinig ac yn ganolfan i'r Rhufeiniaid fentro dros y môr i Iwerddon.

Ar ôl ymadawiad byddinoedd Rhufain, mae'n debyg i Gaer ddod yn rhan o deyrnas Powys, ond roedd yr Eingl-Sacsoniaid yn dod yn nes. Ymladdwyd Brwydr Caer tua'r flwyddyn 615 rhwng lluoedd y Brythoniaid a lluoedd Æthelfrith, brenin Deira (wedyn Northumbria). Aeth y fuddugoliaeth i'r Saeson, ac o hynny ymlaen hwy oedd yn oruchaf yn yr ardal.

Cipiwyd Caer gan y Normaniaid yn yr 11g a chreuwyd Iarllaeth Caer ganddynt, un o'r bwysicaf o arglwyddiaethau Normanaidd y Mers. Treuliodd Gruffudd ap Cynan, brenin teyrnas Gwynedd, gyfnod o rai blynyddoedd mewn carchar yn y castell Normanaidd. Ymwelodd Gerallt Gymro â Chaer ar ddiwedd ei daith trwy Gymru yn 1188.

Yn ddiweddarach yn yr Oesoedd Canol bu Caer yn ganolfan filwrol i'r Saeson yn eu hymosodiadau ar Gymru. Roedd gan y dref hanes hir o wrthgymreictod.

Adeiladau a chofadeiladau
Amgueddfa Grosvenor
Castell
Eglwys gadeiriol
Neuadd y dref
Tafarn y Falcon

Enwogion
Syr Adrian Boult (1889–1983), cerddor
Randolph Caldecott (1846–86), arlunydd
Leonard Cheshire  (1917–1992), arwr rhyfel
Hugh Lloyd (1923-2008), actor
Russ Abbot (g. 1947), comediwr
Steven Cousins (g. 1972), sglefriwr
Helen Willetts (g. 1972), cyflwynydd y tywydd

Galeri

Gweler hefyd
Brwydr Caer
Deva
Ffordd Rufeinig Caer-Segontiwm
Gorsaf reilffordd Caer
Legio XX Valeria Victrix
Rhestr enwau Cymraeg ar drefi a llefydd eraill yn Lloegr
Sw Caer

 Cyfeiriadau 

Dolenni allanol
 Gwefan y ddinas

Categori:Awdurdod unedol Gorllewin Swydd Gaer a Chaer

Categori:Dinasoedd Lloegr
Categori:Trefi Swydd Gaer