Килар Хаширов

Килар ХашировЭЛЬБРУС // Раççей пысăк энциклопедийĕ. Том 35. Москва, 2017, стр. 361 — Эльбрус тăррине чи пĕрремĕш парăнтаракансенчен пĕри. 1829 çулхи утăн 10-мĕшĕнче (22) Эммануэль генерал экспедицин командинче хăпарнă.

 Биографи 
Пурнăçĕ пирки хыпар питĕ сахал. Экспедици пирки çырнă ĕçре Килар Хаширов Вольной Аул (халĕ Нальчик хулан микрорайонĕ) пурăнан вырăнта çуралнă. Хушамат/ят пирки тĕрлĕрен верси — Килар/Чилар, Хаширов/Хачиров.

 Эльбруса парăнтарни 
1829 çулта, Эммануэль сĕнĕвĕпе, Эльбрус патне ăслăх экспедицине пуçтарнă. Çул кăтартаканĕ Килар Хаширов пулнă.

1829 çулхи утăн 10-(22)-мĕшĕнче Эльбрус тăррине хăпаракансен чылайăшĕ, çанталăк япăхланнипе маршрутăн вĕçне çитеймен. Килар, малалла утса  Эльбрусăн тухăç тăррине çитнĕ, çапла вăл пĕрремĕш хăпаракансен йышне кĕнĕ. Паттăр ту тăрринчен симĕс ярăмĕсемлĕ базальт чулĕн хура катăкне (çавăн пĕр пайне Санкт-Петербурга ăсатнă, тепĕрне Эммануэль вара Бессене наци музейне усрава панă.

Килар пирки экспедицине хутшăннă Янош де Бесс çапла çырса хăварнă: Çак ахаль çын Мăн Кабардара çуралнăскер Нальчикре пурăнать. Унăн ячĕ Киллар, вăл çак кун Эльбрус тăррине хăпарса ăраскал тупнă пĕртен-пĕр çын. Ăна еткерсен асăнмаллаJean — Charles de Besse. Voyage en Crimée, au Caucase, en Géorgie, en Arménie, en Asie-mineure et à Constantinople, en 1829 et 1830, pour servir à l’histoire de Hongrie . Chap. VI—XIII. Paris, Delaunay, 1838.

Ту тăррине хăпаракан ыттисем 5300 метр çӳллĕшне кăна çитнĕ. Эльбрус тăррине хăпарнине мухтавласа виçĕ хутчен пăшалсенчен пенĕ. Килара генерал  400 кĕмĕл рубль преми панă.

Кĕçех çакăн хыççăн Эммануэль рекомендаципе Килар Хаширова Кавказ-Туçи лейб-гвардин çур-эскадронне илнĕ, вăл хĕсметре 9 çул ытла Варшавăра тăнă.

Луганскри савутра ту тăррине хăпарнине чысламашкăн чукунран асăнмалăх икĕ хăма шăратса кăларнă. Пĕрне Пятигорскра, тепĕрне Нальчикре вырнаçтарнă.

 Асăнмалăх 
 Эльбрус çумĕнчи палăк
 Мăн Кавказ ту хысакĕн çурçĕрĕнче ту тăррине унăн ятне — Килар-Баши — панă, пулас
 КБР пурăнан вырăнĕсенче урамсене ят панă: Нальчикре (Вольный Аул курорт поççолăкĕ), çаплах  Баксан тата Чегем хуласенче

 Литература 
 Хасан Мухтарович Думанов, Х. М. Думанов. Килар Хаширов: исследования и материалы. — РИА-КМВ, 2009-01-01. — 327 с. — ISBN 9785893142051.
 П. Г. Акритас. Кабардино-Балкария: путеводитель. — Кабардино-Балкарское книжное изд-во, 1964-01-01. — 286 с.

 Асăрхавсем 

Категори:Кабарда-Балкари историйĕ