Константтă

Константтă, улшăнманскер,  е улшăнми кап (, камăнлăх ÿкĕмĕнче constantis — пĕр пек, улшăнман) — скалярла е векторла улшăнман кап,  вăл шутра  математикăра, физикăра, химиреКонстанта // Мегаэнциклопедия Кирилла и Мефодия.  капăн улшăнманлăхне кăтартса çапла çыраççĕ
 .
«Константтă» термина, ялан тенĕ пекех тата мĕнле тĕллевчĕке шутланине пăхмасăр,  хисепле харпăр пĕлтерĕш пур капсем тĕлĕшпе усă кураççĕ. Сăмахран, π хисеп, Эйлер — Маскерони константти, Авогадро хисепĕ, Планк константти тата ытти те. Тепĕр чухне константтă тесе харпăр ситуацире е процесра улшăнман физикăлла кап пирки калаççĕ, урăхла каласан, уйрăм теллевчĕке шутланă чухне. Кун пек чухне   улшăнманлăхне  символла çапла палăртаççĕ:

( — çавах тенине пĕлтерет). Тепĕр енчен,   улшăнать пулсан, çавна символла çапла çыраççĕ:
 .

 Тĕслĕхсем 
 Аполлоний çавракăшĕ: икĕ панă пăнчă патнелли инçĕшсен шайлашулăхĕ;
 Гипербола: икĕ панă пăнчă патнелли инçĕшсен расналăхĕ  (e > 1);
 Эллипс: икĕ панă пăнчă патнелли инçĕшсен сумми  (e < 1);
 Парабола: e = 1;
 Çавракăш: e = 0;
 Лемниската: кашни  пăнчăпа ытти панă мĕнпур n пăнчăсем  патнелли инçĕшсен хутлавĕ.
 π (пи) хисеп: çавракăш тăршшĕне унăн диаметрĕ çине пайлани, улшăнман кап, ăна çапла çывхартса çырма пулать 3,141592653589793238462643 Arndt, Jörg; Haenel, Christoph. Pi – Unleashed (неопр.). — Springer, 2001. — С. 240. — ISBN 978-3540665724..

Макроскопла палăрăмĕсем улшăнакан  (пусăм),  (калăпăш),  (абсолютлă температура),  хисепле параметр  (мольпе виçнĕ газ шутлавлăхĕ) текен капсемпе тата  константтăпа (газăн универсаллă константти) курăнакан идеалла газшăн:
 изобарла процесс
  ;
 изохорла процесс
  ;
 изотермла процесс
  ;
 Газăн пĕрлештернĕ саккунĕ
 ;
 Клапейрон танлăхĕ
 .

 Константтăлла функци 

Константтăлла функци — аргумент епле пулнине пахмасăр ялан пĕр пĕлтерĕшлĕ пулакан функци.

Сăмахран,  — константтăлла функци.

Хуть те мĕнле x пулсан та унăн пĕлтерĕшĕ 5, мĕншĕн тесен аргумент епле пулни пĕлтерĕшсĕр.

График çинче (координатсен тӳр кĕтесле тытăмĕнче, лаптак çинче) константтăлла функци абсциссăсен тĕнĕлне паралеллĕ тӳрĕ йĕр пек.

 Çавăн пекех 
 Инвариант (математика)
 Инвариант (физика)
 Математикăлла константтă
 Физикăри никĕсле константтăсем
 Константтă (программăлав)
 Улшăнми сарлакăшлă йĕр
 Вуламалли 
Александров Н. Е., Богданов А. И., Костин К. И. и др. Основы теории тепловых процессов и машин. Часть I / Под ред. Н. И. Прокопенко. — 5-е изд. (электронное). — М.: Бином. Лаборатория знаний, 2015. — 561 с. — ISBN 978-5-9963-2612-9.
Белоконь Н. И. Термодинамика. — М.: Госэнергоиздат, 1954. — 416 с.
Жуковский В. С. Техническая термодинамика. — 2-е изд., перераб. — М.: Гостехиздат, 1940. — 336 с.
Константа (рус.) // Большая российская энциклопедия. — Большая Российская энциклопедия, 2010. — Т. 15. — С. 82.
Константа (рус.) // Большой энциклопедический словарь. — Советская энциклопедия, 1993. — № страницы =621.
Константа (рус.) // Большая советская энциклопедия. — Советская энциклопедия, 1973. — Т. 13. — С. 44.
Литвин А. М. Техническая термодинамика. — 2-е изд., перераб и доп. — М.: Госэнергоиздат, 1947. — 388 с.
Мантуров О. В., Солнцев Ю. К., Соркин Ю. И., Федин Н. Г. Математика в понятиях, определениях и терминах. Часть I / Под ред. Л. В. Сабинина. — М.: Просвещение, 1978. — 320 с. — (Библиотека учителя математики).
Панов В. К. Физические основы теплотехники. Ч. I: Термодинамика. — Петропавловск-Камчатский: КамчатГТУ, 2007. — 208 с. — ISBN 978-5-328-00166-3.
Рипс С. М. Основы термодинамики и теплотехники. — М.: Высшая школа, 1967. — 344 с.
 Асăрхавсем 

*
Категори:Константтăсем
Категори:Улшăнман кап