Татищево районӗ

Татищево районӗ () — Сарӑту облаҫӗн (РФ) администрациллӗ-территориллӗ виҫи (район) тата муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (муниципаллӑ район).

Администрациллӗ центр — Татищево ӗҫ поселокӗ (хула евӗр поселок).

 Географи 
Район Атӑл сӑртлӑхӗн сылтӑм хӗрринче, Сарӑтуран ҫурҫӗр-анӑҫалла вырнаҫнӑ. Рельеф уйлӑ, вӑрманлӑ. Чукун ҫул айккипе дача массивӗ итрет. Ҫулталӑкри вӑтам нӳрӗклӗхӗн шучӗ 375-360 мм/ҫул.

Район центрӗ Татищево (1965 ҫулччен ял пек) Медведицӑн сулахай юппин Идолга юханшывӗн хӗрринче лартнӑ. Районӑн кӑнтӑр енче унӑн йышне кӗмен Светлый поселокӗ вырнаҫнӑ, вӑл хупнӑ администрациллӗ-территориллӗ йӗркеленӳ шутланать.

Пӗтӗм усӑ курнин автоҫулӗсен вӑрӑмӑшӗ — 242 километр.

 Чикӗсем 
ЕнРайон е облаҫҪурҫӗр Петровск районӗҪурҫӗр-Тухӑҫ Ҫӗнӗ Пурас районӗКӑнтӑр-Тухӑҫ Гагарин районӗКӑнтӑр-Анӑҫ Лысые Горы районӗАнӑҫ Аткарск районӗ

 Кунҫул 
1928 ҫулхи утӑн 23-мӗшӗнче Анатри Атӑл крайӗнчи Сарӑту округӗн йышӗнчи Сарӑту тата Аткарск уесӗсенчен 4 пая уйӑрса Татищево районӗ туса хунӑ. Унӑн йышне Курдюм вулӑсӗнчен 15, Вязовка вулӑсӗнчен 8, Кологривовка вулӑсӗнчен 5, Лысые Горы вулӑсӗнчен 2 ял канашӗ кӗнӗ. Туса хуни хыҫҫӑн ҫӗнӗ районта 106,95 пин ҫӗр гектарӗ, 38 пин пурӑнан халӑх, 125 пурӑнан вырӑн, 42 шкул, 27 ял канашӗ, 22 колхоз, 4 арман, 5 хӗрлӗ вулавӑш, 5 вуламалли ҫурт, 10 халӑх ҫурчӗ (сов. нардом), 6 медицина ҫурчӗ, 3 амбулатори, 3 сывлӑх ҫурчӗ. 8-тан 50-ччен ҫуллӑ вулама-ҫырма пӗлмен ҫынсен йышӗ 10 пин ытла. Ака лаптӑк — 42,235 пин гектар. Районта ӗне выльӑх йышӗ — 11 пин, сурӑх — 50 пин, сысна — 2,8 пин, утар — 101. Телефон ҫыхӑнӑвӗ 5 ял канашӗнче кӑна пулнӑ — Кувыкӑра, Идолгӑра, Широкойӗре, Курдюмра, Татищевӑра. Мещановкӑра (Татищевӑра) влаҫ ҫурчӗшӗн вырӑн ҫука пула райӗҫтӑвком Октябрьский Городокра икӗ ҫул вырнаҫрӗ. 

1934 ҫултан Сарӑту крайӗн, 1936 ҫултан Сарӑту облаҫӗн йышне кӗрет.

1959 ҫулхи ҫӗртмен 10-мӗшӗнче пӑрахӑҫланӑ Вязовка районӗнВедомости Верховного Совета СССР. № 24 (956), 1959 г. территорийӗн пайӗ, 1960 ҫулхи ҫӑвӑн 19-мӗшӗнче пӑрахӑҫланӑ Анлӑ Карамыш районӗнВедомости Верховного Совета СССР. № 20 (1004), 1960 г. территорийӗсен пайӗсем район йышне кӗнӗ.

1963 ҫулта район пӑрахӑҫланӑ, 1965 ҫулта тепре туса хунӑ.

 Халӑх 

2023 ҫулхи кӑрлачӑн 1 пӗлӗмпе районта 30,1 пин ҫын пурӑнчӗ, вӗсенчен 7,6 пин ҫын (25,6 %) — Татищево ӗҫ поселокӗнче, 22,5 пин ҫын — ял пурӑнан вырăнӗсенчеХалӑхпа территори ҫинчен районӑн официаллӑ сайтӗнче . 

 Халӑх йышӗ 
2023 ҫулхи кӑрлачӑн 1 пӗлӗмпе районта 43 халӑх пурӑнать:

 Татищево районӗн халӑхӗсем №  Халӑх  %  1  Вырӑссем  83,2 2  Украинсем  3 3  Мордвасем (Ирҫесемпе мӑкшӑсем)  2,1 4  Эрменсем  2 5  Чӑвашсем, Тутарсем, Чеченсем  1,3   Ыттисем  8,4

Районти ялсенче тӗрлӗрен халӑхсен ушкӑнӗсем пур, вӗсенчен эрменсем (Агаревка), мордвасем (Беседка).

 Ҫул-Ӳсӗм йышӗ 
2023 ҫулхи кӑрлачӑн 1 пӗлӗмпе район ҫул-ӳсӗм йышӗ:
 14 — 18 ҫулсенче 1433 ҫын
 19 — 34 ҫулсенче 5662 ҫын
 35 — 60 ҫулсенче 10 652 ҫын
 60 тата ватӑрах 7443 ҫын
Вӗсенчен
 5488 ҫын — ӗҫлеме пултаракан ҫул-ӳсӗмӗн ҫамрӑкрах
 16879 ҫын — ӗҫлеме пултаракан ҫул-ӳсӗмре
 7689 ҫын — ӗҫлеме пултаракан ҫул-ӳсӗмӗн ватӑрах

 Муниципаллӑ тытӑмлӑх 
Татищево муниципаллӑ районне 7 муниципаллӑ йӗркеленӳ кӗрет: 1 хула тӑрӑхӗ тата 6 ял тӑрӑхӗ.

 Муниципаллӑ пайланӑвӑн кунҫулӗ 
2005 ҫулта вырӑнти хӑйтытӑмлӑх тунишӗн муниципаллӑ районта 1 хула тата 10 ял тӑрӑхӗ йӗркеленӗ. 2013 ҫулта вӗсенчен малалла муниципаллӑ йӗркеленӳсем (МЙ) пӑрахӑҫланӑ: Мӑн Ивановка МЙ (Ҫырла Уҫланки МЙ-н йышне кӗнӗ), Карамышка МЙ (Октябрьский МЙ-н йышне кӗнӗ), Мизино-Лапшиновка МЙ (Вязовка МЙ-н йышне кӗнӗ), Широкое МЙ (Идолга МЙ-н йышне кӗнӗ). 2025 ҫулхи кӑрлачӑн 1-мӗшӗнче Сторожёвка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ пӑрахӑҫланать тата унӑн территори Сарӑту хулин хула округӗн йышне кӗрет.

 Пурӑнан вырӑнсем 
Татищево районӗнче 57 пурӑнан вырӑн пур, вӗсенчен 1 хула (ӗҫ поселокӗ) тата 56 ял пурӑнан вырӑнӗ.

2025 ҫулхи кӑрлачӑн 1-мӗшӗнче пӑрахӑҫлакан Сторожёвка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗн пур пурӑнан вырӑнӗсем Сарӑту хулин хула округӗн йышне кӗреҫҫӗ.

 Вырӑнти хӑйтытӑмлӑх органӗсем 
Муниципаллӑ пуху — вырӑнти хӑйтытӑмлӑхӑн кӑтартакан органӗ. Муниципаллӑ районӑн пуҫлӑхӗ — Новикова Алефтина Сергеевна.

Татищево муниципаллӑ районӗн администрацийӗ — вырӑнти хӑйтытӑмлӑхӑн ӗҫ тӑвакан органӗ. Район администрацийӗн пуҫлӑхӗ — Александр Владимирович Мордвинцев.

 Экономика 
Хулаҫум тӗсӗн ял хуҫалӑхӗ. Тӗп кӑларакан таварпа тивӗҫтерӳ: сӗт, чӑх ашӗ, апат-ҫимӗҫ. Промышленоҫӑн тӗп пайӗ - тунишӗн материалсен (тимӗр бетонӗ, йывӑҫран тунишӗн материалсем, тавар бетонӗ, стена материалӗ) тата апат-ҫимӗҫ продукцийӗн кӑларни (ҫӑкӑр, аш, сӗт, кӑлпасси, кондитер япали).

 Массӑллӑ информаци хатӗрӗсем 
Район МИХ-ӗ — "Ял пурнӑҫӗ" () хаҫат, вӑл Татищево районӗн официаллӑ пичет органӗ. Хаҫатӑн хӑйӗн сайчӗ пур — «Сельская жизнь» , унта юлашки район хыпарӗсем кӑлараҫҫӗ.

 Паллӑ вырӑнсем 

Историн, культурӑн, ҫутҫанталӑкӑн паллӑ вырӑнӗсем: Мӑн Ивановка улпут ҫурчӗ ҫумӗнчи паркБольшеивановский приусадебный парк. Tursar, Вязовка ӗмӗр юманлӑхӗВязовская вековая дубрава. Tursar, Вязовка хура ҫирӗклӗхӗВязовские заповедники. Газета "Сельская жизнь" , 1902 ҫулта тунӑ Сокурти Турӑ Амӑшӗн Пукрав чиркӗвӗХрам Покрова Божией Матери с. Сокур Татищевского р-на. Саратовская епархия, Губарёвкӑри Шахматовсен улпут ҫурчӗПриусадебный парк усадьбы Шахматовых. Tursar — Раҫҫей академикӗн, лингвисчӗн Алексей Шахматовӑн мемориалӗ, Полчаниновкӑри Сарӑтӑвӑн паллӑ ен пӗлӳҫин, кунҫулҫин, халӑх пӗлӳҫин А. Н. Минхӗн улпут ҫурчӗПолчаниновский приусадебный парк. Tursar, Побочное вӑрман дачи (кивӗ ял вырӑнӗнче)Побочинская дача. Tursar.

Курдюм сали патӗнче Ылтӑн Уртан авалхи хули пулнӑ, ӑна 1915 ҫулта А. А. Коротков тӗпченӗ. Унта Ылтӑн Уртан керамикин пайӗсем, Укекре тунӑ дирхем (1266 — 1322 ҫулсенче кӑларнӑ), авалхи вырӑс савӑчӗн пайӗ уҫнӑ.

 Паллӑ ентешсем 
 Васильев Владимир Андреевич (1925—1945) — Совет ҫар ӗҫченӗ, лейтенант, Совет Пӗрлешӗвӗн Паттӑрӗ (1945).
 Григорьев Дмитрий Яковлевич (1897—1970) — Совет ҫар ӗҫченӗ, генерал-майор (1942).
 Евтеев Иван Алексеевич (1918—1944) — Совет ҫар ӗҫченӗ, хӗрлӗ флотҫӑ, Совет Пӗрлешӗвӗн Паттӑрӗ (1945).
 Князевская Ольга Александровна (1920—2011) — Раҫҫей филологӗ, археографӗ тата кӗнеке кунҫулӗн ӑстаҫи.
 Коннов Василий Дмитриевич (1913—1945) — Совет ҫар ӗҫченӗ, капитан, Совет Пӗрлешӗвӗн Паттӑрӗ (1944).
 Мясников Евгений Александрович (1920—1991) — Совет Пӗрлешӗвӗн Паттӑрӗ (1945), полковник (1957), 1 класслӑ ҫар вӗҫевҫӗ (1959).
 Лапшёв Анатолий Алексеевич (1924—1945) — лейтенант, Совет Пӗрлешӗвӗн Паттӑрӗ (1945).
 Передреев Анатолий Константинович (1932—1987) — вырӑс сӑвӑҫӗ, куҫаруçă.
 Пономарёв Пётр Тихонович (1924—1943) — Совет ҫар ӗҫченӗ. Совет Пӗрлешӗвӗн Паттӑрӗ (1944, вилни хыҫҫӑн). Хӗрлӗ гвардин ҫӑрҫи.
 Пресняков Иван Васильевич (1916—1988) — Совет ҫар ӗҫченӗ, лейтенант. Совет Пӗрлешӗвӗн Паттӑрӗ (1944).
 Путилин Николай Георгиевич (ҫур. 1954) — Совет тата Раҫҫей опера юрӑҫи, Тутар АССР халӑх артисчӗ (1986) тата РФ халӑх артисчӗ (2003).
 Семихатов Николай Александрович (1918—2002) — Совет инженер-конструкторӗ тата ӑслӑхҫи. ССРП Ӑслӑхсен Академийӗн академикӗ.
 Ульянов Пётр Лаврентьевич (1928—2006) — Совет тата Раҫҫей математикӑҫи, ССРП Ӑслӑлӑхсен Академийӗн корреспондент пайташӗ тата Раҫҫей Ӑслӑлӑхсен Академийӗн академикĕ, профессор.
 Хохлачёв Василий Фёдорович (1918—1983) — Совет ҫар ӗҫченӗ, авиаци генерал-лейтенанчĕ, Совет Пӗрлешӗвӗн Паттӑрӗ.
 Фомичёв Василий Осипович (1924—1992) — вырӑс ӳкерӳҫи, реалисчӗ, пейзажист.

 Ҫар объекчӗсем 
Районӑн территорийӗнче РФ стратеги ракет вӑйӗсен 60-мӗш ракет дивизийӗ, Татищево аэродромӗ (ӑҫта 69 УР-100Н тата 40 Тополь-М пур) вырнаҫнӑ.

 Асӑрхавсем 

 Вуламалли 
Атлас автомобильных дорог Саратовской области. Саратов, 2000.
Татищевский муниципальный район. История и современность. Саратов, 2008.

 Каҫӑсем 
 Официальный сайт администрации Татищевского муниципального района 
 Сайт муниципального района
 Официальный сайт газеты «Сельская жизнь» Татищевского муниципального района 
 Татищевский край (сайт, посвящённый истории района)

 Неофициальный сайт р.п. Татищево

*
Категори:Администрациллĕ виçесем, алфавитпа