Корей чӗлхи

Корей чӗлхи (Корейле, КХДРта — 조선말/朝鮮말 чосонмаль, Корей Республикинче — 한국어/韓國語 хангуго) — корей халӑхӗн чӗлхи. КХДР-н тата КР-н патшалӑх чӗлхи. КХРта, АПШра, РФра, Японире, Вӑтам Азин патшалӑхӗсенче кӑшт сарӑлнӑ. Корей чӗлхипе калаҫакан ҫынсен йышӗ — 78 мильюн ҫын.

Корейле ку уйрӑмлатнӑ чӗлхе. Грамматика тытӑмӗпе вӑл агглютинативлӗ чӗлхе, сӑмахсен йӗрки — субъект-объект-глаголКорейский язык // БРЭ. Т.15. М., 2009.

Ҫурҫӗр Корейре тата Кӑнтӑр Корейре корейле пӗр танлӑ мар, корей чӗлхин диалекчӗсем пур.

Хальхи вӑхӑтра корей чӗлхипе ҫырнишӗн хангыль ҫырулӑхӗ усӑ курать. Иртнӗ вӑхӑтра китай иероглифӗсем (ханча) усӑ курнӑ.

 Диалектсем 

Ҫурҫӗр Корейӗн литература корей чӗлхи Пхеньян диалектӗнчен, Кӑнтӑр Корейӗн литература корей чӗлхи Сеул диалектӗнчен тухнӑ. Диалектсем Корей ҫурутравӗн ытти вырӑнӗсенче пур. Тата диаспорӑри корейсен уйрӑмлӑ диалектсем пур — совет корейӗсен диалекчӗ, китай корейӗсен диалекчӗ, дзайнити диалекчӗ.

 Чӗлхен хӑй ячӗ 
1945 ҫулччен чосонмаль () е чосоно () ятпа паллӑ пулнӑ, анчах халӗ ӑна Ҫурҫӗр Корейре кӑна усӑ кураҫҫӗ. Кӑнтӑр Корейре хангуго () е хангунмаль () ячӗсене усӑ кураҫҫӗ, тата куго (, "патшалӑх чӗлхи") ятпа паллӑ. Икӗ ҫӗршывсенче урималь (, "чӗлхемӗр") ят усӑ кураҫҫӗ.

 Ҫырулӑх 
Корей чӗлхине ҫырнишӗн фонетикӑллӑ ҫырулӑх — хангыль, ӑна ятарлӑ корейлешӗн XV ӗмӗрте тунӑ. Хангыль патӗнче хушни пек — ханча, ку китай иероглифӗсемпе тунӑ ҫырулӑх. Ҫурҫӗр Корейре хангыль кӑна усӑ кураҫҫӗ, Кӑнтӑр Корейре — хангыльпе ханча сарӑлнӑ.

1930 ҫулсенче ССРПра латинизаци политикипе корей чӗлхишӗн латин алфавичӗ тунӑ, анчах ӑна усӑ курмаҫҫӗСоветское языкознание, т.1. Л., 1935Ким Герман. Рассказы о родном языке. Рассказ 4. Неудавшаяся революция в корейской письменности.. XV ӗмӗртен пуҫласа XX ӗмӗр таран корейле ҫырнишӗн хутӑш ҫырулӑх — хангыльпе ханча усӑ курнӑ. Сӑмахсен тымарӗсем ханчапа ҫырнӑ, анчах сӑмахӑн улӑштаракан пайӗ (суффикс, аффикс, вӗҫ) — хангыльпе.

 Чӗлхе тытӑмӗ 
Корейле — агглютинативлӗ чӗлхе, вӑйлатнӑ флективлӗхпе аналицизм. Сӑмахсен йӗрки — субъект-объект-глагол.

 Асӑрхавсем 

 Вуламалли 
  — Т. 1 :  [Киык] —  [Сиыт]. — 1976. — 811 с. ; Т. 2 :  [Чиыт] —  [Ве]. — 1976. — 671 с.


Категори:Чĕлхесем тата диалектсем, алфавитпа
Категори:Корей чӗлхи
Категори:Казахстан чĕлхисем
Категори:Корей чӗлхисем
Категори:Китай чĕлхисем
Категори:Раççей чĕлхисем
Категори:АПШ чĕлхисем
Категори:Японири чĕлхесем
Категори:Канада чĕлхисем