Çурçĕрти магнит полюсĕ

250px|thumb|right|Çĕр, магнит диполĕ евĕрлĕскер.

Çурçĕрти магни́ по́люсĕ — Çĕрĕн магнит уйĕн векторĕ тĕп-тĕрĕс аялалла (сий çине 90° кĕтесле) пулакан çĕр сийĕн çурçĕрти поляр облаçĕнчи килĕшсе йышăннă вырăн.

 Вырнаçни 
250px|thumb|Çурçĕрти магнит полюсĕ куçăмĕн траекторийĕ. Хĕрлĕ çаврашкасемпе тӳррĕн сăнанă май çырнă, синкеррипе — моделленипе.

Çурçĕрти магнит полюсĕ географири çурĕрти полюспа пĕрех мар. Çавăнпа компас сăнни çурçĕрелле тĕрĕсех палăртмасть, патнелле кăна кăтартать.

Çурçĕр çĕрчăмăрĕнчи магнит полюсне тĕрĕссĕн палăртмашкăн экспедицисене 1831, 1904, 1948, 1962, 1973, 1984, 1994 , 2001 тата 2007Historical Magnetic Declination  (выбрать опцию «Observed Pole Locations») çулсенче йĕркеленĕ.

Çурçĕрти магнит полюсĕ çурçĕр — çурçĕр-анăç тĕлнелле куçăнать, унсăр пуçне, талăкра Çĕр çийĕнче унăн пысăк тĕнĕлĕ 85 км таран овал тăватьGeomagnetism — Daily Movement of the North Magnetic Pole.

Çапла, полюсăн кирек хăш координачĕсем вăхăтлăха та тĕрĕс мар шутланаççĕ. XX ĕмĕрĕн иккĕмĕш пайĕнчен пуçласа полюс хăвăрттăнах Таймыр патнелле шуçать.

Çурçĕрти магнит полюсĕн йĕкĕрешĕ кăнтăрти магнит полюсĕ шутланать, вăл вара Антарктикăра вырнаçнă.

Çурçĕрти магнит полюсĕGeomagnetism — North Magnetic Pole, Canada Natural Resources website, retrieved May 2007Десятичные данные месторасположения в источниках отличаются от обычных координат, так как десятичные данные в, например, 81.3N, −110.8W, соответствуют координатам в 81°18′0″ N, 110°48′0″ W, где минуты′ и секунды″ в десятичных данных составляют десятые доли от 60 минут или секунд (то есть, например, 81,3°N это 81 градус и 0,3 от 60 минут (30 % от 60 минут составляет 18 секунд, значит 81 град. 18 минут 00 секунд с.ш.); ср. )(2001) (2004)   (2005)   (2010)Data Analysis Center for Geomagnetism and Space Magnetism Graduate School of Science, Kyoto University  Центр анализа данных геомагнетизма и космического магнетизма Высшей школы наук, Университет Киото   (2012) Кăнтăрти магнит полюсĕSouth Magnetic Pole . Commonwealth of Australia, Australian Antarctic Division, 2002. (1998) (2004)  (2007)   (2010)   (2012) 

 Полюс дрейфĕ 
2005 çулта Оттавăра Канадăн çутçанталăк ресурсĕсен министерствин геомагнит лабораторин ертӳçи Ларри Ньюит каланипе, Çĕрĕн çурçĕрти магнит полюсĕ, минимум 400 çул каярах Канадăра «пулнăскер», çак çĕршывран «тухса кайнă». Магнит полюсĕ, куçăнаканскер, XVII ĕмĕрĕн пуçламăшшĕнче хальхи канад Арктикин пак пăрĕсен чиккисенче вырнаçнăскер Канадăн 200-миль зонине пăрахса хăварнă, XXI ĕмĕрĕн пуçламăшĕнче хăвăрттăн Тухăç çурчăмăрне çитнĕ, кайран Раççейĕн Арктикăри секторне лекнĕТрек Северного магнитного полюса  // National Centers For Enviromental Information , унăн куçас характерĕ тĕпренех улшăнмасан, XXI ĕмĕрĕн варринче Çĕпĕре çитет. 

1831 çулта, полюса пĕремĕш хутчен палартнă хыççăн, 2019 тĕлнелле полюс Çĕпĕр еннелле 2300 км ытла куçса кайнă та халĕ хăвăртланса пырать. 2000 çулта куçăм хăвăртлăхĕ пĕр çулталăкра 15 км куçнă пулсан, 2019 çулта 55 км куçнă. Çакăн пек хăвăрт дрейф пулнипе Çĕрĕн магнит уйĕпе ускуракан навигаци системисене, сăмахран, смартфон компасĕнче е карапсемпе самолётсен резерври навигаци системисенче, тăтăшрах тĕрĕслесе тăмалла.

2022 çул тĕлнелле, экстраполяцилле хакланипе, Çурçĕрти магнит полюсĕ  координатсенче вырнаçнă.

 Истори 
1831 çулхи çĕртмен 1-мĕшĕнче акăлчан поляр тĕпчевçи Джеймс Росс — Джон Росс тăванĕн ывăлĕ — Канад архипелагĕнче, Бутия çурутравĕн Аделаида сăмсахĕнче () Çĕрĕн Çурçĕрти магнит  полюсне — магнит сăнни вертикаллĕ тăракан (магнит тайăнăвĕ 90° тан) облаçне — уçнă. Джеймс Росс çак вырăнта виçнĕ магнит тайăмĕ 89°59' танлашнă.

 Çав. пекех 
 Çурçĕрти полюс
 Кăнтăрти магнит полюсĕ
 Çĕрĕн магнит уйĕн инверсисем
 Джанибеков эффекчĕ

 Литература 
 И. А. Дьяченко. Магнитные полюса Земли. — (Библиотечка «Математическое просвещение». Вып. 24.) — М. — МЦНМО. — 2003. — 48 с. — ISBN 5-94057-080-1.


 Асăрхавсем 

 Каçăсем 
 Интерактивная карта с указанием положения магнитных полюсов
 Магнит полюсĕсем юлашки 2000 çул хушшинчи вырăнĕ пирки чĕр хыпарсем 
 Карта дрейфа северного магнитного полюса за последние 2000 лет
 Magnetic Poles, Канада 
 Перемещения Северного магнитного полюса в прошлом Земли 
 Полюссем куçăнни 
 Çурçĕрти магнит полюсĕ куçни
 Çурçĕрти тата кăнтăрти полюссем куçăнни 
 Анимация движения полюса по состоянию на 2010 год

Категори:Çĕрĕн магнит уйĕ
Категори:Çĕр çинчи экстремаллă вырăнсем
Категори:Çурçĕрти полюссем
Категори:Арктика