Tynged yr Iaith

Darlith radio gan Saunders Lewis a ddarlledwyd gan y BBC ar 13 Chwefror 1962 oedd Tynged yr Iaith, ac un o'r darllediadau pwysicaf yn hanes Cymru.

Hanes
Darlith Radio flynyddol y BBC ydoedd. Mae'n sôn am "frad Tryweryn", a dywedodd mai'r Gymraeg oedd yr "unig fater politicaidd ... werth i Gymro ymboeni ag ef". Roedd y ddarlith yn feirniadaeth lem ar arweinyddiaeth Gwynfor Evans Llywydd Plaid Cymru. Dadleuodd fod angen plaid fyddai'n cefnogi pobl fel Eileen a Trefor Beasley a oedd yn brwydro dros y Gymraeg. Galwodd Saunders Lewis ar Gymry i wrthod llenwi ffurflenni a thalu trethi a thrwyddedau os nad oedd yn bosibl i wneud hynny drwy'r Gymraeg. Yn ei farn ef, byddai angen i ymgyrchwyr fod yn barod i dalu dirwyon ac wynebu carchar am eu daliadau. Er bod y nifer o siaradwyr Cymraeg yn gostwng, datganodd : "Fe ellir achub y Gymraeg", ac mai "Nid dim llai na chwyldro yw adfer yr iaith Gymraeg yng Nghymru. Trwy ddulliau chwyldro yn unig y mae llwyddo".

Canlyniad y ddarlith oedd esgor ar sefydlu Cymdeithas yr Iaith Gymraeg.

Yn ei lythyr at Saunders Lewis (dyddiedig 21 Gorffennaf 1963), dywed Owain Owain, '...hoffwn i chwi gael gwybod fod eich sgwrs radio yn dwyn ffrwyth ar ei milfed (os byw'r Gymraeg yn yr 21 Ganrif, i chwi mae'r diolch).'Gweler wefan http://www.owainowain.net/ygymdeithas/Saunders/1.jpg

Llyfryddiaeth
Tynged yr Iaith. Adargraffiad. Gwasg Gomer 2012. ISBN 9781848514799

Cyfeiriadau

Dolenni allanol
Recordiad o'r ddarlith (YouTube)
Testun o'r ddarlith (PDF ar wefan Cymdeithas yr Iaith) 
Recordiad o'r ddarlith (anghyflawn)
Gwefan Owain Owain
Testun o'r ddarlith gyda chyfieithiad Saesneg (ar parallel.cymru)

Categori:Llyfrau Cymreig 1962
Categori:1962 yng Nghymru
Categori:Areithiau
Categori:Gweithiau 1962
Categori:Hanes y Gymraeg
Categori:Hawliau iaith
Categori:Gweithiau Saunders Lewis