Portiwgal

Gwlad a gweriniaeth yn ne-orllewin Ewrop yw'r Weriniaeth Bortiwgalaidd neu Phortiwgal () (). Mae hi'n gorwedd rhwng Sbaen a'r Cefnfor Iwerydd ac mae'r ynysoedd Azores a Madeira hefyd yn rhan o'r wlad. Prifddinas Portiwgal yw Lisbon. Fe'i lleolir ar Benrhyn Iberia, yn Ne-orllewin Ewrop. Hi yw'r wladwriaeth sofran fwyaf gorllewinol ar dir mawr Ewrop, wedi'i ffinio â'r gorllewin a'r de gan Gefnfor yr Iwerydd ac i'r gogledd a'r dwyrain gan Sbaen, yr unig wlad i gael ffin tir â Phortiwgal. Mae tiriogaeth Portiwgal hefyd yn cynnwys archipelagos yr Iwerydd yn yr Azores a Madeira, y ddau yn rhanbarthau ymreolaethol â'u llywodraethau rhanbarthol eu hunain. Portiwgaleg yw'r iaith swyddogol a chenedlaethol. Lisbon yw'r brifddinas a'r ddinas fwyaf.

Portiwgal yw'r genedl-wladwriaeth hynaf ar Benrhyn Iberia ac un o'r hynaf yn Ewrop, ac mae ei thiriogaeth wedi cael ei setlo, ei goresgyn a'i hymladd yn barhaus ers y cyfnod cynhanesyddol. Pobl gyn-Geltaidd a Cheltaidd oedd yn byw yno, ymwelodd y Phoeniciaid, Carthaginiaid, a'r Groegiaid Hynafol â nhw, a chawsant eu rheoli gan y Rhufeiniaid, a ddilynwyd hynny gan oresgyniadau pobloedd Germanaidd, y Suebi a'r Fisigothiaid. Ar ôl goresgyniad y Penrhyn Iberaidd gan y Mwriaid, daeth y rhan fwyaf o'i thiriogaeth yn rhan o Al-Andalus. Sefydlwyd Portiwgal fel gwlad yn ystod cyfnod y Reconquista Cristnogol cynnar, sef cyfnod o 750 mlynedd pan ad-enillodd y Cristionogion y rhannau o Benrhyn Iberia a oedd wedi dod dan lywodraeth Islamaidd. Fe'i sefydlwyd ym 868, ac enillodd Sir Portiwgal amlygrwydd ar ôl Brwydr São Mamede (1128). Cyhoeddwyd Teyrnas Portiwgal yn ddiweddarach yn dilyn Brwydr Ourique (1139), a chydnabuwyd annibyniaeth oddi wrth  León gan Gytundeb Zamora (1143).Brian Jenkins, Spyros A. Sofos, Nation and identity in contemporary Europe, p. 145, Routledge, 1996, 

Yn y 15fed a'r 16g, sefydlodd Portiwgal yr ymerodraeth forwrol a masnachol fyd-eang gyntaf, gan ddod yn un o brif bwerau economaidd, gwleidyddol a milwrol y byd.Melvin Eugene Page, Penny M. Sonnenburg, p. 481 Yn ystod y cyfnod hwn, y cyfeirir ato heddiw fel Oes y Darganfod (neu neu Oes Aur Fforio), arloesodd y fforwyr Portiwgalaidd mewn mordwyaeth gan ddarganfod y tir a fyddai’n cael ei enwi'n Brasil (1500). Yn ystod yr amser hwn ehangodd yr ymerodraeth Bortiwgalaidd gydag ymgyrchoedd milwrol yn Asia. Fodd bynnag, profodd ddigwyddiadau negyddol fel daeargryn Lisbon 1755, Rhyfeloedd Napoleon, ac annibyniaeth Brasil (1822). Parhaodd rhyfel cartref rhwng y rhyddfrydwyr a'r ceidwadwyr ym Mhortiwgal dros olyniaeth frenhinol rhwng 1828 a 1834.

Ar ôl i chwyldro 1910 ddiorseddu’r frenhiniaeth, sefydlwyd Gweriniaeth Gyntaf Portiwgal, gweriniaeth ddemocrataidd ond ansefydlog, a gafodd ei disodli’n ddiweddarach gan drefn awdurdodol yr Estado Novo. Adferwyd democratiaeth ar ôl Chwyldro'r Penigan (<i>carnation</i>) yn 1974, gan ddod â Rhyfel Trefedigaethol Portiwgal i ben. Yn fuan wedi hynny, rhoddwyd annibyniaeth i bron ei holl diriogaethau tramor. Roedd trosglwyddo Macau i China (1999) yn nodi diwedd yr hyn y gellir ei ystyried yn un o'r ymerodraethau trefedigaethol hiraf mewn hanes.

Mae  wedi gadael dylanwad diwylliannol, pensaernïol diwylliant a phensaernïaeth Portiwgal wedi ymledu drwy'r byd, fel ag y mae ei hiaith hefyd  gyda tua 250 miliwn o siaradwyr Portiwgaleg. Mae'n wlad ddatblygedig gydag economi ddatblygedig a safonau byw uchel. Yn ogystal, mae'n uchel iawn ar restr  gwledydd heddychlon y byd, democratiaeth, rhyddid y wasg, sefydlogrwydd, cynnydd cymdeithasol a ffyniant. Mae'n aelod o'r Cenhedloedd Unedig, yr Undeb Ewropeaidd, Ardal Schengen a Chyngor Ewrop (CoE), ac mae'n un o aelodau sefydlu NATO, ardal yr ewro a'r OECD.

 Geirdarddiad 
de|bawd| Cromlech Chalcolithig Anta da Arca
Mae'r gair Portiwgal yn deillio o'r enw lle Rhufeinig - Celtaidd Portus Cale; hen ddinas lle saif heddiw Vila Nova de Gaia, wrth geg Afon Douro (hen air Celtaidd am ddŵr yw 'douro'. Saif yng ngogledd yr hyn sydd bellach yn Bortiwgal. Daw enw'r ddinas o'r gair Lladin am borthladd neu harbwr, portus, ond mae ail elfen 'Cale yn llai eglur. Yr esboniad amlaf yw bod yr enw'n deillio o'r llwythi Celtaidd Castro, a elwir hefyd yn Callaeci, Gallaeci neu Gallaecia, a feddiannodd ogledd-orllewin Penrhyn Iberia. Yr enwau Cale a Callaici yw tarddiad Gaia a Galicia heddiw.

Damcaniaeth arall yw fod Cale neu Calle yn tarddu o'r  gair Celtaidd am borthladd, fel y gair Gwyddeleg caladh neu Aeleg yr Alban cala. Mae ysgolheigion fel Jean Markale a Tranoy yn cynnig bod y canghennau Celtaidd i gyd yn rhannu'r un tarddiad, ac mae enwau lleoedd fel Cale, Gal, Gaia, Calais, Galatia, Galicia, Gaeleg, Gael, Gâl, Cymru, Cernyw, Wallonia ac eraill i gyd yn deillio o un gwreiddyn ieithyddol.

Damcaniaeth arall yw mai Cala oedd enw duwies Geltaidd (gan dynnu cymhariaeth â'r Cailleach Goedeleg, sef gwrach oruwchnaturiol). Mae rhai ysgolheigion o Ffrainc yn credu bod yr enw wedi dod o "Portus Gallus", porthladd y Gâliaid neu'r Celtiaid.

 Hanes 
Yn grynno
Mae hanes Portiwgal''' yn y cyfnod cynnar yn rhan o hanes Penrhyn Iberia yn gyffredinol. Daw'r enw Portiwgal o'r enw Rhufeinig Portus Cale. Yn y cyfnod cyn dyfodiad y Rhufeiniad, poblogid yr ardal sydd yn awr yn ffurfio Portiwgal gan nifer o bobloedd wahanol, yn cynnwyd y Lwsitaniaid a'r Celtiaid. Ymwelodd y Ffeniciaid a'r Carthaginiaid a'r ardal, a bu rhan ohoni dan reolaeth Carthago am gyfnod.

Ymgorfforwyd yr ardal yn yr Ymerodraeth Rufeinig wedi i Cathago gael ei gorchfygu; roedd talaith Rufeinig Lusitania, wedi 45 CC, yn cyfateb yn fras i'r wlad bresennol. Wedi diwedd yr ymerodraeth, meddiannwyd y wlad gan lwythau Almaenig megis y Suevi, Buri a'r Fisigothiaid. Wedi'r goresgyniad Islamaidd ar ddechrau'r 8g daeth yn rhan o Al Andalus. Ffurfiwyd tiriogaeth o'r enw Portiwgal yn 868, wedi i'r Cristioniogion ddechrau ad-ennill tir yn y Reconquista. Wedi buddigoliaeth dros y Mwslimiaid yn Ourique yn 1139, ffurfiwyd Teyrnas Portiwgal. Parhaodd yr ymladd yn erbyn y Mwslimiaid, ac yn 1249 cipiwyd yr Algarve gan y Cristionogion, gan sefydlu ffiniau presennol Portiwgal.

Yn niwedd y 14g, hawliwyd coron Portiwgal gan frenin Castilla, ond bu gwrthryfel poblogaidd, a gorchfygwyd Castillia ym Mrwydr Aljubarrota gan João o Aviz, a ddaeth yn João I, brenin Portiwgal. Drod y blynyddoedd nesaf, bu gan Portiwgal ran flaenllaw yn y gwaith o fforio a gwladychu gwledydd tu allan i Ewrop. Yn 1415, meddiannodd Ceuta yng Ngogledd Affrica, ei gwladfa gyntaf; dilynwyd hyn gan feddiannu Madeira a'r Azores. Yn 1500, darganfuwyd Brasil gan Pedro Álvares Cabral, a'i hawliodd i goron Portiwgal, a deng mlynedd wedyn, cipiwyd Goa yn India, Ormuz yng Nghulfor Persia a Malacca yn yr hyn sy'n awr yn Maleisia. Cyrhaeddodd llongwyr Portiwgal cyn belled a Siapan ac efallai Awstralia.

Wedi marwolaeth y brenin Sebastian heb aer mewn brwydr ym Moroco, hawliwyd ei orsedd gan Felipe II, brenin Sbaen, a rhwng 1580 a 1640, roedd brenin Sbaen yn frenin Portiwgal hefyd (fel Filipe I), er ei bod yn parhau i gael ei hystyried fel teyrnas annibynnol. Yn 1640, bu gwrthryfel, a chyhoeddwyd João IV yn frenin Portiwgal.

O ddechrau'r 19g, dechreuodd grym Portiwgal edwino; daeth Brasil yn annibynnol yn 1822, er iddi feddiannu rhannau o Affrica yn nes ymlaen yn y ganrif, yn cynnwys y tiriogaethau sy'n awr yn wledydd Cabo Verde, São Tomé a Príncipe, Gini Bisaw, Angola a Mosambic.

Wedi gwrthryfel yn Lisbon, dymchwelwyd y frenhiniaeth a sefydlwyd gweriniaeth ddemocrataidd yn 1910. Yn 1926, bu gwrthryfel milwrol a sefydlwyd llywodraeth filwrol a arweiniodd at unbennaeth António de Oliveira Salazar. Collodd Portiwgal ei meddiannau yn India pan oresgynnwyd hwy gan fyddin India yn 1961. Tua dechrau'r 1960au hefyd y dechreuodd rhyfeloedd annibyniaeth yn Angola a Mosambic. Wedi gwrthryfel a adnabyddir fel y Chwyldro Carnasiwn yn 1974, rhoddwyd diwedd ar undennaeth a daeth Portiwgal yn wlad ddemocrataidd. Yn 1999, dychwelwyd Macau, yr olaf o'i meddiannau tramor, i Tsieina.

 Cynhanes 
chwith|bawd| Safleoedd Celf Roc Cynhanesyddol Dyffryn Côa .
Rhennir hanes cynnar Portiwgal â gweddill Penrhyn Iberia yn ne-orllewin Ewrop. Mae enw Portiwgal yn deillio o'r enw Rhufeinig-Geltaidd Portus Cale. Sefydlwyd y rhanbarth gan Gyn- Geltiaid a Cheltiaid, ac yn darddle pobloedd fel y Gallaeci, Lusitaniaid, Celtici a Cynetes (a elwir hefyd yn Conii), ymwelwyd â hwy gan Ffeniciaid - Carthaginiaid a Groegiaid Hynafol, a'u hymgorffori yn rhanbarthau o'r Weriniaeth Rufeinig fel Lusitania a rhan o Gallaecia, rhwng 45 CC a 298 OC.

Roedd y Neanderthaliaid yn byw yma ac yna gan Homo sapiens, a grwydrodd y rhanbarth heb ffiniau ar benrhyn gogledd Iberia.David Birmingham (2003), p. 11 Cymdeithasau oedd y rhain ac er na wnaethant sefydlu aneddiadau llewyrchus, roeddent yn ffurfio cymdeithasau trefnus. Arbrofodd Portiwgal Neolithig â dofi anifeiliaid a bugeilio, codi rhai cnydau grawn a physgota afonol a morol.
chwith|bawd| Henebion Megalithig Alcalar, a adeiladwyd yn y 3edd mileniwm CC.
Cred rhai ysgolheigion fod sawl ton o Geltiaid wedi goresgyn Portiwgal o Ganol Ewrop yn gynnar yn y mileniwm cyntaf CC ac wedi priodi gyda'r poblogaethau lleol, gan ffurfio gwahanol lwythau. Mae damcaniaeth arall yn awgrymu bod Celtiaid yn byw yng ngorllewin Iberia / Portiwgal ymhell cyn unrhyw ymfudiadau Celtaidd mawr o Ganol Ewrop. Yn ogystal, mae nifer o ieithyddion sy'n arbenigo mewn Celtaidd hynafol wedi cyflwyno tystiolaeth gymhellol bod yr iaith Tartessaidd, a arferai gael ei siarad mewn rhannau o De-Orllewin Sbaen a De-Orllewin Portiwgal, o leiaf yn broto-Geltaidd ei strwythur

Mae archeoleg ac ymchwil fodern yn dangos fod gwreiddiau'r Celtiaid ym Mhortiwgal ac mewn mannau eraill (ee y Swistir ac Awstria). Yn ystod y cyfnod hwnnw a than y goresgyniadau Rhufeinig, roedd diwylliant Castro yn doreithiog ym Mhortiwgal a Galicia fodern.Estos se establecieron en el norte de Portugal y el área de la Galicia actual, introduciendo en esta región la cultura de las urnas, una variante de las Urnenfelder que evolucionaría después en la cultura de los castros o castreña Daeth y diwylliant hwn, ynghyd â'r elfennau sydd wedi goroesi o ddiwylliant megalithig yr Iwerydd  a'r cyfraniadau sy'n dod o ddiwylliannau mwy Môr y Canoldir y Gorllewin, i ben yn yr hyn a elwir yn Ddiwylliant Cultura Castreja neu Castro. Mae'r dynodiad yn cyfeirio at y poblogaethau Celtaidd nodweddiadol o'r enw 'Dun', 'dùin' neu 'don' yn Gaeleg.

 Daearyddiaeth 

bawd|chwith|Cymharu maint a lleoliad Portiwgal gyda Chymru

Mae tiriogaeth Portiwgal yn cynnwys rhan o Benrhyn Iberia (y cyfeirir ati fel y cyfandir gan y mwyafrif o Bortiwgaliaid) a dau ynysfor yng Nghefnfor yr Iwerydd:  Madeira a'r Azores. Mae'n gorwedd rhwng lledredau 30° a 42° Gog, a hydoedd 32 ° a 6 ° Gor.

Mae Portiwgal y tir mawr wedi'i rannu gan ei phrif afon, y Tagus, sy'n llifo o Sbaen ac yn llifo i'r môôr yn Aber Tagus, yn Lisbon, cyn llifo i Fôr yr Iwerydd. Mae'r dirwedd ogleddol yn fynyddig ond nodweddir y de, gan gynnwys rhanbarthau Algarve ac Alentejo, gan wastadeddau bryniog.

Copa uchaf Portiwgal yw'r Mynydd Pico, sef  llosgfynydd hynafol 2,351 metr ac sy'n symbol eiconig o'r Asores. Mae'r Serra da Estrela ar y tir mawr, gyda'i gopa 1,991 metr yn atyniad tymhorol pwysig i sgiwyr.

Mae ynysforoedd Madeira a'r Asores wedi'u gwasgaru o fewn Cefnfor yr Iwerydd, gyda'r Asores yn pontio Crib Canol yr Iwerydd ar gyffordd driphlyg tectonig, a Madeira. Yn ddaearegol, ffurfiwyd yr ynysoedd hyn gan ddigwyddiadau folcanig a seismig. Digwyddodd y ffrwydrad folcanig daearol olaf ym 1957-58 (Capelinhos) ac mae mân ddaeargrynfeydd yn digwydd yn achlysurol, fel arfer o ddwysedd isel.

Mae gan barth economaidd unigryw Portiwgal, parth môr y mae gan y Portiwgaleg hawliau arbennig drosto i archwilio a defnyddio adnoddau morol, 1,727,408 km 2. Dyma'r 3ydd parth economaidd unigryw mwyaf yn yr Undeb Ewropeaidd a'r 20fed mwyaf yn y byd.

 Hinsawdd 
chwith|bawd| Map dosbarthu hinsawdd Köppen o Bortiwgal cyfandirol
Nodweddir Portiwgal yn bennaf gan hinsawdd Môr y Canoldir. ceir hinsawdd lled-gras mewn rhai rhannau o Ardal Beja ymhell i'r de ( BSk ) ac yn Ynys Porto Santo (BSh), hinsawdd anialwch gynnes (BWh) yn Ynysoedd Selvagens a hinsawdd is-drofannol llaith yn yr Asores orllewinol (Cfa), yn ôl Dosbarthiad Hinsawdd Köppen-Geiger. Mae'n un o'r gwledydd cynhesaf yn Ewrop: gall y tymheredd cyfartalog blynyddol ar dir mawr Portiwgal amrywio o  yn y tiroedd mynyddig i'r gogledd i  yn y de ac ar fasn afon Guadiana. Fodd bynnag, mae amrywiadau o'r ucheldiroedd i'r iseldiroedd: mae'r biolegydd Sbaenaidd Salvador Rivas Martinez yn cyflwyno sawl parth bioclimatig gwahanol ar gyfer Portiwgal. Gwahanwyd yr Algarveo ranbarth Alentejo gan fynyddoedd sy'n cyrraedd hyd at 900 metr Alto da Fóia, mae ganddo hinsawdd sy'n debyg i hinsawdd ardaloedd arfordirol deheuol Sbaen neu Dde-orllewin Awstralia.

Mae'r glawiad cyfartalog blynyddol ar y tir mawr yn amrywio o ychydig dros 3,200 mm ar Barc Cenedlaethol Peneda-Gerês i lai na 500 mm  yn rhannau deheuol Alentejo. Cydnabyddir mai Mount Pico sy'n derbyn y glawiad blynyddol mwyaf (dros 6,250 mm y flwyddyn) ym Mhortiwgal, yn ôl Instituto Português do Mar e da Atmosfera'' .

Mewn rhai ardaloedd, fel basn Guadiana, gall tymereddau dyddiol cyfartalog blynyddol fod mor uchel â , ac mae tymereddau uchaf yr haf dros . Y tymheredd uchaf yw  a gofnodwyd yn Amareleja, er efallai nad hwn oedd y man poethaf yn yr haf, yn ôl darlleniadau lloeren.
de|bawd| Mae Traeth Marinha yn Lagoa, Algarve yn cael ei ystyried gan Guide Michelin fel un o'r 10 traeth harddaf yn Ewrop ac fel un o'r 100 o draethau harddaf y byd.
Ceir eira'n rheolaidd yn y gaeaf yng Ngogledd a Chanol y wlad mewn ardaloedd fel Guarda, Bragança, Viseu a Vila Real, yn enwedig ar y mynyddoedd. Yn y gaeaf, gall y tymheredd ostwng yn is na , yn enwedig yn Serra da Estrela, Serra do Gerês, Serra do Marão a Serra de Montesinho. Yn y lleoedd hyn gall eira ddisgyn unrhyw amser rhwng Hydref a Mai. Yn Ne'r wlad mae rhaeadrau eira yn brin ond yn digwydd ar y drychiadau uchaf. Er mai'r isafswm absoliwt swyddogol gan IPMA yw  ym Mhenhas da Saúde a Miranda do Douro, cofnodwyd tymereddau is, fel  gan Sefydliad Polytechnig Bragança ar gyrion y ddinas ym 1983, ac islaw  yn Serra da Estrela.

Am oddeutu 2300 i 3200 awr y flwyddyn mae gan Bortiwgal Cyfandirol haul, 4–6 awr ar gyfartaledd yn y gaeaf a 10–12 awr yn yr haf, gyda gwerthoedd uwch yn y de-ddwyrain, y de-orllewin ac arfordir Algarve ac ychydig is yn y gogledd-orllewin. Ceir tua 1600 awr yn Ynys llaith y Flores a thua 2300 awr yn ynys Madeira a Phorto Santo. Credir bod ynysiad yn y Selvagens yn uwch oherwydd eu hagosrwydd cymharol at Anialwch y Sahara.

 Gwleidyddiaeth 

 Etholiadau ym Mhortiwgal

 Pobl o Bortiwgal

 # delwedd enw dyddiad geni dyddiad marw man geni 1 center|128px Luís de Camões 1524-121525-01 1580-06-10 Lisbon 2 center|128px Pedro I, ymerawdwr Brasil 1798-10-12 1834-09-24 Palas QueluzQueluz 3 center|128px Fernão de Magalhães 1480 1521-04-27 Ponte da BarcaSabrosa 4 center|128px Vasco da Gama 14691460 1524-12-24 Sines 5 center|128px Cristiano Ronaldo 1985-02-05  Funchal 6 center|128px José Saramago 1922-11-16 2010-06-18 Azinhaga 7 center|128px Pedro II, brenin Portiwgal 1648-04-26 1706-12-09 Ribeira Palace 8 center|128px Mário Soares 1924-12-07 2017-01-07 Lisbon 9 center|128px Eleanor o Bortiwgal 1434-09-181436-09-18 1467-09-03 Torres Vedras 10 center|128px Pedro Álvares Cabral 1467 1520 Belmonte 11 center|128px Catrin o Braganza 1638-11-25 1705-12-31 Ducal Palace of Vila Viçosa 12 center|128px Manuel I, brenin Portiwgal 1469-05-31 1521-12-13 Lisbon 13 center|128px Nuno Gomes 1976-07-05  Amarante 14 center|128px João III, brenin Portiwgal 1502-06-061502-06-07 1557-06-11 Castle of Saint George 15 center|128px João II, brenin Portiwgal 1455-03-03 1495-10-25 Castle of Saint George 16 center|128px Henrique, brenin Portiwgal 1512-01-31 1580-01-31 Lisbon 17 center|128px Barbara o Bortiwgal 1711-12-04 1758-08-27 Lisbon 18 center|128px Maria Francisca o Bortiwgal 1800-04-22 1834-09-11 Palas Queluz 19  Paula Rego 1935-01-26 2022-06-08 Lisbon 20  Maria Helena Vieira da Silva 1908-06-13 1992-03-06 Lisbon 21 center|128px Antónia o Bortiwgal 1845-02-17 1913-12-27 LisbonBelém Palace 22 center|128px Isabel Maria o Bortiwgal 1801-07-04 1876-04-22 Lisbon 23 center|128px Sebastião, brenin Portiwgal 1554-01-20 1578-08-04 Ribeira Palace 24 center|128px António Egas Moniz 1874-11-29 1955-12-13 Avanca 25 center|128px Leonor de Almeida Portugal 1750-10-31 1839-10-11 Lisbon 26 center|128px Maria Keil 1914-08-09 2012-06-10 Silves 27 center|128px Pedro I, brenin Portiwgal 1320-04-08 1367-01-18 Coimbra 28 center|128px Afonso V, brenin Portiwgal 1432-01-15 1481-08-28 Sintra 29 center|128px João V, brenin Portiwgal 1689-10-22 1750-07-31 Lisbon 30 center|128px António Guterres 1949-04-30  Lisbon 31 center|128px Paulo Futre 1966-02-28  Montijo 32 center|128px Agustina Bessa-Luís 1922-10-15 2019-06-03 Vila Meã 33 center|128px Helena Almeida 1934 2018-09-25 Lisbon 34 center|128px Isaac Orobio de Castro 1617 1687-11-07 Bragança 35  Maria Inês Ribeiro da Fonseca 1926-09-09 1995-04-11 Lisbon 36 center|128px Andre Gomes 1993-07-30  Freguesia de Grijó 37 center|128px Afonso VI, brenin Portiwgal 1643-08-21 1683-09-12 Ribeira Palace 38 center|128px Augusto de Vasconcelos 1867-09-24 1951-09-27 Lisbon 39 center|128px Pedro III 1717-07-05 1786-05-25 Lisbon 40 center|128px José I 1714-06-06 1777-02-24 Lisbon 41 center|128px Sancho I, brenin Portiwgal 1154-11-11 1211-03-26 Coimbra 42 center|128px João IV, brenin Portiwgal 1604-03-19 1656-11-06 Ducal Palace of Vila Viçosa 43 center|128px Maria da Conceição Tavares 1930-04-24 2024-06-08 Anadia 44 center|128px José Alberto Costa 1953-10-31  Porto 45 center|128px Infanta Ana de Jesus Maria o Bortiwgal 1806-10-23 1857-06-22 Mafra 46 center|128px Ana de Castro Osório 1872-06-18 1935-03-23 Mangualde 47 center|128px Maria João Rodrigues 1955-09-25  Lisbon 48 center|128px Ana Hatherly 1929-05-08 2015-08-05 Porto 49  Rosette Batarda Fernandes 1916-01-10 2005-05-28 Prifysgol Ddinesig Redondo 50 center|128px Jacob de Castro Sarmento 1692 1762-09-14 Bragança 51 center|128px Tereza de Arriaga 1915-02-05 2013-08-12 Lisbon 52  Maria Adé lia Diniz 1941  Benfeita 53 center|128px Adriana Molder 1975-11-18  Lisbon 54 center|128px Armanda Passos 1944-02-17 2021-10-19 Freguesia de Peso da Régua 55 center|128px Elvira Fortunato 1964-07-22  Almada 56 center|128px Emília dos Santos Braga 1867-02-19 1949-12-28 Lisbon 57  Estrela da Liberdade Alves Faria 1910-10-09 1976 Évora 58 center|128px Helena Roque Gameiro 1895-08-02 1986-04-26 Freguesia da Lapa 59  Ilda Reis 1923-01-01 1998 Lisbon 60  Maria Alexandrina Pires Ferreira Chaves 1892 1979 Faro 61 center|128px Maria Clár 1930-10-28  Lamego 62 center|128px Maria Velez 1935-11-01 2017-03-02 Lisbon 63 center|128px Mily Possoz 1888-12-04 1968-06-17 Lisbon 64 center|128px Ofélia Marques 1902-11-14 1952-12-17 Lisbon 65 center|128px Sofia Martins de Souza 1870-02-23 1960-11-28 Porto 66 center|128px Teresa Lago 1947-01-181947  Lisbon 67  Teresa Sousa 1928-12-21 1962-01-06 Lisbon 68 center|128px Irene Fonseca 1956-07-10  Lisbon 69  Ana Sofia Reboleira 1980  Caldas da Rainha 70 center|128px Clementina Carneiro de Moura 1898 1992 Lisbon 71  Alice Jorge 1924 2008-02 Lisbon 72  Ana Maria Botelho 1936-01-27 2016-07-13 Lisbon 73  Estela de Sousa e Silva 1921 2000 Lisbon 74 center|128px Quité ria Jesus Gonçalves Pinto da Silva 19111911-05-20 20052005-01-02 Montalegre 75  Maria Adelaide de Lima Cruz 1908 1985 Lisbon 76  Túlia Saldanha 1930-08-26 1988-04-30 Peredo 77  Teresa Magalhães 1944-03-11 2023-10-19 Lisbon 78 center|128px María Roësset Mosquera 1882 1921 Espinho 79 center|128px Q19518278 1996-12-04 2025-07-03 Porto 80 center|128px Francisco Cambournac 1903-12-26 1994-06-08 Rio de Mouro 81 center|128px Salvador Sobral 1989-12-28  Lisbon 82 center|128px Bobi 1992-05-11 2023-10-21 Conqueiros 83  Q135196491 2000-04-28 2025-07-03 Gondomar

Cyfeiriadau

 Dolenni allanol 
  Portal swyddogol y Llywodraeth Portiwgal
  Gwefan swyddogol y Senedd Portiwgal

Categori:Aelod-wladwriaethau'r Cenhedloedd Unedig
Categori:Aelod-wladwriaethau'r Undeb Ewropeaidd
Categori:Aelod-wladwriaethau Cyngor Ewrop
Categori:Aelod-wladwriaethau NATO
Categori:Enwau llefydd o darddiad Celtaidd
Categori:Gweriniaethau
Categori:Gwledydd Ewrop
Categori:Penrhyn Iberia