Серпухов уесӗ

Серпухов уесӗ — Мускав кӗпӗрни йышӗнчи администрациллӗ виҫе, 1929 ҫулчен пулнӑ. Центрӗ — Серпухов хула.

 Географи 
Уес Калуга тата Тула кӗпӗрнисемпе, ҫавӑн пекех Мускав кӗпӗрнин Коломенски тата Подольск уесӗсемпе чикӗленнӗ, 2,6 пин тв. ҫм яхӑн йышӑннӑ. Уес ҫийӗ хумлӑ-хумлӑ, ҫакӑ уйрӑмах юханшывсен ҫыранӗсем ҫывӑхӗнче палӑрать. Тӑпра ытларах пайӗпе юшкӑнлӑ тата хӑйӑрлӑ-тӑмлӑ, тырӑ ӳстерме меллӗ; хӑйӑрлӑ тӑпра ытларах уесӑн кӑнтӑр пайӗсенче тӗл пулать. Ҫарансем ытларах кӑнтӑр енче вырнаҫнӑ; уйрӑмах Ока тӑрӑх улӑхсем лайӑх. Вӑрмансем уесӗн пӗтӗм лаптӑкӗн ҫуррине яхӑн йышӑннӑ, хутӑш йывӑҫран (хурӑн, хыр, юман тата ытти те) тӑнӑ. Пӗтӗм уес Тула кӗпӗрнинчен уйӑрса кӑнтӑр чиккипе юхакан Ока юханшывӗн системинче пулнӑ. Ока шывӗн юпписенчен Нарӑпа Лопасня уес урлӑ юхса каҫнӑ, Протва хӑйӗн анат юхӑмӗнче ҫеҫ унӑн кӑнтӑр-хӗвеланӑҫ чиккине перӗннӗ, Каширка уесӑн хӗвелтухӑҫ енне юхнӑ. Кӳлӗсем кӑнтӑрта, айлӑмсен хушшинче, Ока ҫыранӗсем тӑрӑх кӑна вырнаҫнӑ пулнӑ.

 Халӑх йышӗ 
 1897-мӗш ҫул — 112,0 пин ҫын.
 1926-мӗш ҫул — 143,9 пин ҫын.

 Истори 
Серпухов уесӗ вӑтам ӗмӗрсенчен паллӑ. Юридици йӗркипе II Екатерина 1781 ҫулта административлӑ реформа ирттернӗ вӑхӑтра калӑпланнӑ. 1929 ҫулта пӑрахӑҫланӑ, унӑн территорийӗ вырӑнӗнче Серпухов районне туса хунӑ.

 Административлӑ пайланӑвӗ[вулӑс ячӗсене тӗрӗслес пулать] 
1917 ҫулта уеса Алексеевски, Бавыкино, Белопесоцки, Бадеево, Васильево, Вельяминово, Высоцки, Киясово, Липитински, Пущински, Семёновски, Стремиловски, Турово, Хатунь вулӑсӗсем кӗнӗ.

1918 ҫулта вулӑссен шучӗ 10 юлнӑ: Алексеевски, Бавыкино, Жилёво, Лопаснински, Михневски, Хулаҫум, Семёновски, Стремиловски, Турово, Хатунь. 1924 ҫулта Бавыкино вулӑсне Лопаснинскипе пӗрлештернӗ, Алексеевски вулӑсне Лопаснински, Хулаҫум тата Стремиловски хушшинче уйӑрса тухнӑ. Жилёв вулӑсне Кашир уесне куҫарнӑ, Кашир уесӗнчен Серпухов вулӑсне Липецк вулӑсне куҫарнӑ.

 Уеса ертсе пынӑ дворянсем 
Хӗсметре тӑнӑ вӑхӑтЯчӗТитулӗ, чинӗ, званийӗ1782—1785Нащокин Пётр Фёдоровичдвор канашҫи1785—1788Дубенский Сергей Алексеевичмайор1788—1791Колтовской Фёдор Дмитриевичартиллери капитанӗ1791—1794Васильчиков Василий Николаевичбригадир1794—1798Тимашев Алексей Ивановичконтр-адмирал1798—1799Новиков Александр Борисовичколлеги канашҫи1799—1807Карачаров Пётр Алексеевичкапитан1807—1810Свербеев Николай Яковлевичстатский советник1810—1814Щербатов Дмитрий Михайловичкнязь, полковник1814—1820Васильчиков Кирилл Васильевичгварди полковникӗ1820—1823Вяземский Сергей Сергеевичкнязь, генерал-майор1823—1826Еропкин Михаил Николаевичколлеги канашҫи1826—1832Нащокин Александр Петровичвӑрттӑн канашҫӑ1832—1838Васильчиков Николай Ивановичгенерал-майор1838—1844Боборыкин Андрей Александровичфлота капитан-лейтенант1844—1847Васильчиков Николай Ивановичгенерал-майор1847—1853Шаховской Дмитрий Фёдоровичкнязь, поручик1853—1856Пафнутьев Иван Михайловичподполковник1856—1862Сорохтин Иван Ивановичартиллери подпоручикӗ1862—1867Шаховской Дмитрий Фёдоровичкнязь, поручик1867—1872Майлевский Михаил Александровичгварди полковникӗ1872—1873Семёнов Фёдор Алексеевичгварди полковникӗ1873—1875Тарновский Константин Августиновичдвор канашҫи1875—1878Чельцов Егор Васильевичстатский советник1878—1908Рюмин Пётр Михайловичколлеги канашҫи1908—1917Янов Платон Алексеевичстатский советник

 Асӑрхаттарусем 

 Вуламалли 

 Водарский Я. Е. Опыт составления исторических карт землевладения Серпуховского и Оболенского уездов по переписи 1678 г. // Славяне и Русь. — М.: Наука, 1968. — С. 274—281.
 Веселовский С. Б., Перцов В. Н. Исторические кары Подмосковья / подгот. К. А. Аверьянов, Л. Е. Додэ. М., 1993. — 58 с.

 Карттӑсем 

 Каҫӑсем 

 ЭСБЕ статьи
 Серпухов уесӗн кивӗ карттисем
Категори:Серпухов районӗ
Категори:Мускав кӗпӗрнин уесӗсем