Космологилле модель

Космологилле модель, нумайлă хисепре космологилле модельсем —  Çут Тĕнче пĕрпĕтĕмлĕх пулса еплерех аталаннине кăтартакан модель (модельсем).

Кунашкал модельсене ăсталама физикăн çакнашкал уйрăмĕсене тата теорийĕсене усă кураççĕ:
 Шайлашуллă статистикăлла физика, унăн тĕп анлавĕсем тата принципĕсем, çавăн пекех релятивизмла газ теорийĕ.
 Гравитаци теорийĕ, ытларах чухне ОТО. Ку теорие Хĕвел тытăмĕн шайĕнче çеç тĕплĕн тĕрĕсленĕCapozziello S.and Francaviglia M. Extended theories of gravity and their cosmological and astrophysical applications (англ.) // General Relativity and Gravitation. — 2008. — Vol. 40, iss. 2—3. — P. 357—420. — doi:10.1007/s10714-007-0551-y.Хĕвел тытăмĕн тулашĕнче  ОТО эффекчĕсене  тăвăр иккĕлле çăлтăрсен вăйлă уйĕсенче тĕрĕсленĕ, анчах унта та масштабсем чат урăхла мар., çавăнпа та ăна пысăкрах масштабсенче усă курнине тиркеме те пулать.
 Элементарлă пĕрчĕсен физикинчи хăшпĕр хыпар-хăнар: тĕп пĕрчĕсен ят-йышĕ, палăрăмсем, хире-хирĕç вăйăмсен тĕсĕсем, сыхланаслăх саккунесем. Космологилле  модельсем чылай ансатрах пулĕччĕç, енчен те  протон  стабиллĕ пĕрчĕ пулмасăр  арканайнă-тăкСажин М. В. Современная космология в популярном изложении. — М.: УРСС, 2002. — С. 145—148. — 240 с. — 2500 экз. — ISBN 5-354-00012-2., анчах та çакна лабораторисенчи  хальхи  экспериментсем çирĕплетмеççĕ.

Хальхи вăхăтра ак çакнашкал чи аван тĕрĕсленнĕ  комплекслă модельсем пур:
 Пысăк Сирпĕнӳ теорийĕ.Çут Тĕнчен химилле тытăмне çырса кăтартать. Инфляци тапхăрĕн теорийĕ.Сарăлу сăлтавне ăнлантарать. Фридманăн сарăлу моделĕ.Сарăлăва çырса кăтартать. Иерархилле теори.Шултра масштаблă тытăма çырса кăтартать.
асăрх.: симĕс тĕс — тĕппипех (абсолютлă) вăйра тăракан теорисем; янтарлă тĕс — йышăннă, анчах сÿтсе явма пăрахман теори; хĕрлĕ тĕс — йышăнма йывăр тата тата час-часах тиркев тÿсекен теори.
 Асăрхавсем 

 Каçăсем 
 Экзотические вселенные (Самые необычные концепции Вселенной) // Популярная механика № 12, Декабрь 2012

Категори:Космологи
Категори:Риманла (тата псевдо-Риманла) геометри
Категори:Хальхи физикăн татса паман проблемисем
*
Категори:Хальхи физикăн татса паман ыйтăвĕсем