Васильев, Борис Львович

Васильев Борис Львович — (21.05.1924, Смоленск, , РСФСР, ССРП - 11.03.2013, Мускав, РФ) — вырăс совет çыравçи, сценарисчĕ. Раҫҫей Федераци Президенчӗн Премийӗн (2000), ССРП патшалӑх премийĕн (1975) тата Ленин комсомолӗн премийĕн(1975) лауреачӗ. Тӑван ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫине хутшӑннӑ. Мускав ҫыравҫисен пӗрлешӗвӗн тата Раҫҫей кинематографисчӗсен пӗрлешӗвӗн пайташӗ, Раҫҫей кинематографи ӳнерĕн «Ника»  академийӗн академикӗ. 1989—1991 ҫулсенче ССРП кинематографисчӗсен пӗрлешӗвӗнчен ССРП Халӑх депутатне тата Национальноҫсен Канашӗн Культурăна, чӗлхене, наци тата интернаци йӑласене аталантарас, истори еткерлӗхне сыхлас ыйтусемпе ӗҫлекен комисси пайташĕ пулма суйланӑ.

 Биографи 
Ашшӗ — Лев Александрович Васильев (1892—1968) — Вырӑс император ҫарӗн кадрти, каярахпа Хӗрлӗ ҫар офицерĕ. Амӑшӗ — Елена Николаевна Алексеева (1892—1978), дворян йышĕнчен.

Смоленскра вӗреннӗ, 1941 ҫулта Борис Васильев Воронежăн Образцоври 5-мĕш №-лĕ вӑтам шкулăн 9-мӗш класĕнчен (халӗ — 28-мĕш № вӑтам шкул, Фридрих Энгельс урамӗ енчи ҫурт стени ҫине Б. Л. Васильева асӑнса асӑну хӑми вырнаҫтарнӑ) вӗренсе тухнӑ. Аслă Аттелĕх вăрçи пуçлансассăн Борис Васильев хăй ирĕкĕпе комсомолецсен тăшмана тĕп тăвакан батальон йышĕнче фронта каять. 1941 çулхи утă уйăхĕн 3-мĕшĕнче батальона Смоленск патне яраççĕ, унта вĕсем тăшман ункине çакланаççĕ. Васильев ункăран  1941 ҫулхи юпа уйӑхӗн пуҫламӑшӗнче  хӑй тӗллӗнех тухнӑ. Ăна полкăн кавалери шкулне яраççĕ, кайран вара - пулемет шкулне,  унтан вĕренсе тухнă хыççăн  3-мӗш гварди сывлӑш-десант дивизийĕн 8-мӗш гварди сывлӑш десант полкӗнче службăра тăрать.  1943 ҫулхи пушӑн 16-мӗшӗнче Вязьма патӗнчи сывлӑш десанчӗпе ансассăн мина тайлавĕ ҫине кĕрет те ăна йывӑр контузипе госпитале илсе ҫитереççĕ. Ҫакӑн пек аманнă тата сыватнӑ хыҫҫӑн Васильева 1943 ҫулхи кӗркунне И. В. Сталин ячӗллӗ бронетанклă тата механизациллӗ çарсен Çар академине вӗренме яраççĕ.

1946 ҫулта академин инженери факультетне пӗтернӗ, Уралти кустӑрмаллӑ тата çăпаталлӑ машинӑсен хăтлавçи пулса ӗҫленӗ. 1954 ҫулта СССРӑн çарĕнчен капитан-инженер ҫарти хисеппе запаса тухнӑ.

Васильевӑн  ҫӗршывӑн вӑрҫӑ хыҫҫӑнхи ҫарӗнче ӑрусем улшăннине халалланӑ «Танкистсем» (1954) пьеса литература дебючӗ пулса тӑнӑ. Совет Ҫарӗн театрӗнче икĕ хутчен тĕрĕслемелле лартса пăхнă хыҫҫӑн «Офицер» ятпа тухнă спектакле 1955 ҫулхи декабрь уйӑхӗ хыççăн урăх лартман. Васильев драматургие татах та алла илме тăрăшать, хӑйӗн вӑйне сценарист пек тӗрӗслесе пӑхать. СССР Госкино ҫумӗнчи  судинче вĕреннĕ хыççăн Васильев  сценарийӗсемпе  ÿкернĕ фильмсем: «Черетлĕ рейс» (1958), «Вăрăм укçа» (1960). 1971 ҫулта  СССРта анлӑ сарăлнă «Офицеры» фильм экрансем ҫине тухать. КВН валли сценарисем, киножурналсем валли подтекстовкӑсем ҫырнӑ.

Борис Васильевӑн пӗрремӗш прозӑлла хайлавне — «Иванов катерĕ» повеҫе — 1967 ҫулта «Новый мир» журнала пичете йышӑннӑ, анчах та 1970 ҫулта ҫеҫ (8—9 №) пичетленӗ. Повеҫе 1972 ҫулта Марк Осепьян режиссёр экранизациленӗ, анчах та картинӑна «ҫÿлĕк çине» хунӑ та 1987 ҫулта ҫеҫ проката янă.

Çыравçă 1969 ҫулта «Юность» (8 №) журналта «А зори здесь тихие …» повеҫ  пичетленнӗ хыҫҫӑн паллӑра пуçланӑ.  Васильев аса илнӗ тӑрӑх, Борис Полевой алҫырӑвне вуланӑ хыҫҫӑн икӗ асӑрхаттару ҫеҫ тунӑ («шмайссер» сăмаха «автомат» сăмахпа ылмаштармалла,  «чӑрӑш тымарӗ» — «тăпăлнă йывăç») та ӑна ҫийӗнчех номере яма алӑ пуснӑ. Ҫак кунран пуçласа ҫыравҫӑ час-часах «Юность» журналта пичетленет.

1970 ҫулта «А зори здесь тихие …» повеҫе Таганкăри театр сцени ҫинче лартнă та, вăл 1970-мӗш ҫулсенчи чи паллӑ постановкӑсенчен пӗри пулса тӑнӑ. 1972 ҫулта хайлава Станислав Ростоцкий экранизациленӗ. Каярахпа ҫыравҫӑ хӑйӗн пултарулӑхӗнче Тӑван ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫин тата совет ҫыннисен вӑрҫӑ ӑрӑвӗн темипе тӑтӑшах çырнă, хӑйӗн пултарулӑхӗнче çавăн пекех пурнăçăн ҫивӗч социаллӑ темӑсене тимленĕ. Пурнӑҫӗн юлашки ҫулӗсенче вӑл историллӗ роман жанрĕпе çырма тытăнать, Руҫӗн сĕм авалхи историйĕпе темиçе кӗнеке кӑларать.

 Харпӑр пурнӑҫĕ 
Арӑмӗ (1945 ҫултанпа) — Зоря Альбертовна Поляк (1926—2013), конструктор тата телекурав редакторӗ; Соня Гурвич («А зори здесь тихие …») тата Искра Полякова («Завтра была война») прототипӗ пулнă. Бронхитпа чирлĕскер пульница реанимацийӗнче вилнӗ. Çыравçă унӑн вилӗмне питӗ йывӑр йышăннă, пӗр-ик уйӑхран хăй те вилнĕ.

Яланлăх антисталинист.  The New Times кӑларӑма панă пӗр интервьюра ҫапла ҫирӗплетнӗ:

Сталин тăм писмен пулнӑ. Ҫарта вӑл хăй ӗмӗрĕнче пĕрре те хӗсметре тӑман. Ҫар мӗнне ӑнланман вӑл. Вӑл карттӑ вулама пултарайман. Ӑна Шапошников — Тĕп штабăн пуçлăхӗ — карттӑ тӑрӑх ӑнлантарса панă. «Аслă Сталин» халапра кăна. Сталин юлташ ухмах, Гитлертан та ухмахрах пулнӑ…

1993 ҫулхи юпа уйӑхӗнче Раҫҫей халӑх депутачӗсен тата Раҫҫей Аслӑ Канашӗн Съездне вӑйпа хӑваласа янине ырласа «Хӗрӗх иккӗшăн çырăвне» алӑ пуснӑ.

Мускавра Часовой урамӗнче, 5-Б ҫуртра пурӑннӑ. Пурнăçĕ 89-ра кайсан 2013 ҫулхи пушӑн 11-мӗшӗнче Мускавра  татӑлнӑ. Ҫыравҫӑ вилнине  3-мӗш степеньлӗ вӑрах сикчевлĕ аритмипе сăлтавланă, вӑл юн ҫаврӑнӑшӗ ҫителӗксӗрри патне илсе ҫитернӗ. Пуш уйăхĕн 14-мӗшӗнче Ваганьково ҫӑвинче, мӑшӑрӗпе юнашар (43 участокра) пытарнӑ.

 Литература 

 Павел Басинский «Она была его берегиней» «Российская газета»

 Асӑрхавсем 

 Каҫӑсем 

 Фрагмент аудиозаписи беседы Б. Л. Васильева с Юрием Панковым, издателем серии книг «Автограф века» (октябрь 2005 года)


Категори:Тӑван Çӗршывӑн Аслӑ вӑрҫин сывлӑш десантникӗсем
Категори:Бронетанк ҫарӗсен ҫар академинче вӗренсе тухнисем
Категори:Вырăс çыравçисем, алфавитпа
Категори:XX ĕмĕрти вырăс çыравçисем
Категори:Истори романĕсен авторӗсем
Категори:Вырӑс ҫыравҫисем — историлле романсен авторӗсем
Категори:ССРП çыравçисен пĕрлешĕвĕн пайташӗсем
Категори:ССРП кинематографисчӗсен пӗрлешӗвӗн пайташӗсем
Категори:Раҫҫей Федерацийӗн Президенчӗн премийӗн лауреачӗсем
Категори:«Чыс тата тивӗҫлӗх» номинацире «Ника» преми лауреачӗсем
Категори:Смоленск хулин хисеплӗ гражданӗсем
Категори:ССРП халӑх депутачӗсем кинематографистсен пĕрлешĕвĕнчен
Категори:Раççей мемуарисчĕсем
Категори:Ваганьково çăвинче пытарнисем
Категори:Мускав çыравçисен пĕрлешĕвĕн пайташĕсем
Категори:ССКП пайташĕсем
Категори:Раҫҫейри «Ника» кинематографи ӳнер академийӗн академикӗсем
Категори:Раççей киноматографисчĕсен пĕрлешĕвĕн пайташĕсем
Категори:Раҫҫей Федерацийӗн Президенчӗн литературӑпа искусство облаҫӗнчи премийӗн лауреачӗсем