Кӑнтӑрти Шетланд утравӗсем

Кӑнтӑрти Шетланд утравӗсем (акӑл. South Shetland Islands) — Атлантика океанӗнчи Антарктика ҫурутравӗнчен ҫурҫӗрелле вырнаҫнӑ архипелаг.

 Тавралӑх 
Архипелаг кӑнтӑр-анӑҫран ҫурҫӗр-тухӑҫалла тӑсӑлать, Антарктика ҫурутравӗнчен Брансфилд тинӗс пырӗпе, Кӑнтӑр Америкӑран — Дрейк тинӗс пырӗпе уйрӑлса тӑрать. Архипелагра нумай утрав вырнаҫнӑ, анчах вӗсенчен чылайӑшӗ лаптӑкӗпе пӗчӗк. Архипелаг лаптӑкӗ — 3 687 ҫм².

 Утравсем 
 №  Утрав (чӑвашла)  Утрав (акал.)  Лаптӑк,км²  Чи ҫӳллӗ вырӑн,м  Координатсем 1  Аитчо  Aitcho Islands       2  Бриджмен  Bridgeman Island    240   3  Уотчкипер  The Watchkeeper         4  Рожнова (Гиббс)  Gibbs Island  22  520   5  Гринвич (Березина)  Greenwich Island  174  625   6  Десепшен (Тейля)  Deception Island  137  576   7  Десолейшен  Desolation Island  3,12      8  Иди  Eadie Island         9  Кинг-Джордж (Ватерлоо)  King George Island  1384  655   10  Корнуэллс (Михайлов)  Cornwallis Island       11  Ливингстон (Смоленск)  Livingston Island  974  1700   12  Лоу  Low Island  181     13  Мордвинов (Элефант)  Elephant Island  558  853   14  Нельсон (Лейпциг)  Nelson Island  192     15  Пингвин  Penguin Island    180   16  Хаф-Мун  Half Moon Island  0,51  101   17  Роберт (Полоцк)  Robert Island  186     18  Роуэтт  Rowett Island       19  Руггед  Rugged Island  10,4  256   20  Смит (Бородино)  Smith Island  206  2105   21  Сноу (Кӗҫӗн Ярославец)  Snow Island  154     22  Тейбл  Table Island  1,12  150   23  Тюлени (Сил)  Seal Islands       24  Шишков (Кларенс)  Clarence Island  162  1924  

 Истори 
Кӑнтӑрти Шетланд утравӗсене 1819 ҫулхи нарӑсӑн 19-мӗшӗнче британ тинӗсҫӳревҫи Уильям Смит (акӑл. William Smith) «Williams» бригпа Монтевидеоран Вальпараисона ишнӗ чухне уҫнӑ. Вӑлах 1819 ҫулхи юпан 16-мӗшӗнче Кинг-Джордж утрав ҫине аннӑ, ҫапла май Антарктика ҫӗрӗ ҫине ура ярса пуснӑ пӗрремӗш ҫын пулса тӑнӑ. 1820 ҫулхи кӑрлач-нарӑс уйӑхӗсенче утравсене пуринчен те малтан Эдвард Брансфилд тӗпчесе картографиленӗ. Тепрехинче утравсене 1821 ҫулхи кӑрлач уйӑхӗнче Фаддей Беллинсгаузен ертсе пынӑ пӗрремӗш вырӑс антарктика экспедицийӗ вӑхӑтӗнче тӗпченӗ, вӑл вӑхӑтра утравсене вырӑсла ятсем парса тухнӑ.

Архипелаг ятне (малтанхи вӑхӑтра «New South Britain» ятпа усӑ курнӑ) Шетланд утравӗсен ячӗпе панӑ. 1908 ҫултанпа Фолкленд утравӗсен шутне кӗнӗ, 1962 ҫултанпа — Британин антарктика территорийӗн пайӗ пулса тӑнӑ.

1940 тата 1943 ҫулсенче Чилипе Аргентина та утравсенче хуҫаланасшӑн пулни пирки пӗлтернӗ. 1961 ҫултанпа Антарктика килӗшӗвӗпе ҫӗрсене пайланӑ чухне сиксе тухакан мӗнпур ыйтусене татса парассине вӑхӑтлӑха чарнӑ.

 Халӑх йышӗ 
 Ҫавӑн пекех Кӑнтӑрти Шетланд утравӗсенчи полярлӑ станцисен карттине пӑхӑр.

Архипелагра вуннӑ ытла антарктика станцийӗ вырнаҫнӑ, ҫав шута Кинг-Джордж утравра тӑракан Раҫҫейӗн «Беллинсгаузен» станцийӗ те кӗрет.

 Ҫавӑн пекех пӑхӑр 
 Антарктика
 Фолкленд утравӗсем
 Антарктика филателийӗ

 Асӑрхаттарусем 

 Вуламалли 
 Шетландские Южные острова, архипелаг в Южном полярном океане // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

 Карттӑсем 
 Иванов Л. Антарктика: Остров Ливингстон и острова Гринвич, Роберт, Сноу и Смит . Топографическая карта в масштабе 1:120000. Троян: Фонд Манфреда Вернера, 2009. ISBN 978-954-92032-4-0 
 Ivanov L. L. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands . Scale 1:120000 topographic map. Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009. ISBN 978-954-92032-6-4 

Категори:Кӑнтӑрти Шетланд утравӗсем