Шахиншах

Шахинша́х е шаханша́х («Шаханшах» вариант оригинала çывăхрах, çапах та сайра, ятарлă литературăра кăна, ускураççĕ. Пĕрлехи сăмахсарсенче «шахиншах» çыраççĕ; ( xšāyaθiya xšāyaθiyānām, ,  [shāhanshāh] — «патшасен патши») — авалхи перс (миди кăкĕнчен тухнăскер, ăна Ахеменидсем йышăннă), каярах иран монархĕсен титулĕ, Европăра ăна император титулĕ тан пулать. Титула асăнни — Унăн Император Аслăлăхĕ.

 Пĕрлехи хыпарсем 
Титула пĕрремĕш Иранăн Сасанид тытăмçисем хăйсем çине илнĕ, çапах та унпа Ахеменидсен «xšāyaθiya xšāyaθiyānām» династинче те усӑ курнă, çавăнпа ĕнтĕ Иранра ахеменид патшине II Кир Аслине пĕрремĕш шаханшах тесе асăнаççĕ. Ахеменид тата Сасанид династинсенче кăна мар, "патшасен патши" титула, п. эрч. II ĕмĕртен пуçласа, Пархи тытăмçисем — Аршакид династин элчисем — тивĕçнĕFowler R. ‘Most Fortunate Roots’: Tradition and Legitimacy in Parthian Royal Ideology // Imaginary Kings. Royal Images in the Ancient Near East, Greece and Rome / Ed. by O. Hekster, R. Fowler. Stuttgart, 2005. P. 142.

Пурĕпе, титулпа, тăхтавсемпе пĕрле, 2500 çул тапхăрта ускурнă. Иранăн юлашки шаханшахĕ Мохаммед Реза Пехлеви пулнă, ăна 1979 çулта ислам революцийĕ вăхăтĕнче астулран антарнă. Унăн ывăлне — Реза Пехлевине —  иран монархисчĕсем саккуннăн шаханшах тесе йышăнаççĕ.

Чăваш литературинче шахиншах титула авалхи Персие асăннă чухне яланах «патшасен патши» тесе çыраççĕ, хальхи Иран пирки апла пулмасть.

Çакăн пекех Basileos Basileon грек титулне Ираклий висанти императорĕ Сасанидсене çĕнтерсен хăй сине илнĕ.

 Ахеменидсем хыççăн титула йышăннă династисем 
 Династи  Патшалăх  Тытăмри çулсемАршакидсем  Аряншахр  п. эрч. 170 ĕмĕр — п. э. 226 ĕмĕр border|24px Арташесидсем  border|24px Мăн Эрмени  п. эрч. 88 çул — п. э. 1 çул border|24px Сасанидсем  border|24px Эраншахр  226—651 border|24px Багратидсем  border|24px Эрмени  921—1045 border|24px Багратионсем Georgia in the XI-XII centuries = საქართველო XI-XII საუკუნეებში / Mariam Lortkipanidze ; Editor: George B.Hewitt 1124—1490 Бувайхидсем  Ирак тата Иран 932—1062ХулагуидсемХулагуидсен патшалăхĕБахарлăсемКара-КоюнлуБаяндурсемАк-Коюнлу  Сефевидсем  Сефевидсен патшалăхĕ 1501—1794 border|24px Бабуридсем  border|24px Аслă Моголсен империйĕ  1526—1858 Афшаридсем  24px Афшаридсен патшалăхĕ  1736—1795 Зендсем  24px Иран  1782—1794 border|24px Каджарсем  border|24px Аслăран Аслă Иран патшалăхĕ 1796—19251943- çулчен хапсăннă border|24px Пехлеви  border|24px Иран шаханшах патшалăхĕ  1925—1979

 Асăрхавсем 

 Каçăсем 

Категори:Титулсем
Категори:Монархи
Категори:Иранри титулсем
Категори:Сасанид титулĕсем тата ĕç вырăнĕсем