Хĕвел хапхи (роман)

Хĕвел хапхи, Чăваш халăх çыравçи Юхма Мишши  чăвашла çырнă роман, ун пирки Интернетри  «Чувашские книги» сайтри аннотацире çапла каланăЧувашские книги Ку сйтра романпа паллашмалли гиперкаçă та пур (1999-мĕш çулхи кăларăмри текст патне илсе пырать). (малалла пăхăр). 

Чăваш халăх писателĕ Юхма Мишши çырнă вуникĕ хайлавран тăракан "Хуркайăк çулĕ" ятлă историлле романсен ярăмĕнчи пĕрремĕш кĕнеке. Ку хайлаври ĕçсем икĕ историлле тапхăрта пулса иртеççĕ: пирĕн вăхăтсенче тата пирĕн эрăчченхи саккăрмĕш ĕмĕрте. Пирĕн эрăчченхи саккăрмĕш-улттăмĕш ĕмĕрсенче чăвашсен авалхи ламтайĕсем авалхи Туранра, урăхла каласан, хальхи Вăтам Ази таврашĕнче пурăннă. Ун чухне авалхи Элам таврашĕнчен эшкерленсе тухнă перссем çĕкленсе хăватлăланса пынă. Вĕсем чăвашсен авалхи ламтайĕсем çине те сĕкĕнсе кĕме тытăннă. Çавăн чухне вара пĕтĕм йăхсемпе ăрусене пĕрлештерсе, пысăк çар пухса, пирĕн авалхи чаплăран та чаплă амаçын-патша Тамарислу перссен тискер те хаяр Кир ятлă патшине ним юлми çĕмĕрсе тăкнă. Ку романа Юхма Мишши 1990-1991 çулсенче çырнă.

 Тĕп хыпарсем 
Литература тишкерÿçисем, ытти эксперсем  Юхма Мишшин асăннă романне пăхса тухса хак панă-ши е çук-ши — ку халлĕхе паллă мар. Анчах та роман тексчĕпе паллашни акă мĕн кăтартса парать. 

Тамарислупа çыхăннă сюжет — хайлавăн пĕр пĕчĕк пайĕ çеç. Тĕпрен илсен унта историри тĕрлĕ пулăмсем çине епле пăхассисем тавра калаçни. 

Юхма Мишшин романĕн кĕнекинче Г. И. Тафаев çырнă пысăках мар умсăмах та пур. Анчах та унта пит нимех те каламан темелле. Чăн пулнă пулăмсемпе пĕрлех автор шутласа кăларнисем те пур тенипех çырлахнă. 
 Фольклорлăх 
«Хĕвел хапхи» романа фольклорпа çыхăнтарса ăна чăнласах çапла тăваканĕ — айпуçелĕк («Тамарислу - амаçынсен патши») тата çав айпуçелĕкпе майлашăннă контент. Хĕрарăм çарçăсене «амаçын» ят парса,  «этимологизацилесе», амзонсемпе пĕр çыхха чиксе культурăна кĕртни — ăслăлăхпа никĕслемелли япала марРазвенчание мифа об амазонках в Среднем Поволжье — Чăваш патшалăх гумнитари институчĕн порталĕ.. Ку пĕтĕмпех — хальхиСАМОДЕЛОВА Е. А., СОВРЕМЕННЫЙ ФОЛЬКЛОР КАК НЕМАТЕРИАЛЬНОЕ КУЛЬТУРНОЕ НАСЛЕДИЕ (к постановке проблемы)Алексеевский Михаил Дмитриевич, Громов Дмитрий Вячеславович. Фольклор XXI века: герои нашего времени. Доклад. — Конференция «Фольклор XXI века: Герои нашего времени» состоялась 20—21 октября 2011 г. в Москве.  тата, çавăн пекех,  ĕлĕкхиЧăваш патшалăх гуманитари институчĕн ăслав архивĕ (малалла: ЧПГИ ĂА), 1-мĕш уйрăм, 265-мĕш том, 205-211-мĕш стр. (Е. Александровăн 1914-мĕш çулхи çырсаилĕвĕ)Димитриев В. Д. Чувашские исторические предания. Чебоксары, 1993, 446 с. фольклор. «Амаçын» ăнлава кам шутласа тупнине калама хĕн. Ахăртнех, вăл Юхма Мишши хăй, е В. П. Галошев ÿнерçĕ, е Çуйăн Хĕтĕрĕ фольклорист пулма пултараççĕ[çăлкуç кирлĕ]. 

Акă мĕн çырса кăтартнă Юхма Мищшши амаçынсем пирки хайĕн «Атăл шывĕ юха тăрать» ятлă тепĕр романĕнчеАтăл шывĕ юха тăрать :: Амаçынсем Юхма Мишши | Историллĕ роман — Электронла вулавăш. (малалла пăхăр).

Амаçынсем — пăлхар халăхĕн хăйне евĕрлĕ йăхĕ. Унта хĕрарăмсем кăна пурăнаççĕ. Вĕсен ку йăли-йĕрки сĕм авалтан пырать. Амаçынсем амаланса, хăйне еверлĕ йăх пулса каясси вăл тахçан-тахçан, Тамарислу хĕр-пике патшара ларнă чухне пуçланнă. Ун чухне пăлхарсен мăн аслашшĕсем кунта мар, питĕ аякра, кăнтăрти çĕрсенче пурăннă. Тамарислу хĕр-пике патша хăйсем çине тапăнса килнĕ тăшмансене ним юлми çĕмĕрсе тăкни ĕмĕрлĕхех чылай кĕнекесенче çырăнса юлнă.

Амаçынсем вĕсем пин çул каялла та пулнă. Вĕсен ун чухне те пĕтĕм тĕнче пĕлекен маттуртан та маттур патши пулнă, ăна Чумара тесе чĕннĕ.

Чумара ытарайми хитре те маттур хĕр пулнă. Пĕчекренех юланутпа çӳреме юратнă, ухăпа пеме, хĕçпе çапăçма, сăнă ывăтма пĕлнĕ. Амаçынсем ун чухне те ытти халăхран уйрăм, хăйсем кăна пурăннă. Вĕсен çемйи вунă çынран танă. Ăна, çемйине, вĕсем çар тенĕ. Çав вунă çыннăн хăйĕн çарпуçĕ пулнă. Çапла вара амаçынсен пĕтĕм ушкăнĕ пин-пин çартан та ытла пулнă.

Амаçынсен тепĕр паллă патши пулнă. Ăна Юракке тесе чĕннĕ.

 Çавăн пекех 
 Кăвак çĕмрен (Юхма Мишшин тепĕр романĕ)
 Кĕмĕл тумлă çар (Марина Карягина пьеси)
 Асăрхавсем 

Категори:Чăваш литератури
Категори:Чăваш романĕсем