Космосла хăвăртлăх

Космосла хăвăртлăхсем (пĕрремĕш , иккĕмĕш , виççĕмĕш  и тăваттăмĕш Засов А. В., Сурдин В. Г. Космические скорости. ) — космосри объектсем тÿпери ĕскерсен е вĕсен тытăмĕсен гравитацилле уйĕсенче куçнин палăрăмлăхлă чикĕлле хăвăртлăхсем. Космосла хăвăртлăх тенине космос аппарачĕ е урăх йышши ĕскер тÿпери ĕскерсен вăйăмĕпе куçнине палăрăмлăхлатма усă кураççĕ. 

Палăртав тăрăх, космосла хăвăртлăх вăл —  объекта (сăмахран, космос аппаратне, кĕскен КА)  тӳпери ĕскер çийĕнче,  атмосфера çук чухне тата çак тĕллевпе кирлĕ минимумла пуçламăш хăвăртлăха кăтартать:
  — объекта варринчи ĕскерĕн юрилле çулташĕ пулса тăма, урăхла каласан, лешĕн тавра çаврăмла орбитăпа нулле е, çийпе таналаштарсан, çав тери пĕчĕк çÿллĕшĕнче куçма;
  — объекта варринчи ĕскерĕн  гравитацилле туртăмне çĕнтерсе малалла параболăлла орбитăпа куçма, çапла вара, вăл малтанхи вырăнтан вĕçĕмсĕр кайма пултарать;
  — планета çинчи объекта, çăлтăрăн туртăмне çĕнтерсе,  планетăсен тытăмне хыçа хăварса ăнтăлма, —  ку вăл çăлтăр тĕлĕшенчи параболăлла хăвăртлăх пулать;
  —  планетăсен тытăмĕнчен ярсан, объект галактикăна хыçа хăварать.

Космосла хăвăртлăхсене Çĕр сийĕнчи кирек мĕнле çÿллĕш тĕлĕшпе те шутласа тупма пулать. Космонавтикăра вара, ытларах чухне,  Çĕрĕн пĕр тикĕс чăмăр пек тата  6371 км радиуслă моделĕпе усă кураççĕ.

 Космосла пĕрремĕш хăвăртлăх 

 Космосла иккĕмĕш хăвăртлăх 

 Космосла виççĕмĕш хăвăртлăх 

 Космосла тăваттăмĕш хăвăртлăх 

 Çавăн пекех 
 Космос аппарачĕ
 Çăлтăр карапĕ
 Орбитăри хăвăртлăх

 Асăрхавсем 

 Литература 
 Ширмин Г. И. Космические скорости. — 2016. — Кн. Большая российская энциклопедия. Электронная версия.
 Ю. А. Рябов. [bse.sci-lib.com/article065144.html Космические скорости]. — Кн. Большая Советская Энциклопедия (БСЭ).
 Космические скорости / Гл. ред. А. М. Прохоров. — Москва : Советская энциклопедия, 1988. — Кн. Физическая энциклопедия. В 5-ти томах.

Категори:Тӳпери механика
Категори:Физикăлла капсем
Категори:Астродинамика