Элиста

Элиста (, , 1944—1957 ҫулсенче — Степной) — Калмăк Республикин, Раҫҫей Федерацинче тӗп хули.

 Этимологи 
Хула ял пекех 1865 ҫулта никӗсленӗ. Элиста юханшывӗрен "Элистинка" ятлӑ. Калмӑкларан элсн, элсен - «хӑйӑр, песук» пӗлтерет.

1930 ҫулта ялне хула статусӗ Элиста хули илнӗ. Калмӑк депортацийӗ тата Калмӑк АССР ликвидацийӗ хыҫҫӑн, Аслӑ Канаш Президиумӗн çу, 25 1944 ҫулхи № 129 указӗпе Элиста ҫӗнӗ ят пачӗҫ – «Степной» хули. 1957 ҫулта кивӗ ячӗ «Элиста» каялла илчӗҫ.

Географи
Ергени сӑрчӗсенче, Элиста (юханшыв) тӳремлӗхӗнче вырнаҫнӑ. 
Тӗмӗнле хуласем хушши

 ҫурҫӗр-хӗвеланӑҫ 
Мускав ~ 125кмВоронеж ~ 610 кмВолгодонск ~ 230 км
 ҫурҫӗр
Чулхула ~ 1300 кмСарӑту ~ 650 кмВолгоград ~ 260 км
 ҫурҫӗр-хӗвелтухӑҫ
Хусан ~ 1300 кмСамар ~ 1100 кмОренбург ~ 1400 км
 хӗвеланӑҫ
Тан-ҫинчи-Ростов ~ 480 кмСальск ~ 270 км
 хӗвелтухӑҫ
Аҫтӑрхан ~ 300 кмЛагань ~ 310 км
 кӑнтӑр-хӗвеланӑҫ
Ставрополь ~ 260 кмКраснодар ~ 500 кмСочи ~ 750 км
 кӑнтӑр 
Будённовск ~ 250 кмМинеральные Воды ~ 360 кмТбилиси ~ 780 км
 кӑнтӑр-хӗвелтухӑҫ
Махачкала ~ 560 кмБаку ~ 900 км

Кунҫул
250px|Будда палакӗ

Элиста 1865 ҫулта пӗчӗк пурӑнан вырӑнӗ пек никӗсленӗ. Калмӑк чӗлхинчен "элс(е)н" - 'хӑйӑр(лӑ)' пӗлтерет.Е. М. Поспелов. "Географические названия мира", Москва, 1998, стр. 480. 

Чӳк уйӑхӗнче, 1920 ҫулта, Элиста Калмӑк Автономи облаҫӗн административлӗ центрӗ йышӑннӑ. 1930 ҫул вӗҫӗнче Иосиф Сталин режимӗн коллективизацинчен тата террорӗрен нумай калмӑксем вӗсен традици куҫан халӑх пурнӑҫӗрен илнӗ тата хальхи, хула пурнӑҫӗнче тӑратнӑ. Юпа уйӑхӗн 1935 ҫулта, Элиста Калмӑк АССРӗн тӗп хули йышӑннӑ.

Аслӑ Тӑван ҫӗршыв вӑрҫин вӑхӑтӗнче, хула Наци Германийӗн ҫаресен оккупацинче пулнӑ. Калмӑк коллаборацийӗшӗн, оккупаци режимӗ вӑхӑтӗнче, Калмӑк АССР ликвидациленӗ тата вырӑнти калмӑксем Ҫӗпӗре депортациленӗ. Элиста ҫӗнӗ Степной ятне улӑштарнӑ. Пушӑ (калмӑксӑр) хулара нумай вырӑссем пурӑнса ҫитнӗ. 1957 ҫулта калмӑк депортацийӗн йышӑнӑвӗ саккунсӑр йышӑннӑ. Тата депортацирен калмӑксем вӗсен тӑван ҫӗршывра каялла таврӑнса кайнӑ. Хулана унӑн кивӗ ятне каялла улӑштарнӑ.

1998 ҫулта кунта Шахмат Олимпиачӗ пулнӑ.

Административлӑ статус
Элиста Калмӑк Республикин тӗп хули тата Элиста хула тӑрӑхӗ тунӑ.

Элиста администрацийӗн пуҫлӑхӗ - Шафран Григорьевич Тепшинов

Халӑх
2010 ҫулхи Пӗтӗм Раҫҫей ҫырӑвӗпе, хулара 103 749 ҫын пуранать. 2002 ҫулта 104 254 ҫын, 1989 ҫулта 89 695 ҫын пулнӑ.
Халӑх йышӗ
Халӑхсем (2021 ҫулта):
 Калмӑксем – 76.9%
 Вырӑссем – 19.1%
 Казахсем – 0.6%
 Ыттисем – 3.4%

Тӑван хуласем
Элиста малалла хуласемпе тӑван Инвестиционный паспортгорода Элисты .
, Актау
, Хони
, Тыва, Кызыл
, Лхаса
, Улан-Батор
, Буряти, Улан-Удэ
Ҫавӑн пекех пӑхӑр
Калмыки
Буддизм
 Асăрхавсем 

 Вуламалли
 Поспелов Е. М. — Географические названия мира. Топонимический словарь. 2020 год.
 Константин Паустовский — Подводные ветры. 1930 год.
Justin Corfield, The History of Kalmykia: From Ancient Times to Kirsan Ilyumzhinov and Aleksey Orlov, 2015. .

 Каçăсем 
Элиста сайчӗ
Элиста бизнессӗ
Элиста ҫинчен информаци